«Το χαλι της Ανατολης»

Μια πρωτότυπη βιβλιοπαρουσίαση πραγματοποιήθηκε το βράδυ του Σαββάτου στο ξενοδοχείο Φιλία και έφερε την υπογραφή, σε επίπεδο διοργάνωσης, του Ροταριανού Ομίλου Κομοτηνής και από άποψη αισθητικής του αρχιτέκτονα Μηνά Κοσμίδη. «Το χαλί της Ανατολής», η πρώτη έρευνα – μελέτη για τον κόσμο του χαλιού στα ελληνικά δεδομένα έγινε από τη Ντόρα Πέγκα, συγγραφέα του βιβλίου.

Το κοινό, ανάμεσα σε εκλεκτά, σπάνια χάλια, γεύσεις και χρώματα της Ανατολής ταξίδεψε για ένα δίωρο μέσα από την αναλυτική προσέγγιση της φιλολόγου Τζένης Κατσαρή – Βαφειάδη.

Ανάμεσα σε μια εξαιρετική συλλογή χαλιών της Ντόρας Πέγκα στο ξενοδοχείο ΦΙΛΙΑ, το βράδυ του Σαββάτου διοργανώθηκε απ’ το Ροταριανό Όμιλο Κομοτηνής, παρουσίαση του βιβλίου της «Το χαλί της Ανατολής». Την εκδήλωση άνοιξε ο Πρόεδρος του Ροταριανού Ομίλου, κ. Γιώργος Πεταλωτής, ευχαριστώντας την κ. Πέγκα που ανταποκρίθηκε στο κάλεσμα και παρουσιάζοντας τη φιλόλογο και εκδότρια του ΠτΘ, κ. Τζένη Κατσαρή – Βαφειάδη που ανέλαβε τη βιβλιοπαρουσίαση.

Αρχικά, διαβάστηκαν αποσπάσματα απ’ το βιβλίο που είχαν να κάνουν με τα είδη ύφανσης και τη μορφολογία του χαλιού, με τα σύμβολα που συχνά συναντάμε και τα οποία προέρχονται απ’ τον κόσμο των φυτών και των ζώων και την αστρολογία, ενώ έγινε ιδιαίτερη μνεία στα χαλιά του πολέμου, χαλιά χειροποίητα «των καταπονημένων απ’ τον πόλεμο Αφγανών».

Η κ. Κατσαρή φυλλομέτρησε το βιβλίο «Το χαλί της Ανατολής» κάνοντας στάσεις στην αφορμή της συγγραφής, στις 265 «έγχρωμες, εξαιρετικής ποιότητας φωτογραφίες». Σχολιάζοντας τη συμπληρωματικότητα αφήγησης και εικαστικού υλικού, σημαντικό πλεονέκτημα της έκδοσης αιτιολόγησε: «Είναι ένα μεγάλο ως προς τον αριθμό των σελίδων του βιβλίο, το οποίο αναφέρεται σ’ όλη την έκτασή του, ό,τι εμείς στη χώρα μας, αποκαλούμε Ανατολή, διαφορετικά στην ήπειρο της Ασίας, η οποία οριοθετείται στα δυτικά από τη Μαύρη Θάλασσα, την Τουρκία και τη Μεσόγειο, στα ανατολικά από την Κίνα και την Κίτρινη Θάλασσα, στα βόρεια από τα δάση της Σιβηρίας και στα νότια από την Αραβική χερσόνησο, την Ινδία και τον Ινδικό Ωκεανό.

Μια ήπειρο, τη μεγαλύτερη σε έκταση, για την οποία η πλειονότητα στη χώρα μας ελάχιστα γνωρίζει, μια ήπειρο, όμως, με μεγάλη ιστορική και πολιτισμική παράδοση, η γνώση μας για την οποία εξαντλείται σ’ ό,τι, στη χώρα μας, ονομάζουμε «καθ’ ημάς Ανατολή». Στην έκταση δηλαδή των παραλίων του Ευξείνου Πόντου και της Μικράς Ασίας, από τα εδάφη της οποίας προέρχεται και η συγγραφέας.

Με βάση αυτό το δεδομένο, η μελέτη της Ντόρας Πέγκα για το χαλί το οποίο ως προϊόν, στα εδάφη της Ασίας, εγγράφει ιστορία αιώνων, βεβαιώνουν γι’ αυτό τόσο αρχαιοελληνικά συγγράμματα, όσο και αρχαιολογικά ευρήματα, -να σημειώσουμε ότι το χαλί Πάζιρικ, υλικό εύρημα εκτιθέμενο σήμερα στο Μουσείο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης χρονολογείται τον 6ο περίπου αι.,- με βάση, λοιπόν, 1ον το δεδομένο της πολιτισμικής μας, περί του πολιτισμού της Ασίας, άγνοιας, 2ον το δεδομένο της έκτασης, επί της οποίας ξετυλίχθηκε επί αιώνες η ιστορία του χαλιού, ιστορία η οποία σημειωτέον σχετίζεται με κορυφαίους πολιτισμούς όπως ο Περσικός, ο αραβικός, ο αρμενικός, ο ινδικός και ο κινέζικος και 3ον πολιτισμικά δεδομένα σχετικά με το χαλί όπως ότι σ’ αυτό συνδυάζονται τεχνολογία, τεχνική, τέχνη αφ’ ενός και πολιτισμική παράδοση αφ’ ετέρου, οι οποίες στη μεγαλύτερη διάρκεια της ιστορίας των 25 περίπου αιώνων του χαλιού, αφορούσαν, κυρίως, σε νομαδικούς και ημινομαδικούς πληθυσμούς, μεταδιδόμενες από γενιά σε γενιά. Μετάδοση – Παράδοση η οποία εκτός από την τεχνική μετέφερε στο στημόνι και στο υφάδι του χαλιού τους μύθους, τα σύμβολα, τις ιδέες για τον κόσμο και τη φύση, την οπτική με την οποία αυτοί μετέπλαθαν ως συλλογικότητες, -νομαδικές και ημινομαδικές στη συγκεκριμένη περίπτωση- την πραγματικότητα και την ιστορία σε βιωματικό υλικό, και κατ’ επέκταση, σε «υλικό» της τέχνης τους, σε υλικό δηλαδή που επέδιδε θεματολογία στο προϊόν και απελευθέρωνε την έκφραση επί του προϊόντος του καθημερινού τους μόχθου, επί του χαλιού δηλαδή».

Με εντυπωσιακές αναφορές στο ερευνητικό πεδίο της συγγραφέως, η κ. Κατσαρή σχολίασε ότι «το βιβλίο της Ντόρας Πέγκα αποτελεί πραγματικά κατόρθωμα, όχι μόνο γιατί καλύπτει το χρόνιο κενό της ελληνικής βιβλιογραφίας για το χαλί της ανατολής, αλλά και γιατί, το κυριότερο, προσφέρει μια ολοκληρωμένη, για το θέμα, μελέτη».

Δεν παρέλειψε να σταθεί στην ιστορικότητα της μελέτης και στη γνήσια εθνογραφική συνείδηση της κ. Πέγκα, που απομακρύνει την Ανατολή απ’ το εμπορικό εξωτισμό: «Η Ντόρα Πέγκα καταθέτει μια μελέτη τόσο πλήρη, που ο αδαής ως προς την Ανατολή, την ιστορία της και τον πολιτισμό της, μέσω του «μαγικού χαλιού», «Του χαλιού» δηλαδή «της Ανατολής» της Ντόρας Πέγκα αισθάνεται ότι έχει καταρτισθεί όχι μόνον ως προς το χαλί, σε σχέση με τα τούδε ερευνητικά δεδομένα, αλλά και ότι έχει περιέλθει δια των γραμμών του βιβλίου, μια αχανή έκταση με τόσο «γοητευτική», ως προς την πυκνότητά της, ιστορία ώστε να θεωρεί ότι έχει, τουλάχιστον, «ψηλαφίσει» ένα μεγάλο άγνωστό της κομμάτι, στο οποίο, τα ονόματα των πρωταγωνιστικών εθνοτήτων όπως αυτά των Μογγόλων, των Τουρκομάνων, των Περσών, των Αρμενίων, των Αράβων, των Κούρδων, των πληθυσμιακών ομάδων περί το Θιβέτ και τον Καύκασο αποκτούν πλέον περιεχόμενο.

Πλήρες μάλιστα περιεχόμενο καθότι στο χαλί τους εγγράφεται με ευκρίνεια και ο πολιτισμός τους. Η θρησκεία τους, οι δοξασίες τους, οι τρόποι τους στην πνευματική και καλλιτεχνική έκφραση».

Ν. Πέγκα: «Η Ανατολή είναι μακρινή μόνο για εκείνους που δεν θέλουν να την γνωρίσουν»

Τα πλεονεκτήματα ενός βιβλίου 372 σελίδων χωρισμένου σε πέντε ενότητες με πλούσια υποδιαίρεση της κάθε μιας, δεν σταματούν εδώ. Η μοντέρνα άποψη ιστορίας, η σύνδεση του χαλιού με την καθημερινότητα, τη δημιουργική έκφραση και την επιβίωση των ανθρώπων της Ανατολής κρύβονται στους κόμπους χειροποίητων χαλιών και στις σελίδες ενός καλού δουλεμένου βιβλίου.

Η αισθητική του βιβλίου ελκύει βέβαια και τον πιο δύσκολο αναγνώστη, σε βαθμό που από την κ. Κατσαρή χαρακτηρίζεται «album τέχνης της Ανατολής».

Μετά την αναλυτική διείσδυση στον κόσμο του χαλιού μέσα απ’ την καταγεγραμμένη εμπειρία της κ. Ντόρα Πέγκα, η συγγραφέας έλαβε το λόγο για ν’ αποτυπώσει εν ολίγοις τα συναισθήματά της: «Νιώθω χαρούμενη που είμαι στην Κομοτηνή, κοντά στην Ανατολή». Τονίζοντας ότι δεν υπήρχε ελληνική βιβλιογραφία για το χαλί, σημείωσε ότι το 1985 παρακολούθησε μαθήματα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας, ενώ θεωρητικές γνώσεις έλαβε από την πλούσια ξένη βιβλιογραφία που υπάρχει, όπως και από τις συμμετοχές της σε παγκόσμια συνέδρια. Πολύτιμος αρωγός βέβαια είναι η πρακτική γνώση. «Το επάγγελμα δημιούργησε την ανάγκη της συνεχούς επαφής με τα υφαντά». Στο δρόμο της γνώσης ενσωματώθηκε με τις παραδοσιακές κοινωνίες που επισκέφθηκε. «Η Ανατολή είναι μακρυνή μόνο για εκείνους που δεν θέλουν να τη γνωρίσουν». Στα ταξίδια της η κ. Πέγκα γνώρισε από κοντά τους εργάτες του χαλιού: «Το χαλί δουλεύεται απ’ τους φτωχούς Ασιάτες». Εργάτες, νομάδες, των οποίων τον τρόπο ζωής γνώρισε, συνέθεσαν μια πολύτιμη εμπειρία στην ανθρωπογεωγραφία της Ανατολής. «Στις ομαδικές σκηνές, στα στρατόπεδα Αφγανών προσφύγων οι επαγγελματικές σχέσεις μετουσιώνονται σε φιλίες». Οι τωρινές εικόνες στο Αφγανιστάν, στο Πέσαβαρ, στο βόρειο Πακιστάν, οι πρόσφυγες, συνθέτουν οικείες εικόνες για μια ταξιδιώτισσα του 21ου αιώνα. «Γράφοντας το βιβλίο είχα στο νου μου αυτούς τους ταλαιπωρημένους ανθρώπους».

Η κ. Πέγκα, αφού ευχαρίστησε το Ροταριανό Όμιλο Κομοτηνής, και τον Πρόεδρο κ. Πεταλωτή για την πρόσκληση, την κ. Κατσαρή για «την εξαίρετη ανάλυση», παρουσίασε μέσα από μια επιλογή φωτογραφικών σλάιτς χαλιά και εικόνες με εμπόρους και εργάτες του χαλιού.

Το χαλί του κυνηγιού του 16ου αιώνα συμβολίζει τον ανθρώπινο αγώνα για επιβίωση, όπως σημείωσε η κ. Πέγκα. Το χαλί των Μαμελούκων είναι χαλί καλειδοσκοπίου και παρόμοια υπάρχουν σε μουσεία. Το χαλί των Σελτζούκων βρίσκεται στο μουσείο των Μαλεβί Δερβίσηδων, είναι προσευχητάρι και παραπέμπει στον Ισλαμισμό.

Το επόμενο σλάιτς παρουσίαζε τον τρόπο που δουλεύεται το χαλί στην Ανατολή, ενώ σ’ ένα άλλο εικονίζεται η κ. Πέγκα με σκεπασμένο κεφάλι, σύμφωνα με τις παραδόσεις, σε μια επίσκεψη στο Ιράν.

Σκηνή απ’ τα παζάρια στο Αφανιστάν, με πλούσια χρώματα απ’ τα χαλιά που κρέμονται στο δρόμο και κόσμος που παζαρεύει, αγοράζει.

Εντυπωσιακή η εικόνα μιας Τουρκομάνας γυναίκας, με πανέμορφα κοσμήματα.

Από τις φυλές των Καφίρ – Καλάς που εντοπίζονται στο Νουριστάν του Αφγανιστάν, Καλάς που υφαίνουν κιλίμια.

Η κ. Πέγκα με το γιο της, συνοδοιπόρο στα ταξίδια, Σπύρο, συντροφιά μ’ έναν ιδιόρρυθμο συλλέκτη στο Πέσαβαρ, για τον οποίο σχολίασε: «Κάθε που πουλάει ένα χαλί κλαίει και στη συνέχεια το δίνει».

Η παρουσίαση των σλάιτς έκλεισε μ’ ένα χαλί όπου κυριαρχεί το δέντρο της ζωής, σύμβολο παλιάς πίστης με στοιχεία ισλαμικού πολιτισμού.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.