«Ειμαι στην Μεσημβρια απο τον 5ο π.χ. αιωνα»

Το βιβλίο της Ευτέρπης Θεοκλίεβα «Η τοπογραφία της Μεσημβρίας του Ευξείνου Πόντου από τον 4ο έως τις αρχές του 7ου αιώνα» θα παρουσιασθεί την Παρασκευή στην Αλεξανδρούπολη. Πρόκειται για τη διδακτορική διατριβή της, για ένα καρπό μιας μακροχρόνιας εργασίας της ιδίας με βάση τα συμπεράσματα των αρχαιολογικών ανασκαφών που διεξήχθησαν υπό τη διεύθυνση και με τη συμμετοχή της Ευτέρπης Θεοκλίεβα – Στόιτσεβα, μάλιστα τα ο μεγαλύτερο μέρος του εικονογραφικού υλικού είναι προϊόν προσωπικής εργασίας της ίδιας.

Η Ευτέρπη Θεοκλίεβα – Στόιτσεβα είναι αρχαιολόγος και εκείνο που την χαρακτηρίζει είναι η περηφάνεια της για την ελληνική της καταγωγή. Σήμερα μιλά στον ΠτΘ για το έργο της αλλά και για τη δημιουργία και ίδρυση των ελληνοβουλγαρικών συλλόγων στα δυτικά παράλια του Ευξείνου Πόντου. Ένας ελληνισμός που χάνεται στο πέρασμα των αιώνων και ουδείς ενδιαφέρεται για το μέλλον του…

ΠτΘ: κ. Θεοκλίεβα, είστε από τους ανθρώπους που συνέβαλαν στην δημιουργία και λειτουργία συλλόγων στη Βουλγαρία με την επωνυμία Ελληνοβουλγαρικοί Σύλλογοι. Πώς ξεκίνησε αυτή η προσπάθεια;

Ε.Θ.: Με την αλλαγή του καθεστώτος της Βουλγαρίας το 1989 δημιουργήθηκαν οι δυνατότητες να έχουμε σχέσεις ανοιχτές με την Ελλάδα, με την πατρίδα μας. Το 1990 αντιδήμαρχος Μεσημβρίας ήταν ο σύζυγός μου. Η Βουλγαρία τότε ήταν σε άσχημη οικονομική κατάσταση, τα μαγαζιά και τα ράφια τους ήταν άδεια. Τότε οι συγγενείς μας από Νέα Μεσημβρία της Ελλάδας αποφάσισαν να στείλουν ανθρωπιστική βοήθεια στη Μεσημβρία και έτσι δύο μεγάλα φορτηγά έφεραν τρόφιμα και όλα αυτά ήταν πακεταρισμένα με διάφορα είδη πρώτης ανάγκης. Αυτό μας έδωσε το θάρρος να σκεφτούμε να επισημοποιήσουμε τις επαφές μας. Η περιοχή μας ανήκε στο προξενείο της Φιλιππούπολης και ο πρόξενος ήταν γνωστός μου. Συζητήσαμε και αποφασίσαμε να δημιουργήσουμε σύλλογο και να καταθέσουμε την αναγνώριση του συλλόγου στο δικαστήριο. Κατʼ αρχήν έπρεπε όμως να αποφασίσουμε για τον τίτλο. Αποκλειόταν η χρήση του επιθέτου ελληνικός. Μετά από συναντήσεις με δικηγόρους αποφασίσαμε να ονομάσουμε το Σύλλογο, Σύλλογο Ελληνοβουλγαρικής Φιλίας «Μεσήμβρια», που είναι το παλιό όνομα της σημερινής πόλης Νεσέμπερ. Περιμέναμε να βγει η απόφαση και εν τω μεταξύ οργανωθήκαμε. Στην αρχή ήμασταν πολύ ενθουσιασμένοι. Εκείνο το οποίο ήθελα προσωπικά ήταν να γίνουν μέλη του Συλλόγου κάτοικοι της Μεσημβρίας ελληνικής καταγωγής και η οργάνωση έγινε με αυτό το σκοπό. Η απόφαση βγήκε και έτσι δημιουργήθηκε ο σύλλογος. Στη συνέχεια συναντηθήκαμε με κατοίκους του Πύργου. Δημιουργήσαμε μια ομάδα από κατοίκους της Μεσημβρίας, της Αγχιάλου, της Σωζόπολης και έτσι μετά τη Μεσημβρία, δημιουργήθηκε ο Σύλλογος του Πύργου, μετά της Αγχιάλου, της Σωζόπολης και η είδηση έφτασε στη Βάρνα, η οποία ανήκει στο προξενείο της Σόφιας και ξεκίνησαν και εκεί τη δημιουργία Συλλόγου, όπου όμως επειδή τα μέλη δεν τα βρήκαν μεταξύ τους ίδρυσαν και δεύτερο σύλλογο και αυτή τη στιγμή υπάρχουν τέσσερις.

ΠτΘ: Πόσο σημαντική ήταν η ύπαρξη αυτών των συλλόγων;

Ε.Θ.: Ήταν πολύ σημαντική η ύπαρξη αυτών των συλλόγων όλα αυτά τα χρόνια, γιατί βασικός μας στόχος ήταν να κρατήσουμε τον ελληνικό πολιτισμό, την ελληνική κουλτούρα και παράδοση. Έτσι ξεκινήσαμε με μαθήματα ελληνικής γλώσσας ανάλογα με τις δυνατότητές μας. Χρήματα δεν υπήρχαν και έτσι όλα στηρίχθηκαν στη θέλησή μας να δημιουργήσουμε. Φθάσαμε μέχρι το σημείο να διοργανώνουμε εκδρομές στην Ελλάδα. Ήταν στιγμές συγκινητικές αυτές. Πέρασαν χρόνια και σε όλους αυτούς τους Συλλόγους εντάχθηκαν ως μέλη και Βούλγαροι και αυτή τη στιγμή ένα μεγάλος αριθμός από τα μέλη των Συλλόγων είναι Βούλγαροι.

ΠτΘ: Είχατε σχέσεις και πριν το 1990 με τους συγγενείς σας στη Νέα Μεσημβρία;

Ε.Θ: Προσωπικά δεν είχα, γιατί οι συγγενείς μου είναι στην Αθήνα. Είχαμε όμως σχέσεις. Κάποιοι επισκέπτονταν την Ελλάδα αλλά εμένα δεν μου επέτρεπαν γιατί δούλευα σε μουσείο και πάντα είχα όπως και η οικογένειά μου είχε πρόβλημα. Το πρόβλημα ήταν ότι είμαστε Έλληνες. Ο πατέρας μου ήταν Θεοκλής, η μητέρα μου ήταν Ευμορφία, η γιαγιά μου ήταν Ευτέρπη όπως και εγώ. Αυτό δεν μπορούσε να κρυφτεί. Ήρθα στην Ελλάδα περίπου το 1989 μετά από πολλές προσπάθειες και δυσκολίες ως αρχαιολόγος για πρώτη φορά. Η μητέρα μου ήθελε πολύ να έρθει στην Ελλάδα αλλά έζησε μόνο τρία χρόνια μετά το γάμο μου και δεν τα κατάφερε. Βέβαια εγώ είχα γνωρίσει τα ξαδέλφια μου, γιατί μας είχαν επισκεφτεί. Έχω ένα ξάδελφο από την πλευρά της μητέρας μου ψυχίατρο που ήρθε στην Μεσημβρία βρήκε τη μητέρα μου και τον επόμενο χρόνο ήρθε ο πατέρας του και εκεί γνωρίστηκαν τα δύο πρώτα ξαδέρφια, ο πατέρας του και η μητέρα μου. Όμως τον άλλο χρόνο πέθανε η μαμά μου και μετά από δύο χρόνια ο πατέρας του.

ΠτΘ: Πώς διατηρήσατε τη γλώσσα την ελληνική;

Ε.Θ.: Στο σπίτι μιλούσαμε. Η γιαγιά μου δεν ήξερε βουλγαρικά. Δύο λέξεις υπήρχαν βουλγαρικές στην καθημερινότητά της. Νερό και ψωμί. Η γιαγιά διάβαζε βιβλία στην καθαρεύουσα τα διάβαζε και τα ξαναδιάβαζε και στο σπίτι μιλούσαμε ελληνικά τη μεσημβριανή διάλεκτο, την αγχιαλίτικη διάλεκτο. Υπάρχει μια καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο της Σόφιας, η οποία έχει ασχοληθεί με την αγχιαλίτικη διάλεκτο και τώρα κάνει μελέτη και τη βοηθώ για τη μεσημβριανή διάλεκτο.

Το μουσείο

της Μεσημβρίας

ΠτΘ: Έχετε καταθέσει πολλά χρόνια δουλειάς στο Μουσείο της Μεσημβρίας. Μάλιστα θα λέγαμε ότι είναι προσωπική σας δουλειά η δημιουργία του…

Ε.Θ.: Είναι πολύ ωραίο μουσείο και για να δημιουργηθεί χρειάστηκε πολλή δουλειά. Οι ανασκαφές στη Μεσημβρία ξεκίνησαν το 1920 στην Βορειοανατολική πλευρά της Χερσονήσου από ένα δάσκαλο και αρχαιολόγο από το Αρχαιολογικό Ινστιτούτο της Σόφιας. Το 1920 ξεκίνησαν οι ανασκαφές στη Βασιλική της Θεοτόκου της Ελεούσας μετά το 1946 ο διευθυντής του Μουσείου του Πύργου, γιατί τότε στην Μεσημβρία δεν υπήρχε Μουσείο, ο οποίος ήταν γλωσσολόγος έκανε τις πρώτες ανασκαφές και έφερε στο φως τα πρώτα ευρήματα που σήμερα πολλά από αυτά βρίσκονται στο μουσείο του Πύργου. Οι ανασκαφές συνεχίζονται το 1956, δεν συμμετέχω σε αυτές γιατί είμαι μικρότερη, και τότε ανακαλύφτηκαν πολλά ευρήματα. Αποκαλύφθηκαν κάποια τμήματα των τειχών της Μεσημβρίας όπως και κάποιες βασιλικές και έτσι η μέχρι τότε ιστορική κληρονομιά συνετέλεσε, ώστε η πόλη να ονομαστεί Πόλη – Μουσείο ήδη από το 1956. Μετά από τρεις δεκαετίας και συγκεκριμένα το 1983 συμπεριλήφθηκε στον κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Για να γίνει αυτό προσέφερα πολλά ,γιατί από το 1975 ακόμη ως φοιτήτρια είχα συμμετοχή στις ανασκαφές. Όλα τα ευρήματα τα δούλευα και τα περιέγραφα. Τα πρώτα μαθήματα στην πρακτική τα είχα πάρει εκεί μετά το πρώτο έτος ως φοιτήτρια και όταν αποφοίτησα από το πανεπιστήμιο πήρα θέση στο Μουσείο, όπου δούλεψα περίπου 24 χρόνια. Μετά από κάποια γεγονότα και συγκεκριμένα με κάλεσαν σε ένα παγκόσμιο συνέδριο για τη διεθνοποίηση της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού, ώστε να κάνω μια ανακοίνωση έκανα αίτηση για να μου δώσουν άδεια, είχα ιδρύσει πλέον τους συλλόγους, οι υπηρεσίες με γνώριζαν, είχα δυσκολίες πολλές και έχασα τη δουλειά μου. Βέβαια πιστεύω ότι ο σχεδιασμός είχε ξεκινήσει πρωτύτερα ακόμη όταν ήμουν πρόεδρος του Συλλόγου.

ΠτΘ: Πώς είναι να ζεις σε έναν τέτοιο τόπο;

Ε.Θ.; Μεγάλωσα μέσα στις εκκλησίες και στα μνημεία. Είμαι ντόπια και για αυτό περηφανεύομαι να λέω ότι είμαι εδώ από τον 5ο π,χ. αιώνα, σε αυτή τη χερσόνησο.

«Στους άλλους

συμπεριλαμβάνονται και οι Έλληνες»

ΠτΘ: κ. Θεοκλίεβα, είναι γνωστό ότι στη Βουλγαρία κατοικούν έλληνες σαρακατσάνοι. Είναι όμως γενικότερα άγνωστο ότι και στα παράλια του Ευξείνου ζουν Έλληνες από την εποχή που είπατε. Γιατί;

Ε.Θ.: Αυτό που ξέρω είναι ότι οι ίδιοι οι Έλληνες δεν δηλώνουν Έλληνες. Όταν έρθει η ώρα να γίνει η μέτρηση του πληθυσμού, η απογραφή συμπληρώνουμε μια λίστα με στοιχεία. Δεν αναφέρουν Έλληνες, εγώ το αναφέρω, όπως και ο πατέρας μου. Όταν αναφέρονται στον πληθυσμό της Βουλγαρίας λένε πάντα ότι είναι τόσο εκ των οποίων ένα ποσοστό είναι Τούρκοι και ένα ποσοστό άλλοι. Σε αυτούς τους άλλους μπαίνουμε και εμείς. Πιστεύω ότι υπάρχει μια μυστική συμφωνία μεταξύ των δύο χωρών, γιατί και στην Ελλάδα ζουν Βούλγαροι και το θέμα κλείνει εκεί.

«Στη ζωή μου κατάλαβα ότι η αλήθεια

δεν χρειάζεται»

ΠτΘ: Πώς αισθάνεστε σήμερα με όλη αυτή τη διαδρομή;

Ε.Θ.: Μια ζωή προσπαθώ να πολεμώ με σημαία την αλήθεια. Αυτό που κατάλαβα στη ζωή μου είναι ότι η αλήθεια δεν χρειάζεται. Κανείς δεν την προτιμά και πάντα προτιμώνται αυτοί που έχουν έναν άλλο σκοπό. Τελικά βέβαια η νίκη είναι δική τους και όχι των ανθρώπων που αγαπούν την αλήθεια.

ΠτΘ: Γιατί έχετε αυτό το συναίσθημα;

Ε.Θ.: Αισθάνομαι έτσι γιατί έχω περάσει πολλές δυσκολίες. Είμαι διδάκτορας του Πανεπιστήμιου Αθηνών. Το ερώτημά μου είναι γιατί να μην είμαι διδάκτορας του Πανεπιστήμιου της Σόφιας, όπου σπούδασα. Ήμουν ελληνίδα και δεν μπορούσα. Για να γινόμουν διδάκτορας θα έπρεπε πρώτα να είμαι μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος. Ήμουν υποχρεωμένη να γίνω μέλος, όμως στο βιογραφικό μου έγραφε ότι έχω συγγενείς στην Ελλάδα. Ήταν σαν να ήμουν εχθρός του λαού. Τα τελευταία χρόνια, και συγκεκριμένα το 1989, ένας καθηγητής του πανεπιστημίου της Σόφιας προσπάθησε, κάναμε μια αίτηση με το σκεπτικό μήπως γίνει κάτι. Ο καθηγητής πέθανε σε δύο χρόνια και τότε εγώ έχοντας τη δυνατότητα να παρακολουθήσω τα μαθήματα ελληνικής γλώσσας στο πανεπιστήμιο Αθηνών γνώρισα πολλούς συναδέλφους Έλληνες μεταξύ των οποίων την κ. Μαρίνα Θεοχάρη, που ήταν καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Μπάρι της Ιταλίας, η οποία ήθελε εκεί να κάνω την διδακτορική μου διατριβή, αλλά δεν ήξερα ιταλικά. Ήταν δύσκολο και με συμβούλεψε να προσπαθήσω να κάνω διδακτορικό στο πανεπιστήμιο Αθηνών. Και έτσι έγινε. Είμαι ευτυχισμένη που είμαι διδάκτορας, ήταν όνειρο ζωής και ας είμαι και σε αυτή την ηλικία.

ΠτΘ: κ. Θεοκλίεβα, σας ευχαριστούμε πολύ.

Ε.Θ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

«Με υποσχέσεις δεν γίνεται τίποτα»

Όταν έφυγα από το Σύλλογο πήρα την απόφαση και ίδρυσα το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πολιτισμού «Όμηρος», το οποίο αναγνωρίστηκε από το δικαστήριο. Στόχος, όπως αναφέρεται στο καταστατικό του συλλόγου, να δημιουργηθεί ένα αρχείο στο οποίο να αναφέρω όλες τις πληροφορίες που μαζεύω από ηλικιωμένους που θα φύγουν, δεύτερον να συγκεντρώσω παλιές φωτογραφίες από τα δυτικά παράλια, τρίτον να μαζέψω διάφορα αντικείμενα και στο μέλλον να μπορέσω να ιδρύσω ένα μουσείο. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πολιτισμού είχε ως στόχο όλα αυτά. Είχα και ένα οικόπεδο στο κέντρο του τουριστικού χωριού Ηλιόλουστη Ακτή, όπου και θα στεγαζόταν Ήθελα κάποιος από την Ελλάδα να με χρηματοδοτήσει να το κτίσω και εκεί να γίνει το Κέντρο. Υποσχέσεις πολλές, αλλά κανείς δεν με βοήθησε. Τέσσερα χρόνια πλήρωνα εφορία, παρόλο που το Κέντρο δεν λειτουργούσε, ήμουν όμως υποχρεωμένη να πληρώνω. Αποφάσισα να το κλείσω γιατί κατάλαβα ότι κανείς σε αυτό το έργο δεν θα με βοηθήσει.

ΠτΘ: Απευθυνθήκατε τόσο σε ανθρώπους από τη Βουλγαρία όσο και σε ανθρώπους από την Ελλάδα;

Ε.Θ.: Δεν περίμενα τίποτα από τη Βουλγαρική πλευρά, αλλά από την Ελληνική. Όταν όμως ήρθε η ώρα να μου δώσουν το χέρι, κανείς δεν το έκανε. Υποσχέσεις πολλές, αλλά στην πράξη τίποτα. Με υποσχέσεις δεν γίνεται. Στην αρχή με δικά μου έξοδα έκανα κάποιες προσπάθειες, ήμουν όμως άνεργη και μέχρι σήμερα είμαι, μόνο το καλοκαίρι έχω δουλειά.

ΠτΘ: κ. Θεοκλίεβα, τόσο χρόνια δουλειάς έχετε συγκεντρώσει πολύ υλικό;

Ε.Θ.:Έχω τόσο υλικό στο σπίτι και αν μπορέσω ποτέ να μπω σε κάποιο πρόγραμμα θα το εκδώσω. Με την Ξανθίππη Κοτζαγεώργη κάνουμε πολλή δουλειά, αυτή είναι ο άνθρωπος που με ώθησε να γράψω το βιβλίο και αυτή με πρότεινε για να συμμετέχω σε συνέδρια. Έχω πάρα πολλά στοιχεία που αφορούν όχι μόνο στη Μεσημβρία, αλλά και σε άλλες πόλεις. Είχα πρόσβαση σε πολλά αρχεία τόσο στη Βουλγαρία όσο και στην Ελλάδα. Με την Ξανθίππη Κοτζαγεώργη στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών στην Αθήνα έχουμε κάνει ένα κατάλογο με όλες τις ελληνικές εφημερίδες που εκδόθηκαν στην Βουλγαρία μέχρι το 1940.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.