Χρωματα του τοπου μας

Στο εισαγωγικό σημείωμα της εργασίας, γράφει ο διευθυντής του σχολείου κ. Κεραμυδάς Γιώργος, ο οποίος είχε και την επιμέλεια και δημιουργία της εργασίας σε CD-rom.

«Η σημερινή πραγματικότητα, έτσι όπως απεικονίζεται μέσα από αριθμούς και στοιχεία, μας παραπέμπει σε μια πολυπολιτισμική πλέον σύνθεση των σχολικών τάξεων. Αυτό που πολλοί ήδη ονομάζουν “πολύχρωμες τάξεις”.

Το φαινόμενο αυτό στην περιοχή μας είναι ιδιαίτερα έντονο, αφού υπάρχουν πληθυσμοί με διαφορετικά πολιτισμικά στοιχεία. Διαφορετική γλώσσα, διαφορετικές θρησκευτικές αντιλήψεις, διαφορετική καταγωγή. Στο σχολείο μας φοιτούν μαθητές, που είτε οι ίδιοι, είτε οι γονείς τους, κατάγονται από χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης (Ρωσία, Αρμενία, Γεωργία, Καζακστάν, Ουκρανία κλπ), αλλά και από τη Βουλγαρία. Υπάρχουν μαθητές που είναι χριστιανοί ή μουσουλμάνοι, αλλά και άλλων θρησκευτικών αντιλήψεων.

Η παρουσία των διαφορετικών (ομάδων) μαθητών, αποτελεί πλέον αναπόσπαστο μέρος της σχολικής πραγματικότητας. Η ομαλή και έγκαιρη ένταξη αυτών των παιδιών, είναι υπόθεση όλων όσων εμπλέκονται στην εκπαιδευτική διαδικασία. Είναι επιτακτική αναγκαιότητα, πέρα από την καθημερινή εκπαιδευτική διαδικασία, να οργανωθούν κατά τρόπο συστηματικό και συντονισμένο, προγράμματα που έχουν σχέση με το περιβάλλον, τον πολιτισμό, την καταγωγή υγείας, την κυκλοφοριακή αγωγή, την επαφή με τις παραδόσεις και τις συνήθειες των προγόνων τους.

Το θέμα που επιλέχτηκε έχει για στόχο να φέρει κοντά, τους σημερινούς μαθητές με θέματα που άπτονται με τον τρόπο ζωής των πατεράδων και των παππούδων τους. Να μάθουν τι παιχνίδια έπαιζαν τότε που η σύγχρονη τεχνολογία δεν υπήρχε. Να ακούσουν τα παραμύθια και τις ιστορίες, με τις οποίες ανατράφηκαν. Να γνωρίσουν παραδοσιακά τραγούδια των διαφόρων κοινωνικών ομάδων που υπάρχουν και συμβιώνουν εδώ στις Σάπες. Αν και η ηλικία των μαθητών είναι σχετικά μικρή, ασχολήθηκαν με ιδιαίτερη αγάπη και ενδιαφέρον με το θέμα που επέλεξαν, χάρη και στο θερμό ζήλο και καθοδήγηση που είχαν από τις δυο δασκάλες τους».

Τα παιδιά της Δ’ τάξης, που είναι χωρισμένα σε δυο τμήματα, δούλεψαν μαζί όλη τη διάρκεια της χρονιάς με απόλυτη επιτυχία. Έπαιξαν μαζί τα παραδοσιακά παιχνίδια, αφού πρώτα τα διδάχτηκαν από αυτούς που έφεραν τις πληροφορίες. Τα παιχνίδια τους βιντεοσκοπήθηκαν και αποσπάσματα παρουσιάζονται στο CD. Τα παραμύθια διαβάστηκαν μέσα στην τάξη και μετά τα παιδιά μετέφεραν τις εντυπώσεις τους στις ζωγραφιές που δημιούργησαν. Οι πιο πολλές από αυτές έχουν εμπλουτίσει το CD, μαζί με τα κείμενα και τις περιγραφές. Στα παραμύθια ακόμη, οι μαθητές, κάνοντας χρήση της νέας τεχνολογίας, αφηγήθηκαν τα παραμύθια και τώρα η αφήγησή τους, ζωντανεύει την παρουσίαση των παραμυθιών μέσα στο CD. Το ίδιο έγινε και με τα παραδοσιακά τραγούδια. Όλα τα παιδιά, χωρίς καμιά εξαίρεση έμαθαν να τραγουδούν τα τραγούδια, είτε αυτά ήταν ποντιακά ή θρακιώτικα ή ρωσικά κλπ. Αποσπάσματα δε από αυτά ηχογραφήθηκαν και συμπεριλαμβάνονται στο υλικό του CD. Εδώ πρέπει να σημειωθεί και η ευγενική παραχώρηση που έγινε να επιλεγούν μερικά από τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα και τραγούδια της Θράκης, που περιλαμβάνονται στο CD του Δήμου Κομοτηνής, υπό τη διεύθυνση του Ηλία Ιωαννάκη, που είναι υπεύθυνος των Μουσικών Τμημάτων του σχολείου μας. Επίσης οι μαθητές, διηγούνται μέσα στο CD, τις εντυπώσεις που τους άφησε η επίσκεψη που έκαναν στο λαογραφικό Μουσείο της Κομοτηνής. Τέλος, άριστες εντυπώσεις και πολύτιμη εμπειρία αποκόμισαν τα παιδιά, κατά τις επισκέψεις που έκαναν, για να παρακολουθήσουν την αναβίωση των εθίμων στον τόπο που έγιναν, όπως “Η Γυναικοκρατία” – “Η βαρβάρα” – “Οι μωμόγεροι” – “Το Ραμαζάν και το Μπαϊράμ (μουσουλμανικές γιορτές) – το Ασσουρέ (μουσ. έθιμο) – “Παρακάλεση για βροχή (μουσουλ. έθιμο) – “Το κρεμασμένο αυγό” – “Τα καλογιάννια” – Το έθιμο της φωτιάς” κλπ.

Το CD έχει τη μορφή Multimedia παρουσίασης. Παίζει αυτόματα με την είσοδό του στον υπολογιστή. Ο θεατής έχει τη δυνατότητα να διαβάζει τα κείμενα, σε πολλά από αυτά να ακούει και τις αφηγήσεις των μαθητών, τα τραγούδια τους, να βλέπει τις ζωγραφιές τους, και τα παιχνίδια που έπαιξαν κατά τη διάρκεια της χρονιάς, ενώ τέλος θα έχει τη δυνατότητα να εκτυπώνει το κάθε θέμα χωριστά στον εκτυπωτή του, είτε σε μορφή doc (με εικόνα) ή σε απλό κείμενο. Αλλά θα μπορεί να εκτυπώσει και όλα τα θέματα μαζί.

To CD, φωτεινό παράδειγμα για όλα τα σχολεία και όχι μόνο τα διαπολιτισμικά, έχει ήδη αρχίσει να διανέμεται σε όλα τα Γραφεία Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης της Ελλάδας, στο Υπουργείο Παιδείας, στο παιδαγωγικό Ινστιτούτο, στην Ακαδημία Αθηνών και στα σχολεία του Νομού. Ένας ικανός αριθμός θα σταλεί στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου, που είναι ο φορέας που επιχορήγησε την εργασία αυτή.

Παρουσιάζουμε ακολούθως ένα δείγμα από τα παραδοσιακά παιχνίδια, παραμύθια, τραγούδια, ήθη και έθιμα, με τα οποία οι παππούδες και οι γιαγιάδες των μαθητών μεγάλωσαν. Τότε που η σύγχρονη τεχνολογία δεν εμπόδιζε τους ανθρώπους να μιλάνε μεταξύ τους, να παίζουν ομαδικά παιχνίδια, να γεύονται τις χαρές της φύσης, τότε που οι άνθρωποι δεν επικοινωνούσαν με φαξ και e-mails. Στους μήνες που πέρασαν οι μαθητές άκουσαν, διάβασαν, ζωγράφισαν, τραγούδησαν παραδοσιακά παιχνίδια, παραμύθια, τραγούδια. Έζησαν από κοντά την αναβίωση τοπικών και άλλων εθίμων. Την εργασία τους την ονόμασαν- όπως οι ίδιοι μας πληροφορούν στην ηλεκτρονική τους σελίδα dim-sapon.rod.sch.gr – “Χρώματα από τον τόπο μας”, γιατί στις Σάπες ζουν ειρηνικά και αρμονικά άνθρωποι από διάφορες φυλές, θρησκεύματα και τόπους. Χριστιανοί και μουσουλμάνοι, Θρακιώτες, Pόντιοι και Σαρακατσάνοι, Ομογενείς από τη Ρωσία, την Αρμενία, τη Γεωργία. Κι όλα αυτά πέτυχαν ένα σημαντικό στόχο. Έκαναν τα παιδιά να αντιμετωπίζουν με σεβασμό τα ήθη και τα έθιμα της κάθε κοινωνικής ομάδας. Κι αυτό είναι το πιο σημαντικό απ’ όλα.

«Η κολοκυθόπιτα»

(παραδοσιακό ρωσικό παραμύθι)

Μια φορά κι έναν καιρό ήταν μια γριά κι ένας γέρος. Ζούσαν μέσα στο δάσος. Μια μέρα ρωτάει ο γέρος τη γριά , αν έχει καθόλου ψωμί. Η γριά ψάχνει και βρίσκει αλεύρι και μια κολοκύθα. Έτσι αποφάσισε να φτιάξει μια κολοκυθόπιτα. Την έβαλε στο φούρνο και σε μια ώρα η κολοκυθόπιτα ήταν έτοιμη. Την έβγαλε απ’ το φούρνο και την έβαλε στο παράθυρο να κρυώσει.

Η κολοκυθόπιτα είδε πως δεν την έβλεπαν ο γέρος κι η γριά, πήδηξε απ’ το παράθυρο και άρχισε να περπατάει στο δάσος. Ξαφνικά συναντάει ένα λαγό που της λέει:

– Έλα να σε φάω, γιατί πεινάω πολύ.

– Δε θα με φας εσύ, κάποιος άλλος θα με φάει, απάντησε η κολοκυθόπιτα.

Προχώρησε πιο πέρα και συναντάει ένα λύκο που της λέει:

– Έλα να σε φάω, γιατί πεινάω πολύ.

– Δε θα με φας εσύ, κάποιος άλλος θα με φάει, απάντησε εκείνη.

Προχώρησε παραπέρα και συναντάει μια αλεπού. Τη βλέπει και της λέει:

– Μήπως θες να με φας κι εσύ;

– Όχι, δε θέλω να σε φάω, αλλά θέλω να ανεβείς στη μύτη μου, απάντησε η αλεπού.

Ανέβηκε η κολοκυθόπιτα στη μύτη της αλεπούς κι η αλεπού την έφαγε με μιας.

Αλλά παρόλα αυτά, ο γέρος κι γριά ζήσανε καλά κι εμείς καλύτερα.

«Παρακάλεση για βροχή»

‘’Γιαμούρ Ντουασί”

(Έθιμο των μουσουλμάνων)

Στο χωριό Αρσάκειο του Δήμου Σαπών, οι μουσουλμάνοι άντρες συγκεντρώθηκαν στον ιερό χώρο που έχουν, έξω από το χωριό τους, ένα περιφραγμένο χωράφι, όπου βρίσκεται ο τάφος κάποιου ιερού προσώπου της θρησκείας τους, κάτι αντίστοιχο με τους δικούς μας Αγίους. Κάθε χρόνο, τέτοια εποχή, τα σπαρμένα από καιρό χωράφια έχουν ανάγκη από βροχή, για να μεγαλώσουν τα σπαρτά και να καρποφορήσουν.

Όταν δεν βρέχει, οι μουσουλμάνοι οργανώνουν αυτή τη συγκέντρωση, που ονομάζεται «Γιαμούρ Ντουασί» { προσευχή για βροχή} στον ιερό τους χώρο και προσεύχονται στον Αλλάχ για βροχή και «χαϊρ». Κάτι αντίστοιχο με τη λιτανεία των χριστιανών. Τα λόγια της προσευχής είναι συγκεκριμένα και λέγονται μόνο εκείνη την ημέρα. Την προσευχή διαβάζει ο ιμάμης του χωριού, ενώ οι υπόλοιποι πιστοί, καθισμένοι τριγύρω ακούνε προσεκτικά, έχοντας γυρισμένες τις παλάμες με τα δάχτυλα προς τη Γη, συμβολίζοντας έτσι τη βροχή. Αντίθετα, στην καθημερινή τους προσευχή έχουν στραμμένες τις παλάμες προς τον ουρανό.

Η προσευχή κρατάει πολλές ώρες, ξεκινώντας από το πρωί, ως αργά το μεσημέρι. Ταυτόχρονα, κάποιοι άλλοι ετοιμάζουν δίπλα σε αυτό το χώρο, το φαγητό που συνοδεύει αυτή την τελετή. Από μέρες πριν, όλες οι οικογένειες των μουσουλμάνων και όχι μόνο, συνεισφέρουν είτε χρηματικά, είτε σε είδος (πρόβατα, μοσχάρια, ρύζι, πλιγούρι), για να ετοιμαστεί το φαγητό. Συνοδεύεται από το «σεκέρ», ένα γλυκό ρόφημα από νερό, ζάχαρη και γαρίφαλο μυρωδικό.

Η προετοιμασία ξεκινάει από πολύ νωρίς το πρωί. Ανοίγουν αυλάκια, καίνε ξύλα, ετοιμάζουν τα κάρβουνα κι εκεί πάνω τοποθετούν μεγάλα καζάνια με το φαϊ που σιγοβράζει. Με το τέλος της προσευχής τρώνε όλοι μαζί καθισμένοι κάτω σε μικρές παρέες.

Σε περίπτωση που κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας έρθει η βροχή, η τελετή δεν αναβάλλεται.

Την ίδια τελετή, πολλές φορές πραγματοποιούν και οι γυναίκες που συγκεντρώνονται σε κάποιον άλλον χώρο, μόνες τους.

Συνήθως, όπως μας είπαν οι πιστοί, ο Αλλάχ εισακούει τις προσευχές τους και πάντα στέλνει βροχή.

«Τα καλογιάννια»

(Έθιμο των Σαρακατσάνων)

“Καλογιάννη” έλεγαν οι Σαρακατσάνοι τον ‘Αι-Γιάννη, τον Πρόδρομο, γιατί ήταν αυτός που βάφτισε το Χριστό.

“Καλογιάννια” ονόμασαν κι ένα είδος λουλουδιού, από το οποίο τα κορίτσια, την παραμονή της γιορτής μάζευαν τόσα κλαδιά, όσα ήταν τα μέλη της οικογένειας. Τα έταζαν, ένα για τον καθένα και τα έδεναν μαζί με κόκκινη κλωστή. Μαζί έδεναν κι ένα δακτυλίδι ή κάποιο ασημικό και όλα μαζί τα έβαζαν σε λίγο νερό μέσα σε ένα δοχείο, “το κακκάβι” για να είναι δροσερά.

“Τα Καλογιάννια”, τα λουλούδια της γης, έπρεπε τη νύχτα της 23ης Ιουνίου να μείνουν μια βραδιά κάτω από τα λαμπερά άστρα του ουρανού, για να αποκτήσουν τις μαγικές τους ιδιότητες.

Την άλλη μέρα, ο πατέρας και η μητέρα του κοριτσιού, τοποθετούσαν το κακκάβι με τα Καλιογιάννια στο κεφάλι της κι αυτή έπαιρνε το δρόμο για τη βρύση, μαζί με όλα τα άλλα κορίτσια.

Στο δρόμο τραγουδούσαν:

“Κίνησα το δρόμο-δρόμο, το στενό το μονοπάτι,

βρίσκω μια σπηλιά στη μέση, κι άλλη μία παρακάτω.

Ξημέρωσα να πάρω μήλα και μαράθηκαν τα φύλλα.

Μην το παίρνεις μην το κρύβεις,

μην το αγουρομαραγκιάζεις,

τά ‘χει ο αφέντης μετρημένα

κι η κυρά του φυλαγμένα”.

Ακολουθούσε ένα γλέντι που δεν τελείωνε πάρα μόνο τις πρώτες πρωινές ώρες. Σύμφωνα με μαρτυρίες παλιότερων Σαρακατσάνων, το γλέντι αυτό κρατούσε δυο νύχτες και τρεις μέρες και παρά την κούραση κανένας δεν έφευγε από εκεί.

Κάποτε όμως όλα αυτά τελείωναν και ο καθένας θα έπαιρνε το δρόμο για το σπίτι του. Πριν όμως γίνει αυτό, το κάθε κορίτσι έπρεπε να πάρει τα δικά της “Καλογιάννια” για να τα πετάξει και να δουν τι είδους μαντικές προβλέψεις θα μπορούσαν να κάνουν.

Μια κοπέλα με το κακκάβι τα σήκωνε όλα μαζί για τελευταία φορά στο κεφάλι της, άπλωνε το χέρι της και χωρίς να βλέπει έπαιρνε ένα στην τύχη.

Τότε φώναζε: “Ποιανής είναι αυτό;”. Το κορίτσι που αναγνώριζε το δακτυλίδι της έλεγε: “Θκομ-θκομ” [δικό μου-δικό μου].

Το έθιμο των Καλογιαννίων το βίωναν οι Σαρακατσαναίοι μέχρι τη δεκαετία του 1950. Μετά και μέχρι το 1992, έμενε μέσα στις καρδιές των παλιότερων, οπότε αναβίωσε και πάλι στα εγκαίνια του παραδοσιακού οικισμού του Συλλόγου Σαρακατσάνων του Νομού Ροδόπης, στις 24 Ιουνίου 1992.

A.X.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.