« Στον μεσαιωνα που περναμε η τεχνη ειναι ενα αποκουμπι»

Επίσημη πρώτη συνέντευξη από την επανεκλογή του στη θέση του Καλλιτεχνικού Διευθυντή του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Κομοτηνής για τον Δημήτρη Παπασταμάτη, επίσημη πρώτη και για την Κεντρική Σκηνή του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ της πόλης μας με τον «Μανωλάκη τον Βομβιστή» του Αλέκου Σακελλάριου. Μετά από ικανό διάστημα ερεύνης για την «αξία της κλασικής κωμωδίας», το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Κομοτηνής στρέφεται στους δημιουργούς που φτάνουν στο μεδούλι του λαϊκού θεατρικού αισθητηρίου και συγκινούν. Εις εξ αυτών ο Αλέκος Σακελλάριος. Το έργο «Μανωλάκης ο Βομβιστής» είναι μια όμορφη, έξυπνη κωμωδία, με άμεσο θεατρικό λόγο και εκπλήξεις… Με θέμα την «τρομοκρατία» και τις «γιάφκες» που πλήττουν την μικροαστική μας κοινωνία, όπως μας πληροφορεί και ο σκηνοθέτης Πάνος Παπϊωάννου.

Βέβαια, ο Δημήτρης Παπασταμάτης δεν στέκεται μόνο στη συγκεκριμένη επιλογή. Μιλά για όσους στηρίζουν ή όχι τις προσπάθειές του, του ιδίου και όσων ενδιαφέρονται για το θέατρο στην περιφέρεια. Μιλά για την Παιδική Σκηνή και τον προσανατολισμό της, για την αλλαγή πλεύσης του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Κομοτηνής προς τους νεότερους κλασικούς, αλλά και για την αέναη προσφορά της θεατρικής τέχνης, ανεξαρτήτως αλλαγών πολιτικών.

Ας τον ακούσουμε…

ΠτΘ: κ. Παπασταμάτη, το ΔΗΠΕΘΕ Κομοτηνής μετά από μήνες, – έχουμε να δούμε παράσταση από το Καλοκαίρι, – ανεβάζει το «Μανωλάκη το Βομβιστή». Αυτό σημαίνει ότι επιλέγοντας άλλο ρεπερτόριο, θα πραγματοποιείτε ετήσια τρεις παραστάσεις όπως σας επιβάλλουν οι υποχρεώσεις σας, εγκαταλείποντας την ιδέα της πρώτης παράστασης, που ήταν συνήθως θέατρο για παιδιά;

Δ.Π.: Όχι. Καταρχήν υπήρξαν προβλήματα τεχνικής φύσεως και γι΄ αυτό υπήρξε μία περίοδος χωρίς παράσταση. Θα συμφωνήσω ότι το παιδικό θέατρο πρέπει να είναι η πρώτη προτεραιότητα όχι μόνο ως παραγωγική διαδικασία, αλλά και ως καλλιτεχνική αξία. Μ΄ αυτό θέλω να πω ότι συνήθως υπάρχει μία αντίληψη «έλα μωρέ, παιδικό είναι». Πιστεύω ότι και αυτή η άποψη πρέπει να λάβει τέλος. Το παιδικό θέατρο πρέπει να στηριχθεί. Εμείς, ως ΔΗΠΕΘΕ υποστηρίζουμε ότι η παιδική σκηνή οφείλει να μπορεί να παράγει αξιοπρεπείς και καλές παιδικές παραστάσεις. Στις μεγάλες πόλεις υπάρχουν παιδικά σχήματα στα οποία το παιδικό θέατρο αντιμετωπίζεται σοβαρά και το προϊόν είναι κι αυτό ποιοτικά καλό. Υπάρχει, εξάλλου, το Κέντρο Θεάτρου για παιδιά και νέους. Αυτό λέει πολλά γιατί και μόνο η ύπαρξη ενός τέτοιου κέντρου ως ανεξάρτητου οργανισμού θα πρέπει να μας προβληματίζει για την ποιότητα των παιδικών παραστάσεων και την αναγκαιότητα που υπάρχει για παιδική σκηνή. Ελπίζω ότι τα οποιαδήποτε προβλήματα τεχνικής φύσης θα ξεπερασθούν και θα είμαστε σε θέση να κάνουμε τον προγραμματισμό μας ούτως ώστε να μην υπάρχουν ανασταλτικοί παράγοντες για το παιδικό θέατρο.

ΠτΘ: Αφουγκράζεστε ωστόσο και το κοινό αίσθημα για την ανάγκη ύπαρξης της παιδικής σκηνής. Πώς απαντάτε στο αίτημα του κόσμου να βλέπουν τα παιδιά του θέατρο;

ΔΠ: Νομίζω ότι πρέπει να συμφωνήσουμε στην αναγκαιότητα καλών παιδικών θεατρικών παραστάσεων. Το καλό δεν είναι θεωρητικό ζήτημα. Το καλό σημαίνει ότι του δίνεις τις προϋποθέσεις εκείνες για να είναι καλό και όταν λέω προϋποθέσεις εννοώ καλλιτεχνικές και οικονομικές. Δεν μπορεί, δηλαδή, άπειροι ηθοποιοί να το διεκπεραιώνουν μόνο και μόνο επειδή είναι παιδικό. Γιατί, σε τελική ανάλυση, εκεί επάνω στηρίζονται και οι ενασχολούμενοι στο χώρο του ερασιτεχνισμού ή των παιδικών παραστάσεων, για να δώσουν αντίστοιχα δείγματα δουλειάς. Πιστεύω ότι τα μέσα που παρέχονται στην παιδική σκηνή πρέπει να υπόκεινται σε καλύτερους όρους από ό,τι σε μία κεντρική σκηνή. Αυτή η συνθήκη είναι περισσότερο αναγκαία στα παιδικά έργα. Επειδή παίζουν σε ένα επίπεδο μαγείας και φαντασίας, θα πρέπει να έχουν όλες εκείνες τις καλλιτεχνικές προϋποθέσεις, καλό σκηνογράφο, καλό σκηνοθέτη, καλούς ηθοποιούς. Νομίζω μέσα σε αυτήν την αντίληψη του «καλού» εμπεριέχεται η αντίληψη για το καλό παιδικό θέατρο.

ΠτΘ: Το ρεπερτόριο τελικά που ακολουθείτε είναι πολύμορφο και εστιασμένο στο ελληνικό θέατρο. Θα λέγαμε μάλιστα ότι το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. με τον «Μανωλάκη το Βομβιστή» που ανεβάζετε τώρα, μάς έχει δώσει μια πλήρη εικόνα της κλασικής ελληνικής κωμωδίας από τις αρχές της μάλιστα. Από Βλάχο και Καπετανάκη αρχόμενο. Θα επιμείνετε στην κωμωδία ή θα επιλέξετε κάποια στιγμή και περισσότερο σύγχρονους νεοέλληνες συγγραφείς;

Δ.Π.: Κατ’ αρχήν, μέχρι πριν λίγο καιρό πρόεδρος του ΔΗΠΕΘΕ ήταν ο νυν δήμαρχος, ο οποίος είχε την άποψη το ΔΗΠΕΘΕ να ανεβάζει ελληνικό δραματολόγιο και σ΄ αυτό συμφωνούμε. Πιστεύω ότι και ο οιοσδήποτε θεατρολόγος θα μπορούσε να συγκατανεύσει σ’ αυτή την επιλογή. Δείτε για παράδειγμα το θέατρο «Στοά», αλλά και το θέατρο του Ληναίου και, σε μία άλλη αντίληψη, το ριζοσπαστικό ιταλικό θέατρο. Η άποψη που ενθαρρύνει την ενασχόληση με το ελληνικό δραματολόγιο και μας βρίσκει σύμφωνους, είναι κατ’ αρχήν ριζοσπαστική αντίληψη γιατί δίνει τη δυνατότητα στο θέατρο να θέσει ένα θεματικό όρο ενασχόλησης, που είναι το σύγχρονο ελληνικό θέατρο. Αυτό όμως εγκυμονεί ένα πρόβλημα για τις καλοκαιρινές παραγωγές, οι οποίες συνήθως είναι κωμωδίες και πρέπει να έχουν τη δυνατότητα ευρείας κυκλοφορίας. Εκεί λοιπόν δημιουργούνται κάποια προβλήματα επιλογής ρεπερτορίου. Για τα φετινή χρονιά θα ακολουθηθεί πολύ προσεκτική σκέψη για το τι πρέπει να επακολουθήσει. Ο ίδιος ο δήμαρχος στήριξε την επιλογή του «Μανωλάκη του Βομβιστή», προσωπικά όμως πιστεύω σε συγκεκριμένες παραμέτρους προσέγγισης αυτών των έργων. Αυτό δεν αναιρεί την αξία του Σακελλάριου ως θεατρικού συγγραφέα, απλώς πρέπει να αναζητήσουμε τις δυνατότητες εκείνες σ’ αυτά τα «διαμάντια» που έχουμε δει στο σινεμά, στον παλιό ελληνικό κινηματογράφο και τα οποία τα έχουν ερμηνεύσει ηθοποιοί σαν την Ίλια Λιβυκού ή τον Διονύση Παπαγιαννόπουλο, ώστε να υπάρξει μία προσεκτική προσέγγιση στην πραγμάτωσή τους. Αυτό είναι ένα ζήτημα, όχι της συγκεκριμένης παράστασης, αλλά γενικότερα αφορά στον τρόπο που αντιμετωπίζονται αυτά τα έργα. Και βέβαια είναι και η δυναμική αντίληψη στη βάση με την οποία τα αντιμετωπίζει ο σκηνοθέτης. Δεν έχει νόημα να είναι ένα ξαναζεσταμένο φαγητό, και γιατί να είναι; Υπάρχουν δυνατότητες, και εκεί έγκειται η μαγεία και η δυναμική της τέχνης.

Ας μην κάνουμε το συνειρμό «Μανωλάκης ο Βομβιστής» με το «Ξηρός ο Βομβιστής». Δεν έχουν καμία σχέση αυτά τα πράγματα μεταξύ τους. Απλά θέλω να πω ότι τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται σήμερα οι ανθρώπινες σχέσεις, οι μύθοι που δημιουργούνται, οι αντιλήψεις μέσα στην οικογένεια και το τραγελαφικό των καταστάσεων θα πρέπει κανείς να έχει τη δυνατότητα να τα δει μ’ ένα μοντέρνο μάτι, για να μπορέσει να δώσει κάτι νέο και να αναζωογονήσει αυτά τα κλασικά κομμάτια. Αυτό είναι θέμα δημιουργού, εμείς δεν μπορούμε να επιβάλλουμε στο δημιουργό πώς θα το δει. Επιλέγουμε το δημιουργό και από εκεί και πέρα ο δημιουργός είναι ελεύθερος να λειτουργήσει.

ΠτΘ: Υπάρχει προοπτική άλλων επιλογών ρεπερτορίου, γιατί το ελληνικό δραματολόγιο είναι ιδιαίτερα ευρύ;

Δ.Π.: Σαφώς ναι. Για παράδειγμα ο «Ήχος του Όπλου» της Ρούλας Αναγνωστάκη είναι διαχρονικό έργο, η «Κασέτα» επίσης, το «Ταξιδεύοντας για την Αμερική» της Χρύσας της Σπηλιώτη… Θίγουν ζητήματα που είναι αναγνωρίσιμα μας στην καθημερινότητά μας. Πιστεύω ότι αν κάτι έχει νόημα, αυτό είναι που πρέπει να δούμε.

ΠτΘ: Θα ξεπεράσετε δηλαδή την κλασική ελληνική κωμωδία;

Δ.Π.: Κατά την άποψή μου οπωσδήποτε, και βέβαια αυτό θα το εισηγούμαι πάντα, γιατί το θέατρο δεν είναι δικό μου και εγώ δεν είμαι ο θιασάρχης. Αν είχα τη δική μου σκηνή, θα έκανα ό,τι ήθελα. Είναι μία επιχείρηση που έχει διοικητικό συμβούλιο το οποίο και αποφασίζει. Στο νεοελληνικό θέατρο – γιατί έχουμε ανεβάσει και παλαιότερα έργα όπως ο «Νηρέας Βάρας», ο «Φονιάς» – υπάρχουν και άλλοι δημιουργοί. Ποτέ δεν είδαμε μια Ρούλα Αναγνωστάκη, έναν Ζιώγα, για παράδειγμα.

ΠτΘ: Ή έναν Μουρσελά..

Δ.Π.: Με τους φοιτητές με τους οποίους δουλεύω πρόκειται να ανεβάσουμε κάποια κείμενα του Μουρσελά τα οποία θα παρακολουθήσετε στη σκηνή τον Μάιο, αλλά υπάρχει ένα ζήτημα με την κεντρική σκηνή.

ΠτΘ: Συνεργάζεστε ακόμη με τους φοιτητές και ετοιμάζετε παράσταση…

Δ.Π.: Για τις οποίες παραστάσεις όμως, δεν έχω τα μέσα. Κανείς δεν μου έδωσε – και οφείλω να το πω – εδώ και τόσα χρόνια τα μέσα. Ο Γιώργος ο Παπαδριέλλης και αυτή τη στιγμή ο Τάσος Βαβατσικλής στήριζαν αυτό το ερασιτεχνικό σχήμα. Δεν μπορεί όμως η στήριξη να έγκειται στην καλή θέληση κάποιου δήμαρχου και μόνον. Πού είναι το Πανεπιστήμιο; Πού είναι η θεσμοθέτηση αυτού του Ερασιτεχνικού Εργαστηρίου; Αυτό το Εργαστήρι θα μπορούσε να λειτουργήσει ως Σχολή, όχι για να παράγει ηθοποιούς, γιατί αυτό θα ήταν λάθος. Θα μπορούσε να λειτουργήσει σαν Θεατρική Σχολή Έρευνας και έχει αυτή τη δυνατότητα, γιατί δεν έχει κόστος. Δεν έχει κόστος ηθοποιών τους οποίους πρέπει να πληρώσεις. Όλοι αυτοί που ελέγχουν σήμερα τα θεατρικά πράγματα ξεκίνησαν από το Θεατρικό Εργαστήρι της Αθήνας. Αυτή τη στιγμή η Πάντειος έχει ίσως το καλύτερο πειραματικό σχήμα. Και θα μπορούσαν να στηριχθούν κι εδώ καλύτερα τα ερασιτεχνικά σχήματα, αυτό είναι σίγουρο.

ΠτΘ: Υπήρξε όμως πέρυσι, δέσμευση του τότε πρύτανη κ. Σιμόπουλου προς τους δημοσιογράφους ότι το ερασιτεχνικό φοιτητικό τμήμα του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. θα στηριχθεί και από το Δημοκρίτειο.

Δ.Π.: Ο μόνος πανεπιστημιακός που στήριξε ερασιτεχνική παράσταση στα δέκα χρόνια που ασχολούμαι με το θέατρο ήταν ο Γιάννης Πανούσης. Και επαναλαμβάνω, ότι αν δεν ήταν δήμαρχος ο Τάσος Βαβατσικλής ίσως να μην είχαμε ούτε καν χώρο να λειτουργήσουμε

ΠτΘ: Σε δήλωσή του ο δήμαρχος Κομοτηναίων κ. Βαβατσικλής τόνισε ότι το 2004 θα ξεκινήσει και η συμπαραγωγή με το θέατρο της Σιλίστρα της Βουλγαρίας…

Δ.Π.: Το ζήτημα είναι ανοιχτό. Ήδη με το Περπερικόν Φεστιβάλ στη Βουλγαρία έχει ξεκινήσει η διαδικασία. Με το διευθυντή της Σιλίστρα βρισκόμαστε σε συνεχή επαφή και οι σχέσεις δεν θα είναι μόνο ανταλλαγής, αλλά πιστεύω ότι από του χρόνου θα υπάρξει κοινή συμπαραγωγή, και μάλιστα το καλοκαίρι ή το χειμώνα του 2005.

ΠτΘ: Περιμένετε αλλαγές τώρα με την καινούρια ηγεσία στο ΥΠΠΟ σε επίπεδο χρηματοδοτήσεων;

Δ.Π.: Πιστεύω ότι θα καθυστερήσουν πολύ οι χρηματοδοτήσεις. Τα ΔΗΠΕΘΕ θα είναι από τα πρώτα που θα πληρώσουν το κόστος των Ολυμπιακών Αγώνων. Αν παρακολουθήσετε τα ρεπερτόρια των ΔΗΠΕΘΕ για το καλοκαίρι θα δείτε ότι υπάρχει σιγή ή συμπαραγωγές τεσσάρων ΔΗΠΕΘΕ, που αντιβαίνουν και στην προγραμματική σύμβαση. Αν η πολιτεία θέλει να εφαρμόσει τη σύμβαση, θα θεωρήσει εξωσυμβατικές αυτές τις συνεργασίες και αυτό σημαίνει, αν μη τι άλλο, περικοπή μέρους της χρηματοδότησης. Από την άλλη μεριά, δεν είδα στα προγράμματα των πολιτικών κομμάτων που πήραν μέρος στις εκλογές – μικρών ή μεγάλων – με εξαίρεση ένα που έχει μία παράδοση στον πολιτισμό και που προέρχεται από το παλιό ΚΚΕ Εσωτερικού – κανένα κόμμα να έχει πρόταση, αλλά όλα είναι γενικά και αόριστα. Από την άλλη, δεν μπορεί κανείς να μη στιγματίσει τους οσφυοκάμπτες, που τα άρπαζαν και από τους προηγούμενους και τώρα κάνουν ό,τι είναι δυνατόν για να μπουν ξανά στα φεστιβάλ. Υπήρξε θεατράρχης, αξιόλογος ηθοποιός που υπηρετεί την αρχαία κωμωδία, σε πάνελ που έλεγε ότι δεν πήρε καθόλου χρήματα, ενώ όλοι ξέρουμε ότι πήρε.

ΠτΘ: Δεν φοβάσθε που τα κρίνετε ανοικτά αυτά; Ο καλλιτεχνικός χώρος είναι ιδιαίτερα δύσκολος…

Δ.Π: Η τέχνη πρέπει να είναι ριζοσπαστική και οι άνθρωποι που την υπηρετούν θα πρέπει να φύγουν από τη λογική του «γιάπη» και να υπηρετούν την τέχνη όπως πρέπει.

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι η τέχνη πρέπει τελικά αποκρατικοποιηθεί, όπως προεκλογικά ακούστηκε, και να περάσει στα χέρια ιδιωτών;

Δ.Π.: Είναι αστείο να λέγεται αυτό. Υπάρχει η συνθήκη του ΟΗΕ που μιλά για τον πολιτισμό, ο οποίος σ’ όλες τις ευρωπαϊκές χώρες επιχορηγείται από το κράτος. Υπάρχει και σχετικό κείμενο της UNESCO που μιλά για τον πολιτισμό. Είναι απαράβατος όρος ο πολιτισμός να στηρίζεται από το κράτος. Ας σταματήσει λοιπόν αυτή η καραμέλα της αποκρατικοποίησης του πολιτισμού, γιατί ο πολιτισμός θα καταρρεύσει, εκτός και αν θέλουμε να γίνουμε διαφημιστικά τρέιλερ. Σίγουρα η ιδιωτική πρωτοβουλία μπορεί να προσφέρει, αυτή είναι αλήθεια, αλλά όχι μόνη της.

ΠτΘ: Φοβάσθε ότι η κυριαρχία της εικόνας θα είναι κατασταλτική και στην ανάπτυξη του θεάτρου;

Δ.Π.: Πληγώνει το θέατρο η εικόνα, αλλά το θέατρο σαν ζωντανή μορφή της τέχνης θα συνεχίσει να αντιστέκεται και να δημιουργεί. Τα καλά θεατρικά έργα στην Αθήνα αντιμετωπίζουν κρίση; Μπορεί να έχουν μία ταμειακή κρίση, αλλά σαν καλλιτεχνικά προϊόντα συνεχίζουν να υπάρχουν και θα συνεχίσουν να υπάρχουν. Είναι συστατικό στοιχείο της τέχνης η αντίσταση. Μπόρεσε ο Μπερλουσκόνι να σταματήσει τον Ντάριο Φο και το Θέατρο Δρόμου; Προσπάθησε, αλλά δεν έγινε τίποτα. Νομίζω ότι στο μεσαίωνα που περνάμε – και όσο περνούν τα χρόνια – η τέχνη θα είναι ένα αποκούμπι.

ΠτΘ: Στα οχτώ χρόνια που είστε καλλιτεχνικός διευθυντής προσεγγίσατε όλες τις πληθυσμιακές ομάδες. Πέρυσι ανέβηκαν από πλευράς μειονότητας δύο παραστάσεις οι οποίες αντιμετώπισαν προβλήματα χώρου. Απευθύνθηκαν στο ΔΗΠΕΘΕ για σκηνική στήριξη και παραχώρηση της αίθουσας;

Δ.Π.: Δεν είναι δικιά μου η θεατρική σκηνή του ΔΗΠΕΘΕ Κομοτηνής. Ο ρόλος μου είναι εισηγητικός. Συμφωνώ όμως απόλυτα με τη στρατηγική στήριξης κάθε θεατρικής παράστασης και πάνω σ’ αυτό το θέμα πιστεύω ότι συμφωνεί και το δημοτικό συμβούλιο. Προχθές ήρθε ένα σχολείο της μειονότητας – πολλά παιδιά του οποίου δεν γνωρίζουν καν ελληνικά – στα πλαίσια ενός προγράμματος και «υποχρεώσαμε»- που λέει ο λόγος- τους συντελεστές να μιλήσουν σε αυτά τα παιδιά για το θέατρο και τα προσκαλέσαμε να παρακολουθήσουν και το «Μανωλάκη το Βομβιστή». Αυτή είναι μία τακτική μεν, αλλά δεν πρέπει να μείνουμε μόνο εκεί. Ίσως θα πρέπει να διερευνήσουμε τη δυνατότητα να συνομιλήσουμε μ’ αυτά τα παιδιά και διαφορετικά.

Το ΔΗΠΕΘΕ έκανε τα βήματά του, έχει βρεθεί στην ορεινή περιοχή και στους μειονοτικούς δήμους και οσάκις έχει ζητηθεί υλικοτεχνική βοήθεια έχει δοθεί.

ΠτΘ: κ. Παπασταμάτη σας ευχαριστούμε για την εφ΄ όλης της ύλης συνέντευξη και ευχόμαστε καλή επιτυχία.

Δ.Π.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Τ.Β.- Α.Π.- Α.Χ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.