Πασχα, η γιορτη της αναγεννησης

Οι άγιες ημέρες του Πάσχα εισάγουν στη ζωή μας -εκτός από τους αυστηρούς κανόνες της νηστείας- διηνεκείς ανθρώπινες αξίες. Εδώ και δύο χιλιάδες χρόνια η χριστιανική κοινότητα γιορτάζει κάθε χρόνο την μεγαλύτερη γιορτή, το Πάσχα. Μέσα σ’ αυτό το χρονικό διάστημα η ορθόδοξη εκκλησία έζησε μεταρρυθμίσεις, με αποτέλεσμα να υποστεί αλλαγές όσον αφορά τις βάσεις, τις παραδόσεις και τους κανόνες της.

Σήμερα ο ΠτΘ συνομιλεί με τις Πόντιες Ομογενείς από την πρώην Σοβιετική Ένωση, Ευγενία Αρουτσίδου από το χωριό Τεμιρλάνοφκα του Καζακστάν και την Αλεξάνδρα Μουρατίδου από το χωριό Σάντα της Τσάλκας Γεωργίας, για να παρουσιάσει τα έθιμα του Πάσχα, όπως αυτά γινόταν πριν από πολλά χρόνια στην τότε Σοβιετική Ένωση.

Η γιορτή της Ανάστασης πάντα αποτελούσε το επίκεντρο του χριστιανισμού.

Στην ιστορία της χριστιανοσύνης υπήρξαν περίοδοι όπου οι χριστιανοί καταδιώκονταν από την εξουσία. Όμως ακόμα και στην τότε Σοβιετική Ένωση, όπου επικρατούσε αυστηρό αθεϊστικό σύστημα, ο κόσμος ετοίμαζε «παράνομα» τα πασχαλινά τσουρέκια. Αυτή την ημέρα, ακολουθώντας την παράδοση, αντί για «Χαίρετε» οι άνθρωποι αντάλλαζαν ευχές λέγοντας: «Χριστός Ανέστη!» και «Αληθώς Ανέστη!» ανταλλάσσοντας φιλιά τρεις φορές.

…Από τα μέσα της δεκαετίας του ΄60 -όταν σταμάτησαν οι «χρουστσοφικοί διωγμοί» οι πολίτες της τότε Ε.Σ.Σ.Δ. άρχισαν δειλά-δειλά να γιορτάζουν το Πάσχα, αλλά στο οικογενειακό τους περιβάλλον. Η τελευταία μεγάλη αντιθρησκευτική καμπάνια στα σοβιετικά χρόνια οφείλεται στις απόπειρες της μετασταλινικής ηγεσίας της χώρας να αποστασιοποιηθεί από τις πράξεις του πρώην «προστάτη» της. Ωστόσο, η εκστρατεία περιορισμού των δημόσιων εμφανίσεων οργανωμένης θρησκευτικής ζωής έλαβε χώρα τα τελευταία χρόνια της διακυβέρνησης του Στάλιν. Όμως, στο «ξετύλιγμα» της καμπάνιας κατά της θρησκείας -στα τέλη της δεκαετίας του ΄50 – αρχές της δεκαετίας του ΄60- συνέβαλε και ο «ανθρώπινος παράγοντας».

Δικαίωμα για ανάμνηση

Η απόδοση τιμής στα συγγενικά πρόσωπα, που έφυγαν από τη ζωή, με την επίσκεψη στα μνήματα αποτελούσε υποχρεωτική εθιμοτυπία κατά τον εορτασμό του σοβιετικού Πάσχα, για την οποία δεν μπορούσαν οι πιστοί να κατηγορηθούν από τις αρχές. Ωστόσο, αυτή η εθιμοτυπία μετατράπηκε σε δημόσια πράξη ξεφεύγοντας από τα όρια της οικίας. Έτσι, έβλεπε κανείς εκατοντάδες και χιλιάδες απλούς ανθρώπους, οι οποίοι ξεκινούσαν από τα σπίτια τους για να πάνε στα νεκροταφεία προκειμένου να υλοποιήσουν έναν κοινός στόχο που είχαν.

Στην ουσία, η επίσκεψη στα μνήματα μετατράπηκε σε κύρια ιεροτελεστία του σοβιετικού ανθρώπου που είχε να κάνει με τον εορτασμό του Πάσχα. Σ’ αυτό συνέβαλε και η καθορισμένη αργία που ήταν η Κυριακή του Πάσχα. Έτσι, οι αθεϊστικές αρχές -ακολουθώντας τις επισημότητες και υπακούοντας στη θέληση του λαού- εξασφάλιζαν τη μεταφορά με μέσα συγκοινωνίας όσων επιθυμούσαν να επισκεφθούν τα μνήματα.

Μαρτυρίες

των Ποντίων Ομογενών

Για να μάθουμε πώς γιόρταζαν το Πάσχα στην πρώην Σοβιετική Ένωση, ο ΠτΘ συνομίλησε με τους Ποντίους Ομογενείς, οι οποίοι αψηφώντας τις δυσκολίες στα σοβιετικά εκείνα χρόνια, κατάφεραν έχοντας πίστη μέσα τους να διατηρήσουν ακέραιη την αγάπη τους στο Θεό για να είναι σήμερα σε θέση να αναβιώνουν τις παραδόσεις και τα έθιμα, που σχετίζονται με τη μεγάλη γιορτή του Πάσχα.

Ευγενία Αρουτσίδου από το Καζακστάν, κάτοικος της Κομοτηνής:

«Όσα μέλη είχε η οικογένεια, τόσα αυγά βάφαμε το Πάσχα»

Τις αναμνήσεις της από τα έθιμα του Πάσχα μετέφερε η Ευγενία Αρουτσίδου από το Καζακστάν, σήμερα κάτοικος της Κομοτηνής. Η κ. Αρουτσίδου ζούσε στην περιοχή Τεμιρλάνοφκα (50 χλμ. από την πόλη του Τσιμκέντ).

Ενθυμούμενη τα έθιμα της μεγάλης γιορτής του χριστιανισμού, μετέφερε τα όσα βίωσε όντας νέα εκείνα τα χρόνια. Τα έθιμα του Πάσχα ξεκινούσαν την Μ. Πέμπτη με το βάψιμο των αυγών. Ανέφερε ότι τα αυγά τα έβαφαν ανάλογα με τον αριθμό των μελών της οικογένειας. Επίσης, το πασχαλινό τραπέζι δεν νοούνταν χωρίς τα πασχαλινά τσουρέκια, τα λεγόμενα «κουλίτς», ενώ το συμπλήρωναν τα εδέσματα, μεταξύ των οποίων η μαμαλίγκα, ο καβουρμάς, οι ντολμάδες.

Στην Τεμιρλάνοφκα δεν υπήρχε εκκλησία και οι κάτοικοί της θα έπρεπε να διασχίσουν πολλά χιλιόμετρα για να ανάψουν ένα κεράκι. Γι’ αυτό, οι πιστοί του χωριού, στην πλειοψηφία τους νεολαίοι, συγκεντρώνονταν το βράδυ του Μ. Σαββάτου σ’ ένα σπίτι για να ανταλλάξουν ευχές λέγοντας: «Χριστός Ανέστη», «Αληθώς Ανέστη», όπου προσκαλούσαν παπά από άλλη περιοχή. Το πρωί της επόμενης μέρας πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι για να ευχηθούν στους συγχωριανούς «Καλή Ανάσταση», με υγεία και χαρά.

Όπως είναι γνωστό, τα έθιμα του Πάσχα διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή. Σύμφωνα με την κ. Αρουτσίδου, στην Τεμιρλάνοφκα το έθιμο των «ταφείων» γινόταν μια εβδομάδα μετά την Κυριακή του Πάσχα, όπου «για τρεις συνεχόμενες ημέρες πηγαίναμε στα μνήματα. Μαζί μας είχαμε πάντα κόκκινα αυγά, αλλά και άλλους μεζέδες που είχαμε φτιάξει».

-Αλεξάνδρα Μουρατίδου από τη Γεωργία, κάτοικος της Κομοτηνής:

«Στο χωριό μας το έθιμο

των «ταφείων» γινόταν

την Κυριακή του Πάσχα»

Η Αλεξάνδρα Μουρατίδου από τη Γεωργία, σήμερα κάτοικος της Κομοτηνής, θέλησε να μεταφέρει τα έθιμα του Πάσχα, όπως τα θυμάται από το χωριό της, τη Σάντα που ήταν στην περιοχή της Τσάλκας.

Στην περιοχή της Τσάλκας και ιδιαίτερα στο χωριό Σάντα το Πάσχα συμβόλιζε χαρά για τη νεολαία, η οποία μαζεύονταν μπροστά στην εκκλησία και διοργάνωνε γλέντι που κρατούσε τρεις μέρες. «Τις βραδινές ώρες πήγαιναν στην εκκλησία του χωριού για να παρακολουθήσουν τη λειτουργία».

Η γιορτή του Πάσχα είχε ξεχωριστή σημασία για τα άτομα τρίτης ηλικίας, όπως τόνισε η κ. Μουρατίδου, καθώς «παρακολουθούσαν όλες τις λειτουργίες στην εκκλησία για να πάρουν την ευλάβεια του Θεού. Την Κυριακή των Βαΐων πήγαιναν στην εκκλησία για να πάρουν βάγια».

Την Μ. Παρασκευή οι πιστοί του χωριού ακολουθούσαν την πομπή για να περάσουν κάτω από την Επιτάφιο, ενώ το βράδυ του Μ. Σαββάτου πήγαιναν στην εκκλησία για την Ανάσταση.

Το πρωί του Μ. Σαββάτου οι νοικοκυρές του χωριού ξεκινούσαν με το βάψιμο των αυγών που γινόταν με φλούδες κρεμμυδιού, κάτι που συνεχίζεται και σήμερα. «Την ίδια μέρα φτιάχναμε τα πασχαλινά τσουρέκια, τα οποία μαζί με τα βαμμένα πλέον αυγά πηγαίναμε στην εκκλησία για αγιασμό».

Στο χωριό Σάντα το έθιμο των «ταφείων» γινόταν την Κυριακή του Πάσχα, όπου οι πιστοί επισκέπτονταν οικογενειακώς τα νεκροταφεία στη μνήμη των νεκρών τους συγγενών. «Είχαμε μαζί μας βαμμένα αυγά, τσουρέκια αλλά και διάφορους μεζέδες, όπως επίσης και σπιτικό κρασί».

Ωστόσο, υπάρχουν διαφορές από χωριό σε χωριό, με αποτέλεσμα κάποια χωριά να πηγαίνουν στα νεκροταφεία την δεύτερη ημέρα του Πάσχα. Επίσης, σε κάποια χωριά το έθιμο των «ταφείων» γινόταν 40 ημέρες μετά το Πάσχα, δηλαδή της Αναλήψεως.

Μαρία Παπαδοπούλου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.