Ενθετο αφιερωμα στο 1ο Πανελληνιο Συνεδριο της Ομοσπονδιας Ανατολικορωμυλιωτων – Βορειοθρακων

Στα χνάρια της Ιστορίας και του Πολιτισμού της Θράκης

Ένα ένθετο αφιερωμένο στο 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο της Ομοσπονδίας Ανατολικορωμυλιωτών – Βορειοθρακών είναι για μας, την εφημερίδα μας, τον «Παρατηρητή της Θράκης», απόλυτα δικαιολογημένο.

Όχι, μόνον, γιατί οι θρακικές σπουδές στην Ελλάδα, όπως ακούστηκε και στο Συνέδριο, είναι στην αρχή τους, αλλά, επιπλέον, γιατί ένας σημαντικός αριθμός από τους σημερινούς κατοίκους της Δυτικής Θράκης έχουν προέλευση, καταγωγή από την ανατολική Ρωμυλία και τη Βόρεια Θράκη.

Ένα ένθετο αφιερωμένο στην Ανατολική Ρωμυλία και τη Βόρεια Θράκη, σ’ αυτήν δηλαδή την πατρίδα, που θεμελίωσε στον τόπο μας δύο τουλάχιστον ακμαίους οικισμούς, όπως η Ξυλαγανή και η Αίγειρος, – κι όχι μόνον – αλλά ελάχιστα γι’ αυτή γνωρίζαμε, κυρίως, λέξεις, όπως Καβακλί, Μπογιαλίκι και Δογάνοβο, εφόσον οι ανατολικορωμυλιώτες, περήφανοι μεν για την καταγωγή τους, άφησαν την ιστορία τους να την γράψει η άλλη Ελλάδα… Γνωρίσαμε έτσι την πατρίδα πολύ περισσότερο από τον Κώστα Βάρναλη – υψίστη τιμή μας – και την Φιλιππούπολη, τα Αρχιγένεια και τα Ζαρίφεια εκπαιδευτήρια, και πολύ λιγότερο απ’ όσα άμεσα μας αφορούσαν και είχαν ως τόπο μικρότερες κοινότητές της, οικισμούς ή χωριά… Χωριά ή οικισμούς, όπως των συζύγων πολλών από εμάς και εδώ, στον «Παρατηρητή της Θράκης»…

Με το 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο της Ομοσπονδίας Ανατολικορωμυλιωτών η αρχή όμως έγινε, κι αυτό το ένθετο δεν είναι τίποτ’ άλλο παρά αντιχάρισμα σ’ όσα μαγικά για την πατρίδα, «μπούλκες» εμείς ανατολικορωμυλιωτών, μάθαμε από παππούδες, γιαγιάδες και συγγενείς…

Μάθαμε κι αξιωθήκαμε να μεταφέρουμε εντός μας… Αξιοπρέπεια κυρίως κι απαντοχές…

Τζένη Κατσαρή – Βαφειάδη

Μια μεγάλη διαδρομή στην ιστορία και στον πολιτισμό επιχειρήθηκε να γίνει με τη διοργάνωση του 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου της Ομοσπονδίας των Ανατολικορωμυλιωτών–Βορειοθρακών με τόπο τη Θράκη, και, συγκεκριμένα, τη Βόρεια Θράκη, και πρωταγωνιστές τους κατοίκους της.

Μια πρώτη προσπάθεια για να φωτιστούν πτυχές άγνωστες μιας ιστορίας και ενός πολιτισμού που μέχρι σήμερα μόνο αποσπασματικά έχει καταγραφεί.

Η Θράκη ένας πανάρχαιος τόπος, ζεστός και φιλόξενος, που εδώ και χιλιάδες χρόνια έχει αφήσει τα χνάρια της η ανθρώπινη παρουσία.

Ξεκινώντας από το σήμερα και φθάνοντας στο χώρο του μύθου. Μια προσπάθεια ψηλάφησης της ανθρώπινης παρουσίας σε κάθε γωνιά της, αλλά και μια προσπάθεια να βιώσει κανείς την πορεία της, μέσα από την ιστορία και τον πολιτισμό…

Εξάλλου, όπως λέει κι ο ποιητής, αξία έχει το ταξίδι, το ταξίδι προς την αυτογνωσία, το οποίο σαφώς και περνά μέσα από τις μνήμες του τόπου, της πατρίδας, που κουβαλάμε…

Άννα Πατρωνίδου

Υ.Γ.: Στο ένθετο φιλοξενούνται σε μια ενότητα οι χαιρετισμοί των φορέων της πολιτικής, εκ των οποίων αρκετοί ανατολικορωμυλιώτες, όπως ο υπερνομάρχης Ροδόπης – Ξάνθης Γιώργος Μηνόπουλος, ο δήμαρχος Μαρώνειας Χρήστος Παπανικολάου, ο δήμαρχος Γιαννιτσών Νίκος Παπανικολάου, μαζί με τους χαιρετισμούς των εκπροσώπων της Ομοσπονδίας αλλά και των επιστημονικών φορέων, στους οποίους δίδεται ο λόγος εκτενώς στη δεύτερη ενότητα. Ακολουθούν συνομιλίες με δυο παριστάμενες, από την Βουλγαρία, συνέδρους και αντιπροσωπευτικό, από τις παράλληλες εκδηλώσεις του Συνεδρίου, φωτογραφικό υλικό…

Πρόγραμμα Συνεδρίου

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 4 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2008

5.00μ.μ.: Προσέλευση – Εγγραφές

6.30μ.μ.: Έναρξη – Χαιρετισμοί

1η Ενότητα: Ιστορία

Προεδρείο: Τερζής Νικόλαος – Αλμπανούδης Παύλος

7.30μ.μ.: Βεληγιάννη – Τερζή Χρυσούλα, καθηγήτρια Αρχαίας Ελληνικής Ιστορίας Α.Π.Θ.,

«Η χρήση της ελληνικής γλώσσας στην Αρχαία Άνω Θράκη»

7.55μ.μ.: Ξυδόπουλος Ιωάννης, επίκουρος καθηγητής Α.Π.Θ.,

«Οι Θράκες στην Ελληνιστική Ιστοριογραφία»

8.20μ.μ: Καραμπάτσεφ Αντόν, διευθυντής αρχαιολογικού μουσείου Πομόριε (Αγχιάλου Βουλγαρίας),

«Η κατάσταση των αρχαιολογικών και ιστορικών μελετών της Αρχαίας Αγχιάλου»

ΣΑΒΒΑΤΟ 5 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2008

9.30 π.μ.: Γκουτζιουκώστας Ανδρέας, λέκτωρ της Βυζαντινής Ιστορίας Α.Π.Θ.,

«Η διοίκηση Θράκης κατά την πρώιμη βυζαντινή περίοδο»

9.55 π.μ.: Λεοντιάδης Ιωάννης, λέκτωρ της Βυζαντινής Ιστορίας Α.Π.Θ.,

«Η διοικητική οργάνωση της Θράκης κατά τη μεσοβυζαντινή περίοδο»

10.20 π.μ.: Κοτζαγεώργης Φωκίων, λέκτωρ της νεώτερης Ιστορίας Α.Π.Θ.,

«Χριστιανικοί πληθυσμοί στην περιοχή Κίρτζαλι (σημερινή Νότια Βουλγαρία), 15ος -17ος αι., με βάση οθωμανικές πηγές»

10.45 π.μ.: Θεοκλίεβα – Στόϊτσεβα Ευτέρπη, διδάκτωρ φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών,

«Οι βυζαντινές εκκλησίες της Μεσημβρίας του Ευξείνου Πόντου»

11.10 π.μ.: Σφέτας Σπύρος, επίκουρος καθηγητής Α.Π.Θ.,

«Από το πραξικόπημα του 1885 ώς το ανθελληνικό κίνημα του 1906»

2η Ενότητα: εκπαίδευση-ανθρωπολογία-οικονομία

Προεδρείο: Πραντσίδης Ιωάννης, Μηνούδης Γιάννης

11.45 π.μ.: Ισπικούδης Ιωάννης, αναπληρωτής καθηγητής Α.Π.Θ.,

«Πρωτογενής τομέας παραγωγής στην Αν. Ρωμυλία»

12.10 π.μ.: Στεριόνωφ Στελιάν, αναπληρωτής καθηγητής στη Βουλγαρική Ακαδημία των Επιστημών,

«Δημογραφία και οικονομία κατά τον 19ο αιώνα στην Ανατολική Ρωμυλία»

12.35 π.μ.: Κοτζαγεώργη Ξανθίππη, ερευνήτρια,

«Η ελληνική εκπαίδευση στην Ανατολική Ρωμυλία»

13.00 μ.μ: Σκούρτης Ιωάννης, καθηγητής Α.Π.Θ.,

«Ανέκδοτα χειρόγραφα του διευθυντού των Ζαριφείων και Γυμνασιάρχη Φιλιππουπόλεως 1879»

13.25.μ.μ.: Βεργέτη-Κυριακίδου Μαρία, επίκουρη καθηγήτρια στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης,

«Η δεύτερη γενιά των προσφύγων από το Καβακλί της Ανατολικής Ρωμυλίας στην Ελλάδα: η περίπτωση της Αιγείρου Ροδόπης»

3η Ενότητα: γλώσσα-λαογραφία-τέχνη

Προεδρείο: Ισπικούδης Ι., Σερμπέζης Β.

17.30 μ.μ.: Λουτζάκη Ρένα, επίκουρη καθηγήτρια ανθρωπολογίας του χορού Πανεπιστημίου Αθηνών,

«Χορός και έρευνα: εμπειρίες από την επιτόπια έρευνα σε χωριά της Αν.Ρωμυλίας»

17.55 μ.μ: Πραντσίδης Ιωάννης, λέκτωρ Τ.Ε.Φ.Α.Α. – Α.Π.Θ.,

«Δρώμενα και χορός: η περίπτωση του δρωμένου της καμήλας στο Άκ- Μπουνάρ της Αν. Ρωμυλίας»

18.20 μ.μ: Σαρρής Χάρης, διδάκτωρ εθνομουσικολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών,

«Ερευνώντας τις μουσικές της Θράκης: η περίπτωση της Γκάιντας»

18.45 μ.μ: Αλμπανούδης Παύλος, υποψήφιος διδάκτωρ γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων,

«Οι αρχαϊσμοί των Ανατολικορωμυλιώτικων γλωσσικών ιδιωμάτων»

19.10 μ.μ.: Τζάνη Νικολέτα, υποψήψια διδάκτωρ ιστορίας της τέχνης του Πανεπιστημίου

Marc Block, Strasbourg II,

«Ο Στενημαχίτης γλύπτης Κωνσταντίνος Θ. Δημητριάδης (1879-1943) και ο αδριάντας του Χρυσοστόμου Σμύρνης στη Δράμα. Η περιπέτεια μιας ανάθεσης»

19.30-20.30 μ.μ.: Αποφάσεις – Πορίσματα 1ου Συνεδρίου

ΚΥΡΙΑΚΗ 6 ΑΠΡΙΛΙΟΥ 2008

10.30* μ.μ.: Απολογισμός απερχόμενου Δ.Σ. της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Ανατολικής Ρωμυλίας. Προγραμματισμός δράσης – Εκλογές

Γιάννης Μηνούδης, Πρόεδρος Ομοσπονδίας:

«Το συνέδριο θα διευκολύνει στην κατανόηση της ιστορικής

διαδρομής των προγόνων μας»

Ο Πρόεδρος της Οργανωτικής Επιτροπής και Πρόεδρος της Ομοσπονδίας Συλλόγων Ανατολικής Ρωμυλίας, αφού καλωσόρισε όλους όσους ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα της Ομοσπονδίας και ευχαρίστησε τους χορηγούς, στάθηκε ιδιαίτερα στην προσφορά του Υπουργού Παιδείας κ. Στυλιανίδη που έθεσε το Συνέδριο υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας. «κ. Υπουργέ όπου κι αν είστε αυτή τη στιγμή που σας καλεί το καθήκον σας, θα θέλαμε σήμερα να είστε εδώ και μαζί να συγχαρούμε τη νεολαία, τη νεολαία εθελοντών που ακούραστα συνέβαλε και συμβάλλει στην επιτυχία του συνεδρίου. Η προσφορά σας είναι προσφορά στον εθελοντισμό, στη νεολαία εν δράσει και σας ευχαριστούμε θερμά».

Ο κ. Μηνούδης στάθηκε ιδιαίτερα στη συμβολή της νεολαίας, ενώ ευχαρίστησε και τον Υπουργό Μακεδονίας – Θράκης που, μέσω της Γενικής Γραμματείας Απόδημου Ελληνισμού, συνέβαλε «στην μερική κάλυψη των εξόδων για να παρευρεθούν στο Συνέδριο 37 συμπατριώτες μας από τη Βουλγαρία, οι οποίοι συνοδεύουν 20 παιδιά του χορευτικού και της χορωδίας του Ελληνοβουλγαρικού Συλλόγου της Αγχιάλου, και τους οποίους καλωσορίζω με ιδιαίτερα χαρά. Η παρουσία τους καθιστά το πρώτο μας συνέδριο όχι μόνο πανελλήνιο, αλλά διεθνές.

Πέρα από την κεντρική εξουσία που συνέβαλε στην πραγματοποίηση του Συνεδρίου στη Θράκη και, ιδιαίτερα, στην πανέμορφη και πολυπολιτισμική πρωτεύουσα του Νομού Ροδόπης, την Κομοτηνή, μας συγκινεί ιδιαιτέρως το ενδιαφέρον, η ηθική και οικονομική συμπαράσταση της Διευρυμένης Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ροδόπης – Έβρου που εκπροσωπείται από τον Πρόεδρό της σήμερα εδώ, τον κ. Μηνόπουλο. Απευθύνω τις θερμές μου ευχαριστίες στον κ. Μηνόπουλο, ο οποίος πέρα από καθηγητής και Υπερνομάρχης, είναι και ανατολικορωμυλιώτης. Επίσης, ευχαριστώ τον νομάρχη Ροδόπης κ. Γιαννακίδη και τον πέρα των ορίων της Θράκης νομάρχη Θεσσαλονίκης, κ. Ψωμιάδη».

Ο κ. Μηνούδης ευχαρίστησε επίσης τον δήμαρχο Κομοτηνής κ. Κοτσάκη, δίνοντάς του την υπόσχεση «ότι θα ξανάρθουμε, θα το ξανακάνουμε αυτό». Ιδιαίτερα ευχαρίστησε, και όπως είπε «με βαθύ αίσθημα χαράς», τον δήμαρχο Μαρώνειας τον κ. Παπανικολάου, «του οποίου η οικονομική στήριξη αποτέλεσε καταλυτικό παράγοντα για την επιτυχία του συνεδρίου μας. Ίσως και εδώ να έπαιξε ρόλο η καταγωγή, γιατί είναι «θκός μας, ανατολικορωμυλιώτ’ς».

Ευχαρίστησε επίσης, το δήμαρχο Γιαννιτσών κ. Παπανικολάου, το δήμαρχο Πολυκάστρου κ. Σφιδάκη, τους δήμους Θεσσαλιώτιδας, Κουφαλίων, Αιγείρου, Ιάσμου, Νέου Σιδηροχωρίου, αλλά και τον Πρύτανη του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και το Πρυτανικό Συμβούλιο για την παραχώρηση του αμφιθέατρου.

Τέλος, ευχαρίστησε τους συνεργάτες του, την Οργανωτική Επιτροπή, καθώς και την παρουσία της Πανελλήνιας Ένωσης Θρακών, που εκπροσωπήθηκε από τον αντιπρόεδρό της κ. Χατζόπουλο.

Στο σύντομο χαιρετισμό του ο κ. Μηνούδης ανέφερε όμως και τα ακόλουθα:

«Πριν δύο χρόνια πραγματοποιήθηκε μια ημερίδα στην Πέλλα από την Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Ανατολικής Ρωμυλίας με στόχο να προσανατολίσουμε τους συνέδρους, που παραβρέθηκαν εκεί, να κάνουν πιο ενεργή την παρουσία τους μέσα στους πολιτιστικούς συλλόγους, για την προβολή της παράδοσης και του πολιτισμού. Μέσα από τις διαδικασίες αυτές της προσυνεδριακής αυτής ημερίδας εξήχθη το πόρισμα ότι το μεγάλο ενδιαφέρον για την πραγματοποίηση του Α’ Πανελληνίου Συνεδρίου Ανατολικορωμυλιωτών πρέπει να δρομολογηθεί. Αυτή την απόφαση πραγματοποιούμε σήμερα. Το συνέδριο αυτό έρχεται να διερευνήσει τα χαρακτηριστικά, τη φυσιογνωμία και την παρουσία του Ελληνισμού στη Βόρεια Θράκη, να διευκολύνει στην κατανόηση της ιστορικής διαδρομής των προγόνων μας, προσθέτοντας στην αναζήτηση του καθενός μας την πιστοποίηση της καταγωγής του. Αυτό το συνέδριο θα προσθέσει στην κοινωνική συγκρότηση της σύγχρονης ταυτότητας, η οποία διαμορφώνεται και από την επικαιρότητα μέσω της δικαίωσης του παρελθόντος και της διασφάλιση του μέλλοντος, ενώ παράλληλα θα δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε η κοινωνία μας να παρακολουθεί από πιο κοντά τις εξελίξεις. Αυτό το συνέδριο απευθύνεται σ’ όλους μας. Η παρουσία σας μάς γεμίζει δικαιολογημένη αισιοδοξία. Ευχόμαστε επιτυχία στις τριήμερες εργασίες του συνεδρίου για την ανάδειξη της ιστορικής μας, θρακικής καταγωγής».

Ευριπίδης Στυλιανίδης, Υπουργός Παιδείας:

«Το υλικό του συνεδρίου γραφή μοναδική για το μέλλον»

Χαιρετισμό στο Συνέδριο απηύθυνε ο Υπουργός Παιδείας Ευριπίδης Στυλιανίδης, ο οποίος βρισκόταν σε περιοδεία στη Θεσσαλία, τον οποίο διάβασε ο συνεργάτης του κ. Πατερόπουλος. Στον χαιρετισμό του ο κ. Στυλιανίδης αναφέρθηκε στην ιδιαίτερη σημασία του συνεδρίου «που γίνεται στο κέντρο της Θράκης, η οποία ως νέα πατρίδα δέχθηκε στην αγκαλιά της τους διωγμένους ανατολικορωμυλιώτες από τις πατρογονικές εστίες τους. Σωζόπολη, Αγχίαλος, Μεσημβρία, Πύργος, Φιλιππούπολη, Στενήμαχος, Καβακλί, πατρίδες που έχουν ακόμη τα σημάδια του ελληνισμού της Θράκης βαθιά χαραγμένα στα σοκάκια, στις ομιλούσες λίθους των αρχαιολογικών χώρων, των αρχοντικών σπιτιών, των παραδόσεων και των εθίμων. Τα σημάδια αυτά είναι ανεξίτηλα, εφόσον για εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια ο ελληνισμός μεγαλουργούσε στις περιοχές αυτές, διδάσκοντας ότι τα έργα ανθρώπων της Ανατολικής Ρωμυλίας είναι ελληνικά από τα τέλη του 6ου π.χ. αιώνα και εντεύθεν. Το σημαντικότερο όλων είναι ότι οι Ανατολικορωμυλιώτες, όπου κι αν εγκαταστάθηκαν, μετά το διωγμό, στην ελληνική επικράτεια έφεραν μαζί τους την αγάπη για την καλλιέργεια της αμπέλου, την καπατσοσύνη τους στο εμπόριο, τα γράμματα και τις τέχνες, τα τραγούδια, τα έθιμα και τα λαϊκά τους δρώμενα, τα οποία διατηρούν ακόμη και σήμερα ως αυστηρή παρακαταθήκη και ως αθάνατο νερό που ποτίζει τη ρίζα της καταγωγής τους. Πιστεύω ακράδαντα ότι στο συνέδριό σας θα αναπτυχθούν όλες οι πτυχές της ιστορίας και του πολιτισμού της Ανατολικής Ρωμυλίας, υλικό που θα αποτελέσει γραφή μοναδική, ώστε να μη ξεχνούν οι νέες γενιές από πού προερχόμαστε και να προβληματίζονται πού οδηγούν τα βήματα στο μέλλον».

Δημήτρης Κοτσάκης, δήμαρχος Κομοτηνής:

«Ελπίζω το συνέδριο να εξελιχθεί σε θεσμό και η Κομοτηνή να

φιλοξενήσει και τα επόμενα συνέδρια»

Ο κ. Κοτσάκης, αφού καλωσόρισε όλους τους παρευρισκόμενους, εξέφρασε τη χαρά του, γιατί «ένα πολύ σημαντικό γεγονός, το πρώτο πανελλήνιο Συνέδριο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων Ανατολικής Ρωμυλίας διοργανώνεται στην Κομοτηνή. Τέτοιου είδους εκδηλώσεις που φέρνουν στην Κομοτηνή επιστήμονες, σημαντικούς ομιλητές από την Ελλάδα και το εξωτερικό τιμούν και προσθέτουν στη γνώση και την εμπειρία μας. Ιδιαιτέρως, το συγκεκριμένο συνέδριο που είναι αφιερωμένο στη Βόρεια Θράκη και την Ανατολική Ρωμυλία είναι έτι περαιτέρω σημαντικό για μας στην Κομοτηνή και στη Θράκη, μια περιοχή πολυπολιτισμική, η οποία πλήρωσε βαριά το τίμημα των εθνικισμών, τους δύο προηγούμενους αιώνες με χαρακτηριστικό παράδειγμα τους κατοίκους της Ανατολικής Ρωμυλίας και της Ανατολικής Θράκης που εξαναγκάσθηκαν να εγκαταλείψουν σπίτια, εστίες αιώνων. Σήμερα, στη Θράκη απολαμβάνουμε την ειρήνη, ενισχύουμε τη συνεργασία μας με τις γειτονικές χώρες και κοιτάμε το μέλλον με αισιοδοξία. Αυτό όμως δεν αναιρεί την αναγκαιότητα της γνώσης της ιστορίας, διότι όλοι γνωρίζουμε τι παθαίνουν οι λαοί που λησμονούν την ιστορία τους, γι’ αυτό αξίζουν συγχαρητήρια στην Πανελλήνια Ομοσπονδία, στον Πρόεδρό της κ. Μηνούδη και όσους στήριξαν την οργάνωση αυτού του Συνεδρίου. Εύχομαι κάθε επιτυχία και ελπίζω αυτό να εξελιχθεί σε θεσμό, οπότε θα χαρούμε πολύ στην Κομοτηνή να φιλοξενήσουμε και τα επόμενα συνέδρια που θα ακολουθήσουν».

Γιώργος Πεταλωτής, βουλευτής Ροδόπης:

«Τέτοιες εκδηλώσεις τονίζουν τη συνοχή μας ως κοινωνίας»

Ο κ. Πεταλωτής καλωσόρισε τους συμμετέχοντες στην περιοχή της Ροδόπης «και ειδικότερα της Κομοτηνής, μιας πόλης που αποτελείται από ένα πληθυσμό, που το μεγαλύτερό του μέρος προέρχεται από πρόσφυγες. Πολλοί από αυτούς προέρχονται από την Ανατολική Ρωμυλία. Σε μια εποχή έντονης αμφισβήτησης της ιστορίας μας, κρίσης των αξιών μας, τέτοιου είδους εκδηλώσεις μας επιστρέφουν στις ρίζες μας, στην παράδοσή μας, στις μνήμες μας, σίγουρα τονίζουν το εθνικό μας συναίσθημα, την ελληνικότητά μας, αλλά και την συνοχή μας ως κοινωνία.

Εύχομαι το συνέδριο να γίνει θεσμός, έτσι ώστε να μπορούμε όλοι μας να απολαύσουμε τους καρπούς της μεγάλης προσπάθειας που κάνετε».

Γιώργος Μηνόπουλος, Πρόεδρος Διευρυμένης Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ροδόπης-Έβρου:

«Η γεωγραφία είναι σταθερή αλλά η ιστορία γράφει»

Χρησιμοποιώντας τη φράση «αγαπημένοι και αγαπημένες συμπατριώτες, συμπατρώτισσες», ο κ. Γιάννης Μηνόπουλος εξέφρασε τη μεγάλη χαρά του και συγκίνηση «γιατί σήμερα οι εν τη Δυτική Θράκη διατελούντες, έχουμε τη χαρά και την τιμή να φιλοξενούμε τους εκ της Θράκης καταγόμενους από όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό. Υπάρχει ένας πολύ μεγάλος συμβολισμός και έγινε μια πολύ μεγάλη προσπάθεια».

Ο κ. Μηνόπουλος συγχάρηκε την οργανωτική επιτροπή αφενός «για τη θεματολογία του συνεδρίου» και αφετέρου «γιατί επέλεξε το συνέδριο να γίνει στην πόλη της Κομοτηνής. Θέμα του συνεδρίου «Ιστορία και πολιτισμός». Ιστορία για να μη ξεχνάμε τις ρίζες μας. Χωρίς ρίζες δεν μπορεί να υπάρξει τίποτα, αλλά και μόνες τους οι ρίζες δεν σημαίνουν τίποτα. Πολιτισμός, γιατί μέσα από αυτόν μπορούν να βγουν στην επιφάνεια όλες οι εκφάνσεις, οικονομικές, αναπτυξιακές, πολιτισμικές, φιλικές αν θέλετε, χωρίς όμως να χάνουμε και την ταυτότητά μας. Μιλώ για την πόλη της Κομοτηνής, για όλη τη Θράκη, γιατί εδώ η πολυπολιτισμικότητα είναι βίωμα. Μπορεί σε άλλους αυτό να φαίνεται μειονέκτημα, εμείς το θεωρούμε πλεονέκτημα. Μάθαμε να συμβιώνουμε με το διαφορετικό.

Στο ξενοδοχείο σας, οι φιλοξενούμενοι βρήκατε ένα συμβολικό δώρο της Υπερνομαρχίας. Μια τσάντα πάνινη με κάποια στοιχεία μέσα. Η πάνινη τσάντα έχει το συμβολισμό της, προέρχεται από οικολογικό υλικό που αντιτίθεται στο νάυλον. Μέσα υπάρχει ένα βιβλίο – έκδοση της Υπερνομαρχίας, που δεν λέει σε επίπεδο πολυτελείας τίποτα. Τα κείμενα όμως τα έχει γράψει η κ. Δάφνη, την οποία όσοι δεν ξέρετε να την γνωρίσετε. Πρόκειται για μια αναθέρμανση σχέσεων με ανθρώπους που θέλησαν και έμειναν πίσω και αποτελούν αυτή τη στιγμή για μας σύνδεσμο σε μια αναπτυσσόμενη καινούργια περιοχή. Η γεωγραφία είναι σταθερή, αλλά η ιστορία γράφει, και από άκρη του κόσμου γινόμαστε επίκεντρο μιας ευρύτερης περιοχής. Τα σύνορά μας δεν σταματάνε στο Ορμένιο, από εκεί ξεκινά ένας μεγάλος δρόμος για το λιμάνι του Μπουργκάς και από εκεί, η Ευρώπη πλέον στοχεύει προς τη Γεωργία και τη Ρωσία. Μ’ αυτή την έννοια ο πολιτισμός μας βάζει σε μία νέα πραγματικότητα, την οποία εμείς με γνώση της ιστορίας μας είμαστε υποχρεωμένοι, και το θέλουμε, να τη συνεχίσουμε.

Συγχαίροντας τους διοργανωτές, θα ήθελα να προτείνω κάτι, που ο δήμαρχος ήδη έχει αιτήσει σε μία συνέντευξη τύπου: να επαναλαμβάνονται τα συνέδρια στην πόλη της Κομοτηνής. Του χρόνου στην πόλη της Κομοτηνής θα γίνει το Παγκόσμιο Συνέδριο Θρακών, οπότε θα έχουμε και πάλι εδώ σύναξη».

Ρίτσα Μηνούδη, εκπρόσωπος του Ιερού Ιδρύματος Αγία Τριάδα:

«Μιμούμενοι τους προγόνους μας μπορούμε να κατορθώσουμε και το ακατόρθωτο»

Η κ. Μηνούδη αναφέρθηκε στην επίσκεψη του Οικουμενικού Πατριάρχου κ. Βαρθολομαίου στις εγκαταστάσεις του Ιερού Ιδρύματος της Ανατολικής Ρωμυλίας και στη θεμελίωση του ναού της Αγίας Τριάδας και στην ομιλία του έδωσε έμφαση στον ξεριζωμό των κατοίκων της Ανατολικής Θράκης.

«Σ’ αυτή την ευλογημένη γη της Μακεδονίας, όπου περπάτησε ο Μέγας Αλέξανδρος και ευλόγησε με τη θεμελίωση ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος θα οικοδομήσουμε τον Ιερό Ναό της Αγίας Τριάδος στη θέση Λιβαδίτσα του Νομού Πέλλας και, σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους, θα στεγάσουμε την πλούσια παράδοσή μας και τον μοναδικό πολιτισμό της αλησμόνητης Ανατολικής Ρωμυλίας» ανέφερε η κ. Μηνούδη, συμπληρώνοντας ότι οι σκοποί του Ιδρύματος είναι πολλοί και ποικίλοι « και το έργο μεγάλο και φιλόδοξο. Γι’ αυτό θα πρέπει να ενώσουμε όλοι μαζί τις δυνάμεις μας και να δώσουμε τον κοινό αγώνα ώστε να φέρουμε εις πέρας αυτό το σημαντικό και τόσο μεγάλο έργο που οραματισθήκαμε και ξεκινήσαμε. Εμείς οι Έλληνες της Ανατολικής Ρωμυλίας μιμούμενοι τους προγόνους μας, όταν θέλουμε μπορούμε να κατορθώσουμε ακόμη και το ακατόρθωτο».

Άρης Γιαννακίδης, νομάρχης Ροδόπης

«Το συνέδριο ευκαιρία αναψηλάφησης της πολυπολιτισμικής

μας πορείας»

«Σε αυτήν την χωροχρονική συγκυρία της κουλτουραλιστικής επαναποικιοποίησης, της παγκόσμιας ομογενοποίησης οι Θρακιώτες αντιστέκονται. Αναδεικνύουν την ιστορική και πολυπολιτισμική τους διαδρομή. Αγκαλιάζονται με την ιστορία», ανέφερε στον χαιρετισμό του ο νομάρχης Ροδόπης κ. Γιαννακίδης, καλωσορίζοντας τους Θρακιώτες «στην όμορφη καρδιά της Θράκης, στην πρωτεύουσα της περιφέρειας, στη γη όπου συνυπάρχουν και φιλιώνουν όλα τα αντίθετα, η απολλώνια αρμονία με τη διονυσιακή έκσταση, ο μύθος με την πραγματικότητα. Πολίτες με διαφοροποιημένες πολιτισμικές και θρησκευτικές αναφορές συνυπάρχουν σε μια κοινή πορεία ζωής. Σ’ αυτό το συνέδριο εκτός από την ευκαιρία για ένα αντάμωμα, για να ξανασμίξουμε, είμαι βέβαιος ότι θα προκληθεί ένας καινούριος διάλογος με την ιστορία της Θράκης, θα αναψηλαφήσουμε άγνωστες πτυχές της πολυπολιτισμικής μας πορείας.

Αυτό το συνέδριο είναι όραμα και όνειρο, προσπάθειες χρόνιες πολλών ανθρώπων. Ένα ακόμη κομμάτι στην αναζήτηση της ιστορικής διαχρονικής πορείας θα προστεθεί στην ιστορία. Για μένα δεν έχει σημασία το αντιπάλεμα στη λήθη και στην ιστορική λησμονιά, σημασία έχει να αναδείξουμε την διαλεκτική διαχρονική σχέση της ιστορικής μας διαδρομής με τη ζώσα πραγματικότητα, με την καθημερινότητα του Θρακιώτη. Μόνο τότε πραγματικά νοηματοδοτείται και δικαιώνει την ιστορική μνήμη η προγονική παρακαταθήκη, και χαίρομαι, γιατί αυτό το συνέδριο είναι υπό την καθοδήγηση ενός άξιου, αεικίνητου, εμπνευσμένου προέδρου, και χαίρομαι, γιατί αυτό το συνέδριο θα προσεγγίσει με στέρεο επιστημονικό και συστηματικό τρόπο όλα εκείνα τα στοιχεία που συνθέτουν την ταυτότητά μας, τη συνείδησή μας, το ίδιο μας το είναι.

Η Θράκη σήμερα κοιτά μπροστά, βλέπει τη Βαλκανική με προσδοκία και όχι με επιφύλαξη. Παίζει καθοριστικό και πρωταγωνιστικό ρόλο στη νέα γεωγραφία στην βαλκανική ενδοχώρα. Όπλο της οι άνθρωποί της, αυτό το υπέροχο αμάλγαμα θρησκειών, πολιτισμών, αυτό λοιπόν το βίωμα στη Θράκη όλων των πολυτίμων θησαυρών που κουβαλούν στο αίμα τους όλοι οι Θρακιώτες είναι και η προβολή τους στο μέλλον, είναι η δικαίωση της ιστορικής ευθύνης αλλά είναι και η ευθύνη για το μέλλον. Ποτίστε τα παιδιά σας, τα παιδιά μας όχι με το μύθο αλλά με την παράδοση. Παροτρύνετε να μάθουν την ιστορία της Θράκης και της Ελλάδος. Να κρατήσουν την ταυτότητά μας ως πολύτιμο θησαυρό. Είμαι σίγουρος ότι η Ροδόπη που σας φιλοξενεί θα σας γοητεύσει.

Εύχομαι κ. Πρόεδρε, καλή επιτυχία στο Συνέδριό σας και δεσμεύομαι εγώ, μαζί με το δήμαρχο και όλη την τοπική κοινωνία να κάνουμε το συνέδριό σας θεσμό».

Κώστας Βαρβάτος, δήμαρχος Νέου Σιδηροχωρίου:

«Το συνέδριο θα μας βοηθήσει να αναβαπτιστούμε στην ιστορία και τις παραδόσεις της περιοχής»

Τα συγχαρητήριά του προς την Ομοσπονδία για την πρωτοβουλία της διοργάνωσης του συνεδρίου στην Κομοτηνή μετέφερε ο δήμαρχος Νέου Σιδηροχωρίου. «Ο δήμος Σιδηροχωρίου όσο μπορεί συμμετέχει στη διοργάνωση του συνεδρίου, είμαστε και εμείς πρόσφυγες και είμαι πολύ περήφανος, γιατί για πρώτη φορά γίνεται ένα συνέδριο που θα μας βοηθήσει να αναβαπτιστούμε μέσα από την ιστορία, τις παραδόσεις, που θα αναβιώσουν μέσα από τις εισηγήσεις των συνέδρων».

Κυριάκος Αμούντζας, δήμαρχος Ιάσμου:

«Σας ζηλεύω καλοπροαίρετα»

«Δεν είμαι από την Ανατολική Ρωμυλία, αλλά αυτή τη στιγμή σας ζηλεύω καλοπροαίρετα όλους σας. Ειλικρινά ζηλεύω αυτή την κοσμοσυρροή και την θεματολογία του συνεδρίου. Καλή επιτυχία στο Συνέδριό σας, θα είμαι πάντα κοντά σας και εύχομαι τα συμπεράσματα να είναι τόσο θετικά όσο και αυτή η σημερινή στιγμή».

Χρήστος Παπανικολάου, δήμαρχος Μαρώνειας:

«Θέλουμε να βάλουμε τα θεμέλια για να γίνει θεσμός το συνέδριο»

Ως δήμαρχος Μαρώνειας αλλά και ως συμπατριώτης των Ανατολικορωμυλιωτών καλωσόρισε τους συμμετέχοντες και παρευρισκόμενους ο κ. Παπανικολάου, ενώ χαρακτήρισε σημαντική τη διοργάνωση του συνεδρίου στην περιοχή. «Θέλουμε να βάλουμε τα θεμέλια για να γίνει θεσμός αυτό το συνέδριο. Θέλοντας και εγώ σαν ανατολικορωμυλιώτης να βάλω ένα θεμέλιο σ’ αυτή την προσπάθεια διοργάνωσα το καλοκαίρι στην Μαρώνεια το τριήμερο αντάμωμα, πιστεύω με επιτυχία.Ανατολική Ρωμυλία, αλησμόνητη πατρίδα, ένας τόπος ιερός που η θύμησή του για τους περισσότερους από εμάς βρίσκεται καλά φυλαγμένη στην καρδιά και στο μυαλό μας, κυρίως, μέσα από τις μνήμες των προγόνων μας, τις οποίες σίγουρα κανένας δεν θέλει να απαρνηθεί. Εν αντιθέσει, στόχος ζωής έχει γίνει η αναβίωση των εθίμων και των παραδόσεων που μας κληρονόμησαν.

Καβακλί, Στενήμαχος, Ιάμπολις, Μοναστήρι, πατρίδες αγαπημένες, ακριβές, πατρίδες Ελλήνων που με μόχθο και αίμα ανέστησαν αλλά διώχθηκαν βάναυσα αφήνοντας πίσω τους μια ζωή ολόκληρη, περιουσίες και όνειρα και διασκορπίστηκαν στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα. Όμως οι ανατολικορωμυλιώτες με την εργατικότητά τους, την εντιμότητα και τον ισχυρό αδάμαστο χαρακτήρα τους αλλά και το δαιμόνιο της φυλής τους γίνονται ως πρόσφυγες φορείς προόδου, ευημερίας και πολιτισμού, όπου κι αν εγκαταστάθηκαν. Παραμένουν όμως πάντα νοσταλγοί των αλησμόνητων πατρίδων και πιστοί προστάτες της ανατολικορωμυλιώτικης παράδοσης με στόχο ζωής τη διατήρηση και διάσωσή της.

Σ’ αυτούς τους υψηλούς στόχους θέλουμε και εμείς να συμβάλλουμε. Για μένα ο τόπος των προγόνων είναι ιερός, αλλά ο πολιτισμός τους ακόμη ιερότερος, γιατί μπορεί να διαδοθεί και να συμβάλλει στην δημιουργία ενός ισχυρού οικοδομήματος, για μια κοινωνία με αξίες και αρχές, όπως αυτές των παππούδων μας.

Εύχομαι αυτό το συνέδριο να θέσει τις βάσεις για τη διατήρηση και καταγραφή όλων των ιστορικών στοιχείων που συνθέτουν το χαρακτήρα της φυλής μας, αλλά και να γίνει αρωγός όλων των Ανατολικορωμυλιωτών που αγωνίζονται χρόνια τώρα να κρατήσουν ζωντανές τις μνήμες και τις παραδόσεις τους. Υπόσχομαι ότι ο δήμος Μαρώνειας θα είναι πάντα στο πλευρό σας για ό,τι χρειαστείτε».

Νίκος Παπανικολάου, δήμαρχος Γιαννιτσών:

«Συνέδριο που θα μας βοηθήσει να βρούμε τη χαμένη μας αυτοεκτίμηση»

Συνέδριο που θα βοηθήσει τους Ανατολικορωμυλιώτες να βρουν τη χαμένη τους αυτοεκτίμηση το χαρακτήρισε ο δήμαρχος Γιαννιτσών Νίκος Παπανικολάου. «Την αυτοεκτίμηση που έχουμε δει να έχουν άλλες ράτσες. Είναι σημαντικό λοιπόν να πούμε ότι είμαστε περήφανοι γι’ αυτό. Μπορεί να άργησε αλλά είναι αφετηρία πολύ σημαντική για ένα ολόκληρο κόσμο που πρέπει να βγει και να πει από πού κατάγεται, ποια είναι η ιστορία του και ακόμη αυτή την ιστορία να την παρουσιάσει οργανωμένα μέσα από τις προσωπικές σχέσεις δημάρχων, βουλευτών, νομαρχών, φορέων, συλλόγων. Πρέπει να γίνουμε ένας μοχλός πίεσης προς την κατεύθυνση και της ανάλυσης της ιστορίας και της προώθησης όλων των ζητημάτων που μας αφορούν».

Ευάγγελος Λίτσος, δήμαρχος Αιγείρου:

«Οι θρακικές σπουδές παρουσιάζουν έλλειμμα»

Με δύο ιδιότητες χαιρέτισε το συνέδριο ο δήμαρχος Αιγείρου κ. Ευάγγελος Λίτσος το συνέδριο, με την ιδιότητα του αποφοίτου του Τμήματος Ιστορίας και Αρχαιολογίας και την ιδιότητα του δημάρχου. «Βλέποντας το πρόγραμμα του Συνεδρίου θα πρέπει να ομολογήσει όλη η επιστημονική κοινότητα και, κυρίως, αυτοί που ασχολούνται με την επιστήμη της Ιστορίας και τις άλλες ανθρωπιστικές επιστήμες ότι οι θρακικές σπουδές παρουσιάζουν έλλειμμα στην Ελλάδα και αν το συγκρίνουμε μάλιστα με το τι συμβαίνει στην γειτονική Βουλγαρία, θα δούμε πόσο πίσω έχουμε μείνει σ’ αυτό το κομμάτι. Αν συγκρίνουμε το τι αφιερώνουμε στα σχολικά μας εγχειρίδια για την περιοχή της Θράκης, θα απογοητευτούμε. Οι σπουδές για την Ανατολική Ρωμυλία είναι ακόμη πιο πίσω. Θεωρώ λοιπόν μια πολύ σημαντική αρχή αυτό το συνέδριο και αυτές τις εισηγήσεις, οι οποίες θα μας δώσουν την ευκαιρία να καλύψουμε και εμείς οι ίδιοι τα ελλείμματα που έχουμε στη γνώση της δικής μας ιστορικής μας διαδρομής και πορείας για να μπορέσουμε να κατανοήσουμε και το παρόν.

Ως δήμαρχος θα πρέπει να πω ότι αισθάνομαι πολύ τυχερός που ένα μεγάλο κομμάτι των δημοτών μου κατάγεται από το Καβακλί και το Σιναπλί και έτσι μπορώ να πω ότι έχουμε καταφέρει να συνδέσουμε αυτό το σφρίγος που έχουν οι βόρειοι Θρακιώτες με την μαλακοσύνη των Ανατολικοθρακιωτών».

Ο κ. Λίτσος αναφέρθηκε στην αδελφοποίηση μεταξύ των δήμων Αιγείρου, Τοπόλβγκραντ και Κεσσάνης, η οποία βραβεύτηκε μεταξύ 1500 αδελφοποιήσεων από την Ευρωπαϊκή Ένωση, και της οποίας στόχος ήταν «ότι μια ιστορία αντιπαλότητας, έχθρας, αίματος, προσφυγιάς μπορεί να είναι ένα θεμέλιο, αιμάτινο θεμέλιο, αλλά θεμέλιο πάνω στο οποίο μπορεί να χτιστεί μια φιλία. Η Θράκη στην ολότητά της μπορεί να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα στην σημερινή πραγματικότητα των Βαλκανίων. Εμείς οι Θράκες έχουμε την υποχρέωση να γίνουμε παράδειγμα για όλους τους Βαλκάνιους για το πώς μπορούμε μια ιστορία αίματος και προσφυγιάς να τη μετατρέψουμε σε μια πορεία προοπτικής και αισιοδοξίας». Ο κ. Λίτσος τελειώνοντας εξέφρασε την ευχή να φιλοξενήσει η περιοχή μας και τα επόμενα συνέδρια των Ανατολικορωμυλιωτών.

Λευτέρης Χατζόπουλος, αντιπρόεδρος της Ομοσπονδίας Θρακικών Σωματείων: «Η Θράκη μας είναι ζωή και γεννάει ζωή»

Τη χαρά και τη συγκίνησή του για τη συμμετοχή στο πρώτο συνέδριο μετέφερε ο αντιπρόεδρος της Ομοσπονδίας Θρακικών Σωματείων Λευτέρης Χατζόπουλος, «με την ελπίδα ότι το συνέδριο αυτό θα αναδείξει την τρισχιλιόχρονη ιστορία του Θρακικού ελληνισμού, ζωντανεύοντας μνήμες γεωγραφικές, ιστορικές, γλωσσικές, θρησκευτικές και πολιτιστικές. Και ίσως σήμερα όσο ποτέ άλλοτε επιβάλλεται να ρίξουμε περισσότερο φως στα πορτραίτα των προσωπικοτήτων και τον πολιτισμό που ανέδειξε η ελληνικότατη αυτή περιοχή για να μάθουν ορισμένοι λίγη ιστορία. Ίσως σήμερα όσο ποτέ άλλοτε πρέπει να φρεσκάρουμε τις μνήμες όλου του κόσμου για τις φυσιογνωμίες που χάρισαν θεωρίες, νόμους απόψεις, θέσεις, παιδεία και έχουν διαμορφώσει το σήμερα.

Σίγουρα στο άκουσμα των ονομάτων τους δημιουργείται δέος. Ορφέας, Μουσαίος, Πρωταγόρας, Δημόκριτος, Εκαταίος, Γεώργιος Βιζυηνός, Μαρασλής, Ζαρίφης, Βάρναλης. Σήμερα μέσα από το συνέδριό σας πρέπει να αποδείξουμε περίτρανα ότι η χώρα των παραμυθιών, των χρωμάτων, του πιο μαγευτικού τοπίου, η Θράκη μας ήταν είναι και θα παραμείνει ελληνική».

Απευθυνόμενος προς τους συνέδρους τόνισε ότι «θα πρέπει να διαπιστώσουμε όλοι μας και να υποστηρίζουμε ανελλιπώς ότι η Θράκη μας είναι ζωή που γεννάει ζωή. Όσοι έχουν ζήσει σε αυτή την πατρίδα, όσοι την έχουν αγαπήσει και την έχουν νοιώσει στο πετσί τους, μόνον αυτοί μπορούν να απαντήσουν στον Κωστή Παλαμά ότι «δεν φθάνουν τα δυο μάτια μας τα δυο χέρια μας και η καρδιά μας για να γευτούμε αυτό τον τόπο».

Κλείνοντας ο κ. Χατζόπουλος ευχήθηκε το συνέδριο να γίνει θεσμός, ενώ δεν παρέλειψε να τονίσει ότι «επιβάλλεται η διοργάνωση αυτών των συνεδρίων, για να μη καταστούν οι αλησμόνητες πατρίδες μία ανάμνηση».

Συνομιλίες με τους Εισηγητές

Νικόλαος Τερζής, καθηγητής στο Τμήμα Φιλολογίας και Παιδαγωγικής του Αριστοτελείου:

«Το συνέδριο βάση για την αυτογνωσία και αυτοσυνειδησία των Ανατολικορωμυλιωτών»

Ο κ. Τερζής στην ομιλία του διευκρίνισε την θεματική αλλά και το σκεπτικό του συνεδρίου τονίζοντας ότι το συνέδριο «έχει πράγματι ιστορική σημασία για όλους εμάς. Είναι ένα συνέδριο που πρέπει να επαινεθεί και να χαιρετιστεί ως πρωτοβουλία, αλλά είναι ένα συνέδριο, το οποίο θα μπορούσε να πει κανείς ότι γίνεται με μεγάλη καθυστέρηση.

Είναι αλήθεια ότι τις τελευταίες δεκαετίες σημειώνονται πρωτοβουλίες που άρχισαν να διαμορφώνουν μια νέα ώθηση στην αυτοσυνειδησία των ανθρώπων που κατάγονται από την Ανατολική Ρωμυλία». Αυτό κατά τον κ. Τερζή δεν οφείλεται μόνο στους πολλούς συλλόγους που δημιουργήθηκαν, ούτε στην έξαρση των χορευτικών συνόλων και των πολιτιστικών εκδηλώσεων, ούτε στην εμφάνιση τα τελευταία χρόνια κάποιων εκδόσεων, αλλά η νέα μορφή αυτοσυνειδησίας τονίζεται σαφέστερα με τη δημιουργία του Ιερού Ιδρύματος Ανατολικορωμυλιωτών «Αγία Τριάδα», την Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Ανατολικής Ρωμυλίας με τις δραστηριότητές της αλλά και τις δραστηριότητες των Συλλόγων που την απαρτίζουν, καθώς και με την έκδοση του περιοδικού από την Πανελλήνια Ομοσπονδία.

«Όλα αυτά θα μπορούσε κανείς να πει ότι αντανακλώνται και παράγουν το σημερινό συνέδριο. Όλοι γνωρίζουμε ότι ο ελληνισμός της Θράκης ήταν ενιαίος και έζησε στη γεωγραφική αυτή περιοχή επί πολλούς αιώνες. Οι ιστορικές περιστάσεις ωστόσο, που σημάδεψαν την ιστορία της πατρίδας μας, διαφοροποίησαν αυτή την ενιαία παρουσία, γιατί οι Έλληνες της Θράκης σημαδεύτηκαν από τρεις διαφορετικές μοίρες. Η Βόρεια Θράκη, κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα, με τη δημιουργία του μορφώματος της Ανατολικής Ρωμυλίας ακολούθησε τη δική της πορεία και οι Έλληνες της περιοχής έζησαν μια σειρά γεγονότων, που σφράγισαν την ιδιαίτερη ταυτότητά τους ως ανατολικορωμυλιωτών. Αναλογικά, οι Έλληνες της Ανατολικής Θράκης βρέθηκαν από τις αρχές της δεκαετίας του 1920, τον περασμένο αιώνα, αντιμέτωποι με γεγονότα που σφράγισαν τη δική τους μοίρα, και οι Έλληνες της Δυτικής Θράκης, ύστερα από διάφορες ιδιοτροπίες της ιστορίας, ευτυχέστεροι αυτοί, ενσωματώθηκαν στον κορμό του ελληνικού κράτους. Τα ιστορικά γεγονότα δημιούργησαν την ιδιοπροσωπία των Ανατολικορωμυλιωτών, αλλά, κατά βάση, η σχέση μας με την Ανατολική Ρωμυλία είναι υπό μία έννοια και παρέμεινε βιωματική περισσότερο, είτε άμεσα είτε έμμεσα. Φυσικά άμεση βιωματική σχέση είχαν όσοι άνθρωποι γεννήθηκαν και έζησαν στην πατρογονική αυτή κοιτίδα αλλά οι άνθρωποι αυτοί τείνουν να εκλείψουν πλέον βιολογικά, έμμεσα βιωματική έχουν σχέση οι άνθρωποι της δεύτερης γενιάς που άκουσαν αφηγήσεις των γονιών τους για τη ζωή τους εκεί, τα έθιμα και τα ήθη τις γενικότερες και ειδικότερες συνθήκες που επηρέασαν το συλλογικό και ατομικό τους βίο αλλά και τις περιπέτειες του ξεριζωμού και της νέας εγκατάστασής τους στις νέες εστίες. Φυσικά ακόμη περισσότερο έμμεση είναι η σχέση αυτή από την τρίτη γενιά και εξής.

Τα προσωπικά βιώματα ασφαλώς συμπυκνώνουν πολλές φορές οδυνηρές προσωπικές εμπειρίες ενώ οι αφηγήσεις αντανακλούν μια περισσότερο επεξεργασμένη αλλά όχι λιγότερο υποκειμενική εκδοχή των πραγμάτων. Και τα δύο μαζί συνιστούν ασύνδετες και μεμονωμένες εκδοχές μιας πραγματικότητας, που θα μπορούσε να αξιοποιηθούν επιστημονικά μόνον στο επίπεδο της μικροϊστορίας, πράγμα που δεν επιχειρήθηκε ακόμη δυστυχώς και που έχουμε ακόμη ίσως λίγο χρόνο για να το αναλάβουμε.

Αυτό όμως το σύμφυρμα αναμνήσεων και γεγονότων, υποκειμενικών εξηγήσεων και στερεοτυπικών γενικεύσεων συγκροτεί για πολλούς από εμάς τη συλλογική συνείδηση για το τι ήταν, τι συνέβη και πώς συνέβη το κάθε τι στην Ανατολική Ρωμυλία. Αν εξαιρέσει κανείς κάποιες καταγραφές λαογραφικού χαρακτήρα, κάποιες αυτοβιογραφικές σελίδες και κάποιες λίγες ερασιτεχνικές απόπειρες ιστόρησης των πραγμάτων, συστηματική ερευνητική εργασία σποραδικά δημοσιεύτηκε. Αυτό βέβαια θα μπορούσε να αποτελέσει μία σημαντική πρωτοβουλία και για την Πανελλήνια Ομοσπονδία και για το Ιερό Ίδρυμα να προχωρήσουν στην συγκρότηση μιας επιτροπής επιστημονικής, ή όπως άλλως μπορεί να ονομασθεί, η οποία να αναλάβει ό,τι έγινε ως σήμερα αλλά και να υποστηρίξει την προσπάθεια σε πεδία μεγάλου ενδιαφέροντος και με ποικίλους τρόπους.

Το συνέδριο πάντως αυτό αντιπροσωπεύει προς την κατεύθυνση αυτή μια νέα αφετηρία. Αποβλέπει κατ’ αρχήν να μας δώσει έγκυρη και βέβαιη γνώση για την ενιαία Θράκη διαχρονικά, έχουμε δηλαδή μια μεγάλη ιστορική διαδρομή με στενό εύρος και από τη δημιουργία της Ανατολικής Ρωμυλίας και εξής η σκοπιά του συνεδρίου διευρύνεται, έχουμε δηλαδή μια σχετικά σύντομη περίοδο με μεγάλο εύρος μέσα στο οποίο παρουσιάζονται διάφορα θέματα που μας αφορούν όλους και μπορούν να συμβάλλουν στην ακριβέστερη κατανόηση των πραγμάτων αλλά και στην εικόνα του εαυτού μας. Με την έκδοση μάλιστα των πρακτικών του συνεδρίου αυτού και τη δυνατότητα κάθε ανατολικορωμυλιώτικης οικογένειας να τα αποκτήσει, θα γίνει μια σοβαρή κατάθεση που θα ενισχύσει την αυτογνωσία και αυτοσυνειδησία μας.

Στην κατεύθυνση αυτή θα ήθελα να ελπίζω, άλλωστε εξεφράσθη και από πολλούς, οι οποίοι χαιρέτισαν το συνέδριό μας νωρίτερα, ότι η προσπάθεια που αρχίζει σήμερα θα έχει συνέχεια και τα επόμενα χρόνια».

«Σημασία έχει να πλησιάζουμε την ιστορία χωρίς προκαταλήψεις»

Την πεποίθηση ότι η ενίσχυση της αυτοσυνειδησίας αποτελεί ένα εργαλείο για το μέλλον εκφράζει ο καθηγητής Νικόλαος Τερζής, πρόεδρος της Επιστημονικής Επιτροπής του Συνεδρίου, τονίζοντας ότι «όταν έχουμε περιόδους τόσο μεγάλων και γοργών εξελίξεων, ψυχολογικά ο άνθρωπος τείνει να στραφεί προς το παρελθόν για να αποκτήσει αντίβαρα. Αυτό θεωρώ ότι είναι σήμερα μία ψυχολογική ανάγκη και νομίζω ότι και αυτό κατά ένα τρόπο συντελεί στο να θέλει ο καθένας να στεριώσει ακόμη περισσότερο την ιδιοπροσωπία του».

ΠτΘ: κ. Τερζή στην εναρκτήρια ομιλία σας μιλήσατε για μια νέα ώθηση στην αυτοσυνειδησία των ανθρώπων που κατάγονται από την Ανατολική Ρωμυλία…

Ν.Τ.: Το θέμα με τους Θρακιώτες εν γένει είναι ότι έζησαν κοντά στο κέντρο του Ελληνισμού, την Κωνσταντινούπολη, επί αιώνες, και επομένως βρίσκονταν σε ένα χώρο μετακινήσεων, ένα χώρο από τον οποίο διάβαιναν πολλοί άνθρωποι και αυτό δεν τους επέτρεψε κατά την άποψή μου να αποκτήσουν μια ειδική συνείδηση ως Θρακών, όπως για παράδειγμα αυτή αποτυπώνεται στους Ποντίους. Οι Πόντιοι είχαν ένα ιστορικό παρελθόν διαφορετικό, ήταν απομονωμένοι σε μια περιοχή και έχουν αυτή την συνείδηση πάρα πολύ έντονη, άλλωστε την βλέπουμε κάθε φορά. Ειδικότερα για την Ανατολική Ρωμυλία, οι άνθρωποι, αφότου ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα, πέρασαν μία περίοδο προσαρμογής στα καινούργια δεδομένα και έχουμε αυτήν την καινούργια ώθηση σ’ αυτή την αυτογνωσία που μίλησα χθες τις τελευταίες δεκαετίες. Είναι χαρακτηριστικό ότι αυτή τη στιγμή η Πανελλήνια Ομοσπονδία Συλλόγων Ανατολικής Ρωμυλίας αριθμεί 86 συλλόγους. Αυτό είναι ενδεικτικό. Έχουμε μία έξαρση επίσης στον αριθμό των χορευτικών συγκροτημάτων. Έχουμε μία τεράστια άνοδο πολιτιστικών δραστηριοτήτων που έχουν σχέση με ήθη, έθιμα. Αυτό λοιπόν δείχνει μία διαρκώς αυξανόμενη αυτοπεποίθηση των ανθρώπων αυτών και αυτό φυσικά έχει να κάνει με τη δημιουργία και της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων αλλά και του Ιερού Ιδρύματος. Το Ιερό Ίδρυμα είναι και αυτό αποτέλεσμα αυτής της αυξανόμενης αυτογνωσίας. Όλα αυτά νομίζω ότι αντανακλώνται στο σημερινό συνέδριο. Δεν θα μπορούσε αυτό να γίνει πριν τριάντα χρόνια. Έπρεπε όλοι αυτοί οι παράμετροι να ενδυναμωθούν και να ενδυναμώσουν την αυτοπεποίθηση των ανθρώπων, οι οποίοι έφτασαν σήμερα σ’ ένα, θεωρώ, πολύ σημαντικό γεγονός που ελπίζω να έχει και συνέχεια.

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι το συνέδριο θα αποτελέσει τη βάση για την καταγραφή της ιστορίας της Θράκης;

Ν.Τ.: Το πιστεύω απολύτως και το είπα και στην εισαγωγική μου ομιλία. Αυτό που σήμερα υπάρχει στους ανθρώπους που προέρχονται από την Ανατολική Ρωμυλία ως συλλογική συνείδηση είναι μεμονωμένες αφηγήσεις, μεμονωμένες εικόνες, μεμονωμένα πράγματα τα οποία έχουν σχέση με τις εμπειρίες, τα βιώματα των παλαιοτέρων και τις εμπειρίες που αποκόμισαν οι μεταγενέστεροι από αυτούς κυρίως. Τα τελευταία χρόνια έχουμε και μία αύξηση του αριθμού των ανθρώπων που επισκέπτονται τα εδάφη αυτής της πατρογονικής εστίας, επομένως δεν έχουμε αποτελέσματα ερευνητικά. Έχουμε ανθρώπους με πολύ μεγάλο κέφι και πολύ μεγάλη ζωντάνια και αφοσίωση οι οποίοι καταγράφουν λαογραφικά θέματα, έχουν αυτοβιογραφικές σελίδες, κάποιοι άλλοι αξιοποιούν ήδη γνωστές πηγές και δημοσιεύουν κάτι, άλλοτε πολύ καλύτερα και άλλοτε λιγότερο καλά, αλλά εν πάση περιπτώσει είναι πολύ τελευταίο και θα έλεγα πάλι ότι οφείλεται στην Πανελλήνια Ομοσπονδία η έκδοση ενός βιβλίου που προέκυψε από έρευνα του Ινστιτούτου Μελετών Χερσονήσου του Αίμου, όπου έχουμε μία, ας πούμε, τεκμηριωμένη παρουσίαση πολλών πραγμάτων. Ελπίζω ότι τώρα πια έχουμε μπει σ’ ένα δρόμο, ώστε να αποκτήσουμε βεβαιότητες για το τι ήταν, τι έγινε και το πώς έγινε στην Ανατολική Ρωμυλία, διότι πρέπει να πούμε ότι παρά το ότι υπάρχει ενιαία Θράκη, η πορεία την οποία διέγραψαν οι κάτοικοι της Ανατολικής Ρωμυλίας από το 1878 έως την ανταλλαγή, εσφράγισε την ιδιοπροσωπία τους, τους έκανε διαφορετικούς από τους άλλους Θρακιώτες και αυτό είναι γεγονός και δεν πρέπει να μας φαίνεται παράξενο πώς μία ενότητα, η οποία διήρκησε αιώνες στο τέλος σφραγίστηκε με μία διαφοροποιημένη ταυτότητα, διότι έχουμε φαινόμενα, και σύγχρονα ακόμα, που λαοί σε πενήντα χρόνια αποκτούν μία άλλη αυτοσυνείδηση. Επομένως τα πράγματα είναι έτσι και είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι τόσοι πολλοί σύλλογοι σήμερα έχουν στον τίτλο τους την Ανατολική Ρωμυλία.

ΠτΘ: Ακούστηκαν πάρα πολλά για την ιστορικότητα της περιοχής. Τελευταίως όμως στα Βαλκάνια η ιστορία διχάζει…

Ν.Τ.: Το θέμα αυτή τη στιγμή ουσιαστικά ενδιαφέρει μόνο την ιστορία. Η ιστορία κατά βάση,- όταν ήδη τα μεγάλα παιχνίδια έχουν παιχθεί και έχουν αποφασισθεί,- έχει μόνον νόημα να την πλησιάσουμε απροκατάληπτα και να δούμε τι ήταν και πώς έγινε. Δεν συζητάμε σήμερα σε καμία περίπτωση, όπως καταλαβαίνετε, ότι αυτό μπορεί να συνεπάγεται οτιδήποτε, ή αλλαγή συνόρων. Αυτά τα παιχνίδια παίχθηκαν και είχαν αποτελέσματα, γνωστά. Αυτό θα βοηθήσει στο να εξοικειωθούμε με το παρελθόν μας, να δούμε τι κάναμε, τι κάνανε, τι δεν έπρεπε να έχουμε κάνει, εν πάση περιπτώσει, αν θέλετε, να πλησιάσουμε λίγο και τη σκοπιά του άλλου για να δούμε πώς αυτή εξελίχθηκε. Υπό την έννοια αυτή, η ενίσχυση της αυτοσυνειδησίας, η ενίσχυση της ταυτότητας των ανθρώπων είναι απλώς ένα εργαλείο, ή αν θέλετε είναι ένα ανάχωμα. Περνάμε σε μία περίοδο ομογενοποίησης των πάντων και οι άνθρωποι δεν είναι λογικό να χάσουν την πυξίδα τους, να μην ξέρουν ποιοι είναι και τι κάνουν. Επομένως, υπό την έννοια αυτή, η αυτοσυνειδησία είναι ένα σημαντικό στοιχείο, και αυτό γίνεται πάντα σε ιστορικές περιόδους, όταν έχουμε περιόδους τόσο μεγάλων και γοργών εξελίξεων, ψυχολογικά ο άνθρωπος να τείνει να στραφεί προς το παρελθόν για να αποκτήσει αντίβαρα. Αυτό θεωρώ ότι είναι σήμερα μία ψυχολογική ανάγκη και νομίζω ότι και αυτό κατά ένα τρόπο συντελεί στο να θέλει ο καθένας να στεριώσει ακόμη περισσότερο την ιδιοπροσωπία του.

ΠτΘ: Αναφορά στις ρίζες για να μπορέσουμε να προχωρήσουμε στο μέλλον…

Ν.Τ.: Σε τέτοιες περιόδους αλλαγών που κανένας δεν μπορεί να τις ενσωματώσει, δεν μπορεί να τις συλλάβει πλήρως, οι άνθρωποι κάνουν αυτή την κίνηση προς τα πίσω για να πατήσουν στα πόδια τους, γιατί αλλιώς θα βρεθούν μετέωροι.

ΠτΘ: Θα ήθελα να μου καταθέσετε την άποψή σας για το συνέδριο…

Ν.Τ.: Το συνέδριο κινείται μέσα στις προσδοκίες μου. Κατά ένα τρόπο εγώ δεν είμαι ο οργανωτικά υπεύθυνος γι’ αυτό, αλλά είμαι εκείνος ο οποίος κατά ένα τρόπο διαμόρφωσα τη δομή του, και επειδή μιλάμε για θέματα για τα οποία δεν έχουμε σαφείς γνώσεις είπα ότι πρέπει να μιλήσουμε γενικά για τη Θράκη από τα αρχαία χρόνια. Ακούσατε χθες ποια ήταν η κατάσταση, πώς διείσδυσε ο ελληνικός πολιτισμός, για τη γλώσσα. Αυτοί οι άνθρωποι δεν ήταν φυσικά Έλληνες, αλλά κατά ένα τρόπο πολιτιστικά εξελληνίσθηκαν και εν πάση περιπτώσει θελήσαμε με τη δομή του συνεδρίου αυτού να κάνουμε όλη αυτή τη μεγάλη πορεία, να δείξουμε όσο γινόταν σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα και μετά όταν φτάσουμε στην κρίσιμη περίοδο, μετά το 1878, ν’ ανοίξουμε εκεί το θέμα, διότι αυτό είναι που μας ενδιαφέρει και αυτό είναι στο οποίο θέλουμε να δώσουμε συνέχεια με ανοίγματα στο μέλλον. Γι’ αυτό έχουμε μόνο ανθρώπους ερευνητές, πανεπιστημιακούς, ο καθένας εκ των οποίων στο περιβάλλον του, στο θέμα του μπόρεσε να μας πει κάποια πράγματα. Εγώ προσωπικά είμαι ευχαριστημένος αλλά δεν μπορώ να ξέρω την αποδοχή ή την αντίδραση από τους άλλους εδώ συνέδρους. Έχω όμως τη γνώμη ότι κι αν υπάρχει κάποιου είδους επιφύλαξη αυτή τη στιγμή που ακούγονται οι ανακοινώσεις, όταν θα έχουμε τα πρακτικά στα χέρια μας όλοι, – αυτό θα γίνει σύντομα, – ο καθένας θα έχει τη δυνατότητα να μελετήσει και να κατανοήσει καλύτερα τις εισηγήσεις και πιστεύω ότι αυτό θα είναι ένα ουσιαστικό κέρδος.

Στεριόνωφ Στελιάν, αναπληρωτής καθηγητής στη Βουλγαρική Ακαδημία των Επιστημών:

«Η έρευνα για Ανατολική Ρωμυλία είναι κενή τόσο στην ελληνική όσο και στη βουλγαρική ιστοριογραφία»

Ο Στελιάν Στεριόνωφ, αναπληρωτής καθηγητής στη Βουλγαρική Ακαδημία Επιστημών, δηλώνει Σωζοπολίτης, γεννημένος στη Μαύρη Θάλασσα, με γονείς που έχουν ελληνική ρίζα και καταγωγή. Αυτή ήταν η βάση για να μάθει να μιλά ελληνικά και μετά στο πανεπιστήμιο, η καθηγήτριά του κ. Αγγελίκοβα, καθηγήτρια ελληνικής γλώσσας τον βοήθησε στην τελειοποίησή του. Στο Συνέδριο μίλησε με θέμα «Δημογραφία και οικονομία κατά τον 19ο αιώνα στην Ανατολική Ρωμυλία».

ΠτΘ: κ. Στεριόνωφ να μιλήσουμε λίγο για το θέμα της εισήγησής σας;

Σ.Σ.: Το θέμα μου αφορούσε στην δημογραφία και την ανάπτυξη των Ελλήνων που κατοικούσαν την Ανατολική Ρωμυλία κατά το 19ο αιώνα μέχρι το 1878, γιατί τη συγκεκριμένη ημερομηνία αλλάζει η κατάσταση των Ελλήνων. Ένα μέρος της περιοχής εντάσσεται στη Βουλγαρία, ένα μέρος παραμένει ως Ανατολική Ρωμυλία και ένα τμήμα εντάσσεται στην Τουρκία. Το 1878 αποτελεί ορόσημο στην ιστορία. Από την άλλη, οι πορείες που ακολουθούνται από δημογραφική και οικονομική άποψη είναι διαφορετικές μέχρι το 1878 από τις κατοπινές.

ΠτΘ: Ποιες είναι οι πορείες πριν το 1878;

Σ.Σ.: Οι βασικές δημογραφικές πορείες των Ελλήνων είναι συνδεδεμένες με την θνησιμότητα και την τεκνογονία, οι οποίες ακολουθούν καθοδική πορεία και στην τεκνογονία και στη θνησιμότητα, αλλά η μείωση της τεκνογονίας είναι μεγαλύτερη σε σχέση με τη θνησιμότητα και γι’ αυτό και ο πληθυσμός μειώνεται. Το θέμα από τη μία πλευρά είναι συνδεδεμένο με τη φυσική μετακίνηση, από την άλλη σ’ αυτή την πορεία μεγάλη είναι και η μηχανική μετακίνηση, δηλαδή οι μεταναστευτικές κινήσεις των Ελλήνων, οι οποίες ξεκινούν στις αρχές του 1800. Μεγάλο ποσοστό αρχίζει να φεύγει από την Ανατολική Ρωμυλία, γεγονός που συνδέεται με τον Ρωσοτουρκικό Πόλεμο, σημειωτέον ότι ο πρώτος έγινε το 1806 και ο τελευταίος το 1878. Αυτές οι πορείες έχουν σαν αποτέλεσμα τη μείωση του πληθυσμού, η οποία μείωση, κατά το πρώτο διάστημα, φθάνει σε ποσοστό 10% και μετά το 1878, με την αύξηση αυτών των πορειών αυξάνεται και η μείωση του πληθυσμού. Ειπώθηκε ότι, από το 1906 μέχρι το 1923, έγιναν μόνο 12000 μεταναστεύσεις, αυτό όμως το ποσοστό είναι επτάκις λιγότερο. Αυτές είναι οι βασικές δημογραφικές πορείες.

ΠτΘ: Και όσον αφορά στον οικονομικό τομέα;

Σ.Σ.: Ο ελληνικός πληθυσμός ήταν αυτός που έδωσε ώθηση στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Για πρώτη φορά οι καπιταλιστικές σχέσεις εμφανίζονται στα εργοστάσια των Ελλήνων, στα καρνάγια τους, στα τσιφλίκια τους. Όπως γνωρίζετε, τα τσιφλίκια αποτελούν την πρώτη μορφή καπιταλιστικής παραγωγής στην οθωμανική αυτοκρατορία και μέχρι το 1978 στην Ανατολική Ρωμυλία υπήρχαν 115 τσιφλίκια. Από αυτά περίπου 42 ήταν ελληνικά. Είναι περίπου τα μισά. Αν κάνουμε μία σύγκριση με τον πληθυσμό, που αυτήν την περίοδο αποτελούσε το 10% του συνολικού πληθυσμού της Ανατολικής Ρωμυλίας, μπορούμε να αντιληφθούμε πόσο αυξημένη ήταν η αγροτική παραγωγή. Δυστυχώς, όποτε δεν υπάρχουν δυνατότητες να αυξήσεις το προϊόν που παράγεις, προσπαθείς να βρεις τρόπο να φύγεις από εκεί. Από τη μία, πολιτικοί λόγοι εκδίωξαν τους Έλληνες από την περιοχή, αλλά από την άλλη αυτό, που τους ώθησε να φύγουν, ήταν το γεγονός ότι η οθωμανική αυτοκρατορία δεν τους άφηνε να αναπτυχθούν.

ΠτΘ: κ. Στεριόνωφ πώς κρίνετε το συνέδριο;

Σ.Σ.: Τα συνέδρια προσφέρουν πολλά. Το πρώτο συνέδριο θέτει βάσεις, ώστε αν υπάρξουν δυνατότητες συνέχειας, να μπορεί να κάνει πολλά. Το λιγότερο είναι να συγκεντρώσει άτομα που έχουν κοινή ρίζα και δεν έχουν επαφές για χρόνια. Από την επιστημονική πλευρά δίνει βάση για εργασία στον συγκεκριμένο τομέα. Η έρευνα για Ανατολική Ρωμυλία είναι κενή τόσο στην ελληνική όσο και στη βουλγαρική ιστοριογραφία. Αυτή τη στιγμή έχω ένα λέκτορα, ο οποίος ασχολείται με την ιστοριογραφία της Ανατολικής Ρωμυλίας, είναι ένα από τα λίγα άτομα που ασχολούνται με την ιστορία της συγκεκριμένης περιοχής. Θεωρώ ότι αν συνεχίσει αυτό το συνέδριο θα δώσει δυνατότητα για ουσιαστικές έρευνες που αφορούν στην ιστορία της περιοχής.

Έχουν βρεθεί αγάλματα, κίονες της συγκεκριμένης εποχής. Φέτος το καλοκαίρι θα συνεχίσουμε με τα αρχαιολογικά. Βρέθηκαν στήλες με ελληνικές επιγραφές, ι οποίες όμως φιλοξενούνται σε μουσεία εκτός Βουλγαρίας, όπως στο μουσείο του Ερμιτάζ, καθώς και στο Λούβρο στο Παρίσι. Αυτό συνέβη, γιατί στην πόλη Πομόριε, δεν υπήρχε Μουσείο. Το Μουσείο έχει γίνει εδώ και δέκα χρόνια, οπότε ό,τι ανακαλύπτονταν το έστελναν σε άλλα μουσεία και μέσα στη Βουλγαρία αλλά και εκτός. Βρέθηκαν αρχαιοελληνικά μνημεία στην πόλη και όλα φιλοξενούνται στο Μουσείο.

Στόχος είναι να βρεθεί ακριβώς το μέρος της ελληνικής αποικίας, γιατί δεν ξέρουμε πού ήταν ακριβώς. Δεν γνωρίζουμε πού οι κάτοικοι της αρχαίας Σωζόπολης έφτιαξαν την αποικία. Είναι σημαντικό να βρεθεί».

Αντόν Καραμπάτσεφ, διευθυντής αρχαιολογικού μουσείου Πομόριε (Αγχιάλου Βουλγαρίας):

«Η συμβολή των συνεδρίων στην έρευνα είναι σημαντική»

Ο Αντόν Καραμπάτσεφ ομιλητής στο συνέδριο με θέμα «Η κατάσταση των αρχαιολογικών και ιστορικών μελετών της Αρχαίας Αγχιάλου» σπούδασε αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο του Βελίκο Τέρνοβο στη Βόρεια Βουλγαρία και, εδώ και οκτώ χρόνια, δουλεύει στο Μουσείο της Πομόριε (Αγχιάλου). Στο Μουσείο εκτίθενται ευρήματα προϊστορικής, ελληνιστικής, θρακικής, ρωμαϊκής και βυζαντινής εποχής και εκθέματα από τη Νέα Βουλγαρία. Ο ίδιος συμμετέχει σε ανασκαφές τα τελευταία χρόνια και, συγκεκριμένα, πέρσι συμμετείχε σε ανασκαφές στη ρωμαϊκή πόλη της Πομόριε, στο χώρο του Παλαιοκάστρου της Παλιάς πόλης.

Μιλά ελληνικά και σ’ αυτό συνέβαλε η συμμετοχή του σε πρόγραμμα στο Πανεπιστήμιο Αθηνών για οκτώ μήνες, από το Ίδρυμα Κρατικών Υπηρεσιών το 2001-2002. Διαβάζει ελληνικά βιβλία και ιδιαίτερα του αρέσουν οι αρχαίοι συγγραφείς.

Ο ίδιος ενημερώνει ότι ακόμη και σήμερα συνεχίζονται οι ανασκαφές στην περιοχή της Αγχιάλου, κυρίως, από τη βυζαντινή εποχή, ενώ στο Δήμο της Αγχιάλου υπάρχουν πάρα πολλά ευρήματα της προϊστορικής εποχής.Έχουν βρεθεί αγάλματα, κίονες της συγκεκριμένης εποχής. Φέτος το καλοκαίρι θα συνεχίσουμε με τα αρχαιολογικά. Βρέθηκαν στήλες με ελληνικές επιγραφές, οι οποίες όμως φιλοξενούνται σε μουσεία εκτός Βουλγαρίας, όπως στο μουσείο του Εμιτάζ, καθώς και στο Λούβρο στο Παρίσι. Αυτό συνέβη, γιατί στην πόλη Πομόριε, δεν υπήρχε Μουσείο. Το Μουσείο έχει γίνει εδώ και δεάκ χρόνια, οπότε ό,τι ανακαλύπτονταν το έστελναν σε άλλα μουσεία και μέσα στη Βουλγαρία αλλά και εκτός. Βρέθηκαν αρχαιοελληνικά μνημεία στην πόλη και όλα φιλοξενούνται στο Μουσείο.

Στόχος είναι να βρεθεί ακριβώς το μέρος της ελληνικής αποικίας, γιατί δεν ξέρουμε που ήταν ακριβώς. Δεν γνωρίζουμε πού οι κάτοικοι της αρχαίας Σωζόπολης έφτιαξαν την αποικία. Είναι σημαντικό να βρεθεί.

Ιωάννης Λεοντιάδης, επίκουρος της Βυζαντινής Ιστορίας του Αριστοτελείου:

«Τομή η εισαγωγή του Θεματικού θεσμού στη Δύση»< Ο Ιωάννης Λεοντιάδης, επίκουρος της Βυζαντινής Ιστορίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης μίλησε στο συνέδριο με θέμα « Η διοικητική οργάνωση της Θράκης κατά τη μεταβυζαντινή περίοδο». ΠτΘ: Πώς προσεγγίσατε το θέμα της ομιλίας σας;

Ι.Λ.: Για μας θεωρείται διοικητικώς ως τομή η εισαγωγή του Θεματικού θεσμού στη Δύση δηλαδή στις επαρχίες της αυτοκρατορίας στην Ευρώπη. Έτσι έχουμε το 680-681 την ίδρυση του Θέματος Θράκης και αργότερα, έναν αιώνα περίπου, έχουμε την ίδρυση του Θέματος της Μακεδονίας από εδάφη που ουσιαστικά ανήκαν γεωγραφικά στη Θράκη, από τον Έβρο μέχρι τον Στρυμόνα. Εν τέλει με την ανύψωση της Κλεισούρας – Στρυμόνος σε Θέμα, αποσπώνται πάλι τα εδάφη μεταξύ Νέστου και Στρυμόνα και υπάγονται και πάλι στο Θέμα Στρυμόνος. Ουσιαστικά, η γεωγραφική περιοχή της Θράκης έμεινε, από τα τέλη του 7ου αιώνα μέχρι τον 10ο, κατανεμημένη στα δύο θέματα, στο Θέμα της Θράκης και στο Θέμα της Μακεδονίας.

ΠτΘ: Επειδή ελέχθησαν πολλά για την έλλειψη πηγών που αφορούν στην ιστορία της Θράκης υπάρχει έλλειψη πηγών και κατά τη βυζαντινή περίοδο;

Ι.Λ.: Όχι ακριβώς για όλη την περίοδο αλλά για ορισμένες δεκαετίες οπωσδήποτε. Δηλαδή οι πηγές μας για τον 7ο αιώνα και τις αρχές του 8ου είναι περιορισμένες. Αυτό είναι γεγονός. Παρόλο αυτά έχουμε και αφηγηματικές πηγές και κείμενα άλλου είδους, που μας παρέχουν στοιχεία και, επιπλέον, έχουμε μία σειρά σφραγίδων, οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν στα έγγραφα των αξιωματούχων. Είναι πολύ καλές πηγές, γιατί ακριβώς μας παρουσιάζουν και τους τίτλους και τα αξιώματα των συγκεκριμένων προσώπων. Έτσι μπορούμε να πούμε ότι με κάποια σχετική βεβαιότητα μπορούμε να παρακολουθήσουμε την εξέλιξη της παρουσίας της αυτοκρατορίας στην περιοχή.

ΠτΘ: Ποιο είναι το καινούργιο που παρουσιάζεται στην μεταρρύθμιση;

Ι.Λ.: Και προηγούμενα θέματα είχαμε επαρχίες, με δικές τους διοικήσεις, το καινούργιο όμως που εφαρμόζεται με την μεταρρύθμιση είναι ότι έχουμε συγκέντρωση, και της στρατιωτικής και της πολιτικής εξουσίας, στο πρόσωπο του επικεφαλής του Θέματος, ο οποίος είναι στρατηγός. Έχουμε συγκέντρωση όλης της πολιτικοστρατιωτικής εξουσίας στο πρόσωπο του στρατηγού. Κατ’ αρχήν το Θέμα ήταν σαν ένα σώμα στρατού ή μια στρατιά που λειτουργούν σαν κινητές μονάδες και έσπευδαν εναντίον των εχθρών. Έπαψαν όμως να είναι κινητές μονάδες και έγιναν στατικές με αποτέλεσμα να φθάσουμε στο σημείο το όνομα της στρατιωτικής μονάδας να δοθεί και στην περιοχή στην οποία ήταν στρατοπεδευμένη η μονάδα, όχι όμως πάντοτε απαραίτητα. Για παράδειγμα έχουμε από Θράκες στρατιώτες στη Μικρά Ασία, το θέμα των Θρακησίων, διότι οι δυνάμεις προέρχονται από τη Θράκη και στην προκειμένη περίπτωση έχουμε το όνομα της γεωγραφικής περιοχής. Οι στρατιωτικές μονάδες στη συνέχεια γίνονται στρατιωτικοπολιτικές διοικητικές περιφέρειες, όπου ο στρατηγός συγκέντρωνε στο πρόσωπό του και την πολιτική και την στρατιωτική εξουσία. Αυτή ήταν η μεταρρύθμιση και έγινε για κάποιο λόγο, αφού εφαρμόστηκε κυρίως στην περιοχή της Μικράς Ασίας, ώστε να αποφευχθεί ο αραβικός κίνδυνος, και στην Ελλάδα για να αποφευχθεί ο κίνδυνος των Αβάρων, των Σλάβων και των Βουλγάρων.,

ΠτΘ: Θα ήθελα ένα τελευταίο σχόλιο για τη συμβολή αυτών των συνεδρίων στην έρευνα…

Ι.Λ.: Κάθε επιστημονικό συνέδριο συμβάλλει στην έρευνα. Το συγκεκριμένο συμβάλλει ακόμη περισσότερο, γιατί, κυρίως, ελπίζω, τουλάχιστον εγώ, ότι θα συμβάλλει στην αυτογνωσία των προερχομένων από την Ανατολική Ρωμυλία, ώστε οι ίδιοι να παρουσιάσουν τον πολιτισμό, να αισθανθούν πιο ισχυροί να αισθανθούν πιο αυτόνομοι, εν πάση περιπτώσει να αποκτήσουν αυτοπεποίθηση ότι είναι φορείς συγκεκριμένου πολιτισμού, οι οποίοι ταλαιπωρήθηκαν όπως πολλοί από εμάς.

Γιάννης Πραντσίδης, επίκουρος ΤΕΦΑΑ Μακεδονίας:

«Είναι σημαντική η αναβίωση του εθίμου της καμήλας»

Το έθιμο της καμήλας έτσι όπως το κατέγραψε στην περιοχή του Ακ Μπουνάρ της Βουλγαρίας περιέγραψε στην ομιλία του ο Γιάννης Πραντσίδης, σε μια προσπάθεια σύνδεσης του χορού με το δρώμενο. Έθιμο ευετηριακό που μας παραπέμπει στα αρχαία δρώμενα και που σήμερα, ενώ αναβιώνει στην συγκεκριμένη περιοχή της Βουλγαρίας, στην Ελλάδα και, συγκεκριμένα, στην περιοχή του Αιγινείου Πιερίας, όπου εγκαταστάθηκαν Ακμπουναριώτες επιβιώνει στις μνήμες των ανθρώπων…

ΠτΘ: κ. Πραντσίδη θα ήθελα ένα σχόλιο για το συνέδριο…

Γ.Π.: Το συνέδριο μπορεί να θεωρηθεί απόλυτα επιτυχημένο. Από επιστημονικό επίπεδο, οι εισηγήσεις κάλυπταν ένα μεγάλο φάσμα της ιστορίας και του πολιτισμού και από οργανωτική άποψη ήταν σε καλό επίπεδο. Ακούστηκαν κάποια παράπονα, αλλά με το τέλος των εργασιών, θα απευθυνθούμε στους συλλόγους και στους συνέδρους και θα ζητήσουμε την άποψή τους και τυχόν παρατηρήσεις ώστε να ληφθούν υπόψη για το μέλλον. Επίσης, από άποψη συμμετοχής θα την χαρακτήριζα μεγάλη, όπως και μεγάλο το ενδιαφέρον. Οι σύνεδροι έμειναν για ώρες καθηλωμένοι και παρακολουθούσαν, παρότι ήταν βεβαρημένο το πρόγραμμα και από τις κριτικές που άκουσα τόσο από τους εισηγητές, που πραγματικά εξέφρασαν την εντύπωσή τους για το επίπεδο του συνεδρίου, όσο και των απλών ανθρώπων, οι οποίοι ήταν ενθουσιασμένοι και έφυγαν πλουσιότεροι σε γνώση για την περιοχή, για την ιστορία και τον πολιτισμό της Βόρειας Θράκης. Θα πρέπει να πω ότι όλα τα μέλη του συμβουλίου δούλεψαν για τη συγκεκριμένη διοργάνωση για πολύ χρόνο και έγινε δουλειά επιπέδου. Τρέξαμε πολύ για να οργανώσουμε τον κόσμο, ήρθαμε σε επαφή μ’ όλους τους συλλόγους στη Μακεδονία, τη Θράκη, τη Θεσσαλία θα έλεγα ότι κάναμε τρεις και τέσσερις φορές επισκέψεις στις περιοχές, συγκεντρώνοντας τους Ανατολικορωμυλιώτες για να οργανωθεί το συνέδριο. Και πρέπει να πω επίσης ότι σ’ όλη αυτή την προετοιμασία ο Γιάννης Μηνούδης έδωσε τον εαυτό του. Σ’ όλες τις φάσεις της διοργάνωσης οι επαφές του με τους συλλόγους, με τους φορείς, για να στηρίξουν το συνέδριο ήταν καθοριστική.

ΠτΘ: Εκείνο το οποίο προσωπικά μου προξένησε εντύπωση ήταν η προσπάθεια όλων να βρουν συγγενικούς δεσμούς, μια κοινή ρίζα…

Γ.Π.: Είναι εκπληκτικό, γιατί μετά από εκατό χρόνια περίπου, γιατί πριν από εκατό χρόνια ξεκίνησε και συγκεκριμένα το 1906 ο μεγάλος ξεριζωμός, οι άνθρωποι αυτοί ξανανταμώνουν και βρίσκονται μάλιστα συγγένειες απίθανες. Θα αναφέρω σαν παράδειγμα τον Γιάννη Μηνούδη, που την τρίτη ημέρα του συνεδρίου μιλούσε με κάποια κυρία από το Σύλλογο της Λιβαδειάς Σερρών και από τη συζήτηση προέκυψε μια κοινή ρίζα από την Ευξεινούπολη του Αλμυρού Βόλου, όπου εγκαταστάθηκαν οι γονείς και των δύο. Σ’ αυτή την περιοχή υπήρχαν συγγένειες πολλές που χάθηκαν με το ξεριζωμό και το πέρασμα των χρόνων. Γενικότερα, ήταν ένα σημαντικό γεγονός και θα ήθελα να αναφέρω κυρίως τη μεγάλη συμμετοχή των νέων, όχι μόνο με τη συμμετοχή στα χορευτικά, αλλά τους σαράντα νέους που δούλεψαν εθελοντικά για τη διοργάνωση. Αυτά τα παιδιά γνωρίστηκαν μεταξύ τους και είναι ενθουσιασμένα. Έτσι μπήκαν οι βάσεις για να αποτελέσουν τη συνέχεια της Ομοσπονδίας.

ΠτΘ: Η εισήγησή σας είχε να κάνει με το δρώμενο της καμήλας στο Ακ Μπουνάρ της Ανατολικής Ρωμυλίας. Είναι έθιμο που γίνεται και στη χώρα μας και στη Βουλγαρία;

Γ.Π.: Έχω επισκεφθεί το Ακ Μπουνάρ πολλές φορές στα πλαίσια της διδακτορικής μου διατριβής που αφορούσε το χορό. Συγκεκριμένα, πρόκειται για μια συγκριτική μελέτη στους Ακ Μπουναριώτες που ζουν στο Αιγίνειο Πιερίας, γιατί οι πρόσφυγες όλοι από το Ακ Μπουνάρ εγκαταστάθηκαν εκεί και σ’ αυτούς που ζουν στη Βουλγαρία, γιατί έμειναν πολλοί εκεί και θα έλεγα παραπάνω από τους μισούς. Έγινε μια καταγραφή της μουσικοχορευτικής τους παράδοσης, πώς ήταν μέχρι το 1925 που ήταν όλοι μαζί πριν πάρουν το δρόμο της προσφυγιάς και πώς εξελίχθηκε στην πορεία των χρόνων μετά τον ξεριζωμό στο Αιγίνειο και στο Ακ Μπουνάρ. Είχε πολύ ενδιαφέρον, γιατί πέρα από το ότι ζούσαν σε δύο διαφορετικές χώρες ζούσαν και σε δύο διαφορετικά καθεστώτα που αντιμετώπιζαν την παράδοσή τους, ιδιαίτερα στη Βουλγαρία, μ’ ένα τρόπο διαφορετικό, προσπαθώντας να οδηγήσουν τους ανθρώπους σε κάτι διαφορετικό, δεδομένου ότι το καθεστώς δεν είχε ιδιαίτερες σχέσεις με την εκκλησία. Γιατί γνωρίζουμε ότι τα περισσότερα έθιμα συνδέονται με την εκκλησία και τα περισσότερα έθιμα τα απαγόρευαν, ιδιαίτερα το έθιμο της καμήλας, από ό,τι μου έλεγαν οι ηλικιωμένοι πολλές φορές δεν τους επέτρεπαν να το κάνουν.

Το έθιμο της καμήλας είναι ένα έθιμο πολύ γνωστό στη Θράκη και, ιδιαίτερα, στην περιοχή του Καβακλί γινόταν σ’ όλα τα χωριά ιδιαίτερα την Πρωτοχρονιά. Είναι ένα πολύ σημαντικό έθιμο με μεταμφιέσεις, για τις οποίες οι λαογράφοι λένε ότι οι ρίζες τους βρίσκονται στην αρχαία Ελλάδα, με έντονα στοιχεία γονιμικά και αποτρεπτικά. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο ντιβιτζής κρατά στο χέρι του ένα τοπούζι, που είναι ομοίωμα ξύλινου φαλλού. Αυτά που λέγονται και γίνονται έχουν στοιχεία γονιμικά και αποτρεπτικά του κακού. Οι ευχές που δίνονται έχουν σχέση με την καλή χρονιά την καλή σοδειά, την ευετηρία όπως λένε οι λαογράφοι.

ΠτΘ: Αυτό το έθιμο το κρατούν ακόμη στο Αιγίνειο οι Ακμπουναριώτες;

Γ.Π.: Αναβιώνεται αλλά δεν θα έλεγα ότι επιβιώνει. Μέσω του συλλόγου αναβιώνει και διατηρεί έντονες μνήμες στους κατοίκους. Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι όταν δεν γίνεται το έθιμο, οι άνθρωποι, εκείνη την ημέρα, θα πάρουν κουδούνια, θα τα φορέσουν και θα κάνουν κάποιες ενέργειες που συνδέονται με το έθιμο. Ακόμη και νεότερα άτομα δεν μπορούν να το αποβάλλουν, είναι πολύ σημαντικό γι’ αυτά. Είναι σημαντικό για τους συλλόγους να το αναβιώσουν.

ΠτΘ: Μιλώντας με τη δήμαρχο του Ακ Μπουνάρ, που παραβρέθηκε στο συνέδριο και παρακολούθησε τις εργασίες του, αυτή μου είπε ότι κάθε Πρωτοχρονιά το έθιμο αναβιώνει…

Γ.Π.: Δεν έτυχε να το παρακολουθήσω. Το έχω καταγράψει στην ολότητά του εκεί από τον Μπαρμπα-Γιάννη τον Ζεμπά, έτσι είναι το παρατσούκλι του και μ’ αυτό είναι γνωστός σ’ όλους, ο οποίος είναι καταπληκτικός.

ΠτΘ: Μήπως και γι’ αυτό ο σύλλογος που υπάρχει στο Ακ Μπουνάρ ονομάζεται “Μπάρμπα Γιάννης”;

Γ.Π.: Ναι, γι’ αυτο το λόγο, και είναι πολύ σημαντικό, γιατί ο άνθρωπος αυτός είναι η ψυχή του χωριού, γνωρίζει πολλά και τα αφηγείται με τέτοιο τρόπο που χαίρεσαι να τον ακούς.

Παύλος Αλμπανούδης, υποψήφιος διδάκτωρ γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων:

«Τα ιδιώματα είναι δύναμη και όχι αδυναμία»

«Οι αρχαϊσμοί των Ανατολικορωμυλιώτικων γλωσσικών ιδιωμάτων» ήταν ο τίτλος της εισήγησης του υποψήφιου διδάκτορα γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Ανατολικορωμυλιώτης ο ίδιος μιλά το μοναστηριώτικο ιδίωμα ακόμη και σήμερα, και με τη μητέρα και τους φίλους του…

ΠτΘ: κ. Αλμπανούδη θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ανατολικορωμυλιώτικη διάλεκτο;

Π.Α.: Όχι για διάλεκτο. Θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για ένα βασικό ιδίωμα της περιοχής Καβακλί, το οποίο παρουσιάζει όμως, μεταξύ των δώδεκα χωριών, ορισμένες διαφορές κυρίως λεξιλογικές. Για λόγους καθαρά πρακτικούς μιλάμε για μοναστηριώτικο, καβακλιώτικο ιδίωμα κ.λ.π, ενώ τα άλλα ιδιώματα στις άλλες περιοχές, γιατί η γλωσσογεωγραφία αφορά και στις άλλες περιοχές της Ανατολικής Ρωμυλίας, είναι ημιβόρεια ιδιώματα.

ΠτΘ: Μιλάμε για μια συγκεκριμένη περιοχή. Πού οφείλονται αυτά τα ιδιώματα;

Π.Α.: Είναι ένα γενικότερο ζήτημα της νεοελληνικής διαλεκτολογίας και δεν αφορά μόνο στην περιοχή της Ανατολικής Ρωμυλίας. Τα ιδιώματα αναπτύχθηκαν κατά την περίοδο του Μεσαίωνα, αφού δημιουργήθηκε η ελληνιστική κοινή, για παράδειγμα από τις αρχαίες διαλέκτους, στη συνέχεια στα μέσα χρόνια του Μεσαίωνα άρχισε αυτή η κοινή να διασπάται σε κατά τόπους διαλέκτους, σε ιδιώματα. Σε περιοχές που ήταν απομονωμένες και δεν επηρεάζονταν από την κοινή, εκεί αναπτύχθηκαν διάλεκτοι και έτσι έχουμε την ποντιακή διάλεκτο, την καππαδοκική, την κατωιταλική και στον ελλαδικό χώρο την μόνη που έχουμε είναι η τσακωνική. Στις άλλες περιοχές, μιλάμε για ιδιώματα της νεοελληνικής, δηλαδή για γλωσσικές παραλλαγές που δεν αποκλίνουν, μιλάμε πάντα ως προς τις δομές, παρουσιάζουν όμως έντονο λεξιλογικό ενδιαφέρον, ή για άλλα φωνητικά φαινόμενα.

ΠτΘ: Στην ομιλία σας αναφερθήκατε σε αρχαϊσμούς…

Π.Α.: Ναι, τα ιδιώματα και οι διάλεκτοι διασώζουν, ανάλογα με την περίπτωση, πολλούς ή λίγους τύπους από την αρχαία ελληνική. Τύπους και φόρμες που δεν διασώζει η κοινή νεοελληνική. Όταν μιλάμε για αρχαϊσμούς, πάντα μιλάμε για διαλεκτικούς αρχαϊσμούς και δεν μιλάμε για τις αρχαίες λέξεις που βρίσκουμε να υπάρχουν ως κληρονομημένες λέξεις στην κοινή νεοελληνική. Όταν μιλάμε για αρχαϊσμούς αναφερόμαστε στην νεοελληνική διαλεκτολογία. Επειδή τα ιδιώματα είναι περιφερειακά και τα περιφερειακά ιδιώματα συνήθως παρουσιάζουν έντονη συντηρητικότητα, κρατούν περισσότερους τύπους σε σχέση με άλλες περιοχές της Ελλάδας από τα αρχαία ελληνικά και τα μεταγενέστερα χρόνια. Εδώ προσθέσαμε και τις λέξεις που έχουν καταγωγή και από τη μεσαιωνική περίοδο της ελληνικής γλώσσας.

ΠτΘ: Με το αντικείμενο ασχοληθήκατε πολλά χρόνια;

Π.Α.: Πολλά και είναι το αντικείμενο της διδακτορικής μου διατριβής. Επισκέφθηκα χωριά με πρόσφυγες από την Ανατολική Ρωμυλία. Κατ’ αρχάς είμαι ο ίδιος ανατολικορωμυλιώτης. Είμαι ομιλητής, η μητρική μου γλώσσα είναι το μοναστηριώτικο ιδίωμα, αυτό μιλώ ακόμη με τη μητέρα μου και με τους φίλους μου όποτε συναντιόμαστε.

ΠτΘ: Συνεχίζετε ακόμη και σήμερα στο Νέο Μοναστήρι να μιλάτε το ιδίωμα;

Π.Α.: Ιδιαίτερα. Το Νέο Μοναστήρι, όχι γιατί είναι το χωριό μου, είναι μια περιοχή που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, γιατί, επειδή είναι απομονωμένο και γλωσσικά, – είναι ανάμεσα σε καραγκούνηδες και ρουμελιώτες, – αυτό βοήθησε να περιχαρακωθεί κάπως η ντόπια κοινωνία, η ανατολικορωμυλιώτικη και να διατηρήσει σε πολύ μεγάλο βαθμό ό,τι έχει σχέση με την Ανατολική Ρωμυλία.

ΠτΘ: κ. Αλμπανούδη σε κάποια χωριά το ιδιώματα χάθηκαν και σήμερα δεν μιλιούνται, ίσως λόγω αστικοποίησης…

Π.Α.: Αυτό είναι άσχημο τουλάχιστον για μένα. Για άλλους όμως είναι καλό, γιατί θεωρούν ότι τα ιδιώματα αυτά είναι κάτι το ενοχλητικό στην νεοελληνική κουλτούρα. Αν όμως το δούμε σωστά, στη σωστή τους διάσταση.Οι παραλλαγές της νεοελληνικής θεωρώ ότι είναι πλούτος. Είναι δύναμη και όχι αδυναμία. Αυτό συνέβη σε πολλές περιοχές, και πιστεύω ότι έχει να κάνει με τον γενικότερο κοινωνικό και ανθρωπολογικό περίγυρο, ο οποίος δεν βοηθούσε τη διατήρηση των ιδιωμάτων και των άλλων εθίμων. Πάντως όπου υπάρχουν αμιγείς πληθυσμοί και κάπως αποκομμένοι, εκεί διατηρήθηκαν περισσότερο.

ΠτΘ: Ένα σχόλιο για το συνέδριο

Π.Α.: Ήταν εξαιρετικά επιτυχημένο, κάτι που εγώ δεν περίμενα. Επειδή ήταν το πρώτο και έπρεπε να δουλέψει πολύς κόσμος, δεν περίμενα να έχει επιτυχία. Δούλεψαν πολλοί, υπάρχουν βέβαια ορισμένα άτομα, δεν θέλω να αναφέρω μόνο τον πρόεδρό μας, που δούλεψαν περισσότερο και αυτό το ξέρω εκ του σύνεγγυς και το αποτέλεσμα ήταν πολύ καλό. Αυτό που θα μπορούσε να συμπληρώσει την πολύ ωραία εκδήλωση, βέβαια το σκέφτηκα εκ των υστέρων και πραγματικά θα ήταν δύσκολο να εφαρμοστεί, ήταν ότι θα μπορούσε μετά τους χαιρετισμούς, την πρώτη ημέρα, να υπήρχαν κάποια άτομα μεγάλης ηλικίας που ζούν για να απευθύνουνα χαιρετισμό.

Νίκος Παπανικολάου, δήμαρχος Γιαννιτσών

«Το συνέδριο θα μας βοηθήσει να βρούμε τη χαμένη αυτοεκτίμησή μας»

Σημαντικό συνέδριο που θα βοηθήσει τους ανατολικορωμυλιώτες να αποκτήσουν τη χαμένη αυτοεκτίμησή τους χαρακτηρίζει το συνέδριο ο δήμαρχος Γιαννιτσών Νίκος Παπανικολάου, που παρακολούθησε τις εργασίες του. Ένα συνέδριο που όπως τονίζει χαρακτηριστικά άργησε αλλά έστω και τώρα θα βοηθήσει τους απανταχού ανατολικορωμυλιώτες να οργανωθούν.

ΠτΘ: κ. Παπανικολάου το πρώτο συνέδριο Ανατολικορωμυλιωτών είναι γεγονός. Πώς το κρίνετε;

Ν.Π.: Είναι σημαντική η διοργάνωση. Προσωπικά πιστεύω ότι άργησε και το χαρακτηρίζω σαν ένα συνέδριο που θα μας βοηθήσει να βρούμε τη χαμένη μας αυτοεκτίμηση. Είμαστε πολλοί από την Ανατολική Ρωμυλία, που κατοικούμε στην Μακεδονία, τη Θεσσαλία, τη Θράκη, είμαστε σημαντική οντότητα όχι μόνο πολιτισμού αλλά σ’ όλους τους τομείς και πρέπει να οργανωθούμε.

ΠτΘ: Ποιοι ήταν οι λόγοι που συνετέλεσαν στην καθυστέρηση της οργάνωσης;

Ν.Π.: Ίσως εγγενείς αδυναμίες, ίσως δεν βρέθηκαν οι κατάλληλοι άνθρωποι για να οργανώσουν όλη αυτή την ιστορία. Ήταν η κατάλληλη στιγμή, και βρέθηκαν και οι κατάλληλοι τώρα.

ΠτΘ: Στα Γιαννιτσά υπάρχουν πολλοί Ανατολικορωμυλιώτες;

Ν.Π.: Περίπου 5.000 σε ένα σύνολο πληθυσμού 40.000 Είναι μία από τις δύο συνοικίες, που διατηρούν αμιγή τον πληθυσμό τους, η μία γειτονιά είναι από την Ανατολική Ρωμυλία και η άλλη, πρόσφυγες από την Τραπεζούντα, οι άλλες συνοικίες θα έλεγα ότι είναι αστικές.

ΠτΘ: Διατηρείτε τα ήθη, τα έθιμα ή ακόμη και τη γλώσσα;

Ν.Π.: Διατηρούνται και μέσα από τους συλλόγους αλλά και μέσα από την προφορική παράδοση. Βλέπω ότι και η νεολαία συμμετέχει και αυτό είναι πραγματικό και όχι φολκλορικό. Το συνεχίζουμε, γιατί το έχουμε στα γονίδιά μας.

ΠτΘ: Υπάρχουν όμως περιοχές που οι Ανατολικορωμυλιώτες αστικοποιήθηκαν και έχασαν την επαφή τους με τις ρίζες…

Ν.Π.: Συνέβη και στην περιοχή μας αυτό, αλλά όχι σε μεγάλο βαθμό, αλλά παρατηρώ μια επιστροφή στις ρίζες και αυτό είναι σημαντικό. Συμβάλλουν βέβαια σε αυτό και οι πολιτιστικοί σύλλογοι και η Πανελλήνια Ομοσπονδία που ενώνει τους Συλλόγους, εκδίδει περιοδικό που έχει μια ενιαία εικόνα και συνολική αντιμετώπιση των θεμάτων για όλη την Ελλάδα. Είναι σημαντικό να ενώνεις μαρτυρίες, παραδόσεις και αφηγήσεις μέσα από ένα κοινό φορέα. Προσωπικά πιστεύω ότι πρέπει να κρατήσουμε την παράδοση και να βρούμε μαρτυρίες που να δείχνουν την ιστορία μας και αυτό είναι σημαντικό για μένα. Γι’ αυτό και ο δήμος στηρίζει το συνέδριο, όπως επίσης στηρίζει κάθε πρωτοβουλία που αναφέρεται στη ρίζα μας.Έτσι λοιπόν στηρίζει την εκδρομή που θα κάνουν στις Καρυές κάτοικοι της περιοχής τον επόμενο μήνα, όπως και κάθε έκδοση που αφορά στην Ανατολική Ρωμυλία, όσο βέβαια μας διευκολύνουν τα οικονομικά, τα οποία είναι, όπως ξέρετε, πενιχρά.

Συνομιλίες με τους Συνέδρους

Ρουμιάνα Δημητρόβα, συνταξιούχος καθηγήτρια Πανεπιστημίου:

«Είμαι πολίτης των Βαλκανίων»

Η Ρομιάνα Δημητρόβα, συνόδευε τα παιδιά του Ελληνοβουλγαρικού Συλλόγου της Βάρνας, στα οποία διδάσκει και ελληνικά. Είναι συνταξιούχος καθηγήτρια πανεπιστημίου, ενώ για τέσσερα χρόνια παρακολούθησε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών ελληνικά. Η κ. Δημητρόβα είναι από τη Βάρνα. «Η καταγωγή μου από την πλευρά του πατέρα μου είναι από το Βορικό Καστοριάς, ενώ η μητέρα του ήταν από τις Σαράντα Εκκλησιές της Θράκης. Η μητέρα μου είναι από τη Σωζόπολη. Είμαι πολίτης των Βαλκανίων. Η βουλγαρική και η ελληνική γλώσσα είναι δικές μου και θα ήθελα να πω ότι όσο περισσότερες γλώσσες ξέρει ο άνθρωπος, τόσο πλουσιότερος γίνεται».

Η κ. Δημητρόβα είναι μέλος του συλλόγου της Βάρνας. «Υπάρχουν και εδώ άνθρωποι που γνωρίζουν βουλγαρικά. Εμείς τα παιδιά τα μαθαίνουμε ελληνικά, κρατάμε την παράδοση, αλλά και η Ελλάδα πρέπει να ανοιχθεί με τους Βούλγαρους που ζουν εδώ, γιατί και εδώ υπάρχουν άνθρωποι με βουλγαρική καταγωγή. Να τους βοηθήσει στη γλώσσα και έτσι εσείς και εμείς να κρατήσουμε την ειρήνη στα Βαλκάνια. Να μην υπάρχει ο διαχωρισμός εμείς είμαστε Έλληνες, εμείς Βούλγαροι και εμείς είμαστε κάτι άλλο. Έχουμε ελευθερία, φιλία. Το ότι τα παιδιά μας έρχονται το καλοκαίρι και γνωρίζουν τα ελληνόπουλα αυτό είναι το πιο σοβαρό, για να διατηρήσουμε την ειρήνη».

Προβληματισμένη από την κατάσταση που αυτή τη στιγμή επικρατεί στα Βαλκάνια, η κ. Δημητρόβα δηλώνει ότι «από την εμπειρία που έχω από την τόσο χρόνων δουλειά με παιδιά, θα ήθελα να πω ότι τα παιδιά μας τόσα χρόνια έκαναν ανταλλαγή με τα παιδιά που ζούσαν στο ανατολικό μπλοκ και έτσι ήθελα να συμβεί και με τα παιδιά της Ελλάδας και της Βουλγαρίας, γιατί αυτά θα βάλουν τα θεμέλια της ειρήνης. Όταν ένα παιδί από τη Βουλγαρία έχει φίλο από την Ελλάδα, ποτέ δεν θα μπορέσει να το δει σαν εχθρό. Γι’ αυτό και πρέπει να θέσουμε τις βάσεις, αυτό να ξεκινήσει από την εκπαίδευση. Κάνουμε κάποια πράγματα εμείς οι μεγάλοι και τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σ’ ένα κλίμα εθνικισμού, οι Βούλγαροι είναι κακοί, οι Έλληνες είναι κακοί. Ας ξεκινήσουμε από αυτό. Να αρχίσουμε κάτι καινούργιο από τα παιδιά. Να το πείτε στον Υπουργό Παιδείας. Ήταν χθες εκπρόσωπός του στο συνέδριο. Ας καθίσουμε να συζητήσουμε, να μιλήσουμε. Να ξέρετε ότι οι Βούλγαροι αγαπούν την Ελλάδα. Ο απλός κόσμος την αγαπά. Μαθαίνουν ελληνικά. Όπως και οι Έλληνες αγαπούν τους Βούλγαρους».

Όσον αφορά στο συνέδριο, η κ. Δημητρόβα πιστεύει «ότι τα συνέδρια αυτά συμβάλλουν στην ειρήνη, απλά πρέπει όλα να γίνονται με προσοχή. Είναι πολύ καλό αυτό που κάνουν. Την επόμενη φορά προτείνω να το διοργανώσουν στην Βουλγαρία».

Κωνσταντίνα από τη Βάρνα:

«Η Ελλάδα είναι ριζωμένη μέσα μας»

Περήφανη είναι για την καταγωγή της η Κωνσταντίνα.

«Γεννήθηκα στη Σωζόπολη, αλλά είμαι ελληνίδα από γονείς. Ο παππούς μου ήταν από το χωριό Ξινό Νερό της Φλώρινας και, επειδή τότε η περιοχή είχε προβλήματα από τους Τούρκους, έφυγε και μετανάστευσε στη Βουλγαρία και, συγκεκριμένα, στο Βασιλικό όπου ζούσαν Έλληνες και παντρεύτηκε τη γιαγιά μου, η οποία ήταν Ελληνίδα. Όταν παντρεύτηκαν, μετακόμισαν στην Σωζόπολη, τότε την έλεγαν Απολλωνία και έζησαν εκεί. Εκεί γεννήθηκε και ο πατέρας μου και εγώ εκεί είμαι γεννημένη. Τα ελληνικά τα μιλώ από τη γιαγιά μου, που τα έμαθε σε μένα και τον αδερφό μου από μικρά παιδιά. Και η μάνα μου μιλά ελληνικά και τα παιδιά μου και τα εγγόνια μου. Βέβαια εγώ τα ξέρω καλύτερα και τώρα τα μαθαίνουμε στα εγγόνια μας που θέλουν να τα μάθουν.

Στη Σωζόπολη ζουν πολλοί Έλληνες. Είμαστε Έλληνες από γονείς. Συγκεντρωνόμαστε συνέχεια, για παράδειγμα, τις Απόκριες, συγκεντρωθήκαμε στη Σωζόπολη, κάναμε καρναβάλια και γλεντήσαμε, τραγουδήσαμε, ό,τι γίνεται στην Ελλάδα, τα ίδια κάνουμε και εμείς. Θυμόμαστε όλα τα ήθη και έθιμα. Έχουμε σύλλογο και μας επισκέπτονται από την Αθήνα, από τη Θεσσαλονίκη και έχουμε σχέσεις. Εγώ κατοικώ στη Βάρνα, όπου και εκεί έχουμε σύλλογο. Και εκεί διατηρούμε τα ήθη και έθιμα, μαθαίνουμε στα παιδιά μας την ελληνική γλώσσα και γραφή και ανάγνωση. Τα διδάσκει η κ. Ρουμιάνα Δημητρόβα. Από την Ελλάδα μας έχουν δώσει βιβλία και τα παιδιά μαθαίνουν και τραγούδια και χορούς».

69 ετών σήμερα, είναι συνταξιούχος. Δούλευε στο μεγαλύτερο κατάστημα της Βάρνας, όπου, όπως λέει, «έρχονταν πολλοί Έλληνες και έτσι έχω πολλούς φίλους και γνωστούς και σχέσεις με την Ελλάδα. Μας αρέσει να μιλάμε για την Ελλάδα. Είναι ριζωμένη μέσα μας και δεν μπορεί να αποβληθεί»

Γεγονότα στον χώρο του Συνεδρίου

•έκθεση φωτογραφίας

•έκθεση παραδοσιακής φορεσιάς

•συγκροτήματα που χόρεψαν

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.