Μαγεψε ο «πασι κλεινος Οιδιπους»

Με μεγάλη επιτυχία συνεχίστηκε την περασμένη Παρασκευή το 46ο Φεστιβάλ Φιλίππων. Περί τους 2000 θεατές απόλαυσαν την υπέροχη και καλοστημένη παράσταση του Θεάτρου Τέχνης-Κάρολος Κουν, «Οιδίπους επί Κολωνώ» του Σοφοκλή, σε σκηνοθεσία του αξέχαστου Μίμη Κουγιουμτζή, η οποία αποτελεί το κύκνειο άσμα του. Πολλοί θεατρόφιλοι από διάφορα μέρη της Ελλάδας, κυρίως από την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης, έσπευσαν να παρακολουθήσουν στο Αρχαίο Θέατρο των Φιλίππων μία παράσταση αξιώσεων με σημαντικούς συντελεστές.

Η συγκεκριμένη παράσταση, η οποία δεν μπόρεσε να ολοκληρωθεί πέρσι στην Επίδαυρο, αλλά και στην υπόλοιπη περιοδεία της, λόγω των άσχημων καιρικών συνθηκών, είναι αφιερωμένη στη μνήμη του σκηνοθέτη Μίμη Κουγιουμτζή που έφυγε τον περασμένο Μάρτιο.

Ο Σοφοκλής στα βαθιά γεράματά του, όταν πια πλησίαζε τα ενενήντα του χρόνια, επανέρχεται στον τραγικό του ήρωα, τον Οιδίποδα. Χρησιμοποιεί το μύθο του γέροντα και τυφλού Οιδίποδα που ετοιμάζεται να αποχωρήσει οριστικά από τη ζωή, για να μιλήσει για τη δική του αποχώρηση από τη ζωή. Ο ίδιος είναι ήδη 90 χρονών και, πράγματι, σε λιγότερο από έναν χρόνο από τη στιγμή που έγραψε τον «Οιδίποδα επί Κολωνώ», πεθαίνει πριν ακόμα «διδαχθεί» το τελευταίο του αυτό έργο.

Είμαστε προς το τέλος του περίφημου 5ου (χρυσού) αιώνα της Αθήνας. Όλα τα μεγάλα γεγονότα και τα τεράστια ονόματα αυτού του αιώνα έχουν τελειώσει. Όλοι οι μεγάλοι άντρες του που τον δόξασαν έχουν πεθάνει. Ο μόνος που βρίσκεται ακόμα στη ζωή (αλλά υπέργηρος) είναι ο Σοφοκλής. Ο νεώτερός του Ευριπίδης έχει αποδημήσει ήδη πριν από έναν χρόνο. Και ο παλαιότερος εκείνου, ο Αισχύλος, έχει πεθάνει πριν από 50 σχεδόν χρόνια. Είναι πια μόνος. Ο Σοφοκλής μέσα από τα λόγια του Χορού μιλάει για τον ίδιο. Και σήμερα- 2410 χρόνια αργότερα!- τον ακούμε σαν να μιλούσε τώρα για μας. Κι αυτό χάρη στην έξοχη πράγματι μετάφραση του Δημήτρη Μαρωνίτη.

Σ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης, κι ενώ το κοινό απολάμβανε χορικά και διαλογικά μέρη στα νέα ελληνικά, είχε την αίσθηση ότι το έργο παρουσιαζόταν στα αρχαία ελληνικά! Ένα πραγματικό επίτευγμα, που πετυχαίνεται πολύ σπάνια στις μεταφράσεις.

Αλλά κι ένα έργο πράγματι μοιραίο. Ήταν το τελευταίο έργο που έπαιξε ο Αλέξης Μινωτής- και η τελευταία αποχώρησή του από τη σκηνή ως Οιδίποδας. Και τώρα, όμως, είναι το τελευταίο έργο ζωής που σκηνοθέτησε ο Μίμης Κουγιουμτζής πριν «αναχωρήσει» κι εκείνος ξαφνικά και αδόκητα πριν από λίγους μήνες.

«Με το ανάστημά του ως άνθρωπος ο Οιδίπους επιβάλλεται στους θεούς: δεν πρόκειται για συγχώρηση, γιατί δεν υπήρξε αμάρτημα. Ο «Οιδίπους επί Κολωνώ» είναι η απάντηση του Σοφοκλή στην τραγωδία της ζωής. Ξέρει ότι δεν μπορεί να δικαιώσει τον Θεό στον άνθρωπο, αλλά μπορεί να δικαιώσει τον άνθρωπο στον άνθρωπο», γράφει ο Κίττο καταθέτοντας το ωραιότερο ίσως σχόλιο για το τελευταίο έργο του Σοφοκλή. Η αντιστροφή είναι απόλυτη. Ο «πάσι κλεινός Οιδίπους», που συναντήσαμε μεγαλόπρεπο και γεμάτο αυτοπεποίθηση να εμφανίζεται μπροστά στο λαό της Θήβας στην αρχή του «Οιδίποδα Τυράννου», ελάχιστα θυμίζει τον κουρελιασμένο αυτόν ζητιάνο, τον «πλανήτην Οιδίπουν», ο οποίος βηματίζει τώρα αβέβαια σε ξένη γη αναζητώντας ένα μέρος να ξαποστάσει. Κι αυτό ακόμη δυσκολεύεται να το εξασφαλίσει: ο Χορός μόνο που δεν τον πετάει έξω από το ιερό άλσος του Κολωνού, στο οποίο ο ήρωας εισβάλλει εν αγνοία του.

Στο κέντρο της Ορχήστρας- πριν ακόμα αρχίσει η παράσταση- μας υποδεχόταν η σκηνογραφική πρόταση του Διονύση Φωτόπουλου. Μια ωραία, με πλούσια σκιά ελιάς- το ιερό δένδρο της Αττικής, που ο Σοφοκλής υμνεί στην έσχατη τραγωδία του «Οιδίπους επί Κολωνώ», συμπίλημα της γεροντικής σοφίας του- πάνω σ’ ένα παταράκι, μπροστά από τη θυμέλη, και λίγα αναμμένα φαναράκια, σκορπισμένα στα ερείπια της σκηνής: αυτό ήταν το σκηνικό περιβάλλον- πεμπτουσία της λιτότητας- που πρότεινε ο Φωτόπουλος και που άφηνε σχεδόν γυμνή την ολοστρόγγυλη ορχήστρα να υποδεχθεί την παράσταση του Μίμη Κουγιουμτζή και του «Θεάτρου Τέχνης».

Γύρω από αυτόν τον λιτό, αλλά εντυπωσιακό χώρο κινήθηκε ο Χορός των Γερόντων. Στην καλοδουλεμένη χορογραφία της Σοφίας Σπυράτου.

Και φυσικά, όλοι οι ηθοποιοί της παράστασης παρουσίασαν μία ξεχωριστή και διαφορετική ερμηνεία και μάγεψαν το κοινό με τη ζωντάνια και το πάθος που έβγαζαν πάνω στη σκηνή του Αρχαίου Θεάτρου. Με τον υπέροχο Γιάννη Βόγλη στον Οιδίποδα και τις πολύ καλές παρουσίες των Δήμητρα Χατούπη στην Αντιγόνη και της Κάτιας Γέρου στην Ισμήνη. Ικανοποιητικοί ήταν και οι υπόλοιποι ηθοποιοί της διανομής: ο Θόδωρος Γράψας, ο Κώστας Τριανταφυλλόπουλος, ο Γιάννης Καρατζογιάννης, ο Νίκος Νίκας και ο Αλέξανδρος Μπουρδούμης. Αξίζει να αναφερθεί ξεχωριστά η μουσική σύνθεση από τον Φίλιππο Τσαλαχούρη και η αυτοπρόσωπη παρουσία του επί σκηνής παίζοντας φλάουτο.

Το χειροκρότημα στο τέλος της παράστασης ήταν θερμό από το κοινό και παρά τη μικρή ψιχάλα που έκανε την εμφάνισή της κάπου στη μέση της παράστασης, έμεινε προσηλωμένο και συνέχισε να παρακολουθεί συγκλονισμένο την παράσταση του Θεάτρου Τέχνης. Σημαντική και αξιέπαινη επιλογή του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ. Καβάλας να εντάξει την εν λόγω παράσταση στο φετινό 46ο Φεστιβάλ Φιλίππων.

Μπάμπης Καλπάνης

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.