«Μεσα απο την εκθεση να δημιουργηθει στον κοσμο η αναγκη επιστροφης»

Η Ελένη Γκοβάτσου είναι συντηρήτρια αρχαιοτήτων στο Μουσείο της Ακρόπολης με μια διαδρομή 10 ετών. Προηγούμενα είχε εργαστεί στην ενοποίηση των αρχαιολογικών χώρων της Αθήνας, όπως και σαν φοιτήτρια στις καλοκαιρινές ανασκαφές στη Αιανή Κοζάνης και το Ακρωτήρι Σαντορίνης. Η Ελένη Γκοβάτσου συνέδραμε στην τοποθέτηση του αγγείου στην αρχή της Ράμπας που έγινε από τον πρωθυπουργό Κώστα Καραμανλή το βράδυ των εγκαινίων και μάς γέμισε συγκίνηση. Είναι από τις λίγες στιγμές της ζωής μας που η κίνηση μιας κοπέλας την οποία παρακολουθήσαμε από τους τηλεοπτικούς μας δέκτες μάς έκανε να νιώθουμε απερίγραπτη χαρά και ακόμη … περήφανοι που είμαστε έλληνες.

Και βέβαια μετά το άνοιγμα του Μουσείου της Ακρόπολης στους πολιτικούς πρώτα και τους πολίτες του κόσμου στη συνέχεια αναγεννιέται η προσδοκία για επιστροφή των Μαρμάρων στην έδρα τους.

Οι 300 τυχεροί που βρέθηκαν το Σάββατο στο Μουσείο περιδιάβηκαν τη Ράμπα, το Τάμα, το Ανάγλυφο του Τηλέμαχου, τα ευρήματα από το Ασκληπιείο, το Πώρινο αέτωμα του Εκατομπέδου, τα Αρχαϊκά, τις Καρυάτιδες που έκλεψαν την παράσταση, το Θωράκιο από την Αθηνά Νίκη και στο φινάλε … την αίθουσα του Παρθενώνα.

Για να είναι, όμως, όλα έτοιμα την ημέρα των εγκαινίων έγινε ένας απίστευτος αγώνας δρόμου. «Περάσαμε ένα τρίμηνο από το οποίο έχουμε να ευχηθούμε ο ένας στον άλλον «καλό Σαββατοκύριακο» και τις τελευταίες 20 μέρες στην κυριολεξία ξημερωνόμασταν για να φτάσουμε σʼ αυτό το επίπεδο» είπε η Ελένη Γκοβάτσου λίγες μέρες μετά τον πυρετό των εγκαινίων.

Δήλωσε πως νιώθει πολύ τυχερή που μπόρεσε να συμμετέχει στο στήσιμο του μουσείου κι ευχήθηκε νʼ αποκατασταθεί η ανασκαφή και νʼ ανοίξει η επόμενη μόνιμη έκθεση με τα ευρήματα της ανασκαφής του οικοπέδου. Μέχρι τότε έχουμε πολλά να μάθουμε για την ιστορία, τον πολιτισμό και την δυναμική της αρχαίας Ελλάδας μέσα από μια επίσκεψη στο της Ακρόπολης.

ΠτΘ: Στα δέκα χρόνια που εργαστήκατε στο Μουσείο της Ακρόπολης παρακολουθήσατε από κοντά όλο τον άθλο που επετεύχθη μέχρι την τελετή των εγκαινίων, προκειμένου να στηθεί ένα μουσείο κόσμημα που ταυτόχρονα αποτελεί μουσείο μνήμης και δύναμης.

Ε.Γ.: Μνήμης, δύναμης και πάρα πολύ φορτισμένο συναισθηματικά με βασική προσδοκία να επιστραφούν κάποια στιγμή σʼ εμάς τα Ελγίνεια. Αυτό που παρακολουθήσαμε από κοντά είχε να κάνει με το χτίσιμο του μουσείου και λιγότερο το στήσιμο της έκθεσης. Είναι ένα μουσείο που πολεμήθηκε πάρα πολύ από μια συγκεκριμένη κατηγορία ανθρώπων, υπάρχει μια σειρά δικαστηρίων που ακόμη δεν έχει τελειώσει.

ΠτΘ: Παρόλα αυτά φτάσαμε στην τελετή των εγκαινίων η οποία ήταν συγκλονιστική.

Ε.Γ.: Ήταν πολύ συγκινητική η τελετή, για μας που γνωρίζαμε αλλά και για όσους δεν το περίμεναν. Είναι ένα έθιμο που συνηθίζουμε ακόμη και στις μέρες μας, να προσευχόμαστε με τον έναν ή τον άλλον τρόπο και να ευχόμαστε να στεριώσει το σπίτι ή γενικότερα το κτίσμα. Όπως τώρα έχουμε το σφάξιμο του κόκορα είχαν τότε την τελετή εγκαινίων, όπου ήταν μια μικρή θυσία στους θεούς και μια προσευχή για να στεριώσει το σπίτι. Η τελετή περιελάμβανε την καύση κάποιου μικρού ζώου ή κομματιών κρέατος, την προσφορά συνήθως μικρογραφικών αγγείων ή και χρηστικών όπως ήταν ο κάνθαρος που τοποθετήθηκε κατά τη διάρκεια της τελετής εγκαινίων.

ΠτΘ: Ήταν κάποιο αγγείο που βρέθηκε στις ανασκαφές;

Ε.Γ.: Όλο αυτό το σύνολο, όλο το εγκαίνιο* που υπάρχει στην προθήκη, βρέθηκε σʼ ένα σπίτι το οποίο οι αρχαιολόγοι έχουν ονομάσει Οικία Λάμδα, σύμφωνα με το πώς βρέθηκαν τα σπίτια στο οικόπεδο Μακρυγιάννη το οποίο χρονολογείται στις αρχές του 3ου π.Χ. αιώνα. Ήταν το μόνο χρηστικό αγγείο, ενώ τα υπόλοιπα ήταν μικρογραφίες από πινάκια, μια πυξίδα και διάφορα οστάρια από ζωάκια που κάηκαν σε θυσία.

ΠτΘ: Αισθανόμασταν την ενέργεια από την θεά Αθηνά…

Ε.Γ.: Η Αθηνά είναι η πολιούχος της πόλης. Ο Παρθενώνας είναι ναός αφιερωμένος στην Αθηνά παρθένο όπως και ο Ναός της Νίκης ανήκει στην Αθηνά. Ήταν η θεά που κυριαρχούσε στη συνείδηση των Αθηναίων και την έχουν τιμήσει με διαφόρους τρόπους.

ΠτΘ: Ποια ήταν τα συναισθήματά σας την ώρα της τοποθέτησης του αγγείου;

Ε.Γ.: Ήταν πολύ μεγάλη τιμή για τον χώρο της συντήρησης, βέβαια και για μένα προσωπικά, να συμμετέχουμε στα εγκαίνια του συγκεκριμένου μουσείου τόσο ενεργά και τόσο φανερά στον κόσμο. Είναι ένα μουσείο στο οποίο η συντήρηση συνέβαλε στο μεγαλύτερο μέρος καθότι τα εκθέματα ήδη υπήρχαν και ο μεγάλος όγκος της αρχαιολογικής δουλειάς είχε προηγηθεί και είχαν πολύ μεγάλη ανάγκη από καθαρισμούς και από τον τρόπο έκθεσης.

Οι συνάδελφοι που ασχολήθηκαν από τον πρώτο όροφο που είναι η συλλογή με τα αρχαϊκά μέχρι την αίθουσα του Παρθενώνα αντιμετώπισαν τα προβλήματα του τρόπου έκθεσης και στατικότητας των εκθεμάτων που είναι ένα τεράστιο κεφάλαιο. Το ίδιο αντιμετωπίσαμε κι εμείς που ασχοληθήκαμε με την αίθουσα των Κλιτύων της Ακρόπολης, η λεγόμενη Ράμπα που ανεβαίνουμε στην Ακρόπολη – η ανηφορική κλίση προσομοιάζει και την ανάβαση προς τον λόφο – εκεί όπου εκτίθενται τα αφιερώματα στο Ιερό της Νύμφης και τα ευρήματα από τον οικισμό στις παρειές της Ακρόπολης. Είναι ευρήματα από τις ανασκαφές της πρώτης χάραξης της Διονυσίου Αρεοπαγίτη, από το 1955 μέχρι το 1961 από τον αρχαιολόγο Μηλιάδη. Όλα αυτά τα ευρήματα είναι η πρώτη φορά που εκτίθενται, τα βλέπει το φως του ήλιου και τα μάτια των επισκεπτών.

ΠτΘ: Υπάρχουν, όμως, κι ευρήματα που δεν έχουν εκτεθεί.

Ε.Γ.: Είναι η έκθεση στο -1 που θα είναι η έκθεση της ανασκαφής. Η ανασκαφή είναι ενσωματωμένη με το μουσείο, απλά δεν έχει ολοκληρωθεί η αποκατάσταση του ανασκαφικού χώρου. Αυτό είναι κάτι που θα ξεκινήσει άμεσα μαζί με τη συντήρηση των ευρημάτων της ανασκαφής.

Μέχρι στιγμής έχει γίνει μια περιοδική έκθεση με τίτλο «Το Μουσείο και η ανασκαφή» που περιελάμβανε ευρήματα της ανασκαφής του οικοπέδου Μακρυγιάννη, στο χώρο που ανεγέρθη το μουσείο. Αυτή η έκθεση θα επαναλειτουργήσει κατά πολύ εμπλουτισμένη μέσα στα επόμενα δυο χρόνια.

Η επιστροφή

ΠτΘ: Νιώσατε εκείνο το βράδυ από τα όσα μετέφεραν οι ομιλητές και βέβαια ο Δημήτρης Παντερμαλής το ότι είμαστε έτοιμοι να μεταφέρουμε πλέον ως αίτημα το μήνυμα της επιστροφής των Μαρμάρων;

Ε.Γ.: Εννοείται. Αυτό είναι ξεκάθαρο εδώ και χρόνια, από τη στιγμή που ξεκίνησε να χτίζεται το μουσείο. Ήρθε, όμως, η στιγμή να διεκδικήσουμε με σθένος. Αυτό που έλειπε μέχρι στιγμής για να μπορέσουν να επιστρέψουν τα Μάρμαρα ήταν ένα μουσείο που να διαθέτει τους ανάλογους εκθεσιακούς κι εργασιακούς χώρους για τις όποιες ανάγκες. Υπάρχει πλέον τόσο το μουσείο όσο και οι άνθρωποι, άρα τα Μάρμαρα μπορούν να επιστρέψουν.

ΠτΘ: Υπάρχουν πολλοί και στην Μ. Βρετανία που υποστηρίζουν την επιστροφή τους.

Ε.Γ.: Εκτιμώ ότι η μεγάλη πλειοψηφία των βρετανών είναι υπέρ της επιστροφής. Θεωρώ ότι περισσότερο είναι ζήτημα συμφερόντων του Βρετανικού Μουσείου ή της κυβέρνησης για να παραμείνουν εκεί. Δεν μπορώ να πιστέψω ότι υπάρχει ένας άνθρωπος λογικά σκεπτόμενος που να κρίνει ότι δεν πρέπει να γυρίσουν.

Ακόμη και ο φόβος να εγερθούν τα μουσεία όλων των χωρών και να διεκδικήσουν εξακολουθεί να διαφοροποιείται από το Νέο Μουσείο Ακρόπολης γιατί του λείπουν μέρη ενός συνόλου, δεν πρόκειται για μια συλλογή. Πρόκειται για ένα σύνολο που εκτίθεται μισό.

ΠτΘ: Συμφωνείτε με την επιλογή – για το κοινό είναι εντυπωσιακή – το να εκτίθενται τα πρωτότυπα μαζί με τα αντίγραφα ώστε να δημιουργείται η συνολική εικόνα και ταυτόχρονα να μεταφέρεται το μήνυμα της ανάγκης επιστροφής των Μαρμάρων;

Ε.Γ.: Βεβαίως, όπως και να εκτίθενται αρκετά διαφοροποιημένα σε σχέση με τα πρωτότυπα. Θα πρέπει να φαίνεται το ψυχρό του γύψου. Δεν θα με ενδιέφερε να δω κάτι που να με καλύπτει αισθητικά, θέλω να φαίνεται ότι δεν είναι το πρωτότυπο. Μέσα από αυτήν την έκθεση θα δημιουργηθεί στον κόσμο η ανάγκη επιστροφής. Ενδεχόμενα αν μείνει ο τουρίστας ικανοποιημένος σε αισθητικό επίπεδο να μην τον ενδιαφέρει κάτι περισσότερο.

ΠτΘ: Θεωρείτε ότι το νέο Μουσείο της Ακρόπολης αποτελεί μια καλή βάση για νʼ αρχίσει να σέβεται η Ελλάδα τον αρχαιολογικό της πλούτο και να στηρίξει την ανάδειξή του;

Ε.Γ.: Το υπουργείο Πολιτισμού μέχρι στιγμής ήταν αρκετά υποβαθμισμένο σε σύγκριση με άλλα και αναφορικά με το εργασιακό καθεστώς, τους εργαζόμενους, τις χρηματοδοτήσεις για τις ανασκαφές. Θα πρέπει κάποια στιγμή η ίδια η Ελλάδα να λάβει πιο σοβαρά υπόψη το μοναδικό δυνατό χαρτί της.

Ο Δημήτρης Παντερμαλής είχε πει στην πρώτη μέρα των εγκαινίων, την Τετάρτη, ότι εάν αποφασίζαμε το μουσείο νʼ ανοίξει έτσι όπως θα θέλαμε είχαμε ακόμη δέκα χρόνια δουλειάς. Προτιμούμε, όμως, νʼ ανοίξει το μουσείο και να τελειοποιηθεί με την πάροδο του χρόνου και πάντα σε επικοινωνία με το κοινό του.

Μαρία Αμπατζή

*Στην είσοδο του μουσείου ο επισκέπτης συναντά ένα μόνο «εγκαίνιο». Το αρχαίο «εγκαίνιο» ήταν ένα μικρό αφιέρωμα συνήθως αγγείο που έσπαγε για να δώσει καλή τύχη στο νέο κτίριο. Κατά τα έργα υποστύλωσης του Νέου Μουσείου ένα εκ των ευρημάτων ήταν ένα τέτοιο «εγκαίνιο», το οποίο με προσοχή ενσωματώθηκε στο γυάλινο δάπεδο της εισόδου.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.