Η Ζουζου των ονειρων μας

Ενίοτε η πόλη αίρεται. Ενίοτε η πόλη μάς χαρίζει το ελλείπον, το υψηλόν. Ενίοτε η πόλη μεταβάλλεται, αλλάζει, αποκτά ποιότητες και ύψος, που τις καθημερινές συνήθως αποκαθηλώνει. Για χρόνια μάλλον αποκαθηλώνει.

Πότε εξάλλου αυτή η πόλη συστηματικά εθήτευσε σε υψηλές ποιότητες πολιτισμού; Κατά δόση και κατά περίοδο της επέτρεπαν μόνον να έχει αυτού του είδους τις απολαβές. Ευτυχώς όμως που τα του πολιτισμού συνοδεύει παραμυθητικά το επίρρημα ενίοτε…

Ενίοτε λοιπόν έχουμε την τύχη να απολαμβάνουμε γεγονότα εκπορευόμενα από το σώμα της πόλης, όπως η συναυλία με το Θοδωρή Ξυδιά, τιμή στο παρελθόν της πόλης που φιλοξένησε και συνέβαλε στη δημιουργία προσωπικοτήτων, που τιμούν και το τώρα, και εκδηλώσεις, σαν κι αυτές που ονειρευόμασταν χρόνια και η πόλη ξαφνιάζοντάς μας μάς εδώρισε.

Εκδήλωση όπως αυτή με τα χορικά της Ζουζούς Νικολούδη, που έφερε για λίγο μεν – όσο η διάρκεια μιας παράστασης-που θα μείνει όμως για πάντα χαραγμένη στην μνήμη μας, ό,τι καλύτερο εχάρισε σε παγκόσμιο επίπεδο η σαραντάχρονη σχεδόν μελέτη μιας εμπνευσμένης και πεπαιδευμένης στη μουσική και στο χορό κυρίας.

Της εξαίρετης κυρίας Ζουζούς Νικολούδη, η οποία για μια ακόμη φορά απέδειξε πόσα σημαντικά μπορεί να καρποφορήσουν η αφοσίωση, η διαρκής έρευνα και το ακατασίγαστο πάθος για το τέλειο και το ακριβές.

Τα χορικά που παρακολουθήσαμε το βράδυ της Κυριακής και προέρχονταν από τον Αγαμέμνονα του Αισχύλου, την Ορέστεια, τις Ευμενίδες του Αισχύλου, τις Βάκχες του Ευριπίδη, τους Ιχνευτές του Σοφοκλή και τους Όρνιθες του Αριστοφάνη, στάθηκαν ικανά και να δικαιολογήσουν την παγκόσμια φήμη της μεγάλης κυρίας και κυρίως να μεταδώσουν όσα πολύτιμα στο σώμα της ελληνικής παράδοσης εγγράφονται και μπορούν να αποκτήσουν παγκόσμια εμβέλεια, καταλύοντας το στερεότυπο ότι η κλασικότητα του ελληνικού πολιτισμού εμπερικλείεται στα έργα της κλασικής, της αρχαίας Ελλάδας. Η Ζουζού Νικολούδη ευαίσθητη υποδοχεύς της συνέχειας και μόνον με το έργο της αποδεικνύει το αντίθετο. Εξάλλου δεν μας ελλείπει ο μεγάλος πολιτισμός, οι μεγάλοι αποδέκτες του λείπουν περισσότερο σήμερα από κάθε άλλη φορά. Η μουσική του Μάνου Χατζηδάκι που από τότε συνόδευε και εξακολουθεί να συνοδεύει μοναδικά τους Όρνιθες και ακούγονταν και το βράδυ της Κυριακής απλώς υπογράμμιζε αυτό το κενό των μεγάλων, που συνδιαλεγόμενοι μπορούσαν πενόμενοι μεν, ελεύθεροι όμως από κρατικούς παρεμβατισμούς και χορηγίες να ποιήσουν τα μέγιστα. Ως ποιητές, ως δημιουργοί δηλαδή.

Τ.Β

Υ.Γ. Και δυό “εγκυκλοπαιδικά”, για λόγους οικονομίας του ρεπορτάζ, για τα Χορικά της Ζουζούς Νικολούδη και την ίδια…

Η Ζουζού Νικολούδη για τα «Χορικά»

«Στο αρχαίο δράμα ο χορός υποκρίνεται, τραγουδάει, χορεύει. Τα τρία αυτά στοιχεία λόγος- μουσική-κίνηση, στενά δεμένα μεταξύ τους, δημιουργούν την ανεπανάληπτη εκφραστική δύναμη του χορού της τραγωδίας.

Για τους αρχαίους θα ήταν ίσως αδιανόητο να εκφράζεται ο άνθρωπος μόνο με τον λόγο, ή μόνο με την κίνηση του σώματός του, ή μόνο με το τραγούδι του. Οπωσδήποτε θα έπρεπε να εκφράζεται με όλα τα μέσα που διαθέτει η φύση του.

Εκείνα τα χρόνια όταν οι τραγικοί ποιητές μας ψάχνανε για τους νέους που θα αποτελούσαν το χορό της τραγωδίας τους, ασφαλώς δε θα είχαν τα προβλήματα που έχουμε σήμερα. Η παιδεία των νέων τότε δεν ήταν η νοοκρατική παιδεία της εποχής μας που δημιουργεί υπερτροφικούς εγκεφάλους σε βάρος της αντίστοιχης ανάπτυξης σώματος και ψυχής. Τα παιδιά από μικρά γύμναζαν τα σώματά τους στις παλαίστρες και παράλληλα καλλιεργούσαν το πνεύμα και την ψυχή τους.

Μουσική παιδεία στην αρχαιότητα δεν εσήμαινε εκμάθηση της μουσικής μόνο, αλλά πλατειά γνώση και μύηση σε όλες τις τέχνες των μουσών: ποίηση, μουσική, χορός, γλυπτική, ζωγραφική κλπ.

Επομένως, οι νέοι τότε διέθεταν όλα τα απαιτούμενα εφόδια που χρειάζονται για να γίνουν μέλη του αρχαίου χορού. Σήμερα όμως, όταν αναζητούμε στελέχη για το χορό του αρχαίου δράματος, βρίσκουμε νέους που είναι ή ηθοποιοί ή χορευτές ή μουσικοί αλλά κανείς τους δεν μπορεί συγχρόνως και να υποκρίνεται και να χορεύει και να τραγουδάει, πράγμα που θεωρώ απαραίτητο για να αποδοθεί πλήρως το εκφραστικό μέγεθος του αρχαίου χορού. Το θέμα της κίνησης με έχει επίσης πολύ προβληματίσει γιατί κανένας τυποποιημένος συνδυασμός βημάτων, κινήσεων και ύφους ούτε από το κλασικό μπαλέτο ούτε από τον σύγχρονο χορό, πιστεύω ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κίνηση του αρχαίου χορού.

Στον αρχαίο χορό χρειάζεται μεγάλη οικονομία, λιτότητα και προπάντων αλήθεια ως προς το τι εκφράζει η κίνηση σε σχέση με τον λόγο. Ένα ακόμα σοβαρό θέμα είναι η αντίδραση του σώματος στον ήχο και στον ρυθμό ώστε οι χορευτές να μπορέσουν με ευαισθησία να αποδώσουν με την κίνησή τους τόσο σύνθετους και πλούσιους ελληνικούς ρυθμούς.

Αυτά τα διάφορα προβλήματα με οδήγησαν στη σκέψη πως μόνο αν εκπαιδεύσω μια ομάδα νέων έτσι ώστε να μπορέσουν να εκφραστούν άνετα θεατρικά, μουσικά, κινησιολογικά θα ήταν δυνατόν ίσως να πλησιάσω το όραμα που είχα για το πως πρέπει να λειτουργεί ο αρχαίος χορός.

Έτσι γεννήθηκαν τα ΧΟΡΙΚΑ το 1966. Στόχος μας ήταν η μελέτη και έρευνα στα χορικά μέρη του αρχαίου δράματος, τραγωδία, κωμωδία, σατυρικό δράμα.

Το αποτέλεσμα αυτής της εργασίας δημιούργησε ένα οπτικό- ακουστικό θέαμα στο οποίο ο λόγος μεταφράζεται σε κίνηση και ήχο.

Αυτή η ερμηνεία των χορικών απεδείχθη ιδιαίτερα ευπρόσδεκτη από το ξενόγλωσσο κοινό που έβλεπε ζωντανό το κείμενο μέσα από την κίνηση, τη μουσική χωρίς να ταλαιπωρείται με μια γλώσσα ακατάληπτη γι’ αυτό.

Τα Χορικά παρουσιάστηκαν επί σειρά ετών σε πανεπιστήμια και σε θέατρα στην Ευρώπη, Κύπρο, Η.Π.Α., Καναδά, Νότιο Αμερική, Ιαπωνία».

Η Ζουζού Νικολούδη

Η Ζουζού Νικολούδη γεννήθηκε στην Αθήνα το 1917. Σπούδασε πιάνο με την Gina Bachauer και τον Waldemar Freeman. Αντίστιξη, φούγκα με τους Μάριο Βάρβογλη, Θρασύβουλο Γεωργιάδη και Μενέλαο Παλλάντιο. Χορό και χορογραφία με τους Κούλα Πράτσικα, Marry Wigman, Rosalia Chladek. Ως χορεύτρια σύγχρονου χορού έδωσε πολλά ρεσιτάλ με ιδιαίτερη έμφαση στην ερμηνεία της μουσικής. Αργότερα ασχολήθηκε κυρίως με αρχαίο δράμα (χορογραφία και σκηνοθεσία). Συνεργάστηκε με το Εθνικό Θέατρο, το Θέατρο Τέχνης του Κάρολου Κουν, τη Νέα Σκηνή της Άννας Συνοδινού, το Θέατρο Έλσας Βεργή, του Μάνου Κατράκη, την Εθνική Λυρική Σκηνή και την Όπερα της Πράγας. Το 1966 ίδρυσε την ομάδα Χορικά- Λόγος, Μουσική, Κίνηση, με στόχο τον προβληματισμό και την έρευνα σχετικά με τον χορό του αρχαίου δράματος.

Με τα χορικά εμφανίστηκε επί σειρά ετών σε πανεπιστήμια των Η.Π.Α. και σε διεθνή φεστιβάλ στην Ευρώπη, την Αμερική και την Ιαπωνία. Επί 40 χρόνια δίδαξε σύγχρονο χορό και ρυθμική στη Σχολή της Κούλας Πράτσικα, η οποία στη συνέχεια έγινε η Κρατική Σχολή Ορχηστικής Τέχνης.

Δίδαξε κίνηση για ηθοποιούς(Master classes on stage movement) στα πανεπιστήμια της California, του Berkeley,της Sta Barbara, του U.C.L.A. του Pittsburg, του Michigan, του Boulder,του Colorado,και τουYork του Toronto. Ο Carl Orff την κάλεσε να διδάξει τους Όρνιθες στο Orff Institut στο Salzburg.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.