Γλωσσα: πλουτος, ταυτοτητα, πολιτισμος

Εκδήλωση με θέμα την Ελληνική γλώσσα και την σχέση της με την πολιτιστική μας ταυτότητα διοργανώθηκε από την τοπική εφημερίδα του Αντιφωνητή, τον Μορφωτικό Όμιλο Κομοτηνής από κοινού με την Εταιρεία Γλωσσικής Κληρονομιάς, στο αμφιθέατρο της Νομικής Σχολής.
Η εκδήλωση τελούσε υπό την αιγίδα του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Κωστή Στεφανόπουλου. Κεντρικοί Ομιλητές ήταν ο καθηγητής κοινωνιολογίας και τέως Πρύτανης του Παντείου Πανεπιστημίου κ. Βασίλης Φίλιας με θέμα «Γλώσσα και πολιτιστική Ταυτότητα», η καθηγήτρια Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας και πρόεδρος της εταιρείας Ελλήνων Φιλολόγων κ. Γεωργία Ξανθάκη με θέμα «Ελληνική γλώσσα σήμερα, πραγματικότητα και προοπτικές» και ο λεξικογράφος και συγγραφέας Αριστείδης Κωνσταντινίδης με θέμα «Η οικουμενική διάσταση της ελληνικής γλώσσας»
Την εισαγωγή στη θεματολογία της εκδήλωσης έκανε ο εκδότης της εφημερίδος του Αντιφωνητή κ. Καραϊσκος, επισημαίνοντας ότι το βαθύτερο πρόβλημα που παρουσιάζεται σήμερα στη ελληνική γλώσσα είναι «η φτώχεια και η ακαλαισθησία του δημοσιογραφικού και νεανικού λόγου» η κ. Μάρα Μαρτίνη Ειδική Γραμματέας του Δ.Σ. του Πολιτιστικού Σωματείου «Εταιρεία Γλωσσικής Κληρονομιάς» παρουσίασε την μέχρι τώρα δράση του σωματείου, το οποίο ιδρύθηκε στις 17 Δεκεμβρίου του 2001 με αφορμή το ευρωπαϊκό έτος γλωσσών, υπό την προεδρία του κ. Φίλια. Υπενθύμισε ότι σε εκδήλωση που έγινε το Ιούνιο στην Παλαιά Βουλή η Αρμόδια Επίτροπος της Ε.Ε. κ. Βίβια Ρέβινγκ ανακοίνωσε Ψήφισμα της ΕΕ προς όλους τους Ευρωπαίους, όπου αναφερόταν ότι «όσοι Ευρωπαίοι θέλουν και οφείλουν να μάθουν την δική τους μητρική γλώσσα, καλά θα τη μάθουν μόνο εάν γνωρίσουν την Ελληνική»
Στην εισήγησή της η καθηγήτρια της Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας κ. Ξανθάκη τόνισε ότι «χρειάζεται όχι απλώς επαγρύπνηση, αλλά πραγματική συστράτευση του πολιτικού και πνευματικού κόσμου και όλης της κοινωνίας για να προστατευθεί από την επικίνδυνη κατολίσθηση, στην οποία έχει περιέλθει το μέγιστο πνευματικό επίτευγμα του ελληνισμού, η γλώσσα μας»
Η κ. Ξανθάκη, αναφέρθηκε στη πανθομολογούμενη αξία της ελληνικής γλώσσας καθώς «οι έλληνες τελειοποίησαν ένα γλωσσικό σύστημα που χαρακτηρίζεται τόσο για τη λογική δομή του όσο και για την ευφωνία και την ευρυθμία του. Εκφράζει ουσιαστική δομική λειτουργικότητα, αισθητοποιεί τον στοχασμό και καθιστά ανακοινώσιμα τα συναισθήματα και τα βουλητικά στοιχεία. Ο λόγος είναι πρωτίστως ο νους , οι κανόνες της λογικής για την ανεύρεση της αλήθειας, αλλά συνάμα και η λέξη. Η συντακτική πλοκή των λέξεων καθίσταται ομιλία και αποβαίνει επικοινωνία. Ο λόγος μετασχηματίζεται σε εικόνα, σε γραπτό σύμβολο και νικά την φθορά του χρόνου».
Επίσης μίλησε για τον ρόλο της ελληνικής γλώσσας στην παγκόσμια ιστορία του πνεύματος αφού «με τον ελληνικό λόγο, έναρθρο και ενδιάθετο, διαμορφώθηκαν ο ανθρωπισμός, ως ζωντανή παρουσία, με δυναμισμό και δημιουργική έμπνευση. Ο ανθρωπισμός επικεντρώθηκε στην ανθρώπινη ουσία του πολιτισμικού γίγνεσθαι. Διακήρυξε την πίστη στον άνθρωπο, ως ον ελεύθερο, δικαιούμενο να ζήσει, να μορφωθεί και να δημιουργήσει στο πλαίσιο μια ελεύθερης και ευνομούμενης πολιτείας. Με την γλώσσα οι ηθικές, κοινωνικές και πολιτικές αξίες διαμορφώθηκαν με επίκεντρο τον άνθρωπο και όχι την ύλη. Σφραγίσθηκαν με τη αντοχή τής υπεριστορικότητας και της διαρκούς επικαιρότητας και απετέλεσαν διαχρονικές ανθρωπιστικές σπουδές.»
Στη συνέχεια η κ. Ξανθάκη υπογράμμισε ότι η διαφύλαξη του γλωσσικού μας θησαυρού είναι υπόθεση όλων και απαιτείται για να αποφευχθεί η απαξίωση, η συρρίκνωση της γλώσσας και να κατακτηθεί όλος ο γλωσσικός πλούτος της και η κατανόηση, η σαφήνεια και η αντίληψη της γλώσσας, να εξασφαλισθεί μια περισσότερο απαιτητική και υψηλής ποιότητας γλωσσική παιδεία, η οποία θα προϋποθέτει την διαχρονική διδασκαλία και συστηματική προσέγγιση όλων των μορφών της ελληνικής γλώσσας, αρχαίας, μεσαιωνικής και νεώτερης, για την κατανόηση των δομών του λεξιλογίου και της ετυμολογίας. «Η Ευρώπη παίρνει σήμερα μια θαρραλέα απόφαση και εισάγει την ελληνική γλώσσα στην δευτεροβάθμια εκπαίδευσή της. Το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια αποθησαύρισε 6 εκατ. λέξεις και 78 εκατ. λεκτικών τύπων, ανακαλύπτοντας, ότι οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές αναγνώριζαν ευκολότερα την ελληνική, ως νοηματική γλώσσα, γιατί υπάρχει αντιστοιχία μεταξύ του «σημαίνον και σημαινόμενον». Προτείνεται λοιπόν η διδασκαλία της διαχρονικής ελληνικής γλώσσας, η αύξηση των ωρών διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών και της ελληνικής γραμματολογίας»
Στην εισήγησή του ο λεξικογράφος και συγγραφέας κ. Αριστείδης Κωνσταντινίδης αναφέρθηκε, με συγκεκριμένα στοιχεία, στην αριθμητική υπεροχή της ελληνικής γλώσσας στο λεξιλόγιο της αγγλικής.
Τα λατινικά, είπε, υπήρξαν πλατφόρμα για την μεταφορά στην αγγλική γλώσσα των ελληνικών όρων, όταν το 146 π.Χ. η Ελλάδα κατακτήθηκε από τους Ρωμαίους και το 55 π.Χ. η Ρώμη κατέκτησε τους Κέλτες. Επίσης, ο εκχριστιανισμός της το 557 μ.Χ. από τον Άγιο Αυγουστίνο ήταν η αιτία για να υιοθετηθούν όροι του Ευαγγελίου, που δεν υπήρχαν στη γλώσσα τους, αλλά και η Αναγέννηση τους έκανε να υιοθετήσουν πολλές ελληνικές λέξεις. Να σημειωθεί ότι τα πρώτα γραπτά μνημεία της αγγλικής γλώσσας βρίσκονται στο τέλος του 11ου αιώνα μ. Χ. και η αγγλική καθιερώνεται από τον Ερρίκο τον Ε΄ στα 1422 ως επίσημη γλώσσα της αυτοκρατορίας.
Ακόμη, το 1734, ο Σουηδός Κάρολος Λιναίος μεταγράφοντας επιστημονικές ορολογίες, σε διώνυμη γλώσσα, του Αριστοτέλη, Θεόφραστου και Διοσκουρίδη, μετέτρεψε τις ελληνικές καταλήξεις –ος και – ον, σε –ους και – ουμ αντίστοιχα, δημιουργώντας την ψευδή εντύπωση λατινογενούς προέλευσης.
Κατά τον κύριο Κωνσταντινίδη, η επιστημονική ορολογία υιοθέτησε παραδοσιακούς κανόνες της ελληνικής γλώσσας και γραμματικής, κρατώντας την ιστορική ορθογραφία, τα σύνθετα σύμφωνα, τα συμφωνικά συμπλέγματα, τον πληθυντικό, τους κανόνες σύνθετων λέξεων και τις δασεινώμενες λέξεις. Το γιατί η Αγγλία παρόλο που ήταν μια αυτοκρατορία δεν πήρε λέξεις από άλλες χώρες, οφείλεται στον πλούτο των λημμάτων, στην πλαστικότητα της ελληνικής γλώσσας (από 394 ιατρικούς όρους παράγονται 17.000 παράγωγα), στην μαγεία της ετυμολογίας και της ιστορίας, στο εύηχο των λέξεων και «στα φωτεινά και προικισμένα μυαλά, που πλούτισαν το ελληνικό λεξιλόγιο».
Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι ενώ στο αγγλικό λεξιλόγιο υπάρχουν λέξεις της καθομιλουμένης, για την επιστημονική ορολογία χρησιμοποιήθηκαν λέξεις ελληνικές.
Ο κ. Κωσταντινίδης κατέληξε με ένα αισιόδοξο μήνυμα, ότι σήμερα η αγγλική γλώσσα αποτελεί πλατφόρμα μεταφοράς των 235.000 ελληνικών λέξεων κι όρων, που υπάρχουν στο λεξιλόγιο της, σε όλες τις χώρες του κόσμου όπου αυτή χρησιμοποιείται.
Ο Καθηγητής της Κοινωνιολογίας κ. Βασίλης Φίλιας στην εισήγησή του, τόνισε χρησιμοποιώντας στρατιωτικούς όρους.. «Σήμερα είμαστε στη «γραμμή ανασχαίσεως» και καλούμαστε σε άμυνα επί τόπου και με όλα τα μέσα». Σε ιδιαίτερη φόρτιση είπε «εν ονόματι του προοδευτισμού γίνονται παραχωρήσεις και οπισθοχωρήσεις».
Οι επιγραφές, η μουσική, η κατάργηση των εθίμων και η μη αναγνώριση της ιστορικότητας στην παράδοση των θεσμών «οδηγούν στην απώλεια και την ολοσχερή εξαφάνιση του ελληνικού λαού και πολιτισμού από την ιστορία, και οι άλλοι που θα μείνουν θα αντλούν τα στοιχεία που μας ξεχώρισαν και θα τους επιτρέπουν να συνεχίζουν. Δεν γίνεται το ίδιο στο εξωτερικό. Ουδεμία γλώσσα εξασφάλισε αυτή τη συνέχεια, όπως η ελληνική. Δεν υπάρχουν δύο γλώσσες, αρχαία και νέα, γιατί η λογική της γλώσσας, το συντακτικό της και η γραμματική της είναι ίδια. Προσχωρούμε στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Η παγκοσμιοποίηση όμως δεν είναι διεθνισμός, δεν είναι οικουμενισμός, είναι η νέα τάξη πραγμάτων, καθ’ υπόταξη όλων των άλλων σε μια λογική επικυριαρχίας οικονομικών συμφερόντων και πολιτικοστρατιωτικών. Είμαστε ένα έθνος που έχουμε μικρό αριθμό ανθρώπων που μιλούν την ίδια γλώσσα, με βασικά χαρακτηριστικά της την πλαστικότητα και τη σύνδεση της λέξης με το νόημα. Το «εν αρχή ην ο λόγος» των αρχαίων Ελλήνων είναι λεκτική, νοηματική έννοια.
Η γλώσσα εκφράζει κοινωνικές σχέσεις και καταστάσεις. Η ελληνική γλώσσα έχει τα στοιχεία γιγάντιας ιδεολογικής απόχρωσης έναντι των άλλων γλωσσών. Η έννοια της ελεύθερης προσωπικότητας και ατομικότητας πλάστηκε από την ελληνική γλώσσα. Η ελληνική ποτέ δεν αποκόπηκε από τις ρίζες της. Η εκκλησία υιοθέτησε τα καθομιλούμενα ελληνικά, έτσι σώθηκε η γλώσσα, μετεξελίχθηκε οργανικά και μας έδωσε την γλωσσική πολιτιστική ταυτότητα της παράδοσής μας. Η καθαρεύουσα ήταν ξένη προς την παράδοση του λαού και εξελίχτηκε στη δημοτική. Οι δημοτικιστές δεν ζήτησαν τίποτε άλλο παρά να βγάλουν τις γαλλικές λέξεις από τη γλώσσα. Η γλώσσα μας κατάφερε κι αφομοίωσε σλαβικές, αραβικές, τουρκικές λέξεις. Αυτή είναι η αφομοιωτική της δύναμη. Σήμερα καλούμαστε να φυλάξουμε «Θερμοπύλες». Είναι χρέος μας με τη γλώσσα να διαφυλάξουμε τα εθνικά μας συμφέροντα και να γίνουμε θεματοφύλακες του πολιτισμού, του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που είναι αρχές διαχρονικές και υπερχρονικές κληρονομιά της ελληνικής γλώσσας.

Έφη Μωραϊτου
 

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.