«Με την ανεμη των παραμυθιων απο τη Θρακη, το Αιγαιο εως την Κυπρο»

Στο Λαογραφικό Μουσείο Ξυλαγανής μαθητές του 6ου Γυμνασίου Ξάνθης συναντήθηκαν προχθές το βράδυ με ηλικιωμένους από την Ξυλαγανή με σκοπό να συγκεντρώσουν παραδοσιακά παραμύθια, τραγούδια και ιστορίες που θυμούνται, στο πλαίσιο του προγράμματος «Με την ανέμη των παραμυθιών από τη Θράκη, το Αιγαίο έως την Κύπρο» που υλοποιείται σε συνεργασία με το Γυμνάσιο Βροντάδων Χίου και το Γυμνάσιο Αγίων Αποστόλων Πάφου. Ο Πολιτιστικός Όμιλος Ξυλαγανής στήριξε την εκδήλωση προσκαλώντας κυρίες από την Ξυλαγανή –ανάμεσά τους κι ένας κύριος- και διαμορφώνοντας το χώρο έτσι ώστε οι μαθητές και οι δάσκαλοι να έχουν την αίσθηση ότι ζουν σε σκηνικό χωριού πριν 50 χρόνια.

Η καθηγήτρια του 6ου Γυμνασίου Ξάνθης, Ευδοκία Γούσγουλα μίλησε για το πρόγραμμα «Θράκη – Αιγαίο – Κύπρος» στον ΠτΘ. «Το συγκεκριμένο πρόγραμμα έχει τίτλο «Με την ανέμη των παραμυθιών από τη Θράκη, το Αιγαίο έως την Κύπρο» και υλοποιείται από το 6ο Γυμνάσιο Ξάνθης «Γεώργιος Βιζυηνός», το Γυμνάσιο Βροντάδων Χίου, το Γυμνάσιο Αγίων Αποστόλων Πάφου με διαχειριστή του προγράμματος τον Όμιλο Επιμόρφωσης Γονέων Χίου».

Το πρόγραμμα είναι διετές και η τρέχουσα σχολική χρονιά ήταν η πρώτη. «Το σχολείο μας ασχολήθηκε με τη συγκέντρωση θρακιώτικων παραμυθιών, με καταγραφή, βιντεοσκόπηση και αφήγηση. Θα συγκεντρωθούν στη Χίο και θα γίνουν βιβλίο μαζί με τα αντίστοιχα κυπριακά και χιώτικα. Από τις ηχογραφήσεις και τις βιντεοσκοπήσεις θα δημιουργηθεί ένα cd rom». Στη συγκέντρωση της Δευτέρας τα παραμύθια που ακούστηκαν ήταν λίγα, καθώς οι διηγήσεις διανθίστηκαν από ιστορίες και ποιήματα της εποχής αλλά η κ. Γούσγουλα αξιολογεί θετικά την ανταπόκριση των κυριών: «Με ενθουσίασε η όλη συμπεριφορά των ηλικιωμένων κυριών, οι οποίες ήταν διστακτικές στην αρχή αλλά πολύ ζεστές. Όταν κατάλαβαν ότι θα τους παρακολουθήσουμε δεν ήθελαν να σταματήσουν και είπαν τραγούδια, παραμύθια, ποιήματα από το δημοτικό σχολείο. Θα συμπεριληφθούν στο πρόγραμμα και θα τα στείλουμε στη Χίο, ενώ θα κρατηθεί σαν βάση δεδομένων στο σχολείο μας και στην Ακαδημία Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης. Η Ακαδημία μάς έχει δώσει βεβαίωση συμμετοχής στο τεχνικό μέρος του προγράμματος κι έχει αναλάβει την τεχνική υποστήριξη».

Το Σάββατο θα πραγματοποιηθεί στη Χίο ημερίδα με θέμα «Παραμύθια κι εκπαίδευση» με συμμετέχοντες ειδικευμένους ομιλητές πάνω στο παραμύθι, όπως και σκηνοθέτες.

Παραμύθια όπως παλιά

Η πρόεδρος του Πολιτιστικού Ομίλου Ξυλαγανής Λίτσα Πολιτσάκη υποδέχτηκε μαζί με μέλη του ομίλου μαθητές του 6ο Γυμνασίου Ξάνθης και φρόντισε για τη ζεστή και όμορφη φιλοξενία τους. «Τα παιδιά έρχονται σε επαφή με τη λαϊκή παράδοση μέσα από τους ηλικιωμένους για να μάθουν κάποια παραμύθια στην τοπική θρακιώτικη διάλεκτο. Τα παραμύθια είναι από την Ανατολική Ρωμυλία. Οι γιαγιάδες διηγούνται με το δικό τους μοναδικό τρόπο αυτά τα παραμύθια. Άλλες είναι 80 χρονών και πάνω κι άλλες νεότερες. Κάποιες ήταν νύφες σε θρακιώτικες οικογένειες, άλλες είναι γέννημα – θρέμμα από την Ανατολική Ρωμυλία». Η κ. Πολιτσάκη εξηγεί ότι οι κυρίες που ανταποκρίθηκαν καλέστηκαν τελευταία στιγμή να γνωριστούν με τα παιδιά. «Είχαν μεγάλη χαρά να μεταδώσουν αυτά που θυμούνται». Εκφράζει την επιθυμία να φιλοξενήσουν και μαθητές του δημοτικού και του γυμνασίου Ξυλαγανής. «Να έρθουν σε επαφή μ’ αυτές τις κυρίες για να δουν πώς σκέφτονται, πώς μιλούν, πώς αντιδρούν» προτείνει, έχοντας τη διάθεση να καταγραφεί ένα μέρος από την ιστορία και το λαϊκό πολιτισμό της περιοχής.

Ποιήματα, παραμύθια, ιστορίες

Το ποίημα που διηγήθηκε η Ροδόπη Κωστοπούλου κρατάει από το 1946, χρονιά που πήγαινε στην Τετάρτη Δημοτικού και αναφέρεται στη Σταύρωση του Χριστού και στην εντύπωση που δημιούργησε η λάμψη του:

«Κλέφτες, φονιάδες, άρπαγες, κακούργοι ξακουσμένοι

και ποιος ο πλάνος που κι αυτός θα συγκρουστεί μαζί τους;

‘Τους Φαρισαίους’ ρώτησε, είναι δουλειά δική τους

Όταν τον πρωτοαντίκρισα τον Φωτοδότη εμπρός μου

στις όψεις του είδα όλες τις ματιές του κόσμου

μοσχοβολούσε κι έλαμπε το κάθε κίνημά του

φως και τα χείλη και η φωνή τα μάτια κι η ματιά του…»

Η Σιδερούλα Μουντσάκη διηγήθηκε την ιστορία ενός τεμπέλη που συνάντησε μια έξυπνη αλεπού, τον βοήθησε να παντρευτεί την κόρη του βασιλιά, αλλά ο τεμπέλης φάνηκε αγνώμων παρά τις υποσχέσεις του.

«Κάποτε ήταν ένας τεμπέλς, αμά ούτε κοντά τ’ το ψωμί να ήταν, φρούτο να ήταν δεν τό ‘παιρνε. Πήγε και κοιμήθκε σε μια αρμουθιά, αχλαδιά. Κει που κοιμόταν έπεσαν τα αχλάδια, ούτε ένα δεν ήπερνε, τόσο καλπιά είχε, τεμπελιά. Πήγε η αλεπού, φουρ, φουρ, τα μάζεψε. Τη γραπώνει αυτός από την ουρά «έλα δω λεει». Αμάν, λεει η αλεπού, «μη με κάνεις τίποτα κακό, θα σε παντρέψω του βασιλιά τη θυγατέρα». Ε, «πώς θα με παντρέψεις», τη λέει. «Θα σε παντρέψω, αλλά πώς θα σε παρουσιάσω στο βασιλιά; Θα πας στο μπατάκι, θα αλευρωθείς, θα πεις ότι έπεσα από τη γέφυρα, λερώθηκα και δεν έχω ρούχα να βάλω». Τον πήγε με τς λάσπες και του λεει: «Σ’ έφερα ένα καλό γαμπρό για τη θυγατέρα σ’ αλλά περνούσαμε από το ποτάμι και λασπώθηκε και θέλει μια αλλαξιά ρούχα». Διατάζ’ ο βασιλιάς, φέρνουν μια αλλαξιά ρούχα, τά βαλε. Αυτός κοιτάχτηκ’ δεν είχε ξαναδεί τέτοια ρούχα. «Άραγες, τι ρούχα είχε και δεν τά ‘ρεσε. Άλλη μια φορεσιά» λέει ο βασιλιάς. Η αλεπού του λέει «κάτσε καλά, θα μας πιάσουν, που δεν είχαμε τίποτα». Του πάνε τα ρούχα, κοιτάζεται πάλι. «Δεν τ’ άρεσ’ ο γαμπρός» λέει. «Κάτσε καλά» λέει η αλεπού. Τέλος πάντων, αρραβωνιάστηκαν, έβαλαν δαχτυλίδια, βραχιόλια κι ήρθε η ώρα να πάνε στου γαμπρού το σπίτ’. Αυτός πουθενά δεν είχε σπίτ’. Λέει η αλεπού: «Θα πηγαίνω μπροστά κι όποια πρόβατα βοσκάν θα λέω τ’ αρμούθια». Αλλού αχλάδια, αλλού κατσίκια, όλα τ’ αρμούθια. «Βρε πλούσιο γαμπρό κάναμι» λέει ο βασιλιάς. Πήγαν σ’ ένα σπιτάκ’ μοναχικό. «Εδώ ήταν, αλλά δεν είχε γυναίκα να το τακτοποίησ’ λέει η αλεπού. Είπε η βασιλοπούλα θα το τακτοποίησ’ εκείν. Παντρεύτηκαν, στεφανώθκαν. «Όταν πεθάνεις, το καλό που μ’ έκανες, με ζουρνάδες, με νταούλια, θα σε θάψω όπως πρέπει» λέει στην αλεπού. Ένα πρωί τεντών’ τα ποδάρια τς, ψόφσε. Τη σκουντάει, μονοκόμματη. Την παίρνει απ’ την ουρά, πάει τη ρίχνει. Μέχρι να πάει στο σπιτάκ’ η αλεπού τον έφτασε. «Αυτή ήταν η περιποίησ’ που μ’ έκανες; Έκανα ένα καλό για την ψυχή μ’» τον είπε».

Η Μάρθα Παπαπαύλου ήταν η πιο ηλικιωμένη της συντροφιάς και θυμήθηκε μια ιστορία από τα παιδικά της χρόνια. «Πήγαινα Τρίτη Τάξη. Σχόλασα το μεσημέρ’, πήρα το βιβλίο, είχαμε Οδύσσεια. Πήγα κάθισα στη μουριά κι άρχισα να διαβάζω. Η μητέρα μου φωνάζ’ «Μάρθα, μη διαβάζεις, πάρε τη ρόκα». Παίρνω το ρόκα, αρχίζω να γνέθω και στα πόδια την Οδύσσεια. Εκεί που γνέθω και διαβάζω έρχεται ένας παππούς και ρωτάει τον πατέρα μου «τι κάνεις Νίκο;». Του λέει «τι να κάνω; Η φτώχια κι η προσφυγιά μ’ έμαθαν να κάνω αλεύρι». «Α, ρε Νίκο θα σε πω κι εγώ μια ιστορία». Ήθελα να μάθω τι θα πουν. «Στο χωριό μας είχαμε ένα παππού Δήμο, είχε δυο πιδιά κι έλεγε ‘τώρα δε μπορώ να δουλέψω, θα με δίνιτι λιφτά, να τα έχω στην κάμαρα’. Κάθισι κι έκανι ραφάκια, από 100 λέβια μέχρι 200. ‘Γιατί τα βάζεις εκεί πατέρα’ έλεγαν. ‘Πάλι δικά σας είνι’ απαντούσε».

Η κ. Παπαπαύλου συνέχισε τη διήγηση, δείχνοντας το κουμάντο που έκαναν οι παλαιότεροι στα οικονομικά τους και τη δύναμη που είχαν στις δυσκολίες.

Οι καθηγήτριες του 6ου Γυμνασίου Ξάνθης που συμμετέχουν στο πρόγραμμα είναι η Κυριακή Αθανασιάδου, η Μαρία Χατζηκωνσταντή, η Σοφία Φουντά, η Βάσω Κοτσμανίδου, και η Μαρία Σιδηροπούλου.

Η τεχνική υποστήριξη έγινε από το διευθυντή του Ιδρύματος Θρακικής Τέχνης και Παράδοσης Πασχάλη Ξανθόπουλο, ο οποίος χειρίστηκε την κάμερα για να γίνει η καταγραφή και παρακολούθησε με ενδιαφέρον τα παραμύθια, τα ποιήματα και τις ιστορίες.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.