Μηνυματα απο τους γενετικους δεικτες στην αρχαιολογια

«Ανάλυση αρχαίου DNA: Νέες προοπτικές στην αρχαιολογία» ήταν το θέμα της ημερίδας που πραγματοποιήθηκε την περασμένη Παρασκευή στην αίθουσα συνεδρίων του εργαστηρίου Ανθρωπολογίας με ομιλητές και θέματα τα εξής: Ν.Ι. Ξηροτύρης, «Μοριακή Ανθρωπολογία», Κ. Σιμιτοπούλου «Ανθρώπινος πολυμορφισμός και γενετικοί δείκτες», D. Carammelli A. Manfrendini «Ancient DNA; Methods and applications» και Κ. Ζαφείρης «Γενεαλογία και Μικροεξέλιξη Πληθυσμών». Τα μυστικά της επιστήμης δίνουν απαντήσεις σε μια σειρά από ερωτηματικά που αφορούν την ταυτοποίηση μεταξύ πατέρα και παιδιού, υπόπτου και ενόχου, αλλά και για την αναγνώριση σκελετών που ανακαλύπτει η αρχαιολογική σκαπάνη. Η συνεργασία των αρχαιολόγων με τους βιολόγους και με τις θετικές επιστήμες είναι η επόμενη «σελίδα» της αρχαιολογικής σκαπάνης.

Εκλεκτές συγγένειες

Ο κ. Ζαφείρης μίλησε για την κληρονομικότητα και τη σχέση της με τη γενετική των πληθυσμών. Μιλώντας για το γονίδιο εξήγησε ότι είναι ένα κομμάτι του DNA, βρίσκεται πάνω στα χρωμοσώματα και ο άνθρωπος έχει δύο σειρές χρωμοσωμάτων. Παρουσίασε γραμμικά τι αντιπροσωπεύουν τα χρωμοσώματα.

Έφερε το παράδειγμα έρευνας που έχει γίνει στα γενεαλογικά δέντρα ενός συγκεκριμένου πληθυσμού. Αυτό σημαίνει ότι γνωρίζουν όλα τα άτομα, τους βαθμούς συγγενείας και τη ροή των γονιδίων. «Αν τοποθετήσουμε το σύνολο των γονιδίων σ’ ένα κουτί θα αποτελέσουν τον πρώτο βασικό όρο της πληθυσμιακής γενετικής, δηλαδή η γενετική δεξαμενή: είναι το σύνολο των γονιδίων ενός πληθυσμού σε μια συγκεκριμένη χρονική στιγμή, για παράδειγμα το 1993. Όταν μελετάμε την εξέλιξη των πληθυσμών ερευνούμε πόσο αλλάζει η γενετική δεξαμενή τους. Το σημαντικό είναι να δούμε με ποιους τρόπους αλλάζει στο χρόνο. Αυτό θα μας το δείξει η γενεαλογία του πληθυσμού».

Στη συνέχεια αναφέρθηκε στις μεταλλάξεις και στο ρόλο τους, γιατί πρόκειται για νέα γονίδια στον πληθυσμό. «Για να υπάρξει μετάλλαξη πρέπει να είναι αρκετά παλιά». Ενδιαφέρει επίσης και η ροή εξόδου των γονιδίων, δηλαδή των ατόμων προς άλλους πληθυσμούς.

Στη συνέχεια παρουσίασε ένα πληθυσμό τσιγγάνων που «πέρασε πολιτισμικό σοκ». Μέσα από τα γενεαλογικά τους δέντρα έδειξε ποια άτομα ήταν συγγενείς μεταξύ τους όταν παντρεύτηκαν σε σημείο τα ζευγάρια να καταλήγουν στο ίδιο ζευγάρι μακρινών προγόνων. Ο λόγος που έχει ενδιαφέρον αυτή η περίπτωση τσιγγάνων της περιοχής μας απαντάται μέσα από την εκκλησία, που έχει τους λόγους της όταν απαγορεύει την αιμομιξία: «Όταν παντρευτούν δυο στενά συγγενείς άνθρωποι κι έχουν μια μετάλλαξη τότε η βιωσιμότητα του εμβρύου μειώνεται γιατί το μωρό θα εμφανίσει αυτό το χαρακτηριστικό. Σε περιπτώσεις ομογαμίας ή αιμομιξίας ο πληθυσμός πηγαίνει προς τα άκρα (βιολογικά)». Η γενετική δεξαμενή με την πάροδο του χρόνου έχει συσσωρεύσει μια σειρά από γενετικές μεταλλάξεις.

Παρουσίασε ως μπούσουλα τη Method Path: είναι η μέθοδος αναζήτησης των γενεαλογικών γραμμών, που οδηγούν στο γενεαλογικό προφίλ του πληθυσμού.

Γενετικοί δείκτες και ταυτοποίηση

Η Κάλλη Σιμιτοπούλου παρουσίασε το γενετικό μήνυμα μέσα από ένα λεκτικό παράδειγμα που δείχνει τη διαταραχή του μηνύματος κι εξήγησε, στη συνέχεια, τι σημαίνουν οι γενετικοί δείκτες στο DNA: «Είναι γενετικά σημάδια που μπορούν να μας απαντήσουν σε ερωτήματα όπως η ταυτοποίηση. Αν έχουμε, για παράδειγμα, έναν ύποπτο κι ένα θύμα σ’ ένα έγκλημα. Αν βρούμε διάσπαρτα κομμάτια σκελετών, σε αρχαιολογικό υλικό που δεν ξέρουμε σε ποιον ανήκουν, μελετώντας το DNA και τους γενετικούς δείκτες, μπορούμε να προσδιορίσουμε ποια κομμάτια ανήκουν σε ποιο σκελετό. Αν έχουμε σκελετικό υλικό από παιδιά και τα μορφολογικά χαρακτηριστικά του σκελετού δεν επιτρέπουν με κλασσική μέθοδο να αναγνωριστεί το φύλο μπορούμε να το βρούμε.

Αν έχουμε σκελετό ενηλίκων και βρεφών οι γενετικοί δείκτες θα δείξουν αν πρόκειται για οικογένεια».

Η κ. Σιμιτοπούλου δίνει το παράδειγμα των Ισραηλινών, οι οποίοι δούλεψαν τα χειρόγραφα της Νεκράς Θαλάσσης. «Βρήκαν περγαμηνές από ζώα, οι οποίες ήταν σε τόσο κακή κατάσταση που δεν ήταν δυνατό να ανασυσταθεί το κείμενο. Αποφάσισαν να βρουν τους γενετικούς δείκτες, να ταυτοποιήσουν τα δέρματα των ζώων και να βάλουν μαζί τα κομμάτια του παζλ. Αυτή η έρευνα είναι σε εξέλιξη γιατί τα κομμάτια είναι πάρα πολλά και η έρευνα είναι χρονοβόρα και ακριβή.

Η πιθανότητα απόκλισης είναι πολύ μικρή γιατί υπάρχει μια σειρά αναλύσεων».

Οι πληροφορίες μπορούν να αποκτήσουν κοινωνική διάσταση για την εποχή των σκελετών. Η χημική ανάλυση των οστών για να αποδειχθεί ποια ιχνοστοιχεία υπάρχουν σε κάθε οστό: «Μπορείς να ανακαλύψεις τι έτρωγε το άτομο, ποιες ήταν οι διατροφικές του συνήθειες ή αν έμενε κοντά σε μια περιοχή που είχε μολυνθεί από μόλυβδο».

Οι επαφές που αναπτύχθηκαν μέσα από το σεμινάριο της Παρασκευής έδειξαν ότι τα στεγανά μεταξύ των επιστημών τελείωσαν. Ο αρχαιολόγος δεν πρέπει να αρκείται στην κλασσική παιδεία αλλά να κατανοήσει ότι πρέπει να συνεργαστεί με τις θετικές επιστήμες, για να ελέγξει την ποιότητα των πληροφοριών: «Υπάρχει σ’ αυτή την ιστορία μια τεράστια διάσταση προπαγάνδας. Οι Εβραίοι δεν επενδύουν τυχαία σ’ αυτή την έρευνα».

Ν. Ξηροτύρης: «Η περιοχή είναι ένα απολιθωμένο μουσείο φυσικής ιστορίας του ανθρώπου»

Ο Καθηγητής Ν. Ξηροτύρης ανέλαβε να απαντήσει στο κατά πόσο έχει έρθει το πλήρωμα του χρόνου για το άνοιγμα του Εργαστηρίου Ανθρωπολογίας στην Αρχαιολογία, δεδομένων των δυνατοτήτων των επιστημόνων του: «Μόλις γίνει ο χωρισμός του Τμήματος οι δύο αυτές επιστήμες, που συνδέονται άμεσα, θα είναι τα βασικά συστατικά του νέου τμήματος».

Αναφορικά με το ρόλο του DNA στην αρχαιολογική έρευνα ήταν στο μήκος κύματος της κ. Σιμιτοπούλου: «Αρχίζουν να καταλαβαίνουν ότι δε χρειάζεται να ξέρουν μόνο αρχαία ελληνικά για να κάνουν μια ανασύνθεση του παρελθόντος, αλλά πλέον η σύγχρονη επιστημονική έρευνα δείχνει ότι το παρελθόν μπορεί κανείς να το πλησιάσει και να το ερμηνεύσει, δηλαδή να το καταλάβει μόνο διεπιστημονικά, με την ταυτόχρονη προσέγγιση πολλών επιστημών και με τη σύνθεση όλων των ευρημάτων, που θα μας δώσει μια ολοκληρωμένη εικόνα για το τι μπορεί να συνέβη τότε».

«Γίνεται μια προσπάθεια να ανακαλύψουμε τις ρίζες ορισμένων πληθυσμών, κάτι που απαιτεί πολύ χρόνο και χρήμα κι αυτό σταματάει την ταχύτητα εξαγωγής συμπερασμάτων. Μολαταύτα, ελπίζουμε ότι η εμπειρία που έχουμε συγκεντρώσει από τη μελέτη των συγχρόνων πληθυσμών θα μας βοηθήσει στο να μπορέσουμε να κατανοήσουμε τι συνέβη στην αρχαιότητα». Στη συγκεκριμένη έρευνα η περιοχή μας έχει ιδιαίτερο ρόλο: «Εδώ η περιοχή είναι ένα απολιθωμένο μουσείο φυσικής ιστορίας του ανθρώπου, λόγω των μετακινήσεων των πληθυσμών και των παλαιότατων καταβολών που έχουν ορισμένες ομάδες, οι οποίες ζουν σήμερα εδώ. Μπορεί κάποιος να δει τις αλληλεπιδράσεις και τις απομονώσεις που οδηγούν σε δημιουργίες νέων πληθυσμιακών καταστάσεων».

Όσο για το αν ενέχεται κίνδυνος εκμετάλλευσης των επιστημονικών συμπερασμάτων που αφορούν την περιοχή από τους πολιτικούς, δεδομένης και της πλούσιας πληθυσμιακής σύνθεσης της Ροδόπης, ο κ. Ξηροτύρης απαντά: «Η πολιτική είναι κάτι που δεν έχει σχέση με την επιστήμη. Βεβαίως, τα αποτελέσματα των ερευνών πάντα οι πολιτικοί τα κακοχρησιμοποιούν, αλλά αυτό αποτελεί πρόβλημα της πολιτικής και όχι της επιστήμης».

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.