Η φλογα αναψε… στην Ολυμπια, το Θιβετ παρεστη

Ε.Σ.

Περί φλόγας ο λόγος, κι αντί άλλης γραφής ας πάμε… στην ιστορία. Τότε που ο Δημήτριος Βικέλας εκ Παρισίων (1884) ήρθε να δει τον τόπο εις τον οποίον θα αναβίωνε το αρχαίον κλέος. Τι είδε στην Ηλεία; Για την ιστορία σημειώσατε ότι από τότε μέχρι το 1936 (Ολυμπιακοί Αγώνες Βερολίνου μετά Χίτλερ στις δόξες του) η τελετή της Αφής δεν υφίστατο. Σήμερα δηλαδή, αναβιώνουμε το Χιλτερικόν εύρημα… Λέτε;

Ε.Σ.

Ηταν τον Απρίλιο του 1884 όταν ο Δημήτριος Βικέλας πραγματοποίησε μια “βραχεία περιοδεία κατά τας δυτικάς επαρχίας της Ελλάδος”.

Ένα οδοιπορικό όπως θα λέγαμε σήμερα, που ξεκινά από Πειραιά με ατμόπλοιον, το οποίο διέρχεται τον Ισθμό, πλέει τον Κορινθιακό κι από εκεί μεταφέρει τους επιβάτες του στην ύπαιθρον! Λευκάδα, Πρέβεζα, Μεσολόγγι, Κατάκολο, Ζάκυνθος… Ανάμεσα και οι χερσαίες διαδρομές δια των αμαξωτών δρόμων της εποχής, σταθμούς των οποίων απετέλεσαν μεταξύ άλλων ο Πύργος, η Ολυμπία, το Χλεμούτσι…

Ενδιαφέρον, που έχει να κάνει από τη μια με την εποχή (1884) κι απ’ την άλλη με τη “ματιά” του Δημητρίου Βικέλα στις πόλεις της Ηλείας, τότε. Τον Απρίλιο δηλαδή του 1884, επί Βασιλέως Γεωργίου του Α΄…

Οταν και πάλι η Ελλάδα ήταν ένα απέραντο “εργοτάξιο”! “Εντός της εβδομάδος ταύτης εγκαινιάζονται οι Θεσσαλικοί σιδηρόδρομοι”, γράφει ο Δημήτριος Βικέλας, “εντός του έτους τελειώνει η γραμμή από Αθήνας εις Κόρινθον, η οποία διχοτομούμενη εκεί θα παραταθεί μέχρι Αργους και μέχρι Πατρών… γίνονται δε προσέτι διαπραγματεύσεις περί κατασκευής δύο μεγάλων γραμμών, εκ των οποίων η μια θα συνδέσει τας Αθήνας μετά της Λαρίσης, η δε θα αποτελέσει το Πελοποννησιακό Σύμπλεγμα…”, συνεχίζει…. Το οδοιπορικό του αυτό αποτελεί το περιεχόμενο επιστολών, ενός ταξιδιωτικού ημερολογίου για την ακρίβεια, που αποστέλλει στο φίλο του Γάλλο μαρκήσιο de Quex de Saint Hilaire. Τον Ευρωπαίο ο οποίος τον παρεκίνησε να το γράψει, διότι πολλοί αναγνώστες θα ενδιαφέρονταν να μάθουν για τις προόδους του ελληνικού έθνους, εκείνο τον καιρό.

Σαράντα εννέα χρονών τότε ο Βικέλας, πέντε χρόνια πριν (1879) έχει ήδη δημοσιεύσει το “Λουκή Λάρα”, που τον κάνει διάσημο και συνάμα θεωρείται προπομπός του ηθογραφικού διηγήματος στην Ελλάδα…

Στο “Από Νικοπόλεως εις Ολυμπίαν”, απ’ όπου και το απόσπασμα, ο Βικέλας περιγράφει την ελληνική ύπαιθρο, το ελληνικό χωριό και τους απλοϊκούς κατοίκους του, πρωτοπορώντας έτσι για την εποχή, επηρεασμένος όπως και οι σύγχρονοί του και συνεχιστές από το λαογραφικό κίνημα, που άνοιγε τους δρόμους για την αξιοποίηση της ζωής της υπαίθρου και του πλούτου των λαϊκών παραδόσεων.

Εκεί ακριβώς βρίσκεται και η αξία του για την ιστορική διαδρομή των επαρχιακών πόλεων τις οποίες περιγράφει…

Ο ίδιος άλλωστε, όσον αφορά την Ηλεία, συνέδεσε τη ζωή του με τον τόπο μας αφού είναι εκείνος που αναλαμβάνει το 1894 πρόεδρος της οργάνωσης για την ανασύσταση των Ολυμπιακών Αγώνων. Ελλην του εξωτερικού ο σημαντικός αυτός διανοούμενος διέπρεψε ως έμπορος και στο Λονδίνο (1852-1872), από το 1896 και μετά εγκαθίσταται μόνιμα στην Ελλάδα.

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσες οι περιγραφές του, αυτές της Ολυμπίας είναι μαγικές, του Κατακόλου μελαγχολικές αλλά ζωντανές και άκρως… κινηματογραφικές και όσες αφορούν τον Πύργο.

Εναν Πύργο που σφύζει από ζωή και πλούτο “ένεκα της σταφίδος” όπως γράφει, όπου συρρέουν Αρκάδες, Ζακυνθινοί και εκ Δημητσάνας πολίτες για εργασία, όπου τα μεροκάματα φθάνουν από 6-12 δραχμάς και όπου κανείς βλέπει τη γη φυτεμένη μόνον με αμπέλια…

Στον Πύργο το 1884 υπάρχει το τρένο, έχει ήδη εγκαινιαστεί τον Φεβρουάριο του 1883 η γραμμή Πύργου-Κατακόλου, ο Δημήτριος Βικέλας το βλέπει στο επίνειον του Πύργου, απ’ όπου περνά για να πάει στη Ζάκυνθο.

Μένει σε ξενοδοχείο που βρίσκεται στη διασταύρωση δυο κεντρικών οδών της πόλης, και με την διόπτραν του παρατηρεί τους… Χωρικούς που κατεβείνουν στην πόλη για δουλειές ή για διασκέδαση! Περιγράφει την πλατεία Επαρχείου, ακόμα και τις καινούργιες εκκλησίες της πόλης… Το σημαντικό είναι όμως ότι περιγράφει και θετρική παράσταση στην πόλη, όπου Τούρκοι και Αρμένιοι ηθοποιοί, Βλάχοι και Ελληνες “ευαρεστούν τα ώτα των Πυργίων”.

Το απόσπασμα από την αφήγηση που επιλέξαμε,δίνει μια εξώχος λεπτομερειακή και υπέροχα γλαφυρή περιγραφή του λιμένος του Κατακόλου.

ΚΑΤΑΚΟΛΟΝ:

“Η Θεά του λευκού ατμού…”

“Εις τους πρόποδας του αποκρήμνου ακρωτηρίου, επί της κορυφής του οποίου κείνται τα ερείπια του Ποντικοκάστρου, υπάρχει στενή λωρίς παραλίας, μόλις παρέχουσα τον αναγκαίον χώρον δια τας οικοδομάς του μικρού Κατακόλου. Το επίνειον τούτο του Πύργου οφείλει την ύπαρξί του εις την Κορινθιακήν σταφίδα, καθόσον δε η καλλιέργεια αυτής αναπτύσσεται, κατά τοσούτον προοδεύεει και ο Πύργος και το Κατάκολον. Μικρά γραμμή σιδηροδρόμου, δέκα ή δώδεκα χιλιομέτρων, συνδέει τας δυο πόλεις, τέρπει δε τον οφθαλμόν η θέα του λευκού ατμού της μηχανής, ότε προσορμίζεταί τις ενταύθα. Κατά την εποχήν της εξαγωγής της σταφίδος πολυάριθμα ατμόπλοια έρχονται ενταύθα προς φόρτωσιν του προϊόντος, το οποίον αποτελεί τον πλούτον της χώρας, τότε δε το Κατάκoλον είναι πλήρες ζωής και κινήσεως.

Ο λιμήν είναι τεχνητός. Οι μεσημβρινοδυτικοί άνεμοι μη ευρίσκοντες ουδαμού εμπόδιον κατά τον μακρόν δρόμον των από τhν Αφρικήν δι’ όλης της Μεσογείου, επιπίπτουν μανιωδώς εις τα ανοικτά ταύτα παράλια της δυτικής Πελοποννήσου. Προς προφύλαξιν των πλοίων εσχηματίσθη ο λιμήν ούτος του Κατακόλου δια της κατασκευής κυματοθραύστου έχοντος μήκος επτακοσίων ήδη μέτρων και μη εισέτι τελειωθέντες…”

Ε.Σ