Αναπαρασταση Λαικων Παραδοσιακων Δρωμενων

Στα πλαίσια του Φεστιβάλ του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδας «Διονύσου Λόγος» που πραγματοποιείται στο Δήμο Μαρώνειας την Κυριακή 13 Ιουλίου στις 9:30 το βράδυ θα πραγματοποιηθεί αναπαράσταση λαϊκών παραδοσιακών Δρωμένων από τον Πολιτιστικό Όμιλο Ξυλαγανής, με ουσιώδη συμμετοχή, το ΚΑΠΗ Δ. Μαρώνειας, το Σύλλογο Γυναικών Ξυλαγανής, τον Πολιτιστικό και Λαογραφικό Σύλλογο Γυναικών Προσκυνητών, τον Πολιτιστικό και Λαογραφικό Σύλλογο Γυναικών Ιμέρου με τα έθιμα, «Τ’ Αϊ Τρύφωνα», «Του Λαζάρου» και «Πιρπιρούνα ή Παπαρούνα» και από τον Εκπολιτιστικό-Λαογραφικό Σύλλογο «Τα Δίδυμα Τείχη» του Διδυμοτείχου με το έθιμο «Πουρπούρς».

Δραματοποιημένα τοπικά έθιμα του Δήμου Μαρώνειας

«Την Κυριακή θα αναπαραστήσουμε δραματοποιημένα τοπικά έθιμα», τονίζει η κ. Χρύσα Δουλάκη. Η ιδέα ξεκίνησε από τρεις ανθρώπους και συγκεκριμένα από τον κ. Απόστολο Μουζαλιώτη, την κ. Μάγδα Παπανικολάου και την κ. Χρύσα Δουλάκη, οι οποίοι και κατέθεσαν την πρότασή τους στον Διευθυντή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος τον κ. Νικήτα Τσακίρογλου ο οποίος και την απεδέχθη. Τα έθιμα εμπλουτίσθηκαν με τις παρατηρήσεις όλων όσων είχαν μνήμες από αυτά και έτσι θα παρουσιασθούν τα έθιμα «Τ’ Αϊ Τρύφωνα», «Του Λαζάρου» και «Πιρπιρούνα ή Παπαρούνα».

Το έθιμο «Του Λαζάρου»

Όπως ενημερώνει η κ. Χρύσα Δουλάκη, εδώ και χρόνια τα κορίτσια έχουν πάψει να τραγουδούν το Λάζαρο. «Θυμάμαι στα παιδικά μου χρόνια που τον τραγουδούσαν. Από τη δεκαετία του ’60 σταμάτησε και τώρα πλέον ανασύραμε ό,τι είχαμε καταχωνιάσει στις μνήμες μας και το αναβιώνουμε. Το έθιμο συμβόλιζε το ξόρκισμα του θανάτου και υπενθύμιζε το θαύμα του Χριστού, την Ανάσταση του Λαζάρου. Οι μητέρες ετοιμάζουν για τα κορίτσια τους ένα ομοίωμα μωρού. Έτσι ντύνουν μια σκούπα είτε ένα σταυρό ξύλινο, στα οποία φορούν μια σκούφια και ένα φόρεμα, τον δίνουν στα κορίτσια καθώς μαζί με καλαθάκια για να μαζεύουν τα αυγά και γυρνούν από σπίτι σε σπίτι τραγουδώντας το θαύμα της νεκρανάστασης του Λαζάρου. Οι νοικοκυρές που εκείνο τον καιρό μαζεύουν αυγά και για να βάψουν, αλλά και γενικότερα για τις προετοιμασίες του Πάσχα δίνουν στα κορίτσια αυγά και συγχρόνως παίρνουν ευχές ανάλογα με το αν στο σπίτι υπάρχει μωρό ή υπάρχει νιόπαντρη ή κοπέλα της παντρειάς».
Την Κυριακή θα ακουστούν τρία διαφορετικά κάλαντα και μία ευχή για τα μωρά που υπάρχουν στο σπίτι, είναι τα μόνα, όπως τονίζει η κ. Δουλάκη, που «καταφέραμε να διασώσουμε».

Τα πρώτα κάλαντα

Την ημέρα την Τετάρτη κίνησε ο Χριστός για να ‘ρθει
Τότε βγήκε και η Μαρία έξω από τη Βιθυνία.
Αν ήσουν εδώ Χριστέ μου δεν θα πέθαινε ο αδερφός μου
Μα τώρα και εγώ πιστεύω πως μπορείς να το σηκώσεις.

Σήκω Λάζαρε απάνω φίλε και αγαπητέ μου
Πες μας Λάζαρε τι είδες κει στον Άδη που επήγες;

Είδα φόβο είδα τρόμο είδα βάσανα και πόνο.
Δώστε μου λίγο νεράκι να ξεπλύνω το φαρμάκι
Της καρδιάς και των χειλέων και μη με ρωτάτε πλέον.

Τα δεύτερα κάλαντα

Ήρθες ο Λάζαρος ήρθαν τα Βάγια,
Ήρθε και η Κυριακή που τρών’ τα ψάρια.
Πού είσαι Λάζαρε, πού είναι η φωνή σου
Που σε γύρευε η μάνα και αδελφή σου;

Ήμουνα στη γη, στη γη παραχωμένος
Και από τους νεκρούς νεκρός σαν πεθαμένος.

Δώστε μας αυγά – αυγά να σας τα πούμε
Και από τις φωλίτσες σας πολλά αυγά θα βρούμε.

Τρίτα κάλαντα

Αυτά αποτελούν παραλλαγή του δεύτερου και έχουν ως εξής:

Ήρθες Λάζαρος ήρθαν τα Βάγια
Ήρθε και η Κυριακή που τρών’ τα ψάρια.
Σήκω Λάζαρε και μην κοιμάσαι
Ήρθε η μάνα σου από την πόλη
Σου ‘φερε χαρτί και κομπολόι
Βάγια – βάγια του βαγιού
Και ως την άλλη Κυριακή
Κόκκινο και πράσινο
Δος το αυγό να φύγω

«Εκεί που τα παιδιά τραγουδούν το Σήκω Λάζαρε εκείνη την ώρα σηκώνουν επάνω το Λάζαρο και τον στριφογυρίζουν για να φαίνεται ότι ανασταίνεται. Από τις ευχές το τραγούδι που διασώσαμε είναι το εξής και αφορά στην οικογένεια που έχει ένα μωρό:

«Ένα μικρό μικρούτσικο
Μικρό και χαϊδεμένο
Όταν το έκανε η μάνα του
Και το κοιλοπονούσε
Και εγώ στη θύρα στέκομαι
Θεό παρακαλούσα
Θεέ μου δώσ’ το ρόδινο
Θεέ μου δώσ’ το ξάσπρο
Ώσπου να ζούνε τα βουνά
Να ζει και το όνομά του»

Το έθιμο «Πιρπιρούνα ή Παπαρούνα»

Το έθιμο σταμάτησε να γίνεται από το 1950. Έθιμο για την αναβροχιά που πραγματοποιούνταν σε περιόδους ξηρασίας, κυρίως στο τέλος της Άνοιξης και τις αρχές καλοκαιριού που οι αγρότες ήθελαν νερό για τα σπαρτά τους, αλλά και για να ποτίζουν τα ζώα τους. «Έπαιρναν ένα κορίτσι ορφανό από τους δύο γονείς και το έντυναν από την κορφή μέχρι τα νύχια με χόρτα και πρασινάδες. Προφανώς θα συμβόλιζε τη θαλερότητα της φύσης και την ευφορία. Μια ομάδα κοριτσιών συνόδευε την Πιρπιρούνα στα σπίτια του χωριού, όπου τους περίμεναν οι νοικοκυρές και συγχρόνως τραγουδούσαν:

Πιρπιρούνα περπατεί
το θεό παρακαλεί
για να βρέξει μια βροχή
μια βροχή καλή- καλή
Για τα στάρια για τα κθάρια
Για τ’ θεού τα μπιρικέτια
Αυλάκια αυλάκια το νερό
Κάθε στάχυ και κιλό
Κάθε κλίμα και βουτσί
Κύριε ελέησον μια βροχή»

Το έθιμο προέρχεται από την περιοχή γενικότερα της Θράκης. Τόσο τα κορίτσια, όσο και οι νοικοκυρές είχαν μπακιράκια με νερό και με την ευχή των κοριτσιών «Κύριε ελέησον μια βροχή» τότε με μια φούντα βασιλικό ράντιζαν την Πιρπιρούνα, όπως και οι γυναίκες συμβολίζοντας έτσι τη βροχή που περιμένουν».

Το έθιμο «Τ’ Αϊ-Τρύφωνα»

Το έθιμο προέρχεται από την περιοχή της Ανατολικής Ρωμυλίας, περιοχή που φημίζονταν για τους αμπελώνες της. «Στη γιορτή του Αγίου Τρύφωνα στις 1 του Φλεβάρη, γιορτή των αμπελουργών, όλο το χωριό πήγαινε στην εκκλησία, ο παπάς ευλογούσε τον αγιασμό, από τον οποίο όλοι οι κάτοικοι έπαιρναν για το σπίτι και για τα χωράφια. Οι άνδρες έπαιρναν τον αγιασμό και πήγαιναν στο αμπέλι, τον έριχναν για να φέρει καλή σοδειά στα αμπέλια και τα σπαρτά, συνοδεία του ιερέα. Κατόπιν έκαναν το πρώτο κλάδεμα με πανηγυρικό τρόπο. Τέλος, συγκεντρώνονταν σ’ ένα αμπέλι, άναβαν φωτιές έπιναν, έτρωγαν, χόρευαν με πειράγματα και ευτράπελα μεταξύ τους. Σε κάποιες περιοχές έκαναν αγώνες και πάλη. Εμείς δεν θα κάνουμε κάτι τέτοιο αλλά θα έχουμε κάποια ευτράπελα που είναι φυσικό να γίνονται μετά από οινοποσία.
Να σημειώσω ότι από βραδύς ο παπάς έβαζε τον ψάλτη να κλέψει μία γίδα και την άλλη μέρα την ώρα που την έψηναν ο παπάς εν είδει ψαλμωδίας έλεγε:

Επτά μπεκρήδες κάθονταν απάνω στα βαρέλια
και το θεό παρακαλούν να μη καούν τα αμπέλια
Τον αινούμενον τον δοξολογούμενον

Τ’ αμπέλια εκαήκανε σταφύλια πια δεν κάνουν
και όσοι μπεκρήδες το ‘μαθαν επέσαν να πεθάνουν.
Τον αινούμενον τον δοξολογούμενον

Ο άγγελος εβόα τη κεχαριτωμένη
και ο παπάς ευλόγαγε την γίδα την ψημένη.

Αυτό θα το αναβιώσουμε και θα τραγουδάμε:

Ψήσου γίδα μ’ ψήσου
Και ροδοκοκκινήσου
Ώσπου να ‘ρθ’ ο κράσος
Να σι ξικοκαλίσου…»

Εκπολιτιστικός Λαογραφικός Όμιλος «Δίδυμα Τείχη»

Ο Εκπολιτιστικός Λαογραφικός Όμιλος «Δίδυμα Τείχη» ιδρύθηκε το 2001. Σήμερα αριθμεί 180 μέλη χορευτές και χορεύτριες και λειτουργούν πέντε τμήματα εκμάθησης παραδοσιακών χωρών, δύο τμήματα εκμάθησης παραδοσιακών οργάνων, γκάιντα και νταούλα, ένα τμήμα κατασκευής παραδοσιακών ενδυμασιών και μία τετραφωνική χορωδία με τριάντα μέλη.
«Σκοπός του συλλόγου είναι η διάσωση, διαφύλαξη και προβολή της θρακιώτικης παράδοσης σε όλο τον Έβρο με τον πλέον αυθεντικό τρόπο», δηλώνει ο Πρόεδρος του Συλλόγου κ. Πολυσάκης. «Ο σκοπός για τον οποίο ιδρύθηκε ο Σύλλογος είχε να κάνει με την αυθεντική παράδοση. Επειδή αντιλαμβανόμαστε ότι τα τελευταία χρόνια γίνεται μια προσπάθεια από κάποιους συλλόγους, κάποιους φορείς, να ενταχθούν φολκλορικά στοιχεία στις παραστάσεις των χορευτικών τους, αντιδρώντας σε αυτή τη λογική, αποφασίσαμε να κάνουμε ένα σύλλογο που αποκλειστικά θα ασχολείται με την παράδοση. Άλλωστε αυτό μπορούμε να το επιβεβαιώσουμε και μέσα από τις καταγραφές που έχουμε κάνει μέχρι σήμερα. Έχουμε γυρίσει όλα τα χωριά του βορείου Έβρου καταγράφοντας τραγούδια, χορούς, που χορεύουν και τραγουδάνε εννοείται παππούδες και γιαγιάδες ηλικίας 60 και πάνω που έζησαν την παράδοση, γιατί αυτοί είναι η παράδοση. Αυτό το πράγμα εμείς προσπαθούμε να το περάσουμε αφού το μάθουμε και το αφομοιώσουμε σωστά και στο κοινό το οποίο παρακολουθεί αλλά και στους νεώτερους χορευτές μας».
Οι νέοι ανταποκρίνονται και απόδειξη αυτού του γεγονότος είναι ότι από τα 180 μέλη μόνο οι 30 είναι μιας κάποιας ηλικίας από 30 ετών και πάνω οι υπόλοιποι είναι παιδιά από 5-25 ετών.
Στις εκδηλώσεις που ο Σύλλογος διοργανώνει στο Διδυμότειχο παρουσιάζει χορούς και τραγούδια από την υπόλοιπη Ελλάδα, ενώ από όποιο φορέα έχουν προσκληθεί στα οκτώ χρόνια λειτουργίας του Συλλόγου εκτός Θράκης παρουσιάζουν χορούς και τραγούδια της Θράκης αποκλειστικά.
Στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του ο Σύλλογος έχει καταγράψει δρώμενα. «Ένα από τα πλέον σημαντικά δρώμενα το οποίο από τη δεκαετία του 1940 πραγματοποιήθηκε για τελευταία φορά και από εκεί και έπειτα αναβιώθηκε για πρώτη φορά από το δικό μας σύλλογο είναι το έθιμο του «Πουρπούρς», το οποίο και θα παρουσιάσουμε στη Μαρώνεια. Είναι ένα έθιμο αποκλειστικά προσφυγικό ανατολικοθρακιώτικο. Από εκεί και πέρα αναβιώνουμε πάρα πολλά άλλα έθιμα από την απλή καθημερινή ζωή των ανθρώπων έως και σε ειδικές περιπτώσεις όπως τα έθιμα του γάμου, τα έθιμα που γίνονται την άνοιξη ή το φθινόπωρο».
Η όλη προσπάθεια απαιτεί πολύ δουλειά. «Το θέμα είναι ότι τα μέλη του συλλόγου έχουν όρεξη, μεράκι. Υπάρχει μια ειδική ομάδα που ασχολείται με το συγκεκριμένο κομμάτι χωρίς όμως μια επιστημονική εξειδίκευση. Η μοναδική μας εξειδίκευση είναι το δημοσιογραφικό κασετόφωνο και η βιντεοκάμερα για να κάνουμε την καταγραφή».

Έθιμο «ο Πουρπούρς»

Στον κύκλο των μεταμφιέσεων του Δωδεκαημέρου ανήκει το έθιμο που έφεραν στην επαρχία Διδυμοτείχου οι πρόσφυγες από τα απέναντι χωριά της Ανατολικής Θράκης.
Πραγματοποιείται τη δεύτερη ή και Τρίτη μέρα των Χριστουγέννων.
«Πρόκειται λοιπόν για ένα έθιμο το οποίο εντάσσονταν στο έθιμο του δωδεκαημέρου από τον κύκλο των μεταμφιέσεων. Υπάρχουν μεταμφιεσμένα άτομα στο έθιμο με νεροκολοκύθες και κουδούνια στη μέση ακόμη και προσωπεία στο πρόσωπο του άνδρα που θα μεταμφιεστεί σε Πουρπούρς» τονίζει ο κ. Πολυσάκης.
Μετά την εκκλησία τα παλικάρια του χωριού μαζεύονται στο σπίτι του «Πουρπούρ» τον ντύνουν και τον μασκαρεύουν αυτόν και τη γυναίκα του (άντρας μασκαρεμένος).
Ύστερα όλοι μαζί γυρνούν στα σπίτια του χωριού τραγουδώντας κάλαντα και ευχές για τους νοικοκυραίους. Οι γυναίκες τους κερνούν φρούτα, κρέας, λουκάνικα και ψωμί. Τέλος το βράδυ μαζεύονται στο καφενείο και γλεντούν.
«Το έθιμο συμβολίζει την αναγέννηση και τη γονιμοποίηση της γης. Ως αγροτική κοινωνία η περιοχή από την οποία προέρχεται το έθιμο ουσιαστικά έχει στόχο να εξοργίσει το κακό μέσα στη βαρυχειμωνιά του Δεκεμβρίου και εφόσον η γη είναι ήδη σπαρμένη να καταλαγιάσει το κακό του χειμώνα και σταδιακά να αρχίσει να ξαναγεννιέται, να έχουν καλή παραγωγή στα σιτηρά τους και γενικότερα στις δουλειές τους».
Κύριο χαρακτηριστικό των γιορτών του δωδεκαημέρου είτε των Θρακιωτών είτε των Ποντίων τα κουδούνια. «Το κουδούνι είναι ένα όργανο που από παλιά χρησιμοποιείται για τον εξορκισμό του κακού. Μη ξεχνάμε ότι είμαστε στην περίοδο των Χριστουγέννων και οι Καλικάντζαροι είναι πάνω στη γη οπότε πρέπει να τους διώξουμε. Πρέπει να γυρίσουν από εκεί που ήρθαν».
Στο έθιμο, το οποίο σημειωτέον προέρχεται από τα χωριά της Μακράς Γέφυρας, όπως θα παρουσιασθεί στη Μαρώνεια θα συμμετέχουν σαράντα άτομα, «όμως και μέσα στο χωριό από τις καταγραφές που έχουμε κάνει ουσιαστικά συμμετείχε το σύνολο του ανδρικού πληθυσμού. Το έθιμο αναβιώνεται στο χωριό Ισαάκιο, αλλά το συναντούμε και στα χωριά Πραγκί, Πετράδες, Πύθειο, Ρήγιο, Ασημένιο και Σοφικό με άλλη ονομασία εκεί λέγεται «Παμπούσαρος ή Παμπουσάρια». Και οι δύο ονομασίες δεν σημαίνουν τίποτα, είναι απλές λέξεις που τις χρησιμοποιούσαν οι παππούδες. Εννοείται ότι ο Πορπούρς για αυτούς είναι αυτός που μεταμφιέζεται σε Πουρπούρς».

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.