Αρχαιες ελληνικες αποικιες στον Ευξεινο Ποντο – 2

Μετά την έκδοση του πρώτου συλλογικού έργου που αφορούσε στις αρχαίες Ελληνικές αποικίες του Ευξείνου Πόντου, ένα νέο επίσης συλλογικό έργο έρχεται να συμπληρώσει και να ολοκληρώσει το πρώτο. Το έργο αυτό μας παρουσιάζει σήμερα στον ΠτΘ ο έχων τη γενική επιμέλεια Ηλίας Κ. Πετρόπουλος, Λέκτωρ στο Τμήμα Γλώσσας-Φιλολογίας και Πολιτισμού Παρευξεινίων Χωρών του Δ.Π.Θ.

«Έπειτα από την έκδοση του πρώτου συλλογικού έργου τον Αύγουστο του 2003 στη Θεσσαλονίκη από τις εκδόσεις του Ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού με γενικό τίτλο “Ancient Greek Colonies in the Black Sea” (παρουσίαση στον Παρατηρητή της Θράκης 15-12-2005), έρχεται σήμερα να προστεθεί ένα νέο, επίσης συλλογικό, έργο, με γενικό τίτλο “Ancient Greek Colonies in the Black Sea – 2” σε δύο τόμους, συμπληρώνοντας και ολοκληρώνοντας την παρουσίαση της σύγχρονης κλασικής αρχαιολογίας του Ευξείνου Πόντου. Αυτή τη φορά το εκδοτικό έργο ανέλαβαν οι έγκριτες διεθνώς αρχαιολογικές εκδόσεις «Βρετανικά αρχαιολογικά δελτία, διεθνείς σειρές» (British Archaeological Reports, International Series) με έδρα την Οξφόρδη της Βρετανίας και επικεφαλής των εκδόσεων τον Δ-ρα αρχαιολογίας, κ. David Davison.

Το πρώτο δίτομο συλλογικό έργο του 2003 ήταν μία έκδοση του Ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού (Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Βορείου Ελλάδος) με τη χορηγία του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων (Τ.Α.Π.) του ιδίου Υπουργείου. Η έκδοση του δευτέρου έργου ήταν πολύ περιπετειώδης, αλλά τελικώς τελεσφόρησε. Πιο συγκεκριμένα, αποτελούσε συνέχεια του πρώτου έργου και συνεπώς, η έκδοσή του αρχικά είχε εγκριθεί από τον ίδιο φορέα (Υπουργείο Πολιτισμού). Μετά την αλλαγή, όμως, στη διοίκηση του Τ.Α.Π. (λόγω της αλλαγής της κυβερνήσεως τον Μάρτιο του 2004), το πρόγραμμα πάγωσε. Ως εκ τούτου, αναγκασθήκαμε να προσφύγουμε στην οικονομική αρωγή χορηγών για να καλυφθούν τα προβλεπόμενα συγγραφικά έξοδα. Έτσι, το έτος 2005 με την ευγενική χορηγία των «Οικοδομικών Επιχειρήσεων ʽΗρακλήςʼ» του κ. Ηρακλή Μπίμπαση και της οικογενείας του (Αλεξανδρούπολη), καθώς και του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Αλεξανδρουπόλεως, κκ. Ανθίμου ΙΙ, συγκεντρώθηκε το απαραίτητο ποσό. Το εκδοτικό μέρος ανέλαβε με πολύ μεγάλη προθυμία και ενθουσιασμό ο εκδοτικός οίκος Archaeopress με έδρα την Οξφόρδη και προσωπικά ο διευθυντής του, κ. David Davison, ο οποίος μας διαβεβαίωσε ότι θα προβεί και στη συντακτική επιμέλεια των αγγλικών κειμένων, ενώ την επιμέλεια των πέντε γαλλικών είχε πολύ ευγενώς επωμισθεί η Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Κλασικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Bilkent της Άγκυρας, κ. Dominique Kassap Tezgfr. Όλους αυτούς θα θέλαμε και από αυτής της θέσεως να τους ευχαριστήσουμε για την θερμή υποστήριξη και την πολύτιμη αρωγή και συμβολή τους στην έκδοση του υπό παρουσίαση νέου μας έργου, το οποίο τελεσφόρησε τον Δεκαπενταύγουστο του έτους 2007.

Μέσα στις σελίδες του νέου βιβλίου υπάρχουν 34 κείμενα σε αγγλικά και γαλλικά, γραμμένα από αρχαιολόγους και ιστορικούς που επικεντρώνουν το επιστημονικό τους ενδιαφέρον στη μελέτη και την έρευνα του κλασικού παρελθόντος του Παρευξεινίου χώρου. Κάθε άρθρο συνοδεύεται από πλούσιο φωτογραφικό υλικό. Όλοι σχεδόν οι συγγραφείς που συμμετέχουν είναι αρχαιολόγοι, οι οποίοι διεξάγουν ανασκαφές σε διάφορες αρχαίες ελληνικές πόλεις της Μαύρης Θάλασσας και παρουσιάζουν τα αποτελέσματα των ανασκαφικών τους ερευνών. Είναι πολύ συγκινητικό να διαπιστώνει κανείς ότι στις χώρες που βρέχονται από την Μαύρη Θάλασσα, υπάρχουν άνθρωποι που με ιδιαίτερο ζήλο και μεράκι (ενίοτε και με ηρωισμό, δίχως αυτό να αποτελεί υπερβολή) έχουν αφιερώσει την ζωή τους στην μελέτη του ελληνικού παρελθόντος αυτής της περιοχής. Το πιο αξιόλογο, όμως, στην προκειμένη περίπτωση είναι ότι αυτή η έρευνα γίνεται πάντα μέσα σε ένα πλαίσιο αντικειμενικότητας και νηφαλιότητας, με δύο λόγια καθαρά επιστημονικό, απηλλαγμένο από εθνικιστικές σκοπιμότητες ή ακόμη και διαστρεβλώσεις. Αυτό ακριβώς είναι ένα από τα κυριότερα χαρακτηριστικά της σύγχρονης Παρευξείνιας κλασικής αρχαιολογίας και ιστορίας, πράγμα που αποτυπώνεται μέσα στις 1431 σελίδες του πρώτου συλλογικού έργου από τις εκδόσεις του Ελληνικού Υπουργείου Πολιτισμού, αλλά και στις 1262 του υπό παρουσίαση πονήματος από τις εκδόσεις της Οξφόρδης.

Ένα άλλο πολύ σπουδαίο στοιχείο των δύο αυτών εκδόσεων είναι η ποικιλία που μπορεί κάποιος να διαπιστώσει στη μεθοδολογία της έρευνας και οι διάφορες σχολές προσέγγισης και ανάλυσης των αρχαιολογικών και ιστορικών προβλημάτων».

«Έπειτα από αυτά τα βασικά εισαγωγικά στοιχεία, μπορούμε να περάσουμε στην παρουσίαση του νέου συλλογικού έργου. Στις σελίδες του πρώτου από τους δύο τόμους (σελ. 1-676) υπάρχουν 17 άρθρα που παρουσιάζουν τις αρχαιολογικές έρευνες σε ελληνικές πόλεις, πολίσματα και γηγενείς οικισμούς της σημερινής Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Ουκρανίας. Πιο συγκεκριμένα, τα κείμενα των Βουλγάρων αρχαιολόγων: του Margarit Damyanov για την Διονυσόπολη (Dionysopolis, its territory, and neighbours in the pre-Roman times, 1-36), του Asen Salkin για την Βιζώνη (Bizone, 37-50), της Zlatozara Gotcheva για την ελληνική μυθολογία και τη θρησκεία των αρχαίων ελληνικών πόλεων του Ευξείνου Πόντου (La Thrace Pontique et la mythologie Grecque, 51-84), της Krystina Panayotova για τους τάφους και τα ταφικά έθιμα στις νεκροπόλεις των αρχαίων ελληνικών αποικιών της βουλγαρικής ακτής του Ευξείνου Πόντου (Burial and post-burial rites in the necropoleis of the Greek colonies on the Bulgarian Black Sea Coast, 85-126), του Ivan Karayotov για τη νομισματική πολιτική της Μεσημβρίας, της Απολλωνίας, της Οδυσσού και της Διονυσοπόλεως (Le monnayage de Messambria et les monnayages dʼApollonia, Odessos et Dionysopolis, 127-174) και, τέλος, της Ακαδημαϊκού Henrieta Todorova για μία πρόσφατη και πολύ σημαντική ανακάλυψη ενός ιερού (πιθανότατα αφιερωμένου στην θεά Κυβέλη) στην θέση της λίμνης Durankulak, κοντά στα σύνορα Βουλγαρίας και Ρουμανίας (Durankulak – a Territorium Sacrum of the Goddess Cybele, 175-238). Η παρουσίαση συνεχίζεται από τους Ρουμάνους αρχαιολόγους με πρώτο το κείμενο του Alexandru Avram για την πόλη Κάλλατις (239-286), το κείμενο των Livia Buzoianu και Maria Brbulescu για τους Τόμους (287-336), της Vasilica Lungu για τις έρευνες στις ελληνικές νεκροπόλεις των πόλεων Ίστρου, Οργάμης, Τόμων και Καλλάτιδος (337-382), και τελευταίο το κείμενο του Victor Cojocaru για την ελληνική προσωπογραφία και την ιστορία των ελληνικών προσωπικών ονομάτων από τις ελληνικές πόλεις της Σκυθίας και της λεγομένης Μικράς Σκυθίας (Lʼhistoire par les noms dans les villes Grecques de Scythie et Scythie Mineure aux VIe – Ie siecles an. J.-C., 383-434).

Τα κείμενα που ακολουθούν ανήκουν σε αρχαιολόγους από την Ουκρανία: της Tatyana Samoylova για την πόλη Τύρας (Tyras: The Greek City on the River Tyras, 435-470), της Natalya Sekerskaya για την πόλη του Νικωνίου (The Ancient City of Nikonion, 471-506), της Yevgeniya Redina, η οποία παρουσιάζει τις έρευνές της σε οικισμούς πλησίον της σύγχρονης πόλεως της Οδησσού (Greek Settlements on the Shores of the Bay of Odessa and Adjacent Estuaries, 507-536), των Sergey Okhotnikov και Anatoliy Ostroverkhov για το ιερό νησί του Αχιλλέως στον Εύξεινο Πόντο (Achilles on the Island of Leuke, 537-562, των Nadezhda Gavrilyuk και Valentina Krapivina για την ελληνική επιρροή σε γηγενείς οικισμούς στην περιοχή του κάτω ρου του ποταμού Δνείπερου (Lower Dnieper Hillforts and the Influence of Greek Culture, 563-590), της Valentina Krapivina για την ιστορία της Ολβίας κατά την υστέρα αρχαιότητα (Olbia Pontica in the 3rd – 4th Centuries AD, 591-626). Το τελευταίο κείμενο του πρώτου τόμου είναι της Nadezhda Gavrilyuk, το οποίο αποτελεί μία παρουσίαση της ελληνικής επείσακτης κεραμικής σε ολόκληρη τη Σκυθία κατά περιόδους και αποδεικνύει για άλλη μία φορά την πρώιμη διείσδυση των ελληνικών κεραμικών αγγείων όχι μόνο στην παράλια ζώνη, αλλά στο εσωτερικό της χώρας αυτής και συγκεκριμένα στην ευρύτερη περιοχή της δασοστέπας (Greek Import in Scythia, 627-676).

Στον δεύτερο τόμο τώρα (σελ. 677-1220), συνεχίζεται η παρουσίαση των αρχαιολόγων από την Ουκρανία, τη Ρωσία, τη Γεωργία και την Τουρκία. Πιο συγκεκριμένα, το πρώτο κείμενο ανήκει στους Sergey Lantsov και Vladimir Uzhentzev και αναφέρεται στο πολύ σπουδαίο θέμα της σχέσης πόλεως και χώρας. Πρόκειται για την πόλη της Ταυρικής Χερσονήσου και την άπω αγροτική της χώρα, ενώ ταυτόχρονα ερευνάται και η θέση της παρακειμένης πόλεως Καλού Λιμένος μέσα στην επικράτεια της χώρας αυτής (Distant Chora of Taurian Chersonesus and the City of Kalos Limen, 677-728). Το επόμενο κείμενο συνεχίζει την ιστορία της ίδιας πόλεως, μόνο που αυτήν την φορά η προσοχή επικεντρώνεται στα ρωμαϊκά χρόνια. Ο Vitaliy Zubar μας περιγράφει τη σχέση της Ταυρικής Χερσονήσου με τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία (Tauric Chersonesus and the Roman Empire, 729-788). Παραμένουμε στην περιοχή της Δυτικής Κριμαίας και στα επόμενα κείμενα: ο Yuriy Zaytsev μας ξεναγεί στην πρώτη πόλη που έκτισαν οι Σκύθες της Κριμαίας κατά το μεταίχμιο του 4ου και 3ου αι. π.Χ., τη Νεάπολη, η οποία είχε κτισθεί σύμφωνα με τα ελληνικά πρότυπα. Αυτό το γεγονός δίδει την αφορμή στον συγγραφέα να επεκταθεί στην εν γένει επιρροή του ελληνικού πολιτισμού στην ευρύτερη περιοχή του Βορείου Ευξείνου Πόντου κατά τον 2ο αιώνα π.Χ. (The Scythian Neapolis and Greek Culture of the Northern Black Sea Region in the 2nd Century BC, 789-826).

Μεταφερόμαστε στην ανατολική πλευρά της Κριμαϊκής χερσονήσου και διαβάζουμε για την πόλη της Τυριτάκης από τον Viktor Zinko (827-854), για τα ελληνικά πολίσματα στην επικράτεια του Βασιλείου του Κιμμερίου Βοσπόρου από τον Alexander Maslennikov (Small and Poorly Studied Towns of the Ancient Kimmerian Bosporos, 855-896), και τέλος για τον οικισμό-φρούριο Ιλούρατον στην ίδια επικράτεια από τον Vladimir Gorontcharovskiy (Iluraton: A Fortress of the 1st – 3rd Centuries AD of the European Kimmerian Bosporos, 897-926). Ο Alexey Malyshev, με τα επόμενα δύο κείμενά του, μας μεταφέρει στην απέναντι όχθη (στην επικράτεια της σημερινής Ρωσικής Ομοσπονδίας), η οποία σύμφωνα με τους αρχαίους ιστορικούς έφερε το όνομα Ασιατικός Κιμμέριος Βόσπορος. Το πρώτο του κείμενο αναφέρεται στον οικισμό του Τορικού (Torikos and the South-Eastern Periphery of the Bosporan Kindgom, 7th C.B.C. – 3rd C.A.D., 927-950), ενώ το δεύτερο μας περιγράφει την αρχαία ελληνική παρουσία στην περιοχή του Βορείου Καυκάσου (Greeks in the North Caucasus, 951-978). Το κείμενο που ακολουθεί δεν αναφέρεται σε κάποια συγκεκριμένη πόλη, αλλά αποτελεί μία γνωριμία με την νεκρόπολη Kul Oba, η οποία, ως γνωστόν, είναι μοναδικού ενδιαφέροντος για την ιστορία των αρχαίων Ελλήνων της Ανατολικής Κριμαίας, μια και η νεκρόπολη αυτή βρίσκεται πλησίον της αρχαίας πρωτεύουσας του Βασιλείου του Βοσπόρου, δηλαδή του Παντικαπαίου, καθώς και άλλων παρακειμένων ελληνικών οικισμών. Το εγχείρημα αυτό ανέλαβε ο αρχαιολόγος Nikolay Fedoseev από το Μουσείο του Κερτς (The Necropolis of Kul Oba, 979-1022). Στη συνέχεια, τα δύο άρθρα που ακολουθούν είναι και τα τελευταία από την περιοχή της Ανατολικής Κριμαίας: στο πρώτο ο Alexey Kulikov μας περιγράφει τις ανασκαφές στην πόλη Άκρα και στην γύρω περιοχή (Akra and its Chora, 1023-1056), ενώ στο δεύτερο ο Vladimir Golenko μας παρουσιάζει τις ανασκαφικές του έρευνες στον αρχαίο οικισμό του Κιμμερικού (Kimmerikon, 1057-1082).

Τα δύο επόμενα κείμενα ανήκουν σε Γεωργιανούς αρχαιολόγους: το πρώτο είναι του Vakhtang Licheli και αποτελεί μία εκτενή αναφορά στις ελληνικές αρχαιότητες στην παράλια ζώνη και στο εσωτερικό της σημερινής Γεωργίας (Hellenism and Ancient Georgia, 1083-1142), ενώ το δεύτερο κείμενο είναι του αρχαιολόγου Amiran Kakhidze, διευθυντού του Αρχαιολογικού Μουσείου του Βατούμι, για τις ανασκαφές του στην ελληνική νεκρόπολη στη θέση Πιτσβνάρι (Greek Necropolis of Classical Period at Pichvnari, 1143-1178). Η σύγχρονη τουρκική αρχαιολογία παρουσιάζεται μέσα από τα επόμενα σύντομα άρθρα των τριών αρχαιολόγων: του Smer Atasoy για τις αρχαίες ελληνικές θέσεις της Ανατολικής Θράκης (Ancient Greek Settlements in Eastern Thrace, 1179-1194), της Deniz Erciyas για τις πόλεις Κοτύωρα, Κερασούντα και Τραπεζούντα, οι οποίες ως γνωστόν ήταν αποικίες της Σινώπης (Cotyora, Kerasus and Trapezus: The Three Colonies of Sinope, 1194-1206) και, τέλος, του evket Dφnmez για τα διάφορα πολιτισμικά κέντρα της κεντρικής Μικράς Ασίας και τον ρόλο των μεταναστών νομάδων από την περιοχή της Ευρασίας κατά την εποχή του Σιδήρου (The Central Black Sea Region, Turkey, during the Iron Age: The Local Cultures and the Eurasian Horse-Riding Nomads, 1207-1220). Στο τέλος του δευτέρου τόμου υπάρχει το κείμενο του Καθηγητού Κλασικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου της Πράγας, κ. Jan Bouzek, το οποίο, σύμφωνα με την διατύπωση του ιδίου, αποτελεί μία συμπληρωματική αναθεώρηση παλαιότερου βιβλίου του (1990) πάνω στη γραπτή ελληνική κεραμική από τον Εύξεινο Πόντο (σελ. 1121-1262)».

Στόχος των συγγραφέων

«Ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης μπορεί να προμηθευθεί το παρόν πόνημα απʼ ευθείας από τον εκδοτικό οίκο της Οξφόρδης, στοιχεία του οποίου υπάρχουν στον δικτυακό τόπο www.archaeopress.com και στην ηλεκτρονική διεύθυνση [email protected]. Το πρώτο δίτομο έργο, για όσους επιθυμούν να το αποκτήσουν, διατίθεται σε ελάχιστα ακόμη αντίτυπα από το κατάστημα του Τ.Α.Π. στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης, καθώς και σε όλα τα μεγάλα μουσεία της χώρας μας».

Επιμέλεια Α.Π.

Υ.Γ.: Στοιχεία για το έργο μπορείτε να βρείτε και στο Web: www.epetropoulos.gr

Νέο βιβλίο με τίτλο «Αρχαία λατρευτικά μνημεία

στον Εύξεινο Πόντο»

«Το νέο μας βιβλίο ονομάζεται «Αρχαία λατρευτικά μνημεία στον Εύξεινο Πόντο» και το χρηματοδοτεί η Διευρυμένη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ροδόπης – Έβρου και μάλιστα με προσωπική παρέμβαση του Προέδρου της κ. Μηνόπουλο αλλά και με ομόφωνη απόφαση του Νομαρχιακού Συμβουλίου της Διευρυμένης. Ουσιαστικά το ποσό θα καλύψει την δαπάνη των μεταφράσεων των κειμένων που θα αποστείλουν σε μένα Βούλγαροι, Ρουμάνοι, Ρώσοι, Ουκρανοί, Γεωργιανοί και Τούρκοι στα αγγλικά και γαλλικά και θα εκδοθεί στην Οξφόρδη και πάλι στα Αγγλικά. Επιμελητές θα είμαστε εγώ και ο καθηγητής Μαλεσνίκοφ από την Ακαδημία της Μόσχας, αρχαιολόγος. Πιστεύω ότι στις αρχές του 2010 θα έχει κυκλοφορήσει. Θα ήθελα να ευχαριστήσω την Διευρυμένη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ροδόπης – Έβρου αλλά και όλους τους νομαρχιακούς συμβούλους Ροδόπης – Έβρου για τη στήριξη».

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.