Νυχτες με τον Οσκαρ Ουαιλντ

ΙΙ. Ουκ εν τω πολλώ το ευ: ευφυολογήματα και γνωμικά

Πρόθεση αυτού του μικρού αφιερώματος σε ένα λαμπρό μυαλό, στο οποίο το λιγότερο που οφείλουμε είναι να μην το καταδικάσουμε στη λήθη, δεν είναι να γίνει παρουσίαση των έργων του. Ούτε μπορεί να αναλυθεί αυτή η ιδιόρρυθμη γραφή και σοφία του. Παραθέτουμε απλώς μερικές από τις συμπυκνωμένες απόψεις του ίδιου, που υπάρχουν στα έργα του και μπορούν να χαρακτηριστούν ευφυολογήματα ή γνωμικά. Μέσα από το λόγο του δικαιώνεται απόλυτα αυτό που οι πρόγονοί μας έλεγαν: “ουκ εν τω πολλώ το ευ”.

“Αγαπητό μου παιδί, οι πραγματικά επιπόλαιοι άνθρωποι είναι εκείνοι που αγαπούν μια φορά στη ζωή τους. Ό, τι οι ίδιοι αποκαλούν αρετή και πίστη, εγώ το ονομάζω λήθαργο της συνήθειας ή έλλειψη φαντασίας. Η πίστη στη συναισθηματική ζωή είναι το ακριβές αντίστοιχο της σταθερότητας στη διανοητική ζωή- απλώς μια ομολογία χρεοκοπίας… πολλά είναι τα πράγματα που θα πετούσαμε, αν δε φοβόμασταν πως θα βρεθούν άλλοι να τα μαζέψουν”.

“Συνείδηση και δειλία είναι ταυτόσημα πράγματα, Μπαζίλ. Η συνείδηση είναι η εμπορική επωνυμία της εταιρείας. Αυτό είναι όλο”.

“Το υπέρτατο αμάρτημα είναι το να΄ σαι ρηχός. Καθετί που έχεις συνειδητοποιήσει είναι σωστό”.

“Δεν υπάρχει λόγος να σου πω πως για μένα οι μεταρρυθμίσεις στην ηθική είναι το ίδιο άσκοπες και χυδαίες, όσο και οι μεταρρυθμίσεις στη θεολογία. Μα και το να προτίθεσαι να γίνεις ο καλύτερος άνθρωπος είναι μια αντιεπιστημονική επιτήδευση, το να΄ χεις γίνει βαθύτερος άνθρωπος είναι προνόμιο εκείνων που έχουν υποφέρει”.

“…η ομορφιά, η πραγματική ομορφιά, αρχίζει εκεί που τελειώνει η διανοητική έκφραση. Η διανόηση, αυτή καθεαυτή, είναι μια μορφή υπερβολής και καταστρέφει την αρμονία κάθε προσώπου”.

“Ο μόνος τρόπος να απαλλαγούμε από τον πειρασμό, είναι να υποκύψουμε σ΄ αυτόν”.

“Καλός θα πει να βρίσκεσαι σε αρμονία με τον εαυτό σου… δυσαρμονία θα πει να είσαι υποχρεωμένος να βρίσκεσαι σε αρμονία με τους άλλους”.

“Οι γυναίκες δοκιμάζουν την τύχη τους με το γάμο, οι άνδρες τη διακινδυνεύουν”.

“Ο άνδρας μπορεί να είναι ευτυχισμένος με κάθε γυναίκα εφόσον δεν την ερωτεύεται”.

“Ο καλλιτέχνης είναι δημιουργός ωραίων πραγμάτων. Σκοπός της τέχνης είναι ν΄ αποκαλύπτει την τέχνη και να κρύβει τον καλλιτέχνη”.

“Κανένας καλλιτέχνης δεν έχει συμπάθειες ηθικής υφής. Μια ηθικής υφής συμπάθεια για έναν καλλιτέχνη, αποτελεί ασυγχώρητη επιτήδευση ύφους”.

“Δεν υπάρχουν ηθικά και ανήθικα βιβλία. Τα βιβλία είναι καλογραμμένα ή κακογραμμένα. Αυτό ειν΄ όλο”.

ΙΙΙ. «DE PROFUNDIS» από τη φυλακή

Ο ΄Οσκαρ Ουάιλντ, βρίσκεται έγκλειστος στη φυλακή του Πέντοβιλλ αρχικά και αργότερα σ΄ αυτή του Ρήντιγκ, καταδικασμένος για δύο χρόνια σε καταναγκαστικά έργα με την κατηγορία της ανηθικότητας.

Το τι αντιμετώπισε ο στις φυλακές, τι έζησε και τι συνέβη τελικά στην ψυχή αυτού του μοναδικού πνεύματος αφήνουμε να μας το διηγηθεί ο ίδιος. Το γράμμα “De Profundis”και οι δύο επιστολές που έστειλε σε εφημερίδα της εποχής για τη βελτίωση του σωφρονιστικού συστήματος της Αγγλίας περιγράφουν ακριβώς την κατάσταση. Ο Ουάιλντ, καταφέρνει παρά το μεγάλο πόνο του να κρατήσει κάποιες αποστάσεις από την οδυνηρή ζωή του. Ωστόσο η στέρηση φαίνεται στο γράψιμό του. Υποστηρίζοντας πως τώρα κατακτάει την πραγματική ατομικότητα, γίνεται μέσα στις φυλακές του ον κοινωνικό, βιώνοντας καταστάσεις πρωτόγνωρα σκληρές και συμπάσχει με άγνωστους και παρακατιανούς. Αμφισβητεί τις αξίες του Ελληνικού Πνεύματος και αποκηρύττει την “ευδαιμονική αντίληψη της ζωής” ψάχνοντας τις αλήθειες του και τη σωτηρία του στην Αγία Γραφή και στο Χριστό. Ξέρει πως την πιο άσχημη φυλακή και ανελέητη τιμωρία θα τις συναντήσει με την αποφυλάκισή του και προσπαθεί να θωρακίσει προκαταβολικά τον εαυτό του, δημιουργώντας νέες κοσμοθεωρίες. Βρίσκει το θάρρος και στέλνει τις δύο επιστολές, υπογράφοντας σαν πρώην κατάδικος εξαργυρώνοντας τον πόνο του με το άνοιγμα καινούριων πληγών. Παρά τις προσπάθειές του, η ψυχή του έχει ηττηθεί και στο μυαλό του διατηρεί τις άσχημες εικόνες. Προκάλεσε την τύχη του όταν αρνήθηκε να ακούσει τους φίλους του, που τον παρακαλούσαν να φύγει από τη χώρα, βλέποντας την κακή έκβαση της δίκης. Πίστευε πως θα ζούσε μια καινούρια μοναδική εμπειρία. Δεν μπορούσε να φανταστεί πως τον τέλειο εξευτελισμό δεν μπορούν να το χωρέσουν, ούτε να τον αφομοιώσουν η ψυχή και η λογική. Στην Αγγλία απαγορεύτηκε να αναφέρεται το όνομά του. Τον αποκαλούσαν he (αυτός). “Η μπαλάντα της φυλακής του Ρήντιγκ” είναι το τελευταίο του έργο. Ακολουθεί σιωπή, κάποια ταξίδια και η πλήρης παραίτηση.

“Κάποιο βράδυ, σ΄ ένα μπαρ της λεωφόρου των Ιταλών στο Παρίσι, ένας άνθρωπος ντυμένος φτωχικά κι΄ άθλια, μου ζήτησε την άδεια να καθήσει στο διπλανό από το δικό μου τραπέζι. Ήταν ο Όσκαρ Ουάιλδ! Ή μάλλον η τραγική κι ανελέητη παρωδία του. Τα χέρια του δεν ήσαν περιποιημένα, και τα μανικέτια του κακίστης ποιότητος. Ανίκανος να γράψει, περιοριζόταν να θέλγει με τη φωνή του τους θαμώνες του μπαρ, που, από περιέργεια, του πλήρωναν την κονσομασιόν! Τον ξαναείδα πολλές φορές, στο ίδιο κέντρο. Του έλειπαν τα λεπτά, τα ρούχα, οι πραγματικοί φίλοι… Οι τελευταίοι μήνες της ζωής του υπήρξαν φρικώδεις…Σήμερα αναπαύεται στο νεκροταφείο του Μπαζέ. Μετά το θάνατό του, τα έργα του μεταφράστηκαν σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες και η Αγγλία θυμήθηκε ότι ο κατάδικος του Ρήντιγκ ήταν ένας υπέροχος ποιητής! Αλλά και οι λαμπρότερες σελίδες του, δεν είναι παρά αμυδρές ανταύγειες του ίδιου του εαυτού του… όποιος δεν τον άκουσε, αγνοεί σε ποιο ύψος έφτασε το λόγο“.

Αφήνουμε τον Όσκαρ Ουάιλντ να μας μιλήσει “Εκ βαθέων”.

“. Για μας υπάρχει μια εποχή μονάχα, η εποχή της λύπης. Μας έχουν αφαιρέσει τον ήλιο και το φεγγάρι… Είναι πάντα σούρουπο στου καθενός το κελί, όπως και στην καρδιά του. Η ίδια ακινησία της σκέψης, όπως και του χρόνου… Είχα ατιμάσει για πάντα τ΄ όνομα αυτό. Το κατάντησα ένα τιποτένιο παρατσούκλι για τιποτένιους ανθρώπους… Όπου είναι ο πόνος, η γης είναι ιερή. Κάποτε οι άνθρωποι θα νιώσουν τι σημαίνει αυτό. Κι ωσότου το νιώσουν, τίποτε δε θα ξέρουν από τη ζωή… Είμαστε (οι φυλακισμένοι) ανεπιθύμητοι, σαν ξαναβγούμε στον κόσμο… Οι Θεοί μου δώσανε σχεδόν το καθετί. Όμως εγώ… μάζεψα γύρω μου ταπεινές φύσεις κι ασήμαντες διάνοιες… εύρισκα μια περίεργη χαρά στο να σπαταλώ την αιώνια νεότητα…. Έπαιρνα την ηδονή όπου μ΄ άρεσε και διάβαινα… το πρώτο πράγμα που έχω να κάμω είναι να λευτερώσω τον εαυτό μου από κάθε είδους πικρία που μπορώ να έχω για τον κόσμο… Ούτε η θρησκεία, ούτε η ηθική, ούτε η λογική μπορούν να με βοηθήσουν. Κάθε τι που μου συνέβηκε πρέπει να το κάνω να γίνει κατάλληλο για μένα. Το σανιδένιο κρεβάτι, το φαγί που αηδιάζει, οι πρόστυχες δουλειές, οι σκληρές διαταγές… το απαίσιο φόρεμα, η σιωπή, η μοναξιά, η ντροπή, το καθένα χωριστά και όλα μαζί, όλ΄ αυτά πρέπει να τα μεταμορφώσω για να μου γίνουν πνευματική πείρα… Το να λυπάται κανένας για τα παθήματά του, είναι σα να σταματά την ίδια του ανάπτυξη. Το να τ΄ απαρνιέται, είναι σαν να βάζει την ψευτιά πάνου στα χείλη της ίδιας του ζωής… Η κοινωνία δίνει στον εαυτό της το δικαίωμα να επιβάλλει στο άτομο άγρια τιμωρία, όμως έχει επιπολαιότητα, που είναι το πιο μεγάλο ελάττωμα, κι έτσι δεν μπορεί να νιώσει τι έκαμε. Σαν τελέψει η τιμωρία ενός ανθρώπου τον αφήνει στον εαυτό του. Τον αφήνει, σα να λέμε, τη στιγμή ακριβώς που αρχίζει το πιο μεγάλο χρέος σ΄ αυτόν. Ντρέπεται για τις πράξεις της κι αποφεύγει όσους τιμώρησε… Αν μπορέσω να δώσω ένα και μοναχό καλλιτέχνημα, αυτό θα ήτανε αρκετό ν΄ αφαιρέσει το φαρμάκι από την κακία και το περιγέλιο από την ανανδρία και να ξεριζώσει τη γλώσσα του περιφρονητή. Κι αν η ζωή είναι, όπως κι είναι, ένα πρόβλημα για μένα, όμως κι εγώ είμαι ένα πρόβλημα της ζωής… Τώρα μου φαίνεται πως η αγάπη, αδιάφορο ποιου είδους, είναι η μόνη πιθανή εξήγηση της τόσης δυστυχίας που υπάρχει στον κόσμο… Ποτέ μου δε λυπάμαι πως έζησα στην ηδονή. Το΄ κανα σύψυχα, όπως ο καθένας έπρεπε να κάνει ό,τι κάνει. Όμως το να εξακολουθούσα την ίδια ζωή θα ήτανε σα να της είχα βάλει σύνορα… Η τέχνη είναι σύμβολο, γιατί κι ο άνθρωπος είναι σύμβολο… Είχα πει πως η θέση του Χριστού είναι με τους ποιητές…Τόσο ολότελα μπορούν να ενωθούν η ομορφιά κι ο πόνος στην έννοια κι εκδήλωσή τους, που η ζωή του Χριστού είναι ένα αληθινό ειδύλλιο… Οι περισσότεροι άνθρωποι ζούνε για να τους αγαπούν και να τους θαυμάζουν, ενώ έπρεπε να ζούνε αγαπώντας και θαυμάζοντας… Η ένταση κι όχι η έκταση, είναι ο αληθινός σκοπός της σημερινής τέχνης. Δε μας ενδιαφέρει πια ο κανόνας στην τέχνη. Μας ενδιαφέρει η εξαίρεση… Ήτανε γραφτά μου το πόμπεμα, η μακρόχρονη φυλάκιση, η μιζέρια, η καταστροφή, η ατίμωση, όμως δεν άξιζα τέτοια τύχη, όχι, όχι ακόμα…”. (Όσκαρ Ουάιλντ “DE PROFUNDIS” μετάφραση Α. Διώνα Εκδόσεις Δάφνη)

Γ. Συ.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.