Η ελπιδα να αντικαταστησει τον φοβο

Διατρέχοντας την παγκόσμια επικαιρότητα του 2014, μπορούμε να εντοπίσουμε πολλά γεγονότα σε όλο τον κόσμο τα οποία αποτέλεσαν πηγή φόβου, αποσταθεροποίησης και αγωνίας: Ο θάνατος εκατοντάδων ανθρώπων σε αεροπλάνα που καταστράφηκαν ή εξαφανίστηκαν, η κρίση στην Ουκρανία, ο βομβαρδισμός της Γάζας, η σφαγή των παιδιών στο σχολείο του Πακιστάν και τόσα άλλα. Τα γεγονότα αυτά αποτελούν παραδείγματα της φρίκης και της τρομοκρατίας που ασκείται ανά την υφήλιο από οργανωμένα κράτη αλλά και άλλες ομάδες με οικονομικά, πολιτικά, θρησκευτικά ή ιδεολογικά κίνητρα. Δείχνουν ότι πολύ συχνά τα αυταρχικά συστήματα και οι εξουσίες περιφρονούν την αξία της ανθρώπινης ζωής και χρησιμοποιούν την τρομοκρατία για να διασπείρουν τον φόβο και να επιβάλουν τις θέσεις τους. Ο φόβος και ο τρόμος προκαλούνται όταν οι άνθρωποι αισθάνονται αδύναμοι μπροστά σε καταστάσεις που αδυνατούν να ελέγξουν. Στις μέρες μας, που τα συναισθήματα του φόβου και της ανασφάλειας γίνονται κυρίαρχα και αποκτούν διάρκεια, οι άνθρωποι νιώθουν διαρκώς ευάλωτοι και χειραγωγούνται πιο εύκολα.

Για τα κόμματα της συγκυβέρνησης στη χώρα μας, η καλλιέργεια του φόβου συνέχισε να αποτελεί βασικό εργαλείο αγκίστρωσης στην εξουσία και επιβολής της ανάλγητης και επαχθούς πολιτικής λιτότητας. Ο δημόσιος λόγος τους κυριαρχείται από εικόνες διαρκούς κινδύνου και επικείμενων καταστροφών, καθώς και την υπενθύμιση ότι κάθε παρέκκλιση από τα συμφωνημένα με την τρόικα θα έχουν ανυπολόγιστο κόστος –πολύ μεγαλύτερο από αυτό που καθημερινά καταβάλλουν οι πολίτες – οδηγώντας μας σε ακατάσχετη χρεοκοπία. Την ώρα που σπέρνεται ο φόβος αποκρύπτονται συστηματικά τα νέα σκληρά μέτρα που ετοιμάζονται: φόροι, μειώσεις μισθών και συντάξεων, νέες περικοπές στην υγεία και την κοινωνική φροντίδα. Είναι προφανές ότι οι απαιτήσεις της τρόικας θα ικανοποιηθούν και πάλι χωρίς αντιστάσεις, όπως άλλωστε γινόταν μέχρι τώρα.

Ενώ το φαντασιακό «success story» και το φόβητρο του «grexit» εναλλάσσονταν στη ρητορική της συγκυβέρνησης, η σκληρή πραγματικότητα συνέχισε να αποτελεί καθημερινότητα για τους πολίτες με την υψηλή ανεργία, τη συρρίκνωση του εισοδήματος και την υποβάθμιση στο χώρο της υγείας, της δημόσιας εκπαίδευσης και της κοινωνικής φροντίδας. Ποιοι τελικά διασώζονται από το πρόγραμμα διάσωσης που εφαρμόζεται στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια; Οι δυνατότητες αξιοπρεπούς διαβίωσης, δημόσιας περίθαλψης, εκπαίδευσης, και στοιχειώδους ασφάλισης συνεχώς συρρικνώνονται δημιουργώντας ένα ασφυκτικό παρόν και ένα ζοφερό μέλλον.

Στον χώρο της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης είδαμε να προτείνεται η θέσπιση της μοριοδοτούμενης εθελοντικής εργασίας -έναντι της έμμισθης- για την κάλυψη των μεγάλων κενών σε διδακτικό προσωπικό, ενώ τα πανεπιστήμια συνεχίζουν να στενάζουν από τις ελλείψεις σε πόρους και ανθρώπινο δυναμικό. Στο πλαίσιο του δόγματος «νόμος και τάξη» ιδιωτικές εταιρείες σεκιούριτι ανέλαβαν την «προστασία» του Πανεπιστημίου της Αθήνας και οι φοιτητές που θέλησαν να εκφράσουν στη Σύγκλητο διαφορετική άποψη για το θέμα θεωρήθηκαν «θρασίμια, που δεν έχουν αγωγή από την οικογένειά τους».

Το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης συνεχίζει να πλήττεται καίρια στη λειτουργία του λόγω της ένδειας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι πρόχειρες εγκαταστάσεις προκάτ που στεγάζουν το Τμήμα Κοινωνικής Διοίκησης και Πολιτικής Επιστήμης στην Κομοτηνή επί σειρά ετών, προσβάλλοντας την αξιοπρέπεια του προσωπικού και των φοιτητών και δημιουργώντας μια εικόνα απαξίωσης της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στην πόλη. Η χρόνια αυτή υποβάθμιση βάσιμα οδηγεί κάποιους στο να σκέφτονται ότι το επόμενο βήμα θα είναι να ρημάξει το Τμήμα από την αδιαφορία των κρατούντων ή ακόμα και να «εξαφανιστεί» με τη μέθοδο της αξιολόγησης ή στο πλαίσιο ενός νέου σχεδίου ΑΘΗΝΑ. Άλλωστε, είναι πολύ πρόσφατη η παράλογη απόφαση συγχώνευσης των δύο ανόμοιων Τμημάτων, της Κοινωνικής Διοίκησης με τη Πολιτική Επιστήμη, η οποία έχει αφήσει πολλά τραύματα αλλά και ερωτηματικά για τη σκοπιμότητά της. Η δε παράλειψη της Κοινωνικής Εργασίας ως εισαγωγικής κατεύθυνσης στις πανελλήνιες είναι ένα ακόμα δείγμα της αντίληψης που προωθείται για την κοινωνική φροντίδα και την ποιότητα της εκπαίδευσης.

Ωστόσο, από αυτόν τον «απολογισμό» του 2014 δεν λείπουν και οι πιο «φωτεινές σελίδες». Μικρές εστίες αντίστασης, ενάντια στην καταστροφή του περιβάλλοντος, με χαρακτηριστικό το παράδειγμα τις Σκουριές, ενάντια στις αυθαίρετες απολύσεις, όπως ο αγώνας των καθαριστριών του Υπουργείου Οικονομικών στο Σύνταγμα, ενάντια στην παραβίαση των δικαιωμάτων των κρατουμένων όπως η συμπαράσταση στην απεργία πείνας του Ρωμανού για το δικαίωμα στην εκπαίδευση, αποτελούν παραδείγματα συλλογικής και αλληλέγγυας δράσης και αντίστασης στην αυθαιρεσία της οικονομικής και πολιτικής εξουσίας.

Ενώ το 2014 τα προβλήματα συνέχισαν να οξύνονται, φαίνεται ότι άρχισε να υποχωρεί η επίδραση της στρατηγικής του φόβου η οποία επικράτησε τα προηγούμενα χρόνια μαζί με τη λιτότητα. Ο μονόδρομος που προβάλλεται ως μοναδική λύση για να βγει η χώρα από την κρίση φάνηκε ότι οδηγεί σε αδιέξοδο και σε περισσότερους κινδύνους για την χώρα. Ένας διαφορετικός δρόμος φαίνεται να ανοίγεται το 2015, που είναι ο δρόμος της ελπίδας. Είναι σημαντικό να δραστηριοποιηθούμε και να μετατρέψουμε τούς φόβους μας σε ενέργεια και ελπίδα για κάτι καλλίτερο και να πάψουμε να είμαστε εγκλωβισμένοι στην παγίδα της απάθειας, της ντροπής και της ενοχής.

* O Χαράλαμπος Πουλόπουλος είναι Αναπληρωτής Καθηγητής Κοινωνικής Εργασίας στο Τμήμα Κοινωνικής Διοίκησης και Πολιτικής Επιστήμης του Δημοκρίτειου Πανεπιστήμιου Θράκης και συγγραφέα του βιβλίου «Κρίση, φόβος και διάρρηξη της κοινωνικής συνοχής».

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.