«Το Αρχαιο Θεατρο της Μαρωνειας εγινε προσβασιμο, τωρα πρεπει να το σεβαστουμε και να το προστατευσουμε»

Μια άκρως ενδιαφέρουσα και αποκαλυπτική συνέντευξη της Χρύσας Καραδήμα, της υπεύθυνης για την αναστήλωση του αρχαίου θεάτρου της Μαρώνειας, φιλοξενεί σήμερα ο ΠτΘ. Η συνέντευξη δόθηκε στην εκπομπή «Ατάκτως ερριμμένα» του Ράδιο Παρατηρητής, δύο ημέρες πριν την τελετή επανάχρησης του Αρχαίου Θεάτρου της Μαρώνειας, και σε αυτήν, η κ. Καραδήμα ξεδιπλώνει όλες τις προσπάθειες που έγιναν εδώ και εννέα χρόνια για να φθάσουμε στο σημερινό σημείο της επαναλειτουργίας του θεάτρου αλλά και αποκαλύπτει νέες πτυχές που αναδεικνύουν την ιστορικότητα της περιοχής της Μαρώνειας μέσα από το ανασκαφικό έργο.

ΠτΘ: κ. Καραδήμα είναι κατάκτηση για την Ροδόπη που το θέατρο είναι αναστηλωμένο πλέον και εκεί απόψε θα έχουμε την πρώτη παράσταση. Είστε ένας άνθρωπος που έχει μοχθήσει για αυτό, δουλεύοντας για την αναστήλωση εδώ και εννέα χρόνια. Ποια είναι τα συναισθήματα όταν βλέπετε τόσα χρόνια δουλειάς να παρέχουν ένα τόσο σημαντικό σε συμφραζόμενα για την περιοχή αποτέλεσμα;
Χ.Κ.: Είμαι αρχαιολόγος πάνω απʼ όλα και πάντα για όλους τους αρχαιολόγους είναι μεγάλη ικανοποίηση, όταν καταφέρνουν να φτάσουν σε ένα στόχο. Ποτέ ο στόχος αυτός δεν είναι ολοκληρωμένος, αλλά είναι ένα σημείο άφιξης και ένα σημείο εκκίνησης. Μέχρι σήμερα ολοκληρώσαμε την αναστήλωση του κοίλου, απομένουν όμως ακόμη πολλά να γίνουν. Στο προσκήνιο υπολείπεται ακόμη ανασκαφική δουλειά και πρέπει να διαμορφωθεί ο περιβάλλων χώρος. Δεν παύει όμως να είναι το μνημείο προσβάσιμο. Από την Κυριακή αφαιρούνται οι πινακίδες, οι οποίες για λόγους ασφάλειας εμπόδιζαν την είσοδο στο κοινό και οι ενδιαφερόμενοι θα μπορούν να δουν το θέατρο αναστηλωμένο. Σήμερα πραγματικά νιώθουμε περήφανοι, γιατί έγινε μια αναστηλωτική δουλειά που δεν έχει ξαναγίνει στη Θράκη. Ήταν ένα δύσκολο έργο, γιατί μέχρι τώρα δεν είχαμε εμπειρία αναστηλώσεων. Κάναμε ανασκαφές, κάναμε αναδείξεις, αλλά οι αναστηλώσεις είναι ένα κεφάλαιο, που στην Εφορεία της Θράκης δεν είχε ξαναγίνει. Επομένως, υπήρξε πραγματικά πολύς μόχθος πίσω από αυτή τη δουλειά, -και μιλάω στον πληθυντικό, γιατί φυσικά εγώ ήμουν η υπεύθυνη αυτού του έργου, αλλά πίσω από αυτό εργάστηκαν πολλοί άνθρωποι, τεχνίτες, εργάτες των ανασκαφών μας από τα γύρω χωριά, τη Μαρώνεια, τους Προσκυνητές, την Ξυλαγανή, την Εργάνη που έγιναν τεχνίτες, με αποτέλεσμα αυτή τη στιγμή να έχουμε ένα συνεργείο ειδικευμένο για αναστηλώσεις πραγματικά ζηλευτό. Εκτός αυτών, εργάστηκαν συντηρητές, που χρειάστηκε να συντηρήσουν κομματάκι-κομματάκι το υλικό για να συμπληρώσουν κομμάτια του θεάτρου. Να αναφερθώ στον αρχιτέκτονα του έργου, τον Νίκο Χατζηδάκη, στον πολιτικό μηχανικό Κώστα Ζάμπα και στην ομάδα του, στον καθηγητή Γιώργο Καραδέδο και στην μεγάλη ομάδα αρχιτεκτόνων που έχουν δουλέψει πολλά χρόνια για αυτή την αναστήλωση. Όλοι σήμερα είμαστε χαρούμενοι και περήφανοι για αυτή τη δουλειά.

ΠτΘ: Είναι μια μακρόσυρτη στο χρόνο διαδικασία, πολυπρόσωπη…
Χ.Κ.: Ναι, η εργασία είναι πολυπρόσωπη, καθημερινή, χειμώνα-καλοκαίρι, απαιτούσε καθημερινή παρουσία. Προσωπικά, δεν είχα καθημερινή παρουσία, γιατί είχα υπηρεσιακές υποχρεώσεις, υπήρχαν όμως αρχαιολόγοι, η Άννα Μουσιώνη, η Δώρα Τσολάκη, τώρα τελευταία και άλλα παιδιά, που μόνο όταν οι συνθήκες ήταν απαγορευτικές δεν δούλευαν στο πεδίο. Ήταν κάθε μέρα εκεί από το 2004 με εξαίρεση ένα ή δύο μήνες του χειμώνα, με την παγωνιά που δεν μπορούσαν να δουλέψουν, γιατί δεν το επέτρεπαν τα υλικά. Σκεφτείτε ότι οι τρεις σειρές εδωλίων που αναστηλώθηκαν έγιναν από νέο λίθο, ίδιο όμως με τον αρχαίο και έγινε επεξεργασία επί τόπου με εργαλεία ανάλογα με αυτά που χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι.

ΠτΘ: Τα δύο σημαντικά που κρατάμε εξ όσων μας είπατε είναι ότι για τέσσερα χρόνια ήταν κάθε μέρα πλην του χειμώνα οι εργαζόμενοι εκεί και το δεύτερο και πολύ σημαντικό είναι ότι δημιουργήθηκε μια ομάδα με εμπειρία αναστηλώσεων, για την οποία επίσης θα πρέπει να είμαστε υπερήφανοι. Σε ένα σημείο του σημειώματός σας μιλάτε ειδικότερα για τον κ. Ζάμπα που έχει την εμπειρία της Ακρόπολης…
Χ.Κ.: Ο κ. Ζάμπας ήταν μαζί μας τα τελευταία χρόνια και μας υποστήριξε σε τεχνικά θέματα. Είναι αλήθεια ότι έχει την εμπειρία της Ακρόπολης. Είχαμε δύο πολύ αξιόλογες μελέτες. Η πρώτη μελέτη στην οποία στηριχθήκαμε για την αναστήλωση ήταν μια πολύ σπουδαία μελέτη του καθηγητή Γιώργου Καραδέδου, και εδώ πρέπει να πω ότι ο κ. Καραδέδος έχει δουλέψει στη Μαρώνεια για πάρα πολλά χρόνια, και με τον κ. Πεντάζο. Ήταν ανασκαφέας και μελετητής του σπιτιού με το ψηφιδωτό και είχε κάνει μια πολύ αξιόλογη μελέτη, με αποτυπώσεις, σχεδιάσεις και όλα τα άλλα που κρίνονται απαραίτητα. Στη συνέχεια, λόγω ενασχόλησης και με το Θέατρο Φιλίππων και με άλλα μνημεία, ο κ. Καραδέδος δεν ήταν δυνατόν να επιβλέπει την αναστήλωση, οπότε χρειάστηκε να συνεργαστούμε με έναν αρχιτέκτονα, ο οποίος θα μπορούσε να είναι συνεχώς παρών στο έργο, τον Νίκο Χατζηδάκη, που δουλεύει και στις ανασκαφές της Βεργίνας και επίσης στις αναστηλώσεις ενός άλλου θεάτρου στην Κρήτη, στα Χανιά. Επιπλέον, χρειαστήκαμε την υποστήριξη ενός μελετητικού γραφείου που είχε την εμπειρία των αναστηλώσεων, και ο κ. Ζάμπας που συνεργάστηκε και στο Θέατρο Φιλίππων, είχε αυτή τη διάθεση και εμπειρία και μας βοήθησε πάρα πολύ στο να αντιμετωπίσουμε τεχνικά προβλήματα. Θα ξαναμιλήσω για τους συντηρητές και για τον κ. Τζενετάκη που είχε μεγάλη εμπειρία από το θέατρο Φιλίππων, ήταν συντηρητής, διέθετε από τον ελεύθερο χρόνο του και ερχόταν για να μας βοηθήσει στην εκπαίδευση του προσωπικού και στο στήσιμο του εργοταξίου, γιατί ήμασταν ένα πραγματικό εργοτάξιο. Επίσης, θέλαμε τεκμηρίωση συνεχή που σημαίνει ότι κάθε βήμα της δουλειά μας ήθελε φωτογραφία, βίντεο, σχεδίαση, ημερολόγιο.

ΠτΘ: Φαντάζομαι ότι μετά από τόση επαφή κάθε μάρμαρο θα το γνωρίζετε…
Χ.Κ.: Και εγώ και ο Νίκος Χατζηδάκης που τα σχεδίαζε κομμάτι – κομμάτι κάθε φορά και τα φωτογραφίζαμε.

ΠτΘ: Οι αρχαιολόγοι είναι μια κατηγορία εργαζομένων στους οποίους αποδίδονται πολλά, γιατί ο κόσμος δεν γνωρίζει ούτε τα προβλήματα της γραφειοκρατίας με το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, όπου θα πρέπει να δώσετε μάχες για να περάσει η μελέτη, με τη χρηματοδότηση, γιατί θα πρέπει τα Υπουργεία να ανταποκριθούν, με τη δουλειά στον τόπο, με την ανασκαφή, με το να κρατάτε ημερολόγια, σημειώσεις… Άρα είναι πολυσύνθετο έργο και για αυτό ο χρόνος στην αρχαιολογία μετρά διαφορετικά. Φαντάζομαι ότι και τώρα αν δεν είχαμε κονδύλια πάλι θα καθυστερούσε το έργο. Έτυχε να χρηματοδοτηθεί ή αγωνιστήκατε πολύ και για την χρηματοδότηση;
Χ.Κ.: Ενδιαφέρθηκε και η τοπική κοινωνία και μας υποστήριξαν και από την Περιφέρεια, όλοι οι κατά καιρούς γενικοί γραμματείς, ο κ. Θανάσης Πανδρευμένος που ήταν στην Διεύθυνση Σχεδιασμού και είναι Μαρωνίτης, το Υπουργείο Πολιτισμού. Όλοι ενδιαφέρθηκαν, γιατί η Μαρώνεια είναι ένας ιστορικός τόπος της Θράκης, όλοι το γνωρίζουν και ήθελαν να αναδειχθεί. Και δεν είναι μόνο το θέατρο…

Σύνδεση του θεάτρου με το Ιερό του Διονύσου

ΠτΘ: Ζώντας όλη αυτή την εμπειρία ευελπιστείτε, και με το δικό σας τον αγώνα, της Εφορείας, ότι θα καταφέρουμε ως Ροδοπίτες να ολοκληρώσουμε τις δουλειές που είπατε ότι απαιτούνται στο προσκήνιο και στον περιβάλλοντα χώρο γρήγορα;
Χ.Κ.: Έχουμε ετοιμάσει μελέτη, η οποία τώρα θα διαβιβασθεί στο ΚΑΣ, την επόμενη εβδομάδα, για να εγκριθεί, που αφορά σε αυτό το θέμα. Πλέον επειδή θεωρούμε ότι το Ιερό του Διονύσου, το οποίο είναι πολύ σημαντικό μνημείο, – είναι σε απαλλοτριωμένο χώρο, που αποτελεί προϋπόθεση για την ένταξη των έργων στο ΕΣΠΑ, – μπορεί να συνδεθεί με το θέατρο, να ολοκληρωθούν οι εργασίες του θεάτρου και να ασχοληθούμε με το Ιερό, να συντηρηθούν τα κονιάματά του, κάποιες μικρές τοιχογραφίες που σώζονται και είναι κρίμα να καταρρεύσουν και να ολοκληρωθεί και εκεί η έρευνα, γιατί πρόκειται για ένα σημαντικό κτίριο, στο οποίο ενδεχομένως να έχουμε μια στοά. Είναι ένα σύνθετο ιερό, δεν είναι μόνο ιερό του Διονύσου, αλλά πρόκειται μάλλον για ένα χώρο που υπήρχαν και άλλες λατρείες, του Ηρακλή, της Αφροδίτης.

ΠτΘ: Θεωρείτε δηλαδή ότι το Ιερό του Διονύσου έχει ακόμη πράγματα να μας δώσει;
Χ.Κ.: Έχει ελλιπώς ανασκαφεί. Μέχρι τώρα έχει δοθεί έμφαση στο θέατρο και στην περιοχή της Ρωμαϊκής Αγοράς, γιατί ήταν μια πολύ σημαντική νησίδα του αρχαιολογικού χώρου. Επιπλέον, είναι και τα βυζαντινά μνημεία η παλαιοχριστιανική βασιλική. Εκεί λοιπόν υπάρχει ένας πυρήνας που μπορεί να γίνει ένας επισκέψιμος ενοποιημένος αρχαιολογικός χώρος, με βυζαντινά και ρωμαϊκά μνημεία. Δόθηκε έμφαση στο θέατρο, τώρα πρέπει να δούμε άλλα πράγματα και κυρίως τις συντηρήσεις των ήδη ανασκαμμένων. Αυτά λοιπόν αφορούν στη νέα μας μελέτη και η ένταξή τους στο ΕΣΠΑ.

Το θέατρο μνημείο που αγάπησα, που δούλεψα

ΠτΘ: Η υπόθεση του θεάτρου για εσάς δεν είναι καινούργια. Εσείς στο θέατρο έτυχε να δουλέψετε από το 1982…
Χ.Κ.: Το έργο ξεκίνησε το φθινόπωρο του 1981. Όταν λοιπόν βρέθηκε, ο Πεντάζος ήταν τότε σε αναζήτηση ενός προσώπου που να είναι από τον τόπο και να είναι συνεχώς κοντά σε αυτόν. Είχα την τύχη, επειδή με ήξεραν, γιατί ως φοιτήτρια δούλεψα στην εφορία, να με προτείνουν να συνεργαστώ. Και από τότε σχεδόν όλες τις χρονιές της ανασκαφής ήμουν συνέχεια βοηθός του Πεντάζου. Το θέατρο είναι ένα μνημείο που αγάπησα, που δούλεψα, προσπάθησα να το μελετήσω και στη συνέχεια ο προϊστάμενός μου, ο κ. Τριαντάφυλλος, θεώρησε ότι πρέπει να αναθέσει σε μένα την επίβλεψή του.

ΠτΘ: Όλη σας η επιστημονική ζωή κύλησε με το θέατρο…
Χ.Κ.: Όχι, μεσολάβησε η Σαμοθράκη, που είναι ένας πολύ αγαπημένος μου τόπος δούλεψα και εκεί στα εργαστήρια αμφορέων και σε κάποια ιερά που σκάψαμε. Οι αμφορείς είναι ένα αντικείμενο που ασχολήθηκα όλη την δεκαετία του 90, γιατί είχαμε την τύχη στη Σαμοθράκη να βρούμε κάποια εργαστήρια όπου κατασκεύαζαν τοπικούς αμφορείς που ήταν άγνωστοι. Ασχολήθηκα με τη μελέτη τους, με τη μελέτη των σφραγισμάτων τους, είναι ένας τύπος αγγείου που κατά βάση μεταφέρουν κρασί και έχει μια σχέση με τη Θάσο.

«Τον οίνον ιστορώ»

ΠτΘ: Ήταν τυχερό σας. Λένε ότι η Μαρώνεια είναι σε ευθεία γραμμή με τη Σαμοθράκη. Άρα εσείς δουλέψατε και με τα δύο και να μιλήσουμε για το τρίτο θέμα τον Διόνυσο, που αγαπάτε ιδιαίτερα και έχετε κάνει μια πολύ ωραία δουλειά με αφορμή το κρασί, «Τον οίνον ιστορώ», και αυτό το βιβλίο θα σύστηνα όλους να το δουν στο Μουσείο…
Χ.Κ.: Κάναμε μια μελέτη σε συνεργασία με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών πριν μερικά χρόνια με την κ. Ψωμά, η οποία είναι νομισματολόγος, ειδική στο αντικείμενο, και δημοσιεύσαμε το ανασκαφικό υλικό της Μαρώνειας. Αυτή είναι μια απολύτως εξειδικευμένη δουλειά, η οποία έγινε σε συνεργασία με την κ. Ψωμά και μια άλλη συνάδελφο που τότε ήταν στο μουσείο της πόλης μας, την Δόμνα Τερζοπούλου. Έτσι δημοσιεύτηκαν το 2008 όλα τα νομίσματα των ανασκαφών της Μαρώνειας, συν τα επιφανειακά και της Χερσονήσου της Μολυβωτής, όπου ο Μπακαλάκης τοποθετεί την αρχαία Στρύμη. Είναι ένα πολύ σημαντικό βιβλίο, που αφορά όμως την επιστημονική κοινότητα, είναι γραμμένο στα αγγλικά, αλλά δεν παύει να αποτελεί ένα λιθαράκι στην τεκμηρίωση και μια συμβολή στην ιστορία του τόπου μας.

Ξεχωριστή η δουλειά του νομισματοκοπείου της Μαρώνειας

ΠτΘ: Στο υλικό της παραστάσεως εγκαινίων έχετε βάλει ένα νόμισμα με το Διόνυσο που είναι πάρα πολύ όμορφο…
Χ.Κ.: Είναι και το αγαπημένο μου. Η δουλειά από το νομισματοκοπείο της Μαρώνειας είναι ξεχωριστή. Είναι πολλές οι πόλεις που έχουν σχέση με το κρασί, με το Διόνυσο και η σχέση αυτή απεικονίζεται στα νομίσματά τους, αλλά πραγματικά είναι έργα τέχνης αυτά της Μαρώνειας. Υπάρχει η παράσταση του θεού σε νεαρή ηλικία, η παράσταση του θεού γενειοφόρου σε άλλα νομίσματα. Έτσι και αλλιώς είναι τα νομίσματα έργα τέχνης, αλλά φανταστείτε ένα τόσο δα μικρό αντικείμενο στο οποίο εκτυλίσσεται ένας εκπληκτικός μύθος, το οποίο χρησιμοποιούν για να σφραγίσουν. Αυτό τελικά μπορεί να είναι μικροτεχνία, αλλά όμως είναι και τέχνη. Το νόμισμα της πρόσκλησης έχει την εξής ιδιαιτερότητα. Είναι ένα νόμισμα που κυκλοφόρησε το 2ο αιώνα, έχει τη μορφή του Διονύσου που αναπαριστάται αγένειος, με τα μαλλιά του, με το στεφάνι του κιρσού και στην πίσω όψη είναι ο Διόνυσος όρθιος που κρατά σταφύλι και γράφει «Διονύσου Σωτήρος Μαρωνιτών». Την ίδια εποχή κυκλοφόρησαν νομίσματα και στη Θάσο με την ίδια μορφή του Διονύσου στο μπροστινό μέρος και πίσω με τη μορφή του Ηρακλή, τα οποία γράφουν «Ηρακλέους Σωτήρος Θασίων». Πρόκειται για παράλληλη κοπή, σε ασήμι κατʼ αρχήν, αργυρά τετράδραχμα. Στη Μαρώνεια για αρκετά χρόνια εξακολούθησε να εκδίδεται ο τύπος και πιστεύουμε ότι φθάνει και στον πρώτο αιώνα ακόμη και έχουμε χάλκινα νομίσματα.

Εκπαιδευτικό πρόγραμμα για μαθητές

ΠτΘ: Επειδή στην Ελλάδα ξεχνάμε να μιλάμε τους ειδικούς και επειδή ακούστηκε ότι αυτό το αρχαίο θέατρο δεν μας φθάνει και ότι πρέπει να το κάνουμε 3.000 θέσεων, ποια είναι η δική σας άποψη;
Χ.Κ.: Το ΚΑΣ θεώρησε ότι το θέατρο δεν πρέπει να συμπληρωθεί ούτε με λίθο ούτε με ξύλινα καθίσματα. Στον επισκέπτη γίνεται κατανοητό ότι το θέατρο συμπληρώθηκε, συντηρήθηκε. Αυτό αρκεί. Άρα πρέπει να σκεφτόμαστε ότι το θέατρο πρέπει να έχει περιορισμένη χρήση. Αυτό να έχουμε κατά νου, για την προστασία του μνημείου πρώτα. Είναι λίγο ελιτίστικο και στενοχωριέμαι για αυτό και ήταν ένας από τους λόγους που ήμουν αντίθετη στη χρήση του θεάτρου, τουλάχιστον παλιά. Βλέποντας λοιπόν πόσο το θέλει ο κόσμος είπαμε μήπως μπορούν – να πούμε βέβαια ότι δεν είναι θέμα δικό μας είναι του υπουργείου και κάθε φορά θα απαιτείται έγκριση- να γίνονται κάθε φορά δύο ή τρεις εκδηλώσεις, πάντα με σεβασμό στο μνημείο και με τη σκέψη ότι πρέπει να έχει ένα χαρακτήρα. Επειδή έχει συζητηθεί το θέμα με το Ηρώδειο και τη φιλανθρωπική εκδήλωση, καλό είναι το θέατρο να έχει ένα χαρακτήρα, είτε για μια πολύ συγκεκριμένη μουσική εκδήλωση με περιορισμένο ακροατήριο είτε για μια ακόμη και παράσταση η οποία δεν θα παύει να είναι για λίγους ανθρώπους.
Η συγκεκριμένη εκδήλωση είναι μια εναρκτήρια εκδήλωση. Λυπάμαι που δεν μπορούμε να καλέσουμε τους πάντες, -θα το ήθελα, – αλλά δεν το επιτρέπει ο χώρος. Μπορούν όμως να ξεναγηθούν όλοι.
Ετοιμάζουμε και ένα εκπαιδευτικό πρόγραμμα, το οποίο απευθύνεται σε παιδιά γυμνασίου από μια πολύ αγαπητή συνάδελφο, την κ. Ξανθοπούλου, που γράφει πολύ ωραία κείμενα, μέσα από τα οποία γνωρίζουμε την ιστορία του Διονύσου και του κρασιού. Το πρόγραμμα θα συνδέει το θέατρο και τον αρχαιολογικό χώρο με το σπίτι Ταβανιώτη.
Αν και δεν είναι στο θέμα μας θα μου επιτρέψετε να πω ότι το σπίτι Ταβανιώτη είναι μια δουλειά που ετοιμάζουμε τέσσερα χρόνια. Η έκθεση είναι σχεδόν ολοκληρωμένη, λίγο το καθυστερήσαμε λόγω των εκδηλώσεων στο θέατρο, πιστεύω μέσα στο φθινόπωρο θα γίνουν τα εγκαίνια. Είναι ένα μουσείο που θα κάνει την Μαρώνεια περήφανη γιατί μέσα από τα αντικείμενα, που θα είναι λίγα και ταπεινά – θα υπάρχουν βέβαια τα κείμενα, οι εικόνες και το βίντεο που θα δείχνουν τις ανασκαφές στους χώρους γύρω από τη Μαρώνεια το Σπήλαιο- θα εκτυλίσσεται η ιστορία της περιοχής. Το αρχοντικό Ταβανιώτη είναι ωραίο γιατί κατʼ αρχήν διατηρείται ένα δείγμα της αρχιτεκτονικής του τόπου και να πω ότι επίσης αποκαταστάθηκε με πολύ σεβασμό και προσοχή. Θα έχουμε λοιπόν ένα αποκαταστημένο αρχοντικό από τα λίγα που έχουν διασωθεί στη Μαρώνεια, ο κόσμος θα μπαίνει και θα μαθαίνει την ιστορία της Μαρώνειας από την αρχαιότητα μέχρι τα νεότερα χρόνια. Και εκεί θέλω να πάνε τα παιδιά. Αυτό περιμένουμε να μας χρηματοδοτήσουν. Το πρώτο μας εκπαιδευτικό.

Τελική δικαίωση η δημοσίευση

ΠτΘ: Με όλα όσα μας είπατε μπορούμε να πούμε πλέον ότι στην Ροδόπη έχουμε κάτι…
Χ.Κ.: Απομένει κάτι ακόμα για εμάς εκτός από αυτά που είπαμε ότι πρέπει να γίνουν χώροι εξυπηρέτησης του κοινού, διαμόρφωση περιβάλλοντος χώρου και εφόσον θα γίνουν κάποιες εκδηλώσεις, κρίνεται αναγκαία η δημιουργία βοηθητικών χώρων, επιβάλλεται να ολοκληρωθούν οι απαλλοτριώσεις στην περιοχή μεταξύ αρχαίου θεάτρου και Ιερού του Διονύσου, καθώς και στην παραλιακή περιοχή, ώστε να μπορέσουμε να αναδείξουμε μεγαλύτερες εκτάσεις. Είναι πολύ εκτεταμένη η αρχαία Μαρώνεια, το τείχος της κατελάμβανε δέκα χιλιόμετρα, από την περιοχή των ραντάρ έφθανε μέχρι στην παραλία με δύο παράλληλα σκέλη. Η πόλη δεν έχει ανασκαφεί. Υπάρχουν προβλήματα, όπως το θέμα των ιδιοκτησιών, ο ελαιώνας. Για να μπορέσει να φανεί ένα μέρος της πόλης, πρέπει να δημιουργηθούν οι δύο επισκέψιμες νησίδες, τις οποίες προτείνουμε.
Για εμάς όμως τους αρχαιολόγους η τελική δικαίωση είναι η δημοσίευση που δεν αφορά στον περισσότερο κόσμο. Πραγματικά όμως, όταν δημοσιεύεται μια ανασκαφή, μελετάται μια περιοχή και δημιουργείται ένα βιβλίο που περιλαμβάνει όλα όσα αφορούν την ανασκαφή και τα ευρήματά της, τότε για εμάς ολοκληρώνεται το έργο. Ο επόμενος στόχος, εκτός από την ανάδειξη, είναι να ολοκληρωθεί η μελέτη του υλικού του θεάτρου. Υπάρχουν άνθρωποι που ήδη έχουν μελετήσει το υλικό και θα είμαστε πολύ χαρούμενοι και ικανοποιημένοι όταν αυτό βγει στη δημοσιότητα.

ΠτΘ: Επειδή σήμερα έγινε κατανοητό ότι τα αρχαιολογικά έργα ξετυλίγονται στο χρόνο, απαιτούν πολυπρόσωπες ομάδες μελέτης, όπως θέσατε το θέμα, και η δημοσίευση απαιτεί ένα κονδύλι…
Χ.Κ.: Εμείς ήδη έχουμε κάνει ένα μέρος της δουλειάς, η οποία όμως απαιτεί κάποιους ανθρώπους που, αν ασχοληθούν με τη συντήρηση, με την σχεδίαση των αντικειμένων, τη φωτογράφηση και στη συνέχεια τη μελέτη τους. Δεν μπορεί ο μελετητής, είτε είναι μεταπτυχιακός φοιτητής είτε επιστήμονας συνεργαζόμενος, να έρθει και να μην έχει τη δυνατότητα να μείνει. Είναι γνωστό ότι διάφοροι φορείς, όπως τα ξένα πανεπιστήμια, δίνουν υποτροφίες σε ανθρώπους που έρχονται για να μελετήσουν το υλικό αυτό. Αυτά είναι χρήματα που δεν φαίνονται, αλλά χρειάζονται. Θέλουμε στο όλο έργο να συμπεριλάβουμε και τη μελέτη και δημοσίευση του υλικού.

ΠτΘ: Γιατί είναι αναγκαίο αυτό;
Χ.Κ.: Είναι αναγκαίο γιατί, αν δεν δημοσιεύσουμε είναι σαν να το έχουμε καταστρέψει το έργο. Η ανασκαφή ως ένα βαθμό είναι καταστροφική μέθοδος, το εκθέτουμε στο φως, στις καιρικές συνθήκες. Το έργο θέλει συντήρηση και δημοσίευση και πρέπει για αυτό να μάθουν και οι άλλοι. Η δημοσίευση είναι ο στόχος, η οποία βέβαια απαιτεί πολλά χρόνια.

ΠτΘ: Το θέατρο είναι πολύ όμορφο και αισθητικά στο μάτι λείο. Δεν υπάρχει τίποτα κραυγαλέο…
Χ.Κ.: Εδώ να πω κάτι. Πολλοί ρωτούν γιατί είναι τόσο άσπρα τα καθίσματα. Αυτός ο λίθος, η πέτρα, είναι ασβεστόλιθος. Όταν πρωτοέβγαζαν τα καθίσματα ήταν λαμπερά και φωτεινά και στη συνέχεια με τους μικροοργανισμούς που επικάθεινται σκουραίνουν. Σε δύο τρία χρόνια τα νεότερα καθίσματα δεν θα ξεχωρίζουν από τα αρχαία, για αυτό και τα έχουμε δουλέψει λίγο διαφορετικά, γιατί πρέπει να ξεχωρίζει το καινούργιο από το παλιό. Και αυτό που επιβάλλει η δεοντολογία των αναστηλώσεων είναι να ξεχωρίζουν τοιχοποιίες για αυτό και όπου χρειάζεται τοποθετούμε φύλλα μολύβδου, δηλαδή ό,τι προσθέσαμε πάνω στο αρχαίο το διαχωρίζουμε.

Η εμπειρία και η αισθητική απόλαυση δεν είναι ανάγκη να συνδέεται με αρχαίο θέατρο

ΠτΘ: Και βέβαια να επαναλάβουμε ότι δεν είναι δυνατόν να γίνει χωρητικότητας τριών χιλιάδων θέσεων…
Χ.Κ.: Όχι, υπάρχει η περιοχή της Χελιδονόπετρας που ενδείκνυται για τη δημιουργία νέου θεάτρου. Δεν θα ξεχάσω τα λόγια του Χατζιδάκι που επισκέφθηκε ένα νέο θέατρο που έκαναν μέσα σε ένα ελαιώνα, το Σαϊνουπούλειο. Δίνοντας μια συναυλία εκεί είπε «νομίζω ότι μετά την Επίδαυρο είναι το ωραιότερο θέατρο που με έκανε να νιώσω ότι είμαι στον ωραιότερο χώρο». Και να πω και κάτι ακόμη. Δεν παίζει πάντα ρόλο ο χώρος. Δεν είναι ανάγκη πάντα να είναι ένα αρχαίο θέατρο το σκηνικό μας ωραίας παράστασης. Είχα δει το 2000, πριν ο Δημήτρης Παπαϊωάννου γίνει τελετάρχης των Ολυμπιακών Αγώνων, όταν είχε μια ομάδα εδάφους και δεν ήταν πολύ γνωστός, στο θεατράκι του Παπάγου, ένα μικρό τσιμεντένιο θέατρο, τη Μήδεια, όρθια, γιατί είχε πολύ κόσμο. Ήταν μια από τις συγκλονιστικότερες εμπειρίες της ζωής μου. Δίπλα μου ήταν ο Νίκος Κούνδουρος, επίσης όρθιος,δεν σταματούσαμε να χειροκροτάμε και ήμασταν σε ένα νέο θέατρο. Δηλαδή, πάντα η εμπειρία και η αισθητική απόλαυση δεν είναι ανάγκη να συνδέεται με ένα αρχαίο μνημείο. Ας το διαφυλάξουμε. Δεν είναι η γενιά μας μόνο που θέλει να δει το θέατρο, σκεφτείτε ότι θέλουμε να μείνει αιώνες μετά. Το οφείλουμε στα παιδιά μας, στα εγγόνια μας και στις άλλες γενιές.

ΠτΘ: Στο λόγο σας μιλάτε με πολύ αγάπη για τον κ. Κωνσταντινίδη. Όπως για το θέατρο μιλάτε με αγάπη με την ίδια αγάπη μιλάτε και για τον κ. Κωνσταντινίδη. Γιατί;
Χ.Κ.: Είναι αλήθεια. Όταν πρωτοπήγα εκεί ήταν χειμώνας του 1982. Ο Πεντάζος -δεν μʼ αρέσει να λέω ο αείμνηστος- ήταν έφορος Δελφών. Αυτός λοιπόν με παρέλαβε στην αρχή, είχε ένα μικρό αγροτικό, το Ντατσούδι, όπως το έλεγε, και μέσα στο κρύο με πήγε στη Μαρώνεια και με ξενάγησε. Με πήγε στο θέατρο παπα-Αμπέλια στην Κρωβύλη, με πήγε στους Προσκυνητές. Αυτός ο άνθρωπος αγαπά πολύ τον τόπο του και από αυτόν έμαθα αρχαιολογία τους πρώτους μήνες της δουλειάς μου. Καθόταν δίπλα μου στη συλλογή και μου έλεγε τις χρονολογίες που σκάφτηκε το καθένα. Κρατούσε σημειώσεις για το θέατρο. Κατʼ αρχήν έχει ένα πολύ ωραίο γραφικό χαρακτήρα. Έγραφε λοιπόν «σήμερα 30/9/81 βρήκαμε το πρώτο πώρινο εδώλιο». Μου είπε μάλιστα ότι ο παππούς του όταν ήταν παιδάκι τον πήγαινε στον τόπο και του έλεγε ότι εδώ παλιά είχε ένα θέατρο. Είχε μείνει η ανάμνηση στη Μαρώνεια και είναι λογικό γιατί αυτή είναι η τύχη των μνημείων. Δεν μπορούμε να πούμε ότι τα αρχαία κακομεταχειρίστηκαν στη Μαρώνειαν αλλά το ίδιο συμβαίνει σε όλες τις πόλεις. Όπου υπήρχε αρχαίο υλικό πρώτοι οι Βυζαντινοί και μετά οι υπόλοιποι το τεμαχίζουν και το χρησιμοποιούν… Έτυχε εκεί να κάνουν το σχολείο που επίσης είναι ένα μνημείο στη Μαρώνεια. Υπήρχαν κάποιοι άνθρωποι στο χωριό που είχαν μια παιδεία, γιατί είναι ο τόπος ιστορικός και την εποχή εκείνη είχε και χρήματα. Υπήρχε λοιπόν κάποιος προύχοντας του χωριού που λεγόταν Λεονταρίδης που είπε ότι δεν κάνει να καταστρέφουμε το θέατρο. Πήγε λοιπόν στον διοικητή της αστυνομίας, όχι στη Μαρώνεια, αλλά σε άλλο χωριό, και είπε ότι θα πληρώσει για να φυλάνε το θέατρο και να μην παίρνουν την πέτρα. Οπότε έτσι πρέπει να σώθηκαν οι τρεις σειρές εδωλίων. Αυτή την ιστορία μου την έχει πει ο κ. Τούλης, ο οποίος ήταν εκεί ένα μήνα πριν ξεκινήσουν οι ανασκαφές και επαναλάμβανε συνεχώς τη σιγουριά του ότι θα βρουν το θέατρο. Ο Πεντάζος ήθελε να βρει το θέατρο ήξερε από τον Μπακαλάκη ότι υπήρχε γιατί ο Μπακαλάκης, ο καθηγητής από την Χιλή της Κωνσταντινούπολης, που αν έχουμε κάτι για τη Θράκη το χρωστάμε στα βιβλία του, είχε κάνει ένα σκαρίφημα. Ο Πεντάζος με το υλικό του Μπακαλάκη ως ευαγγέλιο πήγε στη Μαρώνεια και έσκαψε στη σπηλιά και μετά κάποια στιγμή αναζήτησε και το θέατρο, αλλά δεν είχε την ίδια βεβαιότητα που είχε ο κ. Τριανταφυλλίδης.

ΠτΘ:Κυρία Καραδήμα σας ευχαριστούμε πολύ για τη συνομιλία μας.
Χ.Κ.: Και εγώ σας ευχαριστώ
 

Το αφιέρωμα σε pdf υπάρχει και στη στήλη “Ένθετα Αφιερώματα”

http://www.paratiritis-news.gr/admin/entheta/1277453033.pdf

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.