Η «ομορφια της τεχνης» στην «πολη με τα χιλια χρωματα»

Της Μαρίας Μπόντη

Από την Ξάνθη ξεκίνησε στις 20 Μαρτίου την πρώτη παρουσίασή της «Η ΟΜΟΡΦΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ», όπως ονομάζεται η καινούργια εικαστική δημιουργία του Ευθύμη Βαρλάμη, του Έλληνα δημιουργού που ξεχωρίζει στη διεθνή σκηνή και η μεγάλη συλλογή του για τον Αλέξανδρο, που είδαμε το 1999 στην πόλη μας, περιοδεύει σήμερα στα μεγάλα μουσεία της Ευρώπης και της Αμερικής. Η νέα συλλογή περιλαμβάνει πενήντα περίπου έργα τα οποία θα φιλοξενούνται στη Δημοτική Πινακοθήκη της Ξάνθης μέχρι το τέλος του μήνα. Κυρίαρχο θέμα της, η γυναικεία μορφή. Σε γένος θηλυκό, «υπερθετικού βαθμού» όλα όσα ο δημιουργός του Αλέξανδρου επιχειρεί να δώσει αυτή τη φορά στο κοινό της έκθεσης: Τέχνη, Ζωή και Δημιουργία, Ειρήνη, Ομορφιά, Περιπέτεια Ψυχής, Γυναίκα μέσα από την Ιστορία…

Τα εγκαίνια πραγματοποιήθηκαν την περασμένη Παρασκευή από τον Αντιπρόεδρο της Βουλής και βουλευτή Ξάνθης Παναγιώτη Σγουρίδη και από το Δήμαρχο της πόλης Μιχάλη Στυλιανίδη, παρουσία εκλεκτών συντοπιτών μας που ανταποκρίθηκαν θερμά στην πρόσκληση ενθυμούμενοι τον μεγαλοπρεπή «Αλέξανδρο» με τον οποίο πριν από μερικά χρόνια ο Βαρλάμης είχε καταφέρει να συγκλονήσει τους Ξανθιώτες…

Αν όμως περίμεναν και αυτή τη φορά να είναι το συμβολικό ζωντάνεμα της Ιστορίας ή το φυσικό μέγεθος των έργων που θα τους συγκινούσε, ο Βαρλάμης τους επεφύλασσε μια έκπληξη: οι πίνακες είναι μικροί, οι γυναικείες μορφές σε πρώτο πλάνο, η έμφαση δίδεται στο πρόσωπο, του οποίου άλλωστε η εκφραστικότητα συνιστά «ανοιχτό παράθυρο» στην ομορφιά της Δημιουργίας… Παραταγμένες η μία δίπλα στην άλλη, γυναίκες που εκφράζουν κάθε συναίσθημα της ανθρώπινης φύσης τους, από τη λύπη και την αγωνία μέχρι τη χαρά και τη λαγνεία… Γυναίκες που εκπέμπουν ομορφιά και σοφία, σύμβολα του θαύματος της δημιουργίας… Κάτι λοιπόν και πάλι θέλει να μας πει ο Ευθύμης Βαρλάμης… Απουσία του ιδίου, συζητήσαμε για τη νέα του δημιουργία με έναν από τους στενούς συνεργάτες του και μέλος του Κέντρου Τέχνης και Σχεδιασμού Βεργίνας (υπεύθυνου για την οργάνωση της έκθεσης) κ.Αστέρη Νένο.

«Μέσα από την ομορφιά της γυναίκας, εγώ αισθάνομαι την ομορφιά της μητρότητας, αυτού δηλαδή που φέρνει τη ζωή. Τούτο είναι πολύ κοντά στο θεϊκό στοιχείο του ανθρώπου… Η δημιουργία της ζωής… Κι αυτό είναι όμορφο…»: αυτή είναι η πρώτη κουβέντα που μας λέει καθώς περιδιαβαίνουμε την έκθεση κοιτώντας στα μάτια τις γυναίκες των ζωγραφικών πινάκων και εκφράζοντας τα συναισθήματα που η κάθε μία από αυτές τις τόσο μυστηριώδεις και τόσο οικείες ταυτόχρονα μορφές, μας προκαλεί με τις σκέψεις που αποκαλύπτονται στο βλέμμα της…

Πώς γεννήθηκε αυτή η έκθεση;

«Η ιδέα ξεκίνησε από μια διάθεση να μεταφέρει με εύκολο, σχετικά, τρόπο – δηλαδή μικρά έργα, πιο προσιτά, ακόμη και για να τα πάρει κανείς, σε αντίθεση με τον «Αλέξανδρο» που ήταν μεγαλοπρεπή έργα και η μεταφορά και οργάνωσή τους σε μικρές, ακριτικές πόλεις ήταν δύσκολη – εικόνες που να μιλάνε για την ομορφιά της Τέχνης. Την ομορφιά της Τέχνης όπως την εννοεί ο Βαρλάμης όπως δηλαδή είναι η ελληνική αντίληψη της Τέχνης… Έχουμε, πρέπει να πω, μια διαφορά από την ευρωπαϊκή αντίληψη για την οποία η Τέχνη είναι περισσότερο μια ικανότητα ή μια επιτηδειότητα του καλλιτέχνη. Στην Ελλάδα ξέρουμε ότι η Τέχνη είχε ένα πιο ιερό, πιο λατρευτικό χαρακτήρα, είχε ένα άλλο σκοπό, κι αυτό προσπαθεί να υπενθυμίσει, να αγγίξει ο Βαρλάμης. Να αγγίξει τις ψυχές των ανθρώπων με το έργο του, να τους θυμίσει την ομορφιά, μια ομορφιά που έρχεται από πιο βαθιά, δεν είναι η εξωτερική ομορφιά…»

Απών και παρών ο Βαρλάμης… Τι είναι αυτό που θέλει να μας πει; Τι είναι η «Ομορφιά της Τέχνης»;

«Είναι πρόσωπα, είναι γυναίκες, είναι η ανάμνηση της μητέρας, της κοιλιάς της μάνας στην οποία η ύπαρξή μας έχει την αρχή της… Ένα περιβάλλον απόλυτα ασφαλές… Έχει εικόνες που αγγίζουν πάρα πολλά σημεία της Ιστορίας της Τέχνης αλλά και της ιστορικής εικονογράφησης… Οι μορφές της Ολυμπιάδας και της Ρωξάνης είναι αυτές που συνδέουν τη συλλογή με την προηγούμενη του «Αλέξανδρου»… Ιστορικές μορφές ή πρόσωπα δοσμένα με ένα ιστορικό τρόπο, πιο κλασσικό… Όλα τα πρόσωπα έχουν μια σύνδεση με τα έργα της ευρωπαϊκής ζωγραφικής αλλά με έναν τρόπο πιο ελληνικό και θα τολμούσα να πω πιο «μεταφυσικό» με την έννοια ότι αυτό που βλέπεις δεν είναι η ομορφιά, η λάμψη η εξωτερική, είναι η έκφραση η εσωτερική που έχουν… Κι αυτό είναι το στοιχείο που χρωστάει ο καλλιτέχνης στους ανθρώπους γιατί αυτό είναι που μπορεί να κάνει! Να συνδέσει τους ανθρώπους, να διευκολύνει την επικοινωνία τους με πιο εσωτερικά πράγματα, πιο πνευματικά… Ο ίδιος γράφει πολύ χαρακτηριστικά ‘η Τέχνη βαίνει ενάντια στην πεζότητα και στον υλισμό της καθημερινότητας που αντιμάχεται την πραγματική ύπαρξη του ανθρώπου’, που προσπαθεί να την υποβαθμίσει και να την οδηγήσει σε πιο φθηνά σενάρια… Μ’ αυτή την έκθεση που είναι πιο απλά τα πράγματα, πιο φιλικά, πιο προσιτά, αυτό το αίσθημα θέλει να δώσει: ότι είναι όμορφη η Δημιουργία και ο καλλιτέχνης δεν κάνει τίποτ’ άλλο παρά να βοηθάει να πάμε πιο κοντά στο θαύμα αυτό της Δημιουργίας όταν το βλέπουμε έτσι μέσα απ’ τα μάτια του, μέσ’ απ’ τα σύμβολά του να μας το φέρνει πιο κοντά και πιο οικεία… Κάτι που όλοι θα έπρεπε να το αισθανόμαστε, αλλά λίγο οι συνθήκες, και η αγωγή και η βία και και το άγχος, μας έχουν απομακρύνει από πράγματα που είναι αυτονόητα και δικά μας…»

Ανασύρει σίγουρα από την ελληνική Ιστορία, σύμβολα ο Βαρλάμης, όπως είπε και ο Αντιπρόεδρος της Βουλής στο χαιρετισμό του, αλλά πώς μπορεί να τα «επιβάλλει» σε μια εποχή που αυτά δεν είναι και …τόσο της μόδας;

«Δεν επιβάλλει… Προσπαθεί να ξαναθυμίσει ελληνικά σύμβολα τα οποία έχουν ατονήσει ή περάσει σε δεύτερη μοίρα ή δεν είναι της μόδας… Προσπαθεί να ξανακάνει «μόδα» τον ελληνισμό, όχι όμως με μια εθνικιστική έννοια αλλά με την έννοια που έλεγε και στο έργο του «Αλέξανδρος»: ότι είναι η πιο ενδιαφέρουσα εκδήλωση του ελληνικού πνεύματος, έχει κοσμοπολίτικες διαστάσεις, αγγίζει όλους τους ανθρώπους, τους αγκαλιάζει…Ας μη ξεχνάμε πως ένας καλλιτέχνης είναι πάντα ένας πρόδρομος… Προαισθάνεται πράγματα και προσπαθεί να τα φέρει στον κόσμο. Δηλαδή να του δείξει τα «μελλούμενα». Θα δείτε ότι πριν από τους δύο Παγκόσμιους Πολέμους έχουμε αυτόν τον κατακερματισμό της Τέχνης, την Αφηρημένη Τέχνη που ουσιαστικά δείχνει αυτή την επερχόμενη διάλυση η οποία εμφάνιζε στην κοινωνία τα πρώιμα συμπτώματά της… Οπωσδήποτε στον άνθρωπο της Ευρώπης, το βόρειο άνθρωπο, η Τέχνη είναι περισσότερο μια «δημιουργική νεύρωση» όπως λένε οι ειδικοί. Δηλαδή, ο βόρειος άνθρωπος, ο άνθρωπος της Ευρώπης που τώρα έχει κυριεύσει όλο τον κόσμο, αντιδρά στη δυσκολία του περιβάλλοντος με την Τέχνη… Έτσι προσπαθεί να ξεφύγει από αυτό που του μεταφέρει ένα περιβάλλον σκοτεινό – λιγότερο φως ,περισσότερη δυσκολία στην επιβίωση… Ο μεσογειακός άνθρωπος δεν είχε αυτή την αντίληψη… Βέβαια σήμερα, κι αυτός κυριεύθηκε από την ίδια νεύρωση αλλά ο Βαρλάμης επιμένει να μας θυμίζει αυτή την πιο ελληνική, πιο μεσογειακή διάθεση του ανθρώπου… Που κάνει τη ζωή απλούστερη, «φτωχότερη» αλλά πιο ευτυχισμένη… Μιλάει ακριβώς στα βαθύτερα στρώματα της μνήμης μας. Τη μνήμη που σώζεται στα κύτταρα μας…»

Τι λέει ο ίδιος ο καλλιτέχνης για τη νέα του δημιουργία

Η έννοια της ομορφιάς είναι πολύ στενά δεμένη με την Τέχνη. Πρόκειται για δυο έννοιες που είναι σα ζευγάρι, η μια μέσα στα πλάτη της άλλης. Βέβαια η ομορφιά αναφέρεται στην πατρίδα της, από εκεί που προέρχεται και φωλιάζει αιώνια, την Ψυχή.

Ο γήινος εγκέφαλος με τις γήινες αισθήσεις του μόνο τη γνώση προσπαθεί να φτάσει. Μάταια όμως. Δε φτάνει μια ζωή και μια άλλη για να γνωρίσει ο νους το μυστήριο της ζωής, της αγάπης, της πίστης, του σύμπαντος. Αυτά που δε γνωρίζουμε, είναι χιλιάδες πιο πολλά από αυτά που ξέρουμε. Η ψυχή μας όμως είναι άπειρη, θεϊκή, δεμένη με όλες τις ψυχές των ζωντανών.

Η τέχνη είναι το κόκκινο νήμα του λαβύρινθου. Ξεδιπλώνοντας το, περνάμε μέσα από άγνωστα λημέρια, από αόρατες αίθουσες μισοφωτισμένες, μέχρι τη φωτεινή έξοδο που είναι και είσοδος μαζί.

Η ζωή και ο θάνατος είναι σαν την εισπνοή και την εκπνοή. Όσο κρατάμε ανάσα, ζούνε οι εικόνες μέσα μας μία ολόκληρη αιωνιότητα, οι μνήμες της ομορφιάς τα πρόσωπα τ’ αγαπημένα οι μορφές δε χάνουν ποτέ την έντασή τους.

Σ’ αυτή τη γρήγορη εποχή νοιώθω μέσα μου βαθιά την ανάγκη να αντισταθώ σ’ αυτά τα ρεύματα που πασχίζουν να σπάσουν τα φράγματα των αξιών και των ονείρων. Μαζεύω τις εικόνες μου από τα βάθη των πολιτισμών μας και τις στοιβάζω, σα σωρό από άμμο, ενάντια στον πόλεμο της πεζότητας, του υλισμού, της ανδροκρατίας.

Οι μορφές μου είναι ποτισμένες με το αθάνατο νερό, ονειροπαρμένες, ιέρειες της πίστης, της αγάπης, που δεν υπολογίζουν τίποτε, δεν έχουν συμφέροντα και τοποθετήσεις, παρά διατηρούν στο άπειρο τη μνήμη που γεύθηκαν απόλυτα μέσα στη μικρή θάλασσα της μάνας που μας μεγάλωσε στα σπλάχνα της. Οι μορφές μου δε χρειάζονται λόγια. Η ματιά τους δείχνει την ομορφιά τους, την ομορφιά του έρωτα και της αιωνιότητας.

Τα έργα μου είναι αφιερωμένα στις μητέρες μας, στις γυναίκες μας, στις κόρες μας και στα παιδιά μας, σα μια ειρηνική πράξη της προσωπικής μας ταύτισης αλλά και της φυλής μας. Μορφές των αιώνων η Δήμητρα και η Αθηνά, η Σαπφώ και η Αφροδίτη, η Ολυμπιάς και η Θεσσαλονίκη, η Ελένη και η Άλκηστις, η Ιφιγένεια και η Περσεφόνη. Εύχομαι κάποτε να μ’ αξιώσει ο Θεός να ζωγραφίσω όπως αξίζει την πιο μεγάλη Μάνα του σύμπαντος τη Μάνα του Θεού μας την Αειμακάριστη Παναγιά μας.

Βαρλάμης

Ελλάς 2003

Γνωρίζουμε τον Ευθύμιο Βαρλάμη

Σφαιρικός και πολύμορφος καλλιτέχνης, – ζωγράφος, γλύπτης, αρχιτέκτονας, παιδαγωγός.

Γεννήθηκε το 1942 στη Βέροια, σπούδασε στην Αρχιτεκτονική Σχολή της Βιέννης και δίδαξε σε διάφορα Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια και Ακαδημίες.

Το 1988 διηύθυνε το τμήμα Αρχιτεκτονικής στη Θερινή Ακαδημία του Salzburg, όπου παρουσίασε τη θεωρία του «Αυτοματισμού» στην αρχιτεκτονική και το design.

Από το 1992 διευθύνει το Διεθνές Ινστιτούτο για Σχεδιασμό και Επικοινωνία-I.DE.A. στην Αυστρία.

Πραγματοποίησε σειρά από πειραματικά ερευνητικά προγράμματα όπως η «Σαντορίνη, Παγκόσμια Οικολογική Ακαδημία», που οργάνωσε με τη συνεργασία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και Μεσογειακών Πανεπιστημίων.

Το 1995 ζωγράφισε σε 12 πίνακες την Αποκάλυψη του Ιωάννη στα πλαίσια του εορτασμού από το Οικουμενικό Πατριαρχείο των 1900 χρόνων της συγγραφής του έργου στην Πάτμο.

Ο Βαρλάμης με το project της «Πόλης των Παιδιών» και το Childrens Museum Programme διακηρύσσει τη στροφή της αρχιτεκτονικής και της κουλτούρας προς την πολύτιμη ουσία της παιδικότητας.

Το 2002 το Αυστριακό Κοινοβούλιο τον τίμησε και του απένειμε τον τίτλο του «επί τιμή» καθηγητή της Αυστριακής Ομόσπονδης Δημοκρατίας για τη συμβολή του στην οικονομική ανάπτυξη της Κ. Αυστρίας.

Για περισσότερο από 10 χρόνια αφοσιώθηκε στο μεγάλο εικονογραφικό project του «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ 2000» και δημιούργησε περισσότερα από 1500 έργα με θέμα το Μεγαλέξανδρο (πίνακες, γλυπτά, εγκαταστάσεις), που παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά το 1997 στη Θεσσαλονίκη, με την υποστήριξη του επιχειρηματικού κόσμου και των Ο.Τ.Α. της Βόρειας Ελλάδας.

Το 1998 μεταφέρθηκε στην Αθήνα με τη συνεργασία του Δήμου Αθηναίων και στη συνέχεια στα Χανιά, στο Ναύπλιο, στην Ξάνθη, στη Ρόδο, στη Βέροια, στην Κομοτηνή και την Καβάλα υπό την αιγίδα του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας και την ευλογία και υποστήριξη του Οικουμενικού Πατριάρχη κ.κ. Βαρθολομαίου.

Από το 1999 περιοδεύει στο εξωτερικό και παρουσιάστηκε με εξαιρετική επιτυχία στο Κάιρο και την Αλεξάνδρεια, στην Αυστρία, στα πλαίσια του Φεστιβάλ του Δούναβη και αμέσως μετά το 2000 στη Βασιλεία της Ελβετίας, στη Λευκωσία και το 2001 στις Βρυξέλλες, στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Βασιλικό Μουσείο Τέχνης και Ιστορίας. Επόμενες εκθέσεις προγραμματίζονται για το Λονδίνο, τις Η.Π.Α., τις Ινδίες και το Πακιστάν.

Η τελευταία μεγάλη εικαστική δημιουργία του με θέμα τη «Θεσσαλονίκη», ένα πολύμορφο σφαιρικό έργο για την πόλη που εκφράζει και μεταφέρει την ιστορία, τον παλμό και την περηφάνια της πόλης, παρουσιάστηκε με εντυπωσιακή επιτυχία στα πλαίσια των “Δημητρίων” το φθινόπωρο του 2002

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.