Μια γονιμη αφετηρια

Την Τετάρτη που μας πέρασε έγινε στην κατάμεστη αίθουσα του ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Κομοτηνής η παρουσίαση της πρώτης ποιητικής συλλογής της δεκαοχτάχρονης μαθήτριας Σεφαάτ Αχμέτ, κόρης του γιατρού Χασάν Αχμέτ και της ζωγράφου Φυσούν Σούκα.

Στην εκδήλωση ο «Παρατηρητής της Θράκης» ήδη αναφέρθηκε, σήμερα όμως με την παρέλευση του ικανού χρόνου επανέρχεται για να φιλοξενήσει το ουσιαστικό περιεχόμενο της εκδήλωσης στην οποία τρεις σημαντικοί συμπολίτες, ο καθένας με τη δική του παρουσία στα πράγματα του τόπου, προσπάθησαν να παρουσιάσουν και να αναδείξουν την πρώιμη, αλλά ουσιαστική συμβολή στα γράμματα του τόπου της ποιήτριας Σεφαάτ Αχμέτ.

Τρεις συμπολίτες εκ των οποίων ο ένας, ο δήμαρχος Τάσος Βαβατσικλής με άλλες ιδιότητες αυτήν τη φορά, αυτή του προσεκτικού και ευαίσθητου αναγνώστη της λογοτεχνίας και του οξυδερκή γνώστη των τοπικών γραμμάτων, ιδιότητες που συντέλεσαν να αγαπήσει αλλά και να αναλάβει από την αρχή σημαντικό ρόλο στην παρουσίαση αλλά και την έκδοση της συλλογής, την οποία μάλιστα εισάγει υπογράφοντας τον πρόλογό της.

Ο έτερος των ομιλητών ήταν ο ψυχίατρος και μεταφραστής του Καβάφη στα τούρκικα Ιμπράμ Ονσούνογλου, ο οποίος και μετέφρασε τα δεκαεννέα ποιήματα της Σεφαάτ, τα γραμμένα στην τούρκικη στην ελληνική και τα πέντε γραμμένα στην ελληνική στην τούρκικη.

Την γενική παρουσίαση της βραδιάς είχε ο συγγραφέας Αμπντουρραχήμ Σουμπασιλάρ, άνθρωπος από χρόνια των γραμμάτων, ιδιότητα η τελευταία που η συνταξιοδότησή του από την ενεργό υπηρεσία του επιτρέπει πλέον να παρουσιάζει.

Ο Αμπντουρραχήμ Σουμπασιλάρ, καλός γνώστης και των δύο γλωσσών διεκπεραίωσε με επάρκεια το ρόλο του συντονιστή της εκδήλωσης, και όχι μόνον . Ήταν αυτός που επιμελήθηκε το βιογραφικό της ποιήτριας στην έκδοση, αλλά και αυτός που επεσήμανε το σημαντικό της από κοινού διοργάνωσης εκδηλώσεων προβολής των γραμμάτων του τόπου…

Σεφαάτ Αχμέτ όμως δια γραφίδος Αμπντουρραχήμ Σουμπασιλάρ, Τάσου Βαβατσικλή και Ιμπράμ Ονσούνογλου…

Αμπντουρραχήμ Σουμπασιλάρ: Ένα πρώτο βήμα

Την σημερινή εκδήλωση θα μπορούσαμε να την χαρακτηρίσουμε ως μια πρωτιά, ως ένα πρώτο βήμα, τουλάχιστον στο πεδίο αυτό, στον τομέα αυτό. Διότι πρόκειται για την βιβλιοπαρουσίαση της συλλογής των ποιημάτων ενός τέκνου της Τουρκικής Μειονότητας της Δυτικής Θράκης και πράγματι για πρώτη φορά η συλλογή των ποιημάτων ενός μέλους της μειονότητας που δημοσιεύονται και πάλι για πρώτη φορά τόσο στην τουρκική όσο και στην ελληνική γλώσσα. Επίσης και η παρουσίαση αυτών για πρώτη φορά και πάλι, γίνεται στις δύο γλώσσες. Και όχι μόνο μ’ αυτό αλλά μερικά εκ των ποιημάτων έχουν γραφτεί από την ποιήτριά μας κατευθείαν στην ελληνική γλώσσα και έχουν μεταφραστεί στην τουρκική. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο ξεκίνησα λέγοντάς σας πως με την σημερινή εκδήλωση πραγματοποιείται μια πρωτιά, γίνεται δηλαδή ή επιχειρείται μάλλον ένα πρώτο βήμα και όπως γνωρίζετε ασφαλώς όλοι σας, μάλλον, σε κάθε πρωτιά όπως χαρακτηρίζεται η σημερινή εκδήλωση και σε κάθε πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή υπάρχει το ρίσκο και, μάλιστα μεγάλο, να γίνονται λάθη. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο λοιπόν, εκ των προτέρων σας ζητώ συγνώμη για τα ενδεχόμενα λάθη και παραλείψεις, που θα γίνουν ή θα παρουσιαστούν κατά τη διάρκεια της παρουσίασης. Εξάλλου γι’ αυτό το λόγο νομίζω και η ποιήτριά μας στην πρώτη σελίδα της συλλογής μας λέει χαρακτηριστικά:

Δεν είμαι ποιήτρια εγώ,

απλά έμαθα την γραφίδα

να κρατώ

και όλο αγάπησα.

Πολύ αγάπησα.

Βέβαια αυτά τα λόγια ενδεχομένως να τα έγραψε και από μετριοφροσύνη αλλά και για να αρνηθεί κατά κάποιο τρόπο τις κριτικές που ενδεχομένως θα υπάρξουν στα λάθη που θα γίνουν καταρχήν, στην παρουσίαση.

Ένα σύντομο όμως βιογραφικό σημείωμα της ποιήτριά μας.

Η Σεφαάτ Αχμέτ γεννήθηκε στην Κομοτηνή στις 30.6.1985 και είναι η κόρη του ζεύγους Χασάν Αχμέτ (ιατρού παθολόγου, ο οποίος υπηρέτησε και ως δημοτικός σύμβουλος στην Κομοτηνή και είναι καλός χρήστης της γραφίδας) και Φυσούν Σούκα (ζωγράφου, η οποία διδάσκει ζωγραφική στα εργαστήρια του Συλλόγου Επιστημόνων της Μειονότητας).

Η Σεφαάτ Αχμέτ τελείωσε το δημοτικό σχολείο το σχολικό έτος 1996-97 στο Πρώτο Μειονοτικό Δημοτικό Σχολείο Κομοτηνής (Ινταντιέ) και συνέχισε τη βασική της εκπαίδευση στο Τέταρτο Γυμνάσιο Κομοτηνής. Όταν ήταν μαθήτρια της δευτέρας γυμνασίου το ποίημά της με τίτλο «Το σχολείο μου», που το είχε γράψει στα ελληνικά, δημοσιεύθηκε στην Επετηρίδα του έτους 1998-99 του παραπάνω σχολείου.

Ο σχολιαστής Μ.Ν. της εφημερίδας Κομοτηνής «Παρατηρητής της Θράκης», που αργότερα είδε τυχαία την εν λόγω επετηρίδα, έγραφε στη στήλη του μεταξύ των άλλων τα εξής: «Έπεσε τυχαίως, στα χέρια μας και η χαρά που νιώσαμε ήταν μοναδική. Η επετηρίδα 1998-99 του 4ου Γυμνασίου Κομοτηνής μας χάρισε, ίσως, το πιο όμορφο φθινοπωρινό χρώμα στα δέντρα, στον ουρανό, στη ζωή. Ο ήλιος που λάμπει, λοιπόν, για την Σεφαάτ Αχμέτ. Πού; Μα, στο σχολείο της… Κι έτσι η Σεφαάτ έκανε το δικό μας φθινόπωρο να ζηλεύει το δικό της φθινόπωρο. Τι λές Σεφαάτ, θα λάμψει ο ήλιος του Σχολείου σου και για μας;`»

Η Σεφαάτ Αχμέτ όταν ήταν μαθήτρια τρίτης τάξης του ίδιου σχολείου στη συνέντευξη που έδωσε στις συμμαθήτριές της, η οποία δημοσιεύθηκε στην επετηρίδα του 1999-2000, στις απαντήσεις της, μεταξύ των άλλων, αναφέρει τα εξής:

«… Η προετοιμασία του ποιήματος γίνεται υποσυνείδητα. Η διαδικασία γραφής δεν χρειάζεται πολλή ώρα.» «Κρατάω σημειώσεις από σκέψεις ή συναισθήματα που έχω κατά καιρούς και όταν νιώθω έτοιμη γράφω.» «Όταν διαβάζω ξανά τα ποιήματά μου μετά από καιρό δεν αισθάνομαι όπως όταν τα έγραψα.» «Πήγαινα στο θέατρο (στο Θέατρο Ανάγνωσης του ‘Σαφάκ’) από 10 χρόνων, διάβαζα ποιήματα, μ’ άρεσε να ασχολούμαι με το γράψιμο.» «Το γράψιμο είναι ένας τρόπος να ξεφεύγω από τα προβλήματά μου. Νιώθω ότι επικοινωνώ και εκφράζω τα συναισθήματά μου καλύτερα μ’ αυτόν τον τρόπο.» «Οι γονείς μου αγαπούν την τέχνη και με ενθάρρυναν» «Θα ήθελα να γίνω ποιήτρια. Αν και πιστεύω ότι θα είναι δύσκολο.» «Θα ήθελα βέβαια να κάνω τα ποιήματά μου βιβλίο. Γιατί όχι;»

Το σχολικό έτος 2002-2003 μαθήτρια της τρίτης –τελευταίας- τάξης πια στο Δεύτερο Λύκειο της Κομοτηνής η Σεφαάτ Αχμέτ σκέφτεται να σπουδάσει νομική.

Η Σεφαάτ Αχμέτ αναφέρει ότι το ‘Σαφάκ’, το περιοδικό τέχνης και πολιτισμού που εκδίδεται στην Κομοτηνή, το οποίο διάβαζε και το μελετούσε όταν ακόμα ήταν μαθήτρια δημοτικού, και η συμμετοχή της στο Θέατρο Ανάγνωσης ‘Σαφάκ’, όπου ήταν στην απαγγελία ποιημάτων, έπαιξαν σημαντικό ρόλο στο να αρχίσει να ενδιαφέρεται για την ποίηση και γενικότερα για τη λογοτεχνία. Το πρώτο ποίημά της με τίτλο «Σκέφτομαι και Κραυγάζω» απαγγέλθηκε από την ίδια στα τουρκικά και στα ελληνικά σε μια εκδήλωση στις 5 Απρίλη 1996 στο Ιδρυμα Νικολάου Παπανικολάου της Κομοτηνής προκαλώντας ευμενή σχόλια. Το ίδιο ποίημα δημοσιεύθηκε στις εφημερίδες ‘Παρατηρητής’ και ‘Χρόνος’ της Κομοτηνής και στο περιοδικό ‘Σαφάκ’. Ο ‘Χρόνος’ μάλιστα δημοσίευσε το ποίημα αυτό με το εξής σχόλιο: «Η εφημερίδα μας δεν συνηθίζει να δημοσιεύει ποιήματα. Ωστόσο κάνοντας μια εξαίρεση φιλοξενεί στις στήλες της το ποίημα αυτό που απέσπασε κολακευτικά σχόλια.»

Στη διάρκεια των μαθητικών της χρόνων αρκετά ποιήματα της Σεφαάτ Αχμέτ έχουν δημοσιευθεί στο λογοτεχνικό περιοδικό ‘Σαφάκ’, καθώς και στις εφημερίδες ‘Παρατηρητής’, ‘Χρόνος’, ‘Ιλερί’ και στη ‘Μακεδονία’ της Θεσσαλονίκης και απέσπασαν κολακευτικές κριτικές.

Η ίδια η Σεφαάτ Αχμέτ δηλώνει ότι είναι επηρεασμένη από την ποίηση του Ναζήμ Χικμέτ, ενώ τής αρέσει πολύ ο Καβάφης. Με την ευκαιρία ας αναφέρουμε εδώ ότι ο κριτικός Τ.Β. του ‘Παρατηρητή’ μετά τη δημοσίευση εκεί του ποιήματος της Σεφαάτ Αχμέτ με τίτλο «Σε Ρωτάω: Ξέρεις Πώς Είναι;» παρομοίαζε την ποιήτριά μας με τον Στρατή Τσίρκα και τον Καβάφη.

Τάσος Βαβατσικλής: Το άρτιο ποιητικό σύμπαν της Σεφαάτ Αχμέτ

Ουσιαστικά πρόκειται για ένα παιδί.H Σεφαάτ είναι μόνον δεκαοκτώ χρονών και φυσιολογικά, όπως ένα οποιοδήποτε άλλο παιδί της ηλικίας της η Σεφαάτ έπρεπε να κρατά χαρτί και μολύβι για την άλγεβρα και τη φυσική, τα λατινικά και τα αρχαία.

Η Σεφαάτ από μικρό παιδί ξεχώριζε. Από τη δεύτερη τάξη του γυμνασίου, ψάχνοντας λέξεις και ρυθμούς, προσπαθούσε μες από το υλικό που προσέφερε η καθημερινότητα να ανακαλύψει ιδέες και έννοιες, που άξιζε να τις περιβάλλει, να τις ενδύσει με την αθανασία του στίχου.

Το ποίημά της «Το σχολειό μου», γραμμένο στα 1998-1999 στα ελληνικά, κατέγραφε έτσι αγνοώντας τα σίδερα της αυλής, το σχολείο ως τόπο ζύμωσης των ιδεών, παραβάλλοντάς το με ήλιο.

Ο ήλιος που λάμπει

Με τη ζεστασιά που δίνει μου θυμίζει

Το σχολείο μου.

Εκεί μαθαίνω να αγαπώ, να συνεργάζομαι

Να εκφράζομαι, να σέβομαι τον εαυτό μου

Και τα γράμματα

Σήμερα τέσσερα χρόνια μετά, η Σεφαάτ στην πρώτη της ποιητική συλλογή μας παραδίδει είκοσι τέσσερα ποιήματα εκ των οποίων τα δέκα εννέα γραμμένα στην μητρική της γλώσσα, την τούρκικη και πέντε στη δεύτερη γλώσσα του τόπου της, την ελληνική.

Είκοσι τέσσερα ποιήματα, τα δέκα εννέα και σε μετάφραση του εκλεκτού συντοπίτη διανοούμενου Ιμπράμ Ονσούνογλου στην ελληνική, που κατορθώνει, όπως φαίνεται από τα γραμμένα απευθείας στην ελληνική ποιήματα της Σεφαάτ, να αποδώσει με ακρίβεια τα ποιητικά της χαρακτηριστικά, τους ρυθμούς εκείνους , που καθιστούν από τώρα την ποίηση της Σεφαάτ Αχμέτ ιδιαίτερη. Τη λιτότητα του ύφους δηλαδή, το φαινόμενο του διασκελισμού, του σπασίματος διαφορετικά του νοήματος σε δύο στίχους, την πρόταξη του ουσιαστικού και της ρηματικής έκφρασης, το ελάχιστο των επιθέτων.

Δύσκολη τεχνική που η Σεφαάτ αποδίδει σε δύσκολους δασκάλους, στον Κωνσταντίνο Καβάφη τη ροπή στη λιτότητα, στο Ναζίμ Χικμέτ το σπάσιμο του νοήματος του στίχου.

Πέρα όμως από την τεχνική, η Σεφαάτ με την πρώτη της ποιητική συλλογή, παρόλο το νεαρόν της ηλικίας της, μας καταθέτει ένα άρτιο ήδη ποιητικό σύμπαν.

Ένα σύμπαν, στο οποίο καθιστά συνομιλητές της κατ’ αρχήν τις ιδέες της ελευθερίας, της δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης, της ελπίδας καταθέτοντας μια πρώτη ενότητα ποιημάτων με ανθρωπιστικό- αγωνιστικό- διεκδικητικό κλασικά περιεχόμενο. Τα ποιήματα «Σκέφτομαι και υψώνω την φωνή μου», «Η φωνή της νεολαίας», «Η αναζήτηση της ελευθερίας», «Η ελπίδα» είναι κάποια απ’ αυτά.

Ένας ακόμη δεύτερος κύκλος ποιημάτων της Σεφαάτ είναι τα ερωτηματικά ή υπαρξιακά της ποιήματα, εκείνα που θέτουν το ερώτημα, αν αξίζει ο αγώνας, «το κάλεσμα στο δρόμο της καλοσύνης», όπως στα ποιήματα «Η ζωή», «Είμαι ένα τίποτα εγώ», «Στον ιδιαίτερο κόσμο», «Ρωτάω τον εαυτό μου», «Σε ρωτάω», «Σε ρωτάω ξέρεις πώς είναι».

Μια τρίτη ακόμη ενότητα ποιημάτων συνιστούν όσα καλούν και προσκαλούν την αγάπη, την αγάπη εν ευρεία εννοία ως προορισμό και ολοκλήρωση της ζωής. Τέτοιου είδους είναι τα ποιήματα «Η απουσία της αγάπης», «Χάνεσαι μέσ’ την ύπαρξη», «Γιατί», «Η τελευταία ευκαιρία», «Αγώνας για αγάπη», «Ήσουνα εσύ», «Επιθυμία που χάνεται», «Ο εαυτός μου».

Τρεις ενότητες ποιημάτων σχεδόν ομόκεντρες, γιατί για τη Σεφαάτ η ειρήνη, η ελευθερία, η αγάπη προς τον άλλον, η αγωνία για την τύχη του άλλου, τα ερωτήματα για τον προορισμό του ανθρώπου είναι απολύτως συνυφασμένα, αξεδιάλυτα αλληλοσυμπλεκόμενα.

Η τέταρτη ενότητα ποιημάτων της, γι’ αυτό κι ομιλούμε για άρτιο ποιητικό σύμπαν από τη δεκαοχτάχρονη μόνον Σεφαάτ είναι η συνομιλία της με τον κόσμο της τέχνης. Στα ποιήματά της «Προς την ζωγράφο», «Προς τον ποιητή», «Προς την κιθαρίστρια», η Σεφαάτ και αφού έχει προτρέψει τη ζωγράφο

Ζωγράφισε έναν κόσμο

Που να έχει κατακόκκινα τριαντάφυλλα,

καταγάλανες θάλασσες,

Κάτασπρα άστρα, καταπράσινα δέντρα

Μ’ έναν τέτοιο τρόπο

Που ποτέ να μην σβήνουν

καταλήγει:

Μόνον που πέρασαν τα χρόνια

Κι απόμειναν τα τραγούδια, τα αισθήματα, τα δάκρυα

κι αλλού

Ύστερα η ζωή είναι ένα ποίημα

Ατέλειωτο στο γράψιμο

Είναι ένα δάκρυ

Που δεν στεγνώνει εύκολα

Είναι ένας ήχος κιθάρας αξέχαστος