«Η γυναικα πρεπει να διεκδικησει το χωρο για τη ζωη»

Οι δύο μέρες ποίησης που μας χάρισε ο δήμος Κομοτηνής στα φετινά «Ελευθέρια» ήταν μια ευκαιρία, ανάμεσα στα άλλα, για μια συζήτηση με τη Νένα Βενετσάνου. Τη γυναίκα, τη δημιουργό, την πολιτικό με την καθαρή ματιά στο μέλλον και τις γνώσεις του παρελθόντος ανά χείρας. Λίγο πριν ανακοινώσει την αυτόνομη κάθοδο μιας ομάδας γυναικών στις ευρωεκλογές συζητήσαμε για το δικαίωμα στη ζωή, τη γνώση, την αλληλεγγύη των ανθρώπων.

Υποστηρίζοντας ότι οι γυναίκες πρέπει να αγωνίζονται με τα δικά τους μέσα και χαρίσματα αντιπαραβάλλει στη δύναμη των αντρών την ψυχή και την αγάπη για τη ζωή που κουβαλάει η γυναίκα. Αντιπαρέρχεται στο πατερναλιστικό μοντέλο εξουσίας των αντρών αλλά και κάποιων γυναικών που τους αντιγράφουν προτείνοντας το συλλογικό μοντέλο εξουσίας με μοίρασμα των ευθυνών. Οπαδός της ποιότητας υποστηρίζει ότι «πρέπει να υπάρξει αντίδραση στον κυνισμό του χρήματος» που έχει καταντήσει μια μικροαστική συνήθεια, όχι η απόκτησή του αλλά η αποθήκευσή του και η έλλειψη οράματος. Η πρόταση της Νένας Βενετσάνου έρχεται μέσα από την παρούσα πολιτική της θέση αλλά και από το άρωμα καφενείου που αναδύεται μέσα από τη νέα της δουλειά, το «Καφέ Γκρέκο», μια και τα καφενεία είναι τόπος συνάθροισης, συζήτησης άρα πολιτικός.

ΠτΘ: κυρία Βενετσάνου, σας είχαμε κοντά μας σε μια βραδιά αφιερωμένη στην ισπανική ποίηση που διοργάνωσε η ΔΕΠΑΚ. Λόγος πολιτικός, Λόρκα, εποχές πολιτικές. Να μιλήσουμε για τη σχέση σας με την πολιτική;

Ν.Β.: Ξεκινάει από την προσωπική διάθεσή μου να συμμετέχω στο δημόσιο χώρο. Θεωρώ ότι είναι καθήκον των γυναικών να δοκιμάζονται στο δημόσιο χώρο και πρέπει να αντιπαρέρχονται των δυσκολιών ακόμη κι αν είναι προσβλητικές γι’ αυτές. Δεν πρέπει να χάνουν το κουράγιο τους οι γυναίκες, αλλά να προσπαθούν να βρίσκονται στη δημόσια ζωή.

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι οι τρικλοποδιές που συναντά μια γυναίκα στην πολιτική ή στην εργασία, ειδικά στον τομέα των επιχειρήσεων που είναι ανδροκρατούμενος, είναι δυνατές;

Ν.Β.: Σε σύγκριση με το παρελθόν έχουν ισχυρότερες θέσεις. Το σημαντικό, κατά τη γνώμη μου, είναι ποια είναι τα θέματα που απασχολούν αυτές τις γυναίκες στο δημόσιο βίο και ο τρόπος που αγωνίζονται. Αν είναι να μιμηθούμε ένα αντρικό πρότυπο θεωρώ ότι είναι καταστροφή. Δεν έχουμε την ανάγκη να μιμηθούμε τη δύναμη. Πρώτα απ’ όλα έχουμε την ψυχική και τη φυσική δύναμη. Το να την μεταφέρεις όμως σε μοντέλο εξουσίας… Αυτό έχουν κάνει οι άντρες κι έχουν χάσει την αυτοεκτίμησή τους. Δε με ενδιαφέρει ένα μοντέλο δύναμης όπου ο άλλος θα σε διατάξει και θα πρέπει να είσαι ευχαριστημένος.

ΠτΘ: Ή παριστάνεις τον ευχαριστημένο. Είναι η σχέση εξουσίας που το ορίζει.

Ν.Β.: Ούτως ή άλλως παριστάνεις τον ευχαριστημένο σαν πολίτης. Πάντα υπάρχουν πράγματα να βελτιώσουμε. Να σκεφτούμε και το μοντέλο εξουσίας που γοητεύει τον κόσμο. Να παρατηρήσουμε το πόσο εγωκεντρικά είναι τα άτομα της εξουσίας και θεωρούν ότι όλα πρέπει να περνούν από το χέρι τους κι αυτό είναι λάθος γιατί η δημοκρατία θέλει τη συλλογικότητα. Ο άνθρωπος που βρίσκεται μέσα στην εξουσία να δέχεται τη συλλογική άποψη και να μοιράζεται και την ευθύνη.

Η γυναίκα μέσα σ’ αυτό το πατερναλιστικό, πατριαρχικό μοντέλο αναγκάζεται να υιοθετήσει μοντέλο και ύφος που τη μεταμορφώνουν σε κάτι άλλο. Γνώμη μου είναι ότι η γυναίκα πρέπει να διεκδικήσει το χώρο για τη ζωή και την ευτυχία των ανθρώπων. Αυτός είναι ο στόχος της γυναίκας.

ΠτΘ: Είναι ο μόνος χώρος που δεν αφήσαμε στον εαυτό μας. Κάποιο από τα ρεύματα του φεμινισμού στην Αμερική μιλούσαν για την κυριαρχία της γυναίκας ακόμη και εις βάρος της θηλυκότητάς της και ξεπερνούσαν το ζευγάρι. Στο μεταφεμινισμό λειτουργεί το ζευγάρι και τα όσα μπορούν να γίνουν από δυο ανθρώπους μαζί.

Ν.Β.: Υπάρχουν ομάδες μέσα στο χώρο του φεμινισμού που έχουν και φονταμενταλιστικές απόψεις για τη συνύπαρξη των δύο φύλλων. Όταν το διακρίνω με απωθεί. Με ενδιαφέρει να συμμετέχουν όλοι οι άνθρωποι στην κοινωνία. Δεν είναι μια κοινωνία μόνο αντρών ή μόνο γυναικών. Μέχρι τώρα όμως συμβαίνει να είναι μόνο άντρες κι αυτό είναι άσχημο. Όταν θέλεις να μιλήσεις για τα θέματα της ζωής πρέπει να περάσεις από χρήση ακόμη και της γλώσσας που να ανταποκρίνεται σε ένα ύφος αντρικό κι αυτό δε μου αρέσει.

Λέξεις γυναικών

ΠτΘ: Στην Ελλάδα μένουν πολλές λέξεις που δεν έχουν κατακτηθεί από τις γυναικείες λέξεις κι ο λόγος μας παραμένει αντρικός και στο σημαίνον, αλλά και στο σημαινόμενο που δεν επιτρέπει στο γυναικείο λόγο να εκφραστεί, εκτός από εξαιρέσεις όπως ο Θανάσης Βαλτινός ή η Ρέα Γαλανάκη.

Ν.Β.: Στον τομέα της γλώσσας δεν είμαι εδική αλλά μπορούμε να μιλήσουμε για την τέχνη και το τραγούδι, όπως είναι το μοντέλο της γυναίκας ως sex symbol και πόσο αυτό γοητεύει το πλήθος. Τελικά είναι ένα μοντέλο αντιδραστικό, είναι η επάρατος δεξιά κι ας μου το συγχωρήσουν οι προοδευτικοί δεξιοί. Υπάρχει κάτι στον άνθρωπο που είναι άρρωστο. Η κοινωνία ρέπει πιο εύκολα στη συντήρηση και πιο δύσκολα στην πρόοδο.

Έχω περισσότερα από 30 χρόνια μέσα στο χώρο του γυναικείου κινήματος, με διάφορους τρόπους. Η πείρα μου μού λέει ότι πρέπει να αρχίσουμε να μιλάμε για τα αυτονόητα, γιατί βρισκόμαστε σε μια εποχή που έχουμε ξεχάσει ότι η μητρότητα, για παράδειγμα, είναι αυτονόητη αλλά πρέπει να επαναπροσδιοριστεί. Ο σεβασμός του ωραρίου, της εργασίας, όλα αυτά δεν έχουν τακτοποιηθεί στην Ελλάδα για τις γυναίκες. Έχουν πολύ βάρος.

ΠτΘ: Η φερόμενη ως πρόοδος δε θεωρώ ότι είναι η αληθινή, γιατί η πρόοδος πρέπει να είναι η ποιότητα. Δε γίνεται να πηγαίνεις μπροστά χωρίς ποιότητα.

Ν.Β.: Έχουμε λύσει το νερό, το φως, τη διασκέδαση, τον ελεύθερο χρόνο. Δε μας μένουν και πολλά να διεκδικήσουμε. Μπορούμε να το σκεφτούμε και μ’ αυτόν τον τρόπο, όμως το ζητούμενο είναι η βελτίωση της ποιότητας της ζωής και η ανανέωση των αξιών μας. Κάθε φορά πρέπει να βάζουμε και νέες προτεραιότητες. Δε μπορούμε να μη σχολιάσουμε το ότι οι γυναίκες έχουν απομακρυνθεί από τη δημόσια ζωή. Γιατί το έχουν κάνει αυτό; Ποιος θα τους ξαναδώσει αυτό που έχουν χάσει;

Οι νέες κοπέλες δεν ξέρουν τον τρόπο να διεκδικήσουν. Θεωρούν ότι όλα αυτά που απολαμβάνουν θα τα απολαμβάνουν πάντα. Υπάρχουν στιγμές που αυτά καταργούνται όταν δεν προσέχεις. Είναι όπως σε μια ερωτική σχέση, δε γίνεται να θεωρείς το σύντροφό σου δεδομένο. Έτσι είναι και η σχέση με τον πολίτη και την πολιτεία. Πρέπει να είναι δυναμική.

ΠτΘ: Εκτιμάτε ότι υπάρχει ένας νέος πολιτικός σχηματισμός –γιατί από τους υπάρχοντες δεν υφίσταται- ικανός να κάνει ένα νέο πολιτικό συμβόλαιο με τον κόσμο, κατά το δυνατόν, αληθινό; Τα υπάρχοντα «συμβόλαια» δε δίνουν την αίσθηση ότι είναι βγαλμένα από τον πολίτη και αφορούν τον πολίτη.

Ν.Β.: Θα συμφωνούσα μαζί σας. Είναι μια επιπόλαια σχέση, γραφειοκρατική.

ΠτΘ: Και κύρια μια σχέση που περνάει από τα media.

N.Β.: Και τα media παίζουν το ρόλο τους, αλλά οι άνθρωποι είναι αυτοί που ανέχονται, πιστεύοντας ότι θα προστατευτούν.

Οι ολιγαρκείς και η ολιγαρχία

ΠτΘ: Να μιλήσουμε για την τέχνη και για τη σχέση σας με το Μάνο Χατζηδάκη. Τι ήταν αυτό που σας εντυπωσίασε όταν τον γνωρίσατε;

Ν.Β.: Η μουσική του ήταν αυτή που με τράβηξε και θα παραμείνει ανεξίτηλη. Έχει κάτι το νεανικό και άμεσο και είναι πραγματικά λαϊκή μουσική, αγκαλιάζει όλους τους ανθρώπους.

ΠτΘ: Στην εποχή του Μάνου Χατζηδάκη υπήρχαν συντροφιές ανθρώπων που σχετίζονταν με την πολιτική και με διάφορες μορφές τέχνης και μπορούσαν να συζητούν και να κάνουν πράγματα, ακόμη και σε δύσκολες στιγμές.

Ν.Β.: Και τώρα υπάρχουν, με τη διαφορά ότι αυτές που υπερισχύουν είναι αυτές που κάνουν business ή αυτές που κάνουν χτυπήματα καλλιτεχνικά με εμπορικό κέρδος. Ίσως δεν υπάρχουν τα άτομα από το κοινό που θα διακρίνουν τις εξέχουσες προσωπικότητες. Επίσης οι εξέχουσες προσωπικότητες φοβούνται τον κόσμο. Κάποιοι νέοι καλλιτέχνες φοβούνται να διεκδικήσουν αυτό το δημόσιο χώρο. Είναι μια ψυχολογική στάση απέναντι στη ζωή. Όταν έχεις εκπαιδευτεί να είσαι αδιάφορος το κάνεις πάντα.

ΠτΘ: Είναι τραγικό και αληθινό αυτό που λέτε, γιατί αν έχεις μάθει να είσαι αδιάφορος αποποιείσαι διαρκώς τις ευθύνες σου…

Ν.Β.: Και να είσαι πάντα οπαδός. Αυτό είναι εγκληματικό για τη δημοκρατία. Για την ολιγαρχία είναι πολύ βολικό.

ΠτΘ: Μπορείτε να προσδιορίσετε την ολιγαρχία σήμερα;

Ν.Β.: Έχω διαπιστώσει ότι από τη μια είναι διάφοροι πολιτικοί φονταμενταλισμοί – ακόμη και στην αριστερά υπάρχουν και στις γυναίκες – από την άλλη η αγορά, που ορίζει τι θα κάνεις, σ’ αρέσει δε σ’ αρέσει. Πιστεύω ότι πρέπει να υπάρξει αντίδραση στον κυνισμό του χρήματος. Οι πολιτικοί βάζουν την οικονομία σαν το πρωτεύον κι αυτό είναι κυνικό για την ανθρωπότητα. Πρώτα πρέπει να τίθενται τα ανθρώπινα δικαιώματα κι ένα από τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα είναι η ισότητα των δύο φύλλων, των φυλών, των ηλικιών. Δε μπορείς να παροπλίσεις τον πιο ηλικιωμένο άνθρωπο επειδή δεν είναι στην παραγωγή. Να βάζεις μια ηλικιωμένη γυναίκα να κρατάει τα παιδιά της κόρης ή του γιου γιατί δεν υπάρχουν αρκετοί κρατικοί σταθμοί ή γιατί δεν προσαρμόζεις τα ωράρια στις ανάγκες. Είναι ζητήματα που βαραίνουν την καθημερινή ζωή των γυναικών και τα θεωρούμε προσωπικά μας προβλήματα. Είναι κοινωνικά και πολιτικά. Το δικαίωμα των γυναικών στην ξεκούραση είναι ένα από τα ανθρώπινα δικαιώματα που πρέπει να διεκδικούμε.

ΠτΘ: Θίξατε το θέμα της ολιγαρχίας. Θεωρώ ότι δύο από τα βασικά ζητήματα αφορούν την Ευρώπη που ανοίγει την πόρτα σταδιακά στα μεταλλαγμένα –παρά το ότι στο παρελθόν η προώθησή τους συνδέονταν μόνο με μια αμερικανοεβραϊκή συμμαχία- κι ένα άλλο αναδεικνύεται μέσα από τις βάρβαρες επιθέσεις στην Παλαιστίνη. Και στις δύο περιπτώσεις αντιδρούμε παθητικά ενώ πριν μερικά χρόνια οι άνθρωποι θα είχαν βγει στους δρόμους να διαμαρτυρηθούν.

Ν.Β.: Είναι η τεχνική του φόβου και του εκφοβισμού. Εδώ και 60 χρόνια έχει χαρακτηρίσει την αμερικάνικη καθημερινότητα. Το μοντέλο να περνάς την τρομοκρατία μέσα από τις ταινίες και την τηλεόραση σε κάνει να φαντασιώνεσαι τα όσα θα σε τρομάξουν και ο τρόμος φέρνει και την παθητικότητα.

Για το Ισραήλ μου έλεγε μια φίλη εβραία –ελληνίδα ότι έχουν όλοι τις μάσκες τους. Έχουν πειστεί ότι θα υπάρξει χημικός πόλεμος. Ετοιμάζονται. Αυτό βιώνουν και οι ίδιοι και το συγκινητικό είναι ότι έχουν ξεσηκωθεί και οι ισραηλινοί εναντίον του Σαρόν. Ο Περές είπε ότι δε μπορεί η μειοψηφία να χαρακτηρίζει την πολιτική και αυτό είναι ελπιδοφόρο. Οι άνθρωποι δεν αντέχουν να ζουν κάτω από αυτές τις συνθήκες.

Σε μια εποχή που η γνώση είναι εύκολη είναι συγκλονιστικό να μη λαμβάνουν τις πληροφορίες. Βέβαια στην τεχνολογία δεν έχουν όλοι πρόσβαση.

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι είμαστε φοβισμένοι και παραπληροφορημένοι πάνω σε κάποια θέματα στην Ελλάδα;

Ν.Β.: Νομίζω ότι έχουμε κάποιες νευρώσεις και μία από αυτές είναι μια άρρωστη σχέση με το χρήμα. Είναι ο τρόπος για να επιδειχθούμε κι όχι το μέσο για να δημιουργήσουμε.

ΠτΘ: Είναι κατοχικό σύνδρομο;

Ν.Β.: Όχι, είναι μία μικροαστική συνήθεια και μια λάθος επίγνωση. Ξέρουμε ότι με το χρήμα μπορεί κάποιος να επιβληθεί αλλά το χρησιμοποιούμε για πολύ μικρά πράγματα και όχι για κάτι σημαντικό και με όραμα.

ΠτΘ: Τα οράματα εξάλλου είναι συλλογικά…

Ν.Β.: Χρησιμοποιούμε το χρήμα για να επιβληθούμε οι ίδιοι.

ΠτΘ: Άρα θα είμαστε μια ζωή φτωχοί.

Ν.Β.: Αν δεν ξέρουμε ότι τα χρήματα δεν είναι για να αποθηκεύονται αλλά για να επενδύονται.

Τα καφενεία της Νένας Βενετσάνου

ΠτΘ: Κυκλοφορεί μια νέα σας δουλειά, το «Καφέ Γκρέκο». Πώς ξεκίνησε; Με ποιους συνεργαστήκατε;

Ν.Β.: Είναι σε δική μου μουσική και από ποιητές είναι ο Οδυσσέας Ελύτης, ο Γιώργος Χρονάς, η Ζωή Καρέλη, η Μπέττυ Κομνηνού, η Στέλλα Χρυσουλάκη, ο Μάνος Ελευθερίου, ο Θεόδωρος Ποάλας, ο Νάσος Θεοφίλου, η Αγαθή Δημητρούκα και ο Μαρίνος Ρωμαίος Καλότυχος. Είναι 17 τραγούδια που μιλούν για το χώρο του καφενείου, για το δημόσιο χώρο. Πάντα με απασχολεί και στις Πόλεις του Νότου και στη Νέα Γη, όπου είναι η αναζήτηση της μετανάστευσης. Με ενδιαφέρουν οι άνθρωποι και το πώς βρίσκονται στο χώρο που μας περιβάλλει. Το θέμα στο «Καφέ Γκρέκο» είναι το καφενείο και η συνάντηση, αλλά όχι μόνο το ελληνικό καφενείο. Είναι ένας χώρος που πολλαπλασιάζεται σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης αλλά στην Ελλάδα τον έχουμε ανάγει σε χώρο μύησης στις κοινωνικές συμβάσεις. Όποιος μπαίνει στο καφενείο μαθαίνει τι σημαίνει παιχνίδι, κοινωνική και πολιτική συζήτηση. Δεν είναι τυχαίο που μέσα στο δίσκο έχω βάλει την ιστορία της Τασούλας (παραδοσιακό μανιάτικο) την οποία σκότωσε ο αδελφός της γιατί ντύθηκε με αντρικά ρούχα κάθισε στο καφενείο και παρήγγειλε καφέ έχοντας δίπλα και τον εραστή της.

ΠτΘ: Η Καλλιπάτειρα του καφενείου, δηλαδή;

Ν.Β.: Αυτό το τραγούδι δείχνει τη δύναμή του αλλά και τη σχέση του με τη δημοσιογραφία. Μέσα από τα τραγούδια εμφανίζονται πράγματα, είναι σαν να υπάρχουν μικρά χρονογραφήματα της καθημερινότητας, τα οποία ταξιδεύουν. Έτσι έγινε με την Τασούλα και προς παραδειγματισμό το τραγουδούσαν σε όλη την Ελλάδα. Τα καφενεία θεωρούνται επικίνδυνα. Είναι ο δημόσιος χώρος της συνάντησης των ανθρώπων.

ΠτΘ: Σας αρέσει να πηγαίνετε στα καφενεία όταν ταξιδεύετε;

Ν.Β.: Μ’ αρέσει, αλλά αυτό που ψάχνω στα καφενεία δεν είναι η νοσταλγία τους, είναι η επικινδυνότητά τους, αυτό μ’ ενδιαφέρει σαν θέμα στη δουλειά μου. Στην προσωπική μου ζωή μ’ αρέσει πολύ η άνεση και το καλό γούστο. Δε θα με βρεις σε μέρη που πάει πολύς κόσμος, εκτός ίσως από την ώρα που δεν έχει πολυκοσμία.

Η Θράκη

ΠτΘ: Η παρατήρηση του κόσμου σας βοηθάει στην έμπνευση;

Ν.Β.: Οι ήχοι μιας πόλης είναι ίσως το επόμενο θέμα μου. Μ’ ενδιαφέρουν οι φωνές των ανθρώπων, ο τρόπος που θα απευθυνθούν στον άλλον, ο τρόπος που θα διαλαλήσουν την πραμάτεια τους, οι ντελάληδες, όλοι οι άνθρωποι που χρησιμοποιούν τη φωνή τους σε δημόσιο χώρο.

ΠτΘ: Η Κομοτηνή σας έχει δώσει ήχους;

Ν.Β.: Έχει πολύ χρώμα όπως όλη η Θράκη. Είναι ένας ιδιαίτερος και φιλικός τόπος, μου αρέσει αυτό. Δεν είναι τυχαίο που η Θράκη είναι κοιτίδα πολιτισμού. Είναι από τα πιο γνωστά μέρη στην αρχαιότητα όλης της ιστορίας των ελλήνων.

Κάθε τόπος έχει την αρχή του η οποία δε χάνεται στην πορεία του χρόνου. Ο χώρος που σας περιβάλλει έχει κάτι το ήπιο και το περίπλοκο και το κρυφό συγχρόνως.

Στην Κομοτηνή υπάρχει και η σχέση με το βουνό που είναι πολύ πιο κοντινή και ουσιώδης από ό,τι με τη θάλασσα χωρίς όμως να απομακρύνεται από τη θάλασσα.

ΠτΘ: Αν ήταν να χαρίζατε ένα τραγούδι στη Θράκη ποιο θα ήταν;

Ν.Β.: Στη Θράκη με την τόσο ωραία μουσική να χαρίσω του Γιώργου Χρονά «Για την Αφροδίτη». Είναι ένα απόσπασμα από ένα ποίημά του που λεει «τα μαλλιά μου να σου κόψω, έτσι όπως θα ‘ρχεσαι από νύχτα υγρή

από μακριά τον ίσκιο μου να πιάνεις…»

ΠτΘ: Ερωτικό…

Ν.Β.: Ερωτικό, αλλά είναι και το παρελθόν, ο χρόνος που υπάρχει και μεσολαβεί με την απόσταση, κάτι που έρχεται από μακριά και το αισθάνεσαι όμως πολύ κοντά σου.

ΠτΘ: Σας ευχαριστούμε για το τραγούδι.

Ν.Β.: Να ‘στε καλά.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.