Ταξιδι στα βαθη της μουσικης δημιουργιας

Μια δεκαετία ήδη συμπληρώνει το Μουσικό Γυμνάσιο Λύκειο της πόλης μας από την ίδρυσή του και τόσο με την άρτια λειτουργία του όσο και με τις ποικίλες εκδηλώσεις του παρέχει την ευκαιρία στους μαθητές, αλλά και σε όλους εμάς να γνωρίσουμε καλύτερα το μαγικό κόσμο της μουσικής, όχι της μουσικής ευρείας κατανάλωσης, αλλά της τέχνης της μουσικής, αυτής με τις πανάρχαιες ρίζες και τις πάμπολλες εκφάνσεις.

Τα αποτελέσματα της συστηματικής διδασκαλίας και της ιδιαίτερης αγάπης για όλα τα είδη της ελληνικής μουσικής δημιουργίας είναι οι μουσικές βραδιές που παρουσιάζονται στα πλαίσια των «Ελευθερίων Θράκης» και φέτος.

Μετά την προχθεσινή επιτυχημένη εκδήλωση-αφιέρωμα στην jazz μουσική, σήμερα το βράδυ στις 9 το Μουσικό Γυμνάσιο Λύκειο Κομοτηνής διοργανώνει εκδήλωση με θέμα «Ελληνικός Μουσικός Πολιτισμός», στο Αμφιθέατρο του νέου κτιρίου του Μουσικού Σχολείου.

Το Μουσικό Γυμνάσιο – Λύκειο Κομοτηνής, παρουσιάζει σε μια πολυδιάστατη παράσταση, όπου συνδυάζονται ο Λόγος, η Μουσική, ο Χορός και η Θεατρική Τέχνη, τους σημαντικότερους σταθμούς της Ελληνικής Μουσικής Δημιουργίας: Αρχαία, Βυζαντινή – Παραδοσιακή και Σύγχρονη.

Η Μουσική υπήρξε η πιο αγαπημένη απ’ όλες τις τέχνες για τους Έλληνες, ένας χώρος τον οποίο η φιλοσοφική σκέψη μοιραζόταν με τους μαθηματικούς υπολογισμούς. Αναγνωρίζεται η ιδιαίτερη επίδραση που ασκεί η Μουσική πάνω στις ανθρώπινες ψυχές και τη στενή συγγένεια με τους υπέρτατους νόμους που διέπουν το σύμπαν. Αφιερώθηκαν πλήθος από θεωρητικές μελέτες στην Αρμονία και τη Ρυθμική καθώς και στην μελέτη των μουσικών οργάνων. Οι απεικονίσεις μουσικών σκηνών σε αγγεία και ανάγλυφα μας βοηθούν να κατανοήσουμε την τεχνική που ανέπτυξαν οι αρχαίοι Έλληνες μουσικοί.

Το μουσικό ταξίδι στους ελληνικούς αιώνες ξεκινάει με την παρουσίαση από τη Θεατρική Ομάδα του Μουσικού Σχολείου (υπό τις σκηνοθετικές οδηγίες του Θ. Βρουζέλη και τη μουσική διδασκαλία της Μ. Κεφαλίδου) του συνθετικού έργου «Μούσες» (στο οποίο η Ρ. Λάμπρου που είχε την επιμέλεια των κειμένων, αξιοποιεί τις δημιουργίες της Επικής, της Λυρικής και της Δραματικής Ποίησης και καταγράφει τη συμβολή των Μουσών στη γένεση του ελληνικού πολιτισμού). Επιλέχθηκε η Ελληνική Μυθολογία, με τη σοφία των συμβολισμών που τη διακρίνει, για να εξηγήσει την προέλευση, τις επιρροές, τις καινοτομίες και τις τεχνικές που αναπτύχθηκαν ως την ελληνιστική και ρωμαϊκή εποχή.

Γιατί η Ελληνική Μουσική δεν είναι «άφωνη», όπως πολλοί νόμιζαν, αλλά ξαναζωντανεύει μέσα από τις πηγές: επιγραφές, όπως η στήλη του Σεικίλου και οι Δελφικοί Ύμνοι, παπύρους, με χορικά του Ευριπίδη, αρχαιολογικά ευρήματα, όπως η ύδραυλις στο Δίον. Η μεταγραφή των πινάκων του Αλύπιου στη σύγχρονη μουσική σημειολογία, η ανακατασκευή αρχαίων μουσικών οργάνων και οι ηχογραφήσεις με αφορμή την αναβίωση των Ολυμπιακών Αγώνων, του Δράματος με τις Δελφικές Γιορτές αναζωπύρωσαν το ενδιαφέρον και αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης.

Ο δεύτερος τρόπος να πλησιάσουμε την Αρχαία Ελληνική Μουσική είναι η βαθύτερη γνώση της Βυζαντινής και Δημοτικής Μουσικής μας. Το αποτέλεσμα συστηματικής διδασκαλίας και ιδιαίτερης αγάπης για το Βυζαντινό Μέλος είναι το ψάλσιμο των Ύμνων από τη Βυζαντική Χορωδία του Μουσικού Σχολείου υπό τη διδασκαλία του Χ. Μαρκόπουλου.

Η μουσική της Ορθόδοξης Ανατολικής Εκκλησίας είναι ευρύτερα γνωστή ως Βυζαντινή, επειδή παράγεται από τον όρο «Βυζάντιο», όπως επικράτησε να ονομάζεται μεταγενέστερα το μεσαιωνικό κράτος με πρωτεύουσα την Κωνσταντινούπολη, η Ρωμανία. Περιλαμβάνει τις θρησκευτικές μελωδίες της βυζαντινής περιόδου, της εποχής μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης αλλά και τις μεταβυζαντινές συνθέσεις που διατηρούν τη μελική και τη μορφολογική δομή που διασώθηκε από τους ψάλτες και τους εκκλησιαστικούς μουσικούς.

Η Βυζαντινή μουσική είναι μονοφωνική χωρίς καμία οργανική συνοδεία. Ο Ρωμανός ο Μελωδός είναι ο ονομαστότερος ποιητής κοντακίων. Τροπάρια και στιχερά γράφουν η Κασσιανή και ο αυτοκράτορας Λέων ο Σοφός. Στον Ιωάννη τον Δαμασκηνό αποδίδεται η Οκτάηχος (οι Βυζαντινοί με τη λέξη ήχος αντικατέστησαν τον τρόπο των αρχαίων). Τον 12ο αιώνα ολοκληρώνεται η Υμνογραφία. Μεγάλοι μαΐστορες είναι ο Ιωάννης Κουκουζέλης που διαμόρφωσε την υστεροβυζαντινή σημειογραφία και ο Ιωάννης Γλυκύς. Το σύστημα της παρασημαντικής εξελίσσεται και φτάνει μέχρι σήμερα μέσα από τη μεταρρύθμιση των αρχών του 19ου αιώνα από τους Χρύσανθο, Γρηγόριο και Χουρμούζιο. Διακρίνεται σε ειρμολογικό, στιχειραρικό και παπαδικό, των οποίων τα μέλη περιλαμβάνονται σε αντίστοιχους Κώδικες του Αγίου Όρους.

Αντίθετα η κοσμική μουσική των Βυζαντινών δεν ήταν γραπτή και πέρασε προφορικά στη νεότερη παράδοσή μας μέσα από τα δημοτικά τραγούδια. Στους κύκλους του Δημοτικού Τραγουδιού εντάσσονται τα Ακριτικά και τα Κλέφτικα. Το Ακριτικό τραγούδι δημιουργείται κατά τον 9ο-11ο αιώνα εκφράζει τους αγώνες των Ακριτών στα σύνορα της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Το Κλέφτικο στα μεταβυζαντινά χρόνια, στα χρόνια της τουρκοκρατίας έως το 1821 απηχεί τη ζωή του νεότερου ελληνισμού.

Τη σχέση του Δημοτικού τραγουδιού με την αρχαιοελληνική ποίηση και μουσική μαρτυρεί και η καταγωγή των λέξεων «τραγούδι» και «τραγουδώ» από την «τραγωδία» και το ρήμα «τραγωδώ». Παρά την αλλαγή της προσωδίας από ποσοτική σε τονική στη νεοελληνική δημοτική μελωδία επιζούν ακόμη οι αρχαιοελληνικοί ρυθμικοί σχηματισμοί: ο αρχαίος ρυθμός επίτριτος των αρχαίων λαϊκών ασμάτων που χρησιμοποίησε ο Αριστοφάνης στις κωμωδίες του συναντάται στο ρυθμό 7/8 του συρτού – καλαματιανού, ο εννεάσημος που εντοπίζεται στην ποίηση της Σαπφούς χορεύεται (9/4) στον ζεμπέκικο και στον καρσιλαμά (9/8), ο Απολλώνιος παιωνικός ρυθμός των πέντε χρόνων διασώζεται σε τσακώνικους και ζαγορίσιους χορούς και εμπνέει σύγχρονους Έλληνες συνθέτες όπως τον Χατζιδάκι, τον Θεοδωράκη, τον Σαββόπουλο. Τα Κάλαντα, τα Χελιδονίσματα επιβιώνουν, τα σκόλια συνεχίζουν οι μαντινάδες, τα γαμήλια επιθαλάμια είναι τα παστικά στο Βυζάντιο και τα παραξυπνήματα του νέου ελληνισμού, τα αποκριάτικα δρώμενα (κουδουνάτοι) και οι καρναβαλιστές εξακολουθούν να αποτελούν το θίασο του Διονύσου, τα Αναστενάρια με την τελετουργική πυροβασία επιτυγχάνουν την ένθεση έκσταση, οι Θρήνοι του Επιταφίου παραπέμπουν στα Λήναια, συνεχίζονται οι θυσίες ταύρων και οι παραλογές διασώζουν μοτίβα των επών, όπως η αναγνώριση συζύγων μετά την επιστροφή του ξενιτεμένου.

Το Ελληνικό Δημοτικό Τραγούδι, διατονικό ή χρωματικό, με συλλαβικές ή μελισματικές μελωδίες, όταν τραγουδιέται, όπως και η Βυζαντινή Μουσική, είναι μονόφωνο και τροπικό στη δομή του, δηλαδή οι μελωδίες του, χωρίς αρμονική συνοδεία, στηρίζονται σε διαφορετική αλληλουχία διαστημάτων από αυτήν του μείζονα και του ελάσσονα τρόπου της δυτικής μουσικής.

Στη Λαϊκή Μουσική εντάσσεται η νεότερη αστική δημιουργία που εκτείνεται από την επτανησιακή και αθηναϊκή καντάδα με δυτικές επιδράσεις, ως το ρεμπέτικο, το ελαφρολαϊκό και το έντεχνο ελληνικού τραγούδι των επώνυμων συνθετών. Το αστικό λαϊκό τραγούδι γεννήθηκε στα λιμάνια του ελλαδικού χώρου και άνθισε στη Μ. Ασία, μεταφυτεύτηκε στην Ελλάδα μετά τη μικρασιατική καταστροφή. Το ρεμπέτικο, αρχικά περιθωριακό, με κυρίαρχα τα θέματα της φυγής και του έρωτα, την κοινωνική αδικία, κομπανία με το σαντούρι, το ούτι και το βιολί που συναντάμε στους πρώτους ρεμπέτες Μάρκο Βαμβακάρη, Μπάτη, θα αντικαταστήσουν με το μπουζούκι και το μπαγλαμά οι νεότεροι συνθέτες Παπαϊωάννου και Τσιτσάνης.

Η Παραδοσιακή Ορχήστρα και Χορωδία υπό τη διεύθυνση του Χ. Χατζόπουλου και η Ρεμπέτικη Κομπανία του Δ. Χρυσόπουλου πλαισιώνονται από το Χορευτικό Σχήμα με χοροδιδασκαλία του Α. Δημαρά και ξεδιπλώνουν την ποικιλία των ελληνικών ρυθμών.

Την εκδήλωση θα ολοκληρώσει το βραβευμένο με το Α΄ Πανελλήνιο Βραβείο Σύνολο Σύγχρονου Ελληνικού Τραγουδιού με συνθέσεις των Μ. Χατζιδάκι, Μ. Θεοδωράκη και Χρ. Λεοντή υπό τη διεύθυνση της Μ. Περπερίδου.

Κλίμακες, μελωδίες, ρυθμοί, μουσικά όργανα, έθιμα και παραδόσεις έχουν διαφυλάξει στο πέρασμα των αιώνων το ύφος και το ήθος της ελληνικής φυλής. Το τρίπτυχο Ποίηση – Μουσική – Χορός είναι ταυτόσημο με την ίδια τη ζωή και την επιδίωξη της ελευθερίας. Γι’ αυτό είναι πάντοτε διδακτική, με την ευρύτερη έννοια του όρου, μια αναδρομή στη διαχρονική εξέλιξη της ελληνικής μουσικής και στην άμεση σύνδεση του τραγουδιού, της μουσικής και του χορού με την ιστορική πορεία του ελληνισμού ως συμβόλων ταυτότητας και ιστορικής μνήμης.

Υπεύθυνοι καθηγητές:

Α. Θεατρικής Ομάδας

Μουσική Διδασκαλία: Μαρία Κεφαλίδου

Θεατρική Διδασκαλία & Σκηνοθεσία: Θεόδωρος Βρουζέλης

Επιμέλεια κειμένων: Λάμπρου Ράνια

Β. Βυζαντινής Χορωδίας: Χρήστος Μαρκόπουλος

Γ. Παραδοσιακής Ορχήστρας και Χορωδίας: Χρήστος Χατζόπουλος

Δ. Ρεμπέτικης Ορχήστρας: Δημήτριος Χρυσόπουλος

Συμμετέχουν οι μουσικοί Σπύρος Μουρελάτος και Χρήστος Ναλμπάντης

Ε. Ομάδα Χορού: Δημαράς Αθανάσιος

ΣΤ. Μεικτό Σύνολο Σύγχρονου Ελληνικού Τραγουδιού: Μαρία Περπερίδου.

Από τις «Μούσες» της Αρχαίας Ελλάδας, στο «Τζιβαέρι», στη «Γκιουλ Μπαχάρ» και στην «Περιμπανού» του Μάνου Χατζηδάκι, οι συντελεστές της εκδήλωσης και τα ίδια τα παιδιά του Σχολείου υπόσχονται μαγικές στιγμές κι ονειρεμένες, απόψε το βράδυ, σε μια μουσική πανδαισία μέσα στην ανοιξιάτικη βραδιά.

Επιμέλεια: Α.Χ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.