Το παιδικο βιβλιο με τα ματια των εκπαιδευτικων

Η αναλογία προσφοράς – ζήτησης στο χώρο του παιδικού βιβλίου είναι μια περίεργη σχέση στο χρόνο. Όσο αυξάνονται οι τίτλοι και οι συγγραφείς τόσο μικρότερη είναι η προθυμία των παιδιών να ανταποκριθούν. Η έλλειψη χρόνου, που συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τις σχολικές υποχρεώσεις, έμμεσα επομένως με το διάβασμα και η έλξη που ασκεί η τηλεόραση γιατί εναλλάσσει διαρκώς εικόνες απομακρύνει τα παιδιά από τη σχέση τους με το χαρτί. Κοντά σ’ αυτά έρχεται να προστεθεί ο υπέροχος κόσμος του διαδικτύου. Για τους νεαρούς φίλους της γνώσης η ιδέα να αναζητά κάποιος σπάνιες εκδόσεις, στριμωγμένες σε ράφια ενός παλαιοπωλείου συνδέεται με μια ακόμη περιπέτεια της Λάρα Κροφτ κι επουδενί με τη χαρά της αναζήτησης και της επαφής με το αυθεντικό. Όταν όμως κάποια παιδιά αποφασίσουν να ακολουθήσουν την πορεία ενός καλού βουτηχτή στα άδυτα της γραφής μόνο για ανηλίκους τότε το ταξίδι τους είναι συναρπαστικό κι έχει πάντα συνέχεια.

Δ. Κολτσίδας: «Το βιβλίο είναι σύντροφος των παιδιών»

Ο προϊστάμενος της Α/θμιας εκπαίδευσης Ν. Ροδόπης, Δημήτρης Κολτσίδας μίλησε στον ΠτΘ για τη σχέση που καλείται να αναπτύξει το παιδί με το βιβλίο «Επιδιώκουμε να δώσουμε στα παιδιά μας το ερέθισμα ο σύντροφός του, πέρα από τη φυσική παρέα των φίλων, να είναι και το βιβλίο γιατί μπορεί να δώσει διεξόδους σε πολύ δύσκολες καταστάσεις. Η Διεύθυνση Α/θμιας Εκπαίδευσης τιμά την παγκόσμια μέρα βιβλίου που είναι στις 2 Απριλίου, διοργανώνοντας μια τριήμερη γιορτή, από την Πέμπτη μέχρι το Σάββατο. Περιλαμβάνεται ένα θεατρικό που θα το παίξουν οι μαθητές του δημοτικού σχολείου Προσκυνητών για τους μαθητές της Ε΄ και της ΣΤ΄ των σχολείων του δήμου Κομοτηνής και βέβαια των Προσκυνητών. Θα υπάρξουν ομιλίες σχολικών συμβούλων και ατόμων που έχουν ασχοληθεί με το παιδικό βιβλίο και στη συνέχεια τα παιδιά καλούνται να αποτυπώσουν τις σκέψεις τους για το πώς φαντάζονται το βιβλίο σαν φίλο». Οι σκέψεις των παιδιών θα εκτεθούν στα σταντ που θα βρίσκονται στο χώρο, όπως και οι καλύτερες ζωγραφιές. Η γιορτή θα ολοκληρωθεί το Σάββατο με έκθεση παιδικού βιβλίου στην πλατεία Ειρήνης, με την αρωγή του Δήμου Κομοτηνής. Συζητούν με τα βιβλιοπωλεία της πόλης για τους τίτλους που θα παρουσιάσουν, ανεξάρτητα από το αν είναι γνωστοί ή όχι. «Πρώτη φορά διοργανώνεται μια παρόμοια εκδήλωση στη Ροδόπη σε μια συνεργασία της κινητής βιβλιοθήκης του υπουργείου Μακεδονίας – Θράκης, του υπουργείου Παιδείας, της Διεύθυνσης Α/θμιας και του Δήμου Κομοτηνής. Θέλουμε να δώσουμε μέσα από αυτές τις εκδηλώσεις στους δασκάλους, τα παιδιά και τους γονείς το έναυσμα να φροντίσουν την πνευματική τροφή που δίνουν τα βιβλία».

Ο κ. Κολτσίδας υποστηρίζει ότι οι δάσκαλοι μεταφέρουν το μήνυμα της ανάγνωσης εξωσχολικών βιβλίων και πλέον τα περισσότερα σχολεία έχουν βιβλιοθήκες, κάποιες φορές και μέσα στις τάξεις. «Ο εμπλουτισμός των βιβλιοθηκών είναι έργο του κάθε δασκάλου και της Σχολικής Επιτροπής, επομένως και οι γονείς μπορούν να διαδραματίσουν κάποιο ρόλο».

Η σχέση των παιδιών με την ποίηση είναι μια μεγάλη πρόκληση, στην οποία τα παιδιά ανταποκρίνονται με το δικό τους τρόπο. «Από την εμπειρία μου στην τάξη έχω διαπιστώσει ότι η φαντασία των παιδιών είναι πολύ μεγάλη. Εκείνο που χρειάζεται είναι να δεχτούν τα κατάλληλα ερεθίσματα. Δε μπορούμε να πούμε ότι πρόκειται για άριστα ποιήματα αλλά τα παιδιά θα βγάλουν αυτό που έχουν μέσα στην καρδιά τους με το δικό τους τρόπο. Πολλές φορές συναντάμε αριστουργήματα όχι από άποψη μετρικής τέχνης, αλλά από άποψη συναισθημάτων κι αυτό χρειάζεται να το αξιοποιήσουν οι εκπαιδευτικοί. Όταν εκδηλώνουν τα συναισθήματά τους το κάνουν δίχως περιορισμούς και χωρίς να υπάρχει καμία υστερόβουλη σκέψη μέσα τους».

Α. Κεμαλάκης: «Οι νεαροί δάσκαλοι δείχνουν ενδιαφέρον για το βιβλίο»

Ο σχολικός σύμβουλος Αντώνης Κεμαλάκης μετά από πολυετή πείρα στην εκπαίδευση έχει παρατηρήσει τη συμπεριφορά των μαθητών του δημοτικού απέναντι στα βιβλία. «Η τελευταία 20ετία με την εισβολή των υπολογιστών και την υπεραπασχόληση των παιδιών, λόγω των φροντιστηρίων, της συμμετοχής τους σε αθλητικούς συλλόγους και σε άλλες δραστηριότητες δεν επιτρέπει στο παιδί να ασχοληθεί με το βιβλίο. Σημαντικός παράγοντας είναι και η τηλεόραση. Προσφέρει ποικιλία σκουπιδιών, τα οποία δέχονται τα παιδιά όπως οι μη καπνιστές το κάπνισμα. Το σχολείο προσπαθεί να βοηθήσει τους συναδέλφους να οργανώσουν τις δικές τους δανειστικές βιβλιοθήκες μέσα στο σχολείο, ενίοτε και σε κάθε τάξη».

Ο κ. Κεμαλάκης σημειώνει ότι έχει συντάξει και ο ίδιος ένα κατάλογο με συγκεκριμένους τίτλους βιβλίων, που είναι κατάλληλοι για τις σχολικές βιβλιοθήκες. Προσθέτει ότι στην Α΄ και Β΄ τάξη των πολυθέσιων σχολείων προβλέπονται δύο ώρες που λέγεται σχολική ζωή όπου οι δάσκαλοι προωθούν την τάση των παιδιών στο διάβασμα. «Αφιερώνεται χρόνος στη μελέτη ή την ανάγνωση βιβλίων, ανάλογα με την ηλικία των παιδιών. Μεγάλη είναι και η προσφορά των εκδοτικών οίκων που ενημερώνουν τους γονείς και τα παιδιά για τους τίτλους και το περιεχόμενο των βιβλίων».

Το παιδικό βιβλίο εκπροσωπούσαν κι εκπροσωπούν ακόμη επάξια η Άλκη Ζέη, η Ζορζ Σαρή, ο Ευγένιος Τριβιζάς. Ο κ. Κεμαλάκης παραπέμπει όμως και στον Καρκαβίτσα, τον Παπαδιαμάντη, τον Ουράνη. «Υπάρχουν διαχρονικοί ποιητές όπως ο Σολωμός, ο Παλαμάς, αλλά και λογοτέχνες όπως η Έλη Αλεξίου που πρόσφερε πολλά στο παιδικό βιβλίο. Ακόμη και ο Καζαντζάκης, σε κάποια έργα του, είναι κατάλληλος για τα παιδιά».

Έχει παρατηρήσει ότι ειδικά οι νεαροί δάσκαλοι δείχνουν ενδιαφέρον για το βιβλίο και παροτρύνουν τους μαθητές να διαβάσουν. Αναφέρει ένα νέο βιβλίο που αντικατέστησε το ανθολόγιο της Ε΄ και ΣΤ΄ τάξης και λέγεται «Με λογισμό και μ’ όνειρο» κι έχει εξαιρετικά κείμενα από έλληνες και ξένους ποιητές. «Πέραν της νοηματικής ποίησης εξακολουθεί να υπάρχει και η ριματική και είναι εκείνη που θέλγει τα παιδιά αυτών των ηλικιών».

Πιστεύει στο ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι γονείς για να φέρουν τα παιδιά κοντά στο βιβλίο, με την προϋπόθεση να μην τους ασκήσουν πίεση.

Λ. Παπαγιαννάκης: «Το βιβλίο πλασάρεται ως συνοδευτικό»

Ο υπεύθυνος των Κέντρων Στήριξης Προγράμματος Εκπαίδευσης Μουσουλμανοπαίδων στην Ξάνθη και την Κομοτηνή, Λευτέρης Παπαγιαννάκης εκτιμά ότι τα παιδιά δύσκολα έρχονται σε επαφή με το βιβλίο και το αποδίδει στις επιλογές των γονιών τους που δε συμπεριλαμβάνουν το βιβλίο στις προτεραιότητες. «Το βιβλίο δεν είναι καλό αντικείμενο για το μάρκετινγκ, δεν έχει κινητικότητα, δεν είναι μοδάτο, δεν έχει γρήγορη εναλλαγή των εικόνων, όπως η τηλεόραση. Παρατηρούμε όμως ότι όταν κάποιος διάσημος γράφει παιδικό βιβλίο, όπως είναι η Μαντόνα, το μαθαίνει η παγκόσμια κοινότητα».

Ο κ. Παπαγιαννάκης υποστηρίζει ότι τα παιδιά δεν είναι εκείνα που επιλέγουν κι αυτό είναι μειονέκτημα, ενώ αντίθετα το πλεονέκτημα του βιβλίου είναι ότι έχει πολλές θεματικές από τη λογοτεχνία μέχρι την επιστήμη. «Τα παιδικά βιβλία ανάλογα με το περιεχόμενό τους δίνουν μια κατεύθυνση. Δεν είναι όπως το βίντεο που μπορούν να το βλέπουν και οι μεγάλοι, είναι ατομική υπόθεση, ένας προς ένα».

Το βιβλίο βέβαια μπορεί να προσφέρει διέξοδο στη φαντασία του παιδιού. «Το βιβλίο σε βοηθάει να ταξιδεύεις. Βέβαια χρειάζεται μια προσεκτική επιλογή των βιβλίων. Τελευταία η αγορά του βιβλίου έχει ανοίξει. Υπάρχουν συνδυασμοί βιβλίων με dvd, με βιντεοκασέτες, προσαρμόζεται επομένως στη σύγχρονη εποχή. Πιστεύω ότι το βιβλίο πρέπει να αποτελεί μεν το κύριο μέρος αλλά να πλασάρεται ως συνοδευτικό».

Ο κ. Παπαγιαννάκης θεωρεί κλειδί το να αποδεσμευτεί το παιδικό βιβλίο από το σχολικό, κατά συνέπεια από το υποχρεωτικό διάβασμα. «Όταν τα παιδιά υφίστανται καταναγκασμό στο σχολείο και στο φροντιστήριο αντιδρούν μπροστά και στο εξωσχολικό βιβλίο. Είναι θέμα τρόπου και όχι περιεχομένου».

Στα ΚΕΣΠΕΜ λειτουργεί μια μικρή βιβλιοθήκη που είναι ένα καλό δείγμα για τους μαθητές από τη μειονότητα που προσέρχονται στο χώρο. «Τα παιδιά παίρνουν μια πρώτη ιδέα από το παιδικό βιβλίο κι έχουν καταλάβει ότι δεν είναι υποχρεωτικό το εξωσχολικό βιβλίο. Τα παιδιά συνηθίζουν να βλέπουν ένα βιβλίο στο χώρο και καταλαβαίνουν παρατηρώντας τα κειμενάκια και την εικονογράφηση ότι μπορούν να φτιάξουν τα δικά τους βιβλία. Ελπίζουμε ότι μεγαλώνοντας θα αποφασίσουν να έχουν για συντροφιά τους ένα βιβλίο». Υπάρχουν περιπτώσεις παιδιών που ενδιαφέρονται αν και αντιμετωπίζουν ακόμη κάποια προβλήματα με τα ελληνικά τους.

Ι. Μπεήογλου: «Το ένα βιβλίο φέρνει το άλλο»

Ο Ιμπράμ Μπεήογλου, ιδιοκτήτης του βιβλιοπωλείου «Εκλογή» παρατηρεί ότι πολλά παιδιά αγαπούν το βιβλίο κι επιλέγουν τι θα διαβάσουν. «Κάποια παιδιά είναι εξοικειωμένα με το χώρο και δε θέλουν να φύγουν από το βιβλιοπωλείο. Πολλές μητέρες ωθούν τα παιδιά τους στο διάβασμα. Τυχαίνει να αγοράζουν βιβλία οι γονείς μαζί με τα παιδιά. Οι μαθητές του γυμνασίου ξέρουν να επιλέγουν αυτό που τους αρέσει».

Ακόμη και το βιβλίο είναι μόδα. «Πέρυσι κυριαρχούσαν τα βιβλία του Χάρυ Πότερ, γιατί επηρεάστηκαν από την κινηματογραφική επιτυχία. Τώρα πλέον δεν κινείται ιδιαίτερα. Τα παιδιά επηρεάζονται από το ΜΜΕ.

Τα κορίτσια προτιμούν τα λογοτεχνικά βιβλία και τα αγόρια την περιπέτεια και το μυστήριο».

Αγαπημένος συγγραφέας των παιδιών είναι αναμφισβήτητα ο Ευγένιος Τριβιζάς, όπως και η Ζορζ Σαρή. Ο κ. Μπεήογλου παραπέμπει σε βιβλία της όπως «Ο κύριός μου», «Τα χέγια», «Τα γενέθλια».

Το ευτύχημα είναι ότι οι νεαροί αναγνώστες επιλέγουν συχνά ένα βιβλίο για δώρο. «Το καλό στα διάβασμα είναι ότι όταν αρχίσεις έρχεται και το επόμενο βιβλίο. Το τελευταίο διάστημα δίνω γενικά βαρύτητα στους αρχαίους έλληνες συγγραφείς των εκδόσεων ‘Κάκτος’, τα οποία αξίζει να διαβαστούν από όλους. Έχουν εκδοθεί κάπου 800 βιβλία».

Από τους ξένους συγγραφείς συνεχίζει να διαβάζεται ο Ιούλιος Βερν, όπως παλιά…

Όταν τα παιδιά αντιμετωπίζουν το βιβλίο σαν παιχνίδι μπορούν να αποκωδικοποιήσουν εύκολα τα μυστικά του. «Το όνειρο του Ρο» της Στέλλας Μιχαηλίδου με σχέδια του Απόστολου Βέττα περιγράφει την αποχώρηση από το αλφάβητο του γράμματος Ρο λόγω εγωισμού. Την κίνησή του ακολουθούν κι άλλα γράμματα της ΑΒ –αυτά που έπονται του Ρο- και η αποχή από τις λέξεις γίνεται παιχνίδι. Ας πάρουμε ένα δείγμα συνομιλίας του Λαγού με τη Χελώνα:

«Χελώνα. Ετοίμασε κυβέγνηση χγυσάφι δύο τόνους,

φόγτωστο σε ημίονους, σε άλογα, σε όνους.

Κι ο Σέγλοκ Χομς θα χλώμιασε μπγος στο κατόθγωμά μας,

Ντετέκτιβ, αστυνομικοί υποκλίνονται μπγοστά μας.

Λαγός. Βασίλισσα αγάπη μου, κοντά μου θα σε έχω

κι εγώ θα στέκω δίπλα σου, στα δάση και θα τγέχω.

Με υπηγέτες, με σωφέγ, σε πάτγι, σε καζίνα,

εσύ κι εγώ χελώνα μου, θα την πεγνάμε φίνα.

Αν δοκιμάσετε να διαβάσετε φωναχτά, όπως λέγαμε στο σχολείο, τον παραπάνω διάλογο θα κατανοήσετε ένα μικρό κομμάτι από τη μαγεία του παιδικού βιβλίου.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.