Εκει που η γλωσσα των ανθρωπων συναντα τη μουσικη των αγγελων

Οταν τηλεφώνησε στην εφημερίδα μία συμφοιτήτρια του γιου μου και μου ζήτησε να φιλοξενήσουμε ένα άρθρο ενός συμφοιτητή τους πίστεψα στην αρχή ότι θα επρόκειτο για μία περίπτωση που κάποιος φοιτητής είδε μία παράσταση, του έκανε εντύπωση και έγραψε κάτι. Οποία όμως κατάπληξη όταν ήρθα σε επαφή μαζί του. Ενας νέος 21 ετών, ντροπαλός και χαμηλών τόνων του οποίου η όπερα «Η Ολυμπιάδα των λαών» σε μουσική της Συνθέτριας Χρύσας Μελισσάρη και υπό την Μουσική Διεύθυνση του Αρχιμουσικού της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης, Καρόλου Τρικολίδη παρουσιάσθηκε στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης την Κυριακή 25 Γενάρη παρουσία εκπροσώπων της Ελληνικής πολιτείας, ολυμπιονικών και ακαδημαϊκών. Η εκδήλωση είναι μια συμπαραγωγή των υπουργείων Πολιτισμού, ΥΠΕΠΘ και Μακεδονίας – Θράκης. Στη μουσική της διάσταση η όπερα αγγίζει περισσότερο το αρχαίο ελληνικό δράμα παρά την ευρωπαϊκή όπερα, δημιουργώντας ένα «μουσικό άνεμο» που «περιδιαβαίνει και διηγείται την ιστορία του κόσμου». Στην ποιητική της διάσταση με αφετηρία «τις αμμουδιές» του Ομήρου, του Πινδάρου, του Λυσία, του Πλάτωνος και του Ισοκράτη και «Ιθάκη» μια εκκεντρική ρομαντικότητα και μια νευρώδη και σχεδόν υπερρεαλιστική Ακολουθία συνδιαλέγεται με την μουσική υπό το πέπλο μιας «Ιεράς Συμφωνίας», ενώ το εφεύρημα της Δημιουργίας ενός σύγχρονου Τιτάνιου Μύθου αλληγορικών προσώπων ανέδειξε με μεγάλη επιτυχία και για κάθε ηλικία τα ύψιστα μηνύματα του Ολυμπισμού, διδάσκοντας μια θεωρία Ενότητας των Πάντων που γοητεύει όχι μόνο ανθρώπους της ποίησης και της μουσικής αλλά και κάθε Τέχνης και Επιστήμης. Στη σκηνική της διάσταση η όπερα φέρει τη σφραγίδα του πολυβραβευμένου Απόστολου Αποστολίδη. Ο διεθνούς φήμης Αρχιμουσικός της ΚΟΘ Κάρολος Τρικολίδης με την αληθινά επιβλητική μουσική διεύθυνση του προσέδωσε στο έργο ένα πρωτοφανή ρυθμό και ένταση που εξέπληξε το κοινό με συνέπεια, να καταχειροκροτηθεί και ο ίδιος και η, υπό την διδασκαλία του, ορχήστρα «Δημήτρης Μητρόπουλος» του Νέου Ωδείου Θεσ/νίκης για την εξαιρετική ακρίβεια στην ερμηνεία της.

Εν κατακλείδι, η παράσταση της όπερας «Η Ολυμπιάδα των λαών» αποτελεί σημαντική τομή στα μουσικά δρώμενα της πόλης της Θεσσαλονίκης για τον πρόσθετο λόγο ότι η προσπάθεια στηρίζεται για πρώτη φορά και σε μαθητικά Σύνολα (Πρόγραμμα Ολυμπιακή Παιδεία του ΥΠΕΠΘ/ Άξονας: Πολιτισμός): α. Χορωδία Πειραματικού Σχολείου του Παν/μίου Μακεδονίας (διδασκ. Ζωή Τσιλίκη/ γενικός συντονιστής προγρ.) και β. Σύνολο χορού διαπολιτισμικού Γυμνασίου Ευόσμου (διδασκ. Βερονίκη Τσουγκράνη).Ως σολίστ διακρίθηκε μεταξύ όλων ο βαρύτονος Εθνικής Λυρικής Σκηνής Ηλίας Τηλιακός. Κεντρικός Αφηγητής: Κων/νος Μυλωνάς, μέλος Ερασ. Εργ. ΔΗΠΕΘΕ Βόλου.

Όλα αυτά δίνουν το άρωμα που η όπερα συμπυκνώνει σε μια φράση: «Έλληνες αεί παίδες εστέ, γέρων δ΄ Ελλην ουκ έστιν».

ΠτΘ.: Γιατί επιλέξατε τη Νομική Κομοτηνής;

Δ.Α.: Η Νομική Κομοτηνής ήταν πρώτη στην επιλογή μου γιατί έχει το εκπληκτικό πλεονέκτημα ότι παρέχει εξαιρετικά υψηλού επιπέδου προπτυχιακές σπουδές, σε πρώτη βάση και σε πολύ γρήγορο χρόνο, που είναι ο σωστός χρόνος. Εξάλλου, σε όλα τα πανεπιστήμια, αν και όλα παρέχουν εξαιρετικά υψηλού επιπέδου σπουδές, εξαιτίας κάποιων τεχνικών και ιστορικών δυσκολιών είναι δύσκολο ακόμα και για τους πολύ καλούς φοιτητές να ολοκληρώσουν σε μία 4ετία τις σπουδές, όχι τόσο λόγω των δύσκολων μαθημάτων, όσο και πολλών διεργασιών του πανεπιστημίου. Είναι μοναδικό το φαινόμενο της σχολής, και αυτό θα το εκμεταλλευθεί στον τομέα της, όπως και το εκμεταλλεύεται και ανεβαίνει μέρα με τη μέρα.

ΠτΘ.: Στην Ελλάδα είναι λίγο περίεργο νέοι να ασχολούνται με την όπερα, δεν συμφωνείτε;

Δ.Α.: Η όπερα, αν και όντως δεν έχει μεγάλη διάδοση στην Ελλάδα σαν φόρμα, ωστόσο αποτελεί μια κατεξοχήν ελληνική μορφή γιατί είναι καταρχήν ένα παραλλαγμένο αρχαίο δράμα, όπως τουλάχιστον το οραματίστηκαν οι Φλωρεντίνοι της Αναγέννησης, αλλά πάνω από όλα είναι μια σκιώδης δομή λειτουργίας, όπως εμείς την έχουμε συνηθίσει στην ελληνική παράδοση, με την αλληγορική δράση των προσώπων. Το να συμβολίζεις μια συνολική δραστηριότητα με τη μορφή μιας λειτουργίας, (missa) είναι κατεξοχήν ελληνικό φαινόμενο και σ΄ αυτό στήθηκε η βάση της όπερας.

ΠτΘ.: Το γεγονός ότι η Κομοτηνή είναι αρκετά μακριά από το κέντρο σας δημιουργεί πρόβλημα στη συνέχιση των μουσικών σπουδών σας;

Δ.Α.: Τον πρώτο χρόνο εδώ όντως είχα ένα πρόβλημα προσαρμογής ως προς την μουσική κυρίως, οπότε πέρασα ένα μεταβατικό διάστημα στο οποίο προσπάθησα να κρατήσω ζωντανή την αγάπη μου για τη μουσική. Αφού όμως κανονίστηκε το ζήτημα της Θεσσαλονίκης δεν υπήρξε πρόβλημα. Οι ίδιοι άνθρωποι εδώ μου συμπαραστάθηκαν, ήταν πάντα ευπροσήγοροι. Σ΄ αυτό το σημείο θέλω να ευχαριστήσω προσωπικά την κ. Αντζελα Δράκου, γραμματέα του Θρακικού Ωδείου, η οποία με βοήθησε πάρα πολύ στην προαναφερθείσα δύσκολη περίοδο. Προσωπικά θα έλεγα ότι για όποιον θέλει να αρχίσει ν΄ ασχολείται με τη μουσική, καλό είναι να την συμβουλεύεται ως έχει και αυτόν τον δημόσιο ρόλο, αφού πρόκειται για Δημόσιο Ωδείο, ανεξάρτητα την όποια ελεύθερη αργότερα επιλογή του.

ΠτΘ.: Υπάρχουν άνθρωποι που εδώ στην πόλη αγαπούν το συγκεκριμένο είδος μουσικής;

Δ.Α.: Βεβαίως. Πριν μιλήσουμε για το αμιγώς κλασσικό κοινό να σημειώσουμε ότι η Θράκη έχει από τα πανάρχαια χρόνια εξαιρετική έφεση και στην καθολική μουσική αλλά ειδικότερα στην «ιεροπρεπή μουσική», δηλαδή τη μουσική της λυρικής δραματουργίας. Υπάρχουν αμέτρητοι πολιτιστικοί σύλλογοι οι οποίοι στο σύνολό τους θεραπεύουν τη Μουσική, στοιχείο που συναντάται δύσκολα σε άλλες περιφέρειες της χώρας, και είμαι βέβαιος ότι μπορούμε να εγκαταστήσουμε έναν ειλικρινή δίαυλο επικοινωνίας που θα εκπλήξει τους πάντες. Όσον αφορά τέλος το αμιγώς κλασικό κοινό ενισχύει τις τάξεις του και από φοιτητές και από τα τοπικά ωδεία, αλλά κυρίως αυτό που λείπει – και μακάρι να γίνει για να μπορούν ελεύθερα να εκφράζουν τις μουσικές ιδέες τους – είναι μια μεγάλη μουσική σκηνή. Μάλιστα έχω δεσμευτεί, αν αργότερα λάβω κάποια δημόσια θέση, ότι το πρώτο που θα χτίσω εδώ θα είναι ένα Μέγαρο.

ΠτΘ.: Γενικότερα στην Ελλάδα έχουμε μουσική παιδεία;

Δ.Α.: Μουσική παιδεία υπάρχει άριστη. Πρόβλημα ωστόσο παρουσιάζεται όταν από κάποιους κύκλους επιζητείται ο διαχωρισμός της μουσικής σκέψης και πράξης με κριτήρια παντελώς μέτρια, ιδιοτελή και αντιεπιστημονικά. Δηλαδή όποιος αγαπάει τη κλασική μουσική αναγνωρίζει στη βυζαντινή μουσική την κλασσική μουσική της λειτουργικής παράδοσης, στη δημοτική μουσική την κλασικότητα της ανώνυμης αυθεντικής λαϊκής έκφρασης και στις νέες σύγχρονες μορφές (χορευτικής) μουσικής ίσως όχι τόσο ψυχαγωγία, αλλά την ένταση της απόλυτης διασκέδασης.

ΠτΘ.: Ακούτε λαϊκά άσματα;

Δ.Α.: Η μουσική βιωμένη τεχνικά και υφολογικά στην λαϊκή της ποιότητα καταρχήν είναι αξιαγάπητο στοιχείο της μουσικής πραγματικότητας και δη της φοιτητικής. Απόδειξη ότι από το Ωδείο Αθηνών μέχρι και τα μεγάλα ωδεία του εξωτερικού διδάσκεται κανονικά στην αντίστοιχη σχολή. Αν και ομολογώ, χωρίς να το επιδιώκω, ότι δεν έτυχε να «τιμήσω» αυτά τα στέκια λαϊκής μουσικής.

ΠτΘ.: Ακούτε όμως τα συγκεκριμένα τραγούδια…

Δ.Α.: Πρέπει να ομολογήσω ότι στάθηκαν άξιος σύντροφος στα συνεχή ταξίδια μου Θεσσαλονίκης – Κομοτηνής, που απετέλεσαν την πρώτη μαζική επαφή μαζί τους. Βέβαια ακούω όλα τα είδη της μουσικής, ιδιαίτερα λόγω των μαθημάτων της Σύνθεσης, αφού στο πρόγραμμα σπουδών περιέχεται η παράδοση συνθέσεων από κάθε γνωστό είδος μουσικής της οικουμένης, πάγια καλλιτεχνική παράδοση του Ωδείου «Atheneum».

ΠτΘ.: Μοτίβο από μπουζουκοτράγουδο μπορεί να χρησιμοποιηθεί στην κλασσική μουσική;

Δ.Α.: Υπάρχει μια κλασική μουσική μορφή που λέγεται παραλλαγές. Μπορείς να πάρεις οποιοδήποτε θέμα και πάνω του να κάνεις επεξεργασία και να παρουσιάσεις μια αυτοτελή μουσική σύνθεση, η οποία μπορεί να είναι από ένα απλό τραγούδι, μέχρι ολόκληρη συμφωνία. Έχουμε παραδείγματα κλασικής και προκλασικής εποχής όπου ολόκληρες λειτουργίες του Palestrina βασίζονται σε ερωτικά μοτίβα της εποχής ή και κλασσικής. Για παράδειγμα, μεταξύ πολλών ο Μπράμς με τους Ουγγρικούς χορούς του και ο δικός μας Σκαλκώτας με τους Ηπειρώτικους. Και η κ. Μελισσάρη, στην όπερα «Η Ολυμπιάδα των λαών» επεξεργάζεται έντονα στοιχεία ελληνικής μουσικής σε ελεύθερη αντιμετώπιση πεντατονικού, πανδιατονικού και δωδεκαφθογγικού συστήματος.

ΠτΘ: Με αυτόν τον τρόπο μπορείτε πιο εύκολα να πλησιάσετε το λαό;

Δ.Α.: Το μυστικό για να αγγίξει η μουσική και η ποίηση του κάθε δημιουργού την καρδιά του κοινού είναι να αγωνισθεί να εξασφαλίσει μια προσωπική σχέση μαζί τους, ώστε να μην παρακολουθούν απλώς τις παραστάσεις του, αλλά κυριολεκτικά να συμπάσχουν μαζί του.

Το δεύτερο κλειδί της όλης υπόθεσης είναι να δίνεις στον κόσμο μουσική που βγαίνει φυσικά και αβίαστα από την ελεύθερη καρδιά σου. Όπως λέει και ο Σολωμός, «όταν καταφέρεις να κλείσεις στην ψυχή σου την Ελλάδα όλα τα τείχη πέφτουν και η Ιερουσαλήμ της μουσικής είναι πλέον ανοιχτή και αιώνια».

ΠτΘ: Ποια είναι η σχέση μουσικής – λόγου;

Δ.Α.: Καταρχήν ο λόγος ως ενέργεια του ανθρώπου είναι ένας και αδιαίρετος σε σχέση με το ηχογόνο επίπεδο στο οποίο ενεργεί εκφράζεται είτε σαν πεζογραφία είτε σαν ποίηση είτε σαν μουσική είτε σαν επιστήμη. Συνήθως ο λόγος της γλώσσας είναι λόγος ανθρώπινος, η μουσική όμως θυμίζει τον αγγελικό λόγο, ο οποίος δεν παράγεται με λέξεις, αλλά με άρρητους ήχους. Όταν αυτά ενώνονται δημιουργούν τον καθολικό λόγο, «ος ην εν αρχή δι ου τα πάντα εγένετο και χωρίς αυτού ουδέν γέγονε». Είναι το φως που φωτίζει κάθε άγγελο ή άνθρωπο που έρχεται στον κόσμο αναζητώντας την ολοκλήρωσή του.

ΠτΘ: Παρατηρούμε – και είναι κάτι που αξιολόγησαν θετικά κοινό και κριτικοί- ότι χρησιμοποιείτε στο λιμπρέτο της όπερας αρμονική εναλλαγή αρχαίας και νεοελληνικής γλώσσας, και μάλιστα εκτός του ότι εσείς ο ίδιος έχετε επιλέξει τα αρχαία κείμενα, έχετε προβεί και σε «φυσικές» αλλαγές αυτών για τις ανάγκες του έργου, χωρίς να χαθεί ο ιδιαίτερος χαρακτήρας του κάθε συγγραφέα. Για παράδειγμα, στον τελικό λόγο της Λαχέσεως (από την Πολιτεία του Πλάτωνα) το «ψυχαί εφήμεροι θνητού γένους θανατηφόρου» γίνεται «αθανάτου γένους ζωηφόρου»…

Δ.Α.: Προσωπικά, η αρχαία γλώσσα με έχει σημαδέψει μέσα μου όχι ως αρχαιοπληξία ή προγονοπληξία, αλλά επειδή βλέπω σ΄ αυτήν μία οικουμενική γλώσσα του μέλλοντος κόσμου όχι την ίδια, αλλά την καλύτερη φωτιά του κεριού της. Γι΄ αυτό από τα πολύ μικρά μου χρόνια έχω μια ιδιαίτερη σχέση μαζί της. Και σε πολλά σημεία τα έχω αλλάξει κιόλας χωρίς να φαίνεται, έχω κάνει επεμβάσεις ανάλογα με το πώς εγώ θέλω να το δώσω.

ΠτΘ: Ένα άλλο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που σχολιάστηκε θετικά στους μουσικούς κύκλους της Θεσσαλονίκης ήταν η απόφαση της παραγωγής σας να χρησιμοποιήσει σε μία συμπαγή όπερα παιδιά…

Δ.Α.: Υπήρξε ένα δίλημμα ως προς το ποιος έπρεπε να πάρει τους ρόλους. Στις συνηθισμένες όπερες μπαίνει συνήθως μία επαγγελματική παιδική χορωδία. Εμείς όμως θέλαμε να έχει μία απόλυτη μαζικότητα η παράσταση, θέλαμε η παραγωγή να καλύπτει ανθρώπους από όλες τις θέσεις της ανθρώπινης κοινωνίας και επιλέξαμε από το Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστήμιου Μακεδονίας, την πραγματικά εξαίρετη παιδική τους χορωδία, αν και είναι δημόσιο σχολείο, αλλά με επίπεδο αρκετά υψηλό. Εξαίρετη η συμπεριφορά των παιδιών με εξαίρετη ποιότητα και για αυτό να ευχαριστήσω προσωπικά την κ. Ζωή Τσιλίκη, καθηγήτρια του Πειραματικού Σχολείου του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και Γενική Συντονίστρια του όλου προγράμματος.

ΠτΘ: Θα υπάρξει συνέχεια των παραστάσεων της όπερας;

Δ.Α.: Στο μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης δόθηκε η επίσημη πρώτη της όπερας. Κοινή πεποίθηση τόσο ημών των συντελεστών όσο και των παραγόντων του μεγάρου είναι ως Άρμα του Θέσπιδος να παρουσιασθεί ει δυνατόν στις μεγάλες πόλεις της επικράτειας. –προσωπική δε επιθυμία μου είναι να τη δώ να ανεβαίνει τουλάχιστον σε μία μεγάλη πόλη της Θράκης και προς αυτή την κατεύθυνση καλώ όλους τους σχετικούς φορείς να ενεργοποιηθούν προς την κατεύθυνση αυτή,- και δη στις ολυμπιακές και να ολοκληρωθεί το όλο εγχείρημα το Καλοκαίρι στα εγκαίνια του Ολυμπιακού χωριού στην Αθήνα όπου φιλοδοξούμε η «Ολυμπιάδα των Λαών» να γίνει η επίσημη όπερά του.

ΠτΘ: Πώς συνδυάζεται η μουσική με τη νομική; Το συναίσθημα με την ψυχρή λογική;

Δ.Α.: Η μουσική είναι η νομική των ήχων.

ΠτΘ: Σας ευχαριστούμε πολύ.

Δ.Α.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Ποιος είναι

Ο Δημήτρης Αλεξόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα και είναι τεταρτοετής φοιτητής της Νομικής Σχολής του Δημοκριτείου. Ξεκίνησε τις μουσικές του σπουδές από τα 6 του χρόνια στην Πάτρα και στην Αθήνα στο Πελοποννησιακό Ωδείο, με τον Δημήτρη Μπαζό του Ωδείου Αθηνών, από όπου πήρε το πτυχίο της αρμονίας και αντίστιξης και ενοργάνωσης. Συνέχισε τις σπουδές του στη Θεσσαλονίκη με την Χρύσα Μελισσάρη και πήρε το πτυχίο της Φυγής. Βρίσκεται στο δεύτερο έτος της σύνθεσης και θέλει άλλα δύο χρόνια για να πάρει το Δίπλωμα. Στην περίοδο 2000-2002 ανάγονται τα πρώτα μουσικά ποιητικά του έργα με κυριότερα τα: «Μονόλογοι», «Aquicition a non Domino», «Στην Αθάνατη Αγαπημένη», «Νηρηίδες» με τελευταίο το λιμπρέτο της όπερας, «Η Ολυμπιάδα των Λαών». Να σημειωθεί ότι όλες του τις σπουδές τις έχει τελειώσει με άριστα, όπως και αριστούχος είναι και στη Νομική Σχολή.

Οπως λέει και ο ίδιος μάλλον η ενασχόλησή του με τη μουσική οφείλεται στα γονίδια από την πλευρά της μητέρας του. Στην τάξη του Ωδείου Αθηνών φοιτούσαν 5 παιδιά της ίδιας οικογενείας. Ο ξάδερφός του Γιάννης Τσελίκας είναι διδάκτορας στο πανεπιστήμιο της Βοστώνης στη Μουσικολογία, όπως και ο ξάδελφός του Ανδρέας σπουδάζει βοηθός μαέστρου στη Βιέννη, και η Δέσπω, η οποία ασχολείται τώρα με το θέατρο. Όσον αφορά την άλλη του αγάπη, τη Νομική, αυτήν την κληρονόμησε από την πλευρά του πατέρα του.

Σήμερα ο Δημήτρης Αλεξόπουλος περνά τον περισσότερο χρόνο στην πόλη μας, την οποία υπεραγαπά και, όπως λέει ο ίδιος, όνειρό του είναι, αν κάποια μέρα μπορέσει να ιδρύσει ένα τρίτο Μέγαρο Μουσικής. Εξάλλου, η Κομοτηνή είναι ενσυνείδητη πρώτη επιλογή για τις σπουδές του. Τρεις φορές το μήνα βρίσκεται στη Θεσσαλονίκη για τις μουσικές σπουδές του.

Εκείνο το οποίο μέσα σε όλα τα άλλα προξενεί εντύπωση είναι η σχέση του με την αρχαία ελληνική γλώσσα, την οποία μιλά ίσως καλύτερα, όπως λέει ο ίδιος, από την νεοελληνική. Από την τρίτη τάξη δημοτικού ξεκίνησε μαθήματα αρχαίας ελληνικής γλώσσας και η αγάπη του προς αυτήν αντανακλάται στο έργο του το οποίο προσεγγίζει περισσότερο αρχαίο ελληνικό δράμα και λιγότερο ευρωπαϊκή όπερα.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.