Οταν οι ποιητες αρχιζουν την επανασταση

Δυο ξεχωριστές ποιητικές βραδιές επεφύλαξε η ΔΕΠΑΚ και ο Δήμος Κομοτηνής για τους δημότες, την Παρασκευή και το Σάββατο. Πολιτικός προβληματισμός για τα σύγχρονα τεκταινόμενα στον πλανήτη όπως οι αποτρόπαιοι βομβαρδισμοί στη Ράφα, έδωσαν ένα ζωντανό αντιπολεμικό και αντι -ιμπεριαλιστικό μήνυμα μέσα από την τέχνη. Ποίηση αφιερωμένη στον ισπανικό λαό και τους αγώνες του, στα ογδοντάχρονα του κινήματος του υπερρεαλισμού, μέσα από την ελεύθερη αντι-εξουσιαστική γραφή ευρωπαίων και ελλήνων λογοτεχνών. Άξιοι συνδιοργανωτές τα περιοδικά «Μανδραγόρας», «Νέα Συντέλεια» και «Ουτοπία» και οι λογοτέχνες Κώστας Κρεμμύδας, Ευτύχης Μπιτσάκης, Αντρέας Παγουλάτος, Δημήτρης Παπαχρήστος και Χρύσα Προκοπάκη που δηλώνουν «η ποίηση είναι η αληθινή πνοή του ανθρώπου και ο ποιητής οφείλει να παλεύει ενάντια στην κάθε καταπίεση ανθρώπου από άνθρωπο, ενάντια στην καταπίεση της σκέψης από όποια θρησκεία, φιλοσοφία ή κοινωνικά δόγματα».

Ήταν η πρώτη φορά που διοργανώθηκε μια παρόμοια εκδήλωση εκτός των τειχών της Αθήνας και ήταν τύχη αληθινή για τους συνδημότες μας που έδωσαν το παρόν. Ρόλος του κοινού σε συγκυρίες όπως αυτή να μεταφέρει τις ειδήσεις, ότι η ποίηση υπάρχει, οι ποιητές είναι ζωντανοί και μάχονται με όπλο το λόγο τον αληθινό.

Ο καθηγητής φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Ευτύχης Μπιτσάκης άνοιξε την εκδήλωση της Παρασκευής και μίλησε για τον πολιτισμό σε σχέση με τις κοινωνικές τάξεις, την κυριαρχία του πνεύματος του λαϊκού πολιτισμού, δίνοντας ένα παράδειγμα μέσα από ένα ριζίτικο τραγούδι. Παρέπεμψε στο βιβλίο του Μπακτίν για τα λαϊκά δρώμενα του μεσαίωνα και στις επαναστατικές δυνάμεις που φωλιάζουν στις λαϊκές τάξεις. «Το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη ζει σε προκαπιταλιστικές συνθήκες, με εξαίρεση τη Βόρεια Αμερική και την Ευρώπη». Έκανε λόγο για διαδικασία απώλειας μνήμης και απώλεια εμπειρίας στο σύγχρονο άνθρωπο που είναι ένα κατακερματισμένο ον, με την επισήμανση «τείνει να κυριαρχήσει η πολιτισμική βιομηχανία». Σημείωσε την τάση που άρχισε να εκδηλώνεται για επιστροφή στις ρίζες «ό,τι μπορεί να σωθεί, να αναγεννηθεί είναι χρήσιμο».

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης κατάγεται από την Κρήτη, μετράει πολυετή φυλάκιση στον Εμφύλιο, ενεργοποιείται στο χώρο της Αριστεράς και είναι εκδότης του περιοδικού «Ουτοπία».

Η θερμή φωνή της Νένας Βενετσάνου ζωντάνεψε τραγούδια του Λόρκα, μελοποιημένα από έλληνες ποιητές, όπως ο Χατζιδάκης, ενώ τη συνόδευε στο πιάνο ο γνωστός συνθέτης Τάσος Καρακατσάνης. Η Νένα Βενετσάνου έχει σπουδάσει ιστορία τέχνης και αρχαιολογία στην Αθήνα, ταυτίστηκε με το φεμινιστικό κίνημα στην Ελλάδα, είναι ερμηνεύτρια των μεγαλύτερων ελλήνων συνθετών και πρόσφατα κυκλοφόρησε το «Καφέ Greco». Παράλληλα με την ερμηνεία της κ. Βενετσάνου ο ηθοποιός Φιλοποίμην Ανδρεάδης διάβασε ποιήματα των Στρατή Τσίρκα «Ισπανικό ορατόριο», Οκτάβιο Παζ «Η πέτρα του ήλιου», Νίκου Εγγονόπουλου «Πικάσο», Νίκου Καββαδία «Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα», Paul Eluard «Η μνήμη της Γκουερνίκα». Τα ποιήματα, τα οποία απέδωσε ιδιαίτερα αισθαντικά ο Φιλοποίμην Ανδρεάδης, επιβεβαίωσαν τα όσα προείπε ο κ. Μπιτσάκης για το ρόλο του λαϊκού πολιτισμού, με τις καθάριες εικόνες από την ισπανική εξοχή και τη δύναμη του λόγου που αντιστέκεται στους αντιδημοκράτες.

Στο βάθος της αίθουσας πρόβαλαν ισχυροί συμπαραστάτες των στίχων πέντε ταμπλό της ζωγράφου Μαρίας Κοκκίνου, μαθήτριας του Μόραλη με σπουδές στο Παρίσι και στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, που επιμένει να θέτει εαυτόν έξω από το κίνημα των γκαλερί.

Η επαναστατικότητα του ελληνικού λαού συναντήθηκε με τους αγώνες των ισπανών για δημοκρατία, όπως το μανιφέστο των υπερρεαλιστών του 1924 με τους έλληνες υπερρεαλιστές του Μεσοπολέμου και της μεταπολεμικής γενιάς. Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Γιάννης Δάλλας εξέφρασε τη χαρά του που βρέθηκε σε μια πόλη ιδιαίτερη όπως η Κομοτηνή και διάβασε με βαθιά, εκφραστική φωνή, με ελαφρό ανέβασμα στην τελευταία συλλαβή, το «Αντισταθείτε» του Μιχάλη Κατσαρού, τα «Διπλά πριονιστήρια» του Άρη Αλεξάνδρου, ποιήματα που έχουν κοινό σημείο αναφοράς την επανάσταση.

Ο κινηματογραφιστής Λευτέρης Ξανθόπουλος σπούδασε νομικά στην Αθήνα και κινηματογράφο στο Λονδίνο, δημοσίευσε ποιητικές συλλογές, γύρισε μια σειρά από ταινίες, ανάμεσά τους «Ο δραπέτης».

Ο ποιητής και δοκιμιογράφος Ανδρέας Παγουλάτος διάβασε ποιήματά του. Συμμετείχε στην εξέλιξη του λογοτεχνικού γλωσσοκεντρικού κινήματος, έχει μεταξύ άλλων πραγματοποιήσει πολυάριθμα δρώμενα στη Γαλλία με τη συμμετοχή μουσικών και εικαστικών και υπογράφει συνεργασίες με περιοδικά όπως η «Συντέλεια» και ο «Μανδραγόρας».

Ο Δημήτρης Παπαχρήστος, η «φωνή» του Πολυτεχνείου, διάβασε ποιήματα της εποχής της δικτατορίας, μέσα από ένα βιβλίο που αποτελεί αναδημοσίευση ποιημάτων του από εκείνη την περίοδο.

Ο Σταμάτης Σακελλίων, διδάκτωρ της θεολογίας και δημοσιογράφος, διάβασε ποιήματά του από την πρώτη του συλλογή «Ποιήματα Α΄».

Η Παρασκευή έκλεισε με τρόπο μαγικό, με τη Μαρίζα Κωχ να ερμηνεύει και να μας ταξιδεύει.

Σάββατο βράδυ φωτεινό

Πολλοί ήταν οι πιστοί του κινήματος του υπερρεαλισμού που συγκεντρώθηκαν στην αίθουσα του ΡΕΞ το Σάββατο, απολαμβάνοντας την αφήγηση από τη βελούδινη φωνή της ηθοποιού Εύας Κοταμανίδου που άνοιξε τη βραδιά με ποιήματα των Οδυσσέα Ελύτη «Η τρελή ροδιά», Robert Desnos «Στη μυστηριώδη» σε μετάφραση Ανδρέα Παγουλάτου, Paul Eluard, Νάνου Βαλαωρίτη, Έκτορα Κακναβάτου.

Η Εύα Κοταμανίδου, εστιάζοντας στο πνεύμα των ημερών και ακολουθώντας τη γραμμή που χάραξαν οι διοργανωτές της βραδιάς, διάβασε ποιήματα παλαιστινίων, «Η πικρή ζάχαρη» του Ταουφίντ Ζαγιάντ, «Η μετενσάρκωση» του Σάχιμ Κάσεμ και η «Ταυτότητα» του Μαχμούτ Νταλουίζ, ένα ποίημα απάντηση στο σύγχρονο ιμπεριαλισμό και την ισοπέδωση της πολιτισμικής ή άλλης ταυτότητας, μέσα από την οποία το άτομο επιλέγει να προσδιοριστεί. Της ανάγνωσης ποιημάτων των τριών παλαιστινίων ποιητών προηγήθηκε ένα καθαρό κατηγορώ του ποιητή κι εκδότη του «Μανδραγόρα» Κώστα Κρεμμύδα στις σφαγές στη Ράφα.

Οι έλληνες υπερρεαλιστές ποιητές

Ο Γιάννης Δάλλας συνέδεσε το διεθνή με τον ελληνικό υπερρεαλισμό και στάθηκε στο έργο ποιητών όπως ο Έκτορας Κακναβάτος, ο Δημήτρης Παπαδίτσας, η Μάτση Ανδρέου – Χατζηλαζάρου, ο Γιώργος Μακρής, η Μαντώ Αραβαντινού, ο Νάνος Βαλαωρίτης, ο Αντρέας Εμπειρίκος. «Ο υπερρεαλισμός τροφοδότησε τη μεταπολεμική ποίηση. Αν θέλουμε να διακρίνουμε τα όριά της θα δούμε ότι αρχίζουν από το 1944, όταν γίνεται μια συζήτηση στα καλλιτεχνικά «Νέα» και όταν βγαίνουν οι δύο συλλογές του Έκτορα Κακναβάτου και του Δημήτρη Παπαδίτσα». Ο κ. Δάλλας στάθηκε στην αρχή της χούντας που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων την ποπ ποίηση. Αναφέρθηκε στη συμβολή του Νάνου Βαλαωρίτη στη μεταπολεμική υπερρεαλιστική ποίηση, όπως και σ’ αυτήν της Μαντώ Αραβαντινού και του πρόωρα χαμένου Γιώργου Μακρή. «Έχουμε την προσωπική εκδοτική κίνηση του Παπαδίτσα, που βγάζει δύο τεύχη το ’59 και το ’63 σε αποκλειστική συνεργασία με το Γονατά.

Εν συνεχεία έχουμε το «Μικρό τετράδιο» και το «Μεγάλο τετράδιο», τα περιοδικά των υπερρεαλιστών του μεσοπολέμου όπου πρωτοπαρουσιάζονται Μάτση Ανδρέου – Χατζηλαζάρου, η Ελένη Βακαλό, ο Μίλτος Σαχτούρης και ο Νάνος Βαλαωρίτης».

Ο κ. Δάλλας μίλησε για την πηγαία υπερρεαλιστική φωνή της Μάτσης Ανδρέου – Χατζηλαζάρου η οποία διατηρούσε στενό δεσμό με το μεγάλο έλληνα υπερρεαλιστή Αντρέα Εμπειρίκο, που υπήρξε ψυχαναλυτής της και τρίτος της άντρας. «Είναι μια σύνδεση του προπολεμικού και του μεταπολεμικού υπερρεαλισμού. Εξαιτίας της παρισινής θητείας της είναι μια επανασύνδεση του ελληνικού και του ευρωπαϊκού υπερρεαλιστικού κινήματος».

Ο έρωτας στη Χατζηλαζάρου είναι ο τρελός έρωτας, όπως και η ίδια τον έζησε μετέφερε ο Γιάννης Δάλλας ενώ ο Αντρέας Παγουλάτος διάβασε απόσπασμα από ποίημά της.

Ο κ. Δάλλας έκανε μια στάση στο περιοδικό «Νεανική φωνή» όπου δημοσιεύτηκε ένα είδος ελληνικού υπερρεαλιστικού μανιφέστου με δείγματα – κείμενα αυτόματης γραφής, ενώ ανέγνωσε τα γραφόμενα «από δύο δρομείς στην ποιητική σκυταλοδρομία», για να δείξει πώς είναι να ρέει η έμπνευση και ο λόγος ανάμεσα σε δύο ποιητές, μέσα από ένα δημιουργικό εργαστήρι γραφής.

Ο Κώστας Κρεμμύδας διάβασε την «Έξοδο» του Δημήτρη Παπαδίτσα και ο Γιάννης Δάλλας ανέτρεξε στην ποιητική προσωπικότητα του ολιγογράφου και καλλιγράφου, όπως τον χαρακτήρισε, Γονατά. «Δημιουργεί ερωτηματικά αν είναι ποιητής ή πεζογράφος». Για την Ελένη Βακαλό χαρακτηριστικά είπε ότι «η γραφή είναι ο ίδιος ο οργανισμός, η φυτική ανάπτυξη. Είναι ανθρωπολογική η ματιά της Βακαλό και η αίσθησή της νοητική».

Κινηματογράφος – τραγούδι

Προβλήθηκαν το βράδυ του Σαββάτου οι ταινίες «Φλέρυ, η τρελή του φεγγαριού» του Αντώνη Μπουσκοϊτη για τη Φλέρυ Νταντωνάκη και «Ποιος είναι ο τρελός λαγός» του Λευτέρη Ξανθόπουλου για το Μίλτο Σαχτούρη.

Την ιστορία της «άτυχης, αλλά ευλογημένης» Φλέρυ, όπως την αποκάλεσε η Νένα Βενετσάνου στην ταινία, πραγματεύτηκε με τρόπο ποιητικό και αέρινο, όπως της ταίριαζε, ο Αντώνης Μπουσκοϊτης που παρακολουθούσε από το πάνελ, μαζί με τον Αντρέα Παγουλάτο και τον Κώστα Κρεμμύδα τις αντιδράσεις του κοινού. Ο Μάνος Χατζιδάκης ανακάλυψε τη φωνή του μέσα από τη Φλέρυ Νταντωνάκη και η Ελλάδα μια ηρωική φωνή απέναντι στη χούντα. Η Φλέρυ ήταν η πρώτη που μίλησε στην αμερικάνικη τηλεόραση για τη χούντα και είπε «ξέρετε τι συμβαίνει στην πατρίδα μου; Μας κλέψανε την ελευθερία και φταίτε εσείς».

Στην πολυσύνθετη και απόμακρη προσωπικότητά της ήρθε να προστεθεί και το βάρος από τις παρακολουθήσεις. Μοναδική ακτίνα φωτός η κόρη της και η ποιητική της φωνή.

Αμέσως μετά η πιανίστρια Δέσποινα Στεφανίδη έπαιξε στο πιάνο και τραγούδησε την «Τρελή του φεγγαριού», ενώ στη συνέχεια ο Γιώργης Χριστοδούλου ερμήνευσε μελοποιημένη ποίηση με πρώτο ένα σονέτο του Σαίξπηρ σε ποπ εκτέλεση και ακολούθως τέσσερα τραγούδια από τα «Ρο του έρωτα» του Ελύτη.

Οι ποιητές

Το κυρίως ποιητικό μέρος άνοιξε η Μαρία Λαγγουρέλη, η οποία διάβασε τα ποιήματά της «Παραμάνα», «Η φωτογραφία που μένω», «Έγκλημα και τιμωρία», «Νανούρισμα». Τρυφερός ο λόγος της με αμεσότητα μητέρας προς το παιδί.

Τη σκυτάλη έλαβε ο ποιητής και πεζογράφος Χρήστος Χαρτοματσίδης διαβάζοντας ένα ανέκδοτο ποίημά του «Ιούλη πάντα επιστρέφω». Η ποιήτρια, δοκιμιογράφος και μεταφράστρια Έλενα Νούσια διάβασε ένα απόσπασμα από το «Crescendo», όπου ήταν εμφανείς οι ψυχαναλυτικές της επιρροές, λόγω και της ιδιότητας της ψυχολόγου.

Η Καίτη Κουλλιά τραγούδησε με μοναδικό τρόπο «Ω, καλή μου ξανθιά» από τους Όρνιθες του Αριστοφάνη σε μουσική Μάνου Χατζιδάκη, «Όλοι οι τρελοί τρελοί δεν είναι» του Γιώργου Βιζυηνού σε στίχους του Ηλία Κατσούλη και μουσική Ορφέα Περίδη, το «Άντρα μου πάει» της Κάτω Ιταλίας, το «Γεια σου κύριε Μενεξέ» κι ένα γλυκό νανούρισμα από τον Αρχάγγελο της Ρόδου.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.