Θεατρο στην εκπαιδευση

Στο πλαίσιο των φετινών Ελευθερίων Θράκης υλοποιήθηκε στην Κομοτηνή το καινοτόμο θεατροπαιδαγωγικό πρόγραμμα «Πέντε μουντζουρωμένα απογεύματα» με υπεύθυνο του προγράμματος το θεολόγο – φιλόλογο Μάριο Λιάγκη, ο οποίος έκανε τη σχετική έρευνα μαζί με τους θεολόγους Δήμητρα Κολάση και Κώστα Ταλέα. Στο σχεδιασμό και τη διδασκαλία συνεργάστηκαν οι θεατροπαιδαγωγοί Δαβίδ Άντζελ και Σοφία Λαμπρίδου, οι οποίοι μαζί με τον κ. Λιάγκη επεξεργάστηκαν το οπτικοακουστικό υλικό και τα σκηνικά. Το πρόγραμμα εφαρμόστηκε από τους ηθοποιούς Δαβίδ Άντζελ, Γιώργο Κυριακίδη, Ειρήνη Μαρνά, Μάριο Μεβουλιώτη και Μπέτυ Πουρσανίδου. Το πρόγραμμα υποστηρίχτηκε από το Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση και έλαβε χώρα σε σχολεία της Κομοτηνής στα πλαίσια των παράλληλων εκδηλώσεων του ΔΗΠΕΘΕ και της ΔΕΠΑΚ.
Στο στούντιο του ΠτΘ και στην εκπομπή «Βομβιστές Δυτικών Προαστίων» είχαν φιλοξενηθεί ο Δαβίδ Άντζελ, η Σοφία Λαμπρίδου, η Ειρήνη Μαρνά και η Μπέτυ Πουρσανίδου.

ΠτΘ: Πώς γίνεται η επικοινωνία με τους μαθητές;
Δ.Α.: Υπάρχει ένα παραστατικό μέρος στο πρόγραμμα, σαν μια μικρή θεατρική παράσταση. Δίνονται κάποια στοιχεία για τη ζωή ενός χαρακτήρα και τη σχέση του με τα κοντινά του πρόσωπα και στη συνέχεια μέσα από δραστηριότητες βιωματικές, οι μαθητές μπαίνουν σε μια διαδικασία να δουν τα πράγματα από διαφορετικές οπτικές γωνίες, να προσπαθήσουν να βρουν κάποιες λύσεις σε προβληματικές καταστάσεις και σε συγκρούσεις με τις οποίες ο ήρωας έρχεται αντιμέτωπος.
Με το τέλος του προγράμματος, ο εκπαιδευτικός έχει διαπιστώσει περί τίνος πρόκειται, έχει λάβει το εκπαιδευτικό υλικό και μπορεί να συνεχίσει τη δουλειά πάνω σε παράλληλα θέματα μέσα στην τάξη, σε βάθος χρόνου.
Σ.Λ.: Το πρόγραμμα έχει ένα θεατρικό κι ένα εκπαιδευτικό κομμάτι γι’ αυτό και οι άνθρωποι που το υλοποιούν έχουν διαφορετικές ειδικότητες κι έχουμε ηθοποιούς, θεατρολόγους, εκπαιδευτικούς και θεατροπαιδαγωγούς.

ΠτΘ: Πώς ανταμωθήκατε;
Σ.Λ.: Είμαστε μέλη του Πανελληνίου Δικτύου για το Θέατρο στην Εκπαίδευση, με την Ειρήνη, τη Μπέτυ και το Δαβίδ γνωριζόμασταν από πριν γιατί έχουμε κοινές σπουδές. Ο Μάριος Λιάγκης απευθύνθηκε στο Δίκτυο γιατί χρειαζόταν ενημέρωση γύρω από τα θεατροπαιδαγωγικά προγράμματα, το Δίκτυο έδωσε τα στοιχεία μας και συναντηθήκαμε.

ΠτΘ: Αυτό σημαίνει ότι καταφέρατε να επικοινωνήσετε πολύ καλά, προκειμένου να φτάσετε στο σημείο να υποβάλλετε ένα πρόγραμμα στο δήμο Κομοτηνής και το ΔΗΠΕΘΕ.
Δ.Α.: Αυτό που πραγματοποιείται έχει μια μεγάλη ιστορία, δηλαδή μετράει περίπου ένα χρόνο από τη συνάντηση με το Μάριο. Ακολούθησε μια μακρά περίοδος έρευνας και σχεδιασμού, συστήθηκε η ομάδα κι έγινε πολύ προσεκτική επιλογή συνεργατών, οι οποίοι υποστήριξαν το πρόγραμμα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.
Μ.Π.: Το ότι είμαστε όλοι μαζί οφείλεται στο έντονο ενδιαφέρον που υπάρχει σε νέους ανθρώπους εκπαιδευτικούς κι ανθρώπους της Τέχνης, να προσεγγίσουν την παιδεία και δη τα νέα παιδιά. Να κάνουν πράξη και βίωμα κάποια κοινωνικά θέματα τα οποία κάποιες φορές αποτελούν ταμπού ή δυσκολεύει η υλοποίηση της διδακτέας ύλης το να μπουν μέσα στην τάξη. Είναι όμως αυτά που συναντούν καθημερινά τα παιδιά στα σχολεία και τις παρέες τους, είναι αυτά που επιθυμούν να συζητήσουν και να διαπραγματευτούν.
Δ.Α.: Στην ουσία δεν υπάρχει κάποιος λόγος να είναι αυτά κάτι ξέχωρο από το αναλυτικό πρόγραμμα του σχολείου. Είναι θέματα που μπορούν ν’ αποτελούν κίνητρο για να γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρον το αναλυτικό πρόγραμμα και να τους κινητοποιεί να ερευνήσουν θέματα, να μορφωθούν.
Ε.Μ.: Αυτό που είναι κοινό όραμα όλων όσων βρισκόμαστε εδώ είναι ένας διαφορετικός τρόπος εκπαίδευσης. Είναι ζήτημα και ο τρόπος με τον οποίο ερχόμαστε σε επαφή με τη γνώση, δηλαδή με ποια μέσα και διδακτικές τεχνικές προσπαθούμε να διδάξουμε στη νέα γενιά. Συνήθως, υπάρχουν τρόποι που δεν αφορούν τα παιδιά, νιώθουν ότι είναι έξω από όλο αυτό, βαριούνται, απλά κάθονται στην καρέκλα και ακούν κάποιον που είναι ο φορέας της γνώσης.
Πιστεύουμε ότι τα παιδιά κρύβουν εμπειρίες και βιώματα που θα πρέπει να τα εξωτερικεύσουν.

ΠτΘ: Είχατε επαφή με άλλα σχολεία πλην αυτών της Ροδόπης;
Σ.Λ.: Το πρόγραμμα έγινε δυο φορές στη Θεσσαλονίκη, στους δήμους Σταυρούπολης και Τριανδρίας.

ΠτΘ: Οπότε είχατε την ευκαιρία να διαπιστώσετε τι ζητούν τα παιδιά μέσα από αυτή την επικοινωνία.
Δ.Α.: Αυτά τα προγράμματα δεν ολοκληρώνονται μέχρι να τρέξουν. Δεν είναι μια θεατρική παράσταση που ολοκληρώνεται στην πρόβα τζενεράλε.
Σ.Λ.: Εδώ έχει γίνει προσεκτικός σχεδιασμός και πρόβες αλλά εάν δεν έρθουν τα παιδιά για να δούμε πώς ανταποκρίνονται δε μπορούμε να ξέρουμε το αποτέλεσμα.
Ε.Μ.: Πέρα από το παραστατικό μέρος και τη συζήτηση τα παιδιά υποδύονται τους ρόλους, τους χαρακτήρες των ηρώων που είδαν. Οπότε, ακόμη κι αν έχει γίνει ο σχεδιασμός η κάθε ομάδα είναι μοναδική όπως και το κάθε παιδί είναι μοναδικό και δεν παύει ποτέ ν’ αποτελεί έκπληξη αυτό που θ’ ακούσουν.

ΠτΘ: κ. Πουρσανίδου, υποδύεστε τη μητέρα. Πώς σας αντιμετωπίζουν τα παιδιά;
Μ.Π.: Είναι ένας πολύ πιο συγκρουσιακός ρόλος στη σχέση των παιδιών, συναντώντας τα στην εφηβεία. Η προσέγγιση ως προς ένα τόσο οικείο πρόσωπο έχει αντιφατικές συμπεριφορές. Στην προσωπική επαφή βγάζουν μια αντίδραση για την οποία θα έλεγα ότι δε θα τολμούσαν ορισμένες φορές να βγάλουν στην καθημερινότητά τους. Όταν παίρνουν τις θέσεις μας, γίνονται τα ίδια η φωνή, η σκέψη και η διάθεση της μητέρας και καλούνται να μπουν στη θέση της πιστεύω ότι προσεγγίζουν και κατανοούν περισσότερο αυτά που δέχονται σαν παρατηρήσεις στη συμπεριφορά από ένα γονέα.
Δ.Α.: Είναι αξιοσημείωτο το πώς μπορούν ν’ αφομοιώσουν ρόλους γνώριμους σ’ αυτά, όπως της μητέρας, του πατέρα ή του φίλου και να μιλήσουν σαν να ήταν οι ίδιοι με όλη την αλήθεια που διαθέτουν και με πολύ μεγάλη πειστικότητα.
Σ.Λ.: Με την παράσταση τους δίνουμε ένα δυνατό ερέθισμα και μετά είναι πολύ εύκολο να μπουν μέσα σ’ αυτό το παιχνίδι.

ΠτΘ: Πώς προέκυψε η ιδέα του να θίξετε μέσα από τα κείμενα την έννοια του διαφορετικού, το οποίο συνδέεται με τη θρησκεία, αν και δεν αναφέρεται το για ποια θρησκεία πρόκειται, θέμα που προκαλεί το διάλογο σε μια περιοχή όπως η Κομοτηνή; Έχει να κάνει με την έρευνα του Μάριου Λιάγκη;
Σ.Λ.: Αρχικά έτσι ξεκίνησε. Βρήκαμε το θέμα πολύ ενδιαφέρον, μια και στο χώρο της εκπαίδευσης είναι απαραίτητο να έχουμε διαπολιτισμική αγωγή. Η Κομοτηνή παρουσίαζε ενδιαφέρον λόγω του πολυπολιτισμικού χαρακτήρα της.
Δ.Α.: Κάποια θέματα που προκύπτουν μέσα από το πρόγραμμα κι ενδεχομένως να είναι πιο θεωρητικά για μαθητές άλλων περιοχών στην περιοχή είναι βιώματα των μαθητών και ξέρουν γιατί ακριβώς μιλάμε.

ΠτΘ: κ. Πουρσανίδου, εσείς ήσασταν η μητέρα του νεαρού που είναι ο Άλλος;
Μ.Π.: Του νεαρού που βιώνει την κρίση και τη σύγκρουση με τις επιβολές που έρχονται από το οικογενειακό περιβάλλον, είτε από την άρνηση του κοινωνικού περιβάλλοντος να τον δεχτεί όπως είναι.

ΠτΘ: Ποιες ερωτήσεις σας υποβάλλουν τα παιδιά; Σας καταλογίζουν ευθύνες;
Μ.Π.: Τις περισσότερες. Θεωρώ ότι μπορούν επειδή είναι πιο κοντά στην ηλικία του ήρωα ή των φίλων του να βρουν ελαφρυντικά για όλους, αλλά όπως συνήθως συμβαίνει με τα παιδιά ποτέ με τους γονείς. Έχουν μεγάλη σημασία οι ερωτήσεις που απευθύνουν. Είναι του τύπου «γιατί πιέζετε τόσο πολύς, δεν καταλαβαίνετε ότι θέλει να κάνει τις επιλογές του;», «γιατί δεν ακούτε τα όνειρά του;» ή «θέλετε να κάνει μόνο το δικό σας;» Είναι οι απορίες που κάποιες φορές τα παιδιά ίσως δεν τολμούν να πουν στους γονείς και είναι η αντίδραση που μένει μέσα τους και μέσα από το πρόγραμμα διοχετεύεται, συζητιέται. Η συζήτηση πάντα καλμάρει.
Οι όποιες απαντήσεις δίνονται προωθούν την ψυχική τους ηρεμία και τη διάθεσή τους για να επαναδιαπραγματευτούν.
Σ.Λ.: Τα παιδιά κάνουν κάποιες επιλογές και στη συνέχεια βλέπουν τις συνέπειες αυτών των επιλογών.
Δ.Α.: Οι μαθητές έχουν ένα σαφή διαχωρισμό του πώς αισθάνονται απέναντι στη μητέρα, είναι μια σχέση αγάπης στη βάση της κι από εκεί κι έπειτα υπάρχει μια σχέση διεκδικήσεων, χωρίς το ένα να συγχέεται με το άλλο.
Σ.Λ.: Ο ήρωας το μόνο που λέει είναι «το μόνο που θέλω είναι να σέβεστε τις επιλογές μου».

ΠτΘ: Εσείς κ. Μαρνά ως κοπέλα του νεαρού εισπράττετε τα όσα ακούει από το οικογενειακό του περιβάλλον;
Ε.Μ.: Αντιπροσωπεύω την πλευρά της πλειονότητας σε σχέση με το διαφορετικό, που όμως θέλει να βρει διαύλους επικοινωνίας μ’ αυτό το διαφορετικό έφηβο, απέναντι στον οποίο έχει συναισθήματα, αν μη τι άλλο έχει περάσει καλά και ξαφνικά συνειδητοποιεί ότι όταν αρχίζουν να έρχονται πιο κοντά αυτό είναι λάθος. Νιώθει χαρακτηριστικά ότι ο αδελφός της δεν είναι πολύ ικανοποιημένος και μπερδεύεται. Ο ρόλος της κοπέλας είναι αυτός μιας έφηβης που βρίσκεται σε δίλημμα ανάμεσα στα βιώματα που είχε μ’ έναν άνθρωπο για χρόνια και στις αλλαγές που βλέπει από τους οικείους της, όπως ο αδελφός της και είναι μπερδεμένη.
Είναι η οπτική ενός εφήβου, γιατί δεν πρόκειται για μια γυναίκα αλλά για μια έφηβη με έντονα συναισθήματα.

ΠτΘ: Έχετε παρόμοιες εμπειρίες από το περιβάλλον σας είτε ως μαθήτρια είτε τώρα που μεγαλώσατε, με την έννοια των διαφορετικών ανθρώπων, για Χ λόγους, όπως η θρησκεία, η ομοφυλοφιλία, η κοινωνική καταγωγή, η οικονομική κατάσταση, μια και το διαφορετικό ορίζεται με πολλούς τρόπους;
Ε.Μ.: Νομίζω ότι όλοι έχουμε ζήσει και τους δυο ρόλους στη ζωή μας, κάποτε είμαστε στην πλειοψηφία και κάποτε γινόμαστε διαφορετικοί. Όταν ζούμε μια εφηβεία που ενδέχεται να έχουμε περισσότερα κιλά ή σπυράκια κάποια στιγμή γινόμαστε διαφορετικοί. Κάποια στιγμή ίσως χρειαστεί να ζήσουμε στο εξωτερικό λόγω σπουδών. Έχω ζήσει στη Γαλλία και την Αγγλία κι έχω νιώσει διαφορετική, να δυσκολεύομαι να επικοινωνήσω και να δυσκολεύονται και οι άλλοι να επικοινωνήσουν μαζί μου. Αυτό που «προτείνει» το πρόγραμμα, να καθίσουμε και να μιλήσουμε γι’ αυτά που νιώθουμε ίσως είναι και η μοναδική λύση, ή οδός, χωρίς να ξέρω αν θα βρεθεί λύση.

ΠτΘ: Υπήρχε κάτι που διέκριναν τα παιδιά και σας βοήθησε να κατανοήσετε κάτι επιπλέον σε σχέση με το πρόγραμμα;
Δ.Α.: Αυτό που συμβαίνει είναι πολύ συγκινητικό και το βιώνουμε καθημερινά. Οι εντυπώσεις των παιδιών, οι καταθέσεις αλήθειας που μας δίνουν μας συγκινούν. Ένα παιδί είπε μια απλή λέξη – όπως ανέφερε η Μπέτυ – το «επηρεάστηκα» κι αυτό ήταν κάτι ουσιαστικό..
Σ.Λ.: Απλό κι ωραίο, όπως ένα άλλο παιδί είπε «σήμερα έμαθα κάποια πράγματα που δε θα μπορούσα να τα μάθω μ’ άλλο τρόπο».

Ανάγκη για επικοινωνία

ΠτΘ: Οι εκπαιδευτικοί συμμετέχουν στο πρόγραμμα;
Σ.Λ.: Δίνουμε το φάκελο υλικού στους εκπαιδευτικούς, για να μπορέσουν να συνεχίσουν το πρόγραμμα στο σχολείο. Θέλουμε τα παιδιά να συναντήσουν στην όλη διαδικασία κάτι τελείως διαφορετικό, να μην συμμετέχει μια γνώριμη φιγούρα για να μπορούν να είναι αυθόρμητα και να εκφράσουν τις απόψεις τους.
Ε.Μ.: Είναι πολύ ενδιαφέρον το ότι στις παρουσιάσεις που έγιναν στη Θεσσαλονίκη, οι τάξεις είχαν την ευκαιρία να στείλουν mail στο mail του ήρωα και να του μεταφέρουν σκέψεις και συναισθήματα. Στην πρώτη παρουσίαση που έγινε ήταν πολύ συγκινητικό γιατί ο ήρωας είναι ένα υπαρκτό πρόσωπο στην ομάδα των παιδιών που παρακολούθησε το πρόγραμμα και του απευθύνθηκαν σαν να ήταν φίλος και συμμαθητής τους. Του έλεγαν να μη στεναχωριούνται…
Σ.Λ.: Βάζουμε μια συνθήκη, ότι ο ήρωας λείπει μέρες από το σχολείο κι ότι τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να του στείλουν ένα mail και παρά το ότι γνώριζαν ότι είμαστε ηθοποιοί και δεν υπάρχει στην πραγματικότητα αυτός ο ήρωας ανταποκρίνονται σαν να υπάρχει πραγματικά.
Δ.Α.: Η συγκεκριμένη άσκηση είναι σημαντική γιατί τα παιδιά μπαίνουν σε μια διαδικασία παρέμβασης που θα μπορούσε να ισχύει και για τη δική τους τη ζωή, με την έννοια ότι αν συμβεί κάτι στα πρόσωπα που είναι γύρω τους θα παρέμβουν, θα στείλουν ένα γράμμα, θα μιλήσουν, δε θ’ αφήσουν απλά να συμβεί. Αυτή η συμπεριφορά είναι που μας καθιστά πολίτες κι όχι η αδιαφορία.

ΠτΘ: Υποθέτω ότι κάποια παιδιά είναι σαν να στέλνουν το mail στον εαυτό τους. Πολλά παιδιά – ίσως και μεγάλοι – έχουν ένα φανταστικό φίλο στον οποίο μιλούν γιατί θέλουν να εξωτερικεύσουν κάποια πράγματα. Στο mail γνωρίζουν ότι απευθύνονται σ’ έναν ηθοποιό, δηλαδή αυτόν που θα υποδυθεί το συγκεκριμένο πρόσωπο, αλλά έχουν την ανάγκη να εκφραστούν. Μπορεί να μη μιλήσουν καν στον κολλητό τους από το φόβο της απόρριψης.
Δ.Α.: Υπάρχει το δίχτυ ασφαλείας στο θέατρο, γνωρίζουν ότι είναι φανταστικό, άρα μπορούμε να πάρουμε ρίσκα, να δοκιμάσουμε πράγματα…
Σ.Λ.: Χωρίς να υπάρχουν ουσιαστικά συνέπειες στη ζωή μας.

ΠτΘ: Αν και όταν επηρεαστείς φεύγει το δίχτυ ασφαλείας, όταν γίνεται μια διεργασία στον εσωτερικό σου κόσμο δεν ξέρεις πού θα σε πάει.
Μ.Π.: Αυτή είναι η μαγική διαδικασία που συμβαίνει στη συνάντηση του θεάτρου με την εκπαίδευση γιατί σε βάζει μέσα, αποδέχεσαι τη σύμβαση που σε χαλαρώνει και λειτουργείς ασυναίσθητα ελεύθερα και δε μπαίνεις στη διαδικασία της αυτοκριτικής, φεύγοντας όμως από αυτό θα ήταν ψέμα να πούμε ότι δεν παίρνεις την εμπειρία.

ΠτΘ: Σας ευχαριστώ πολύ.
Δ.Α., Σ.Λ., Ε.Μ., Μ.Π.: Κι εμείς ευχαριστούμε.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.