«Αν οι Ελληνες γνωριζουν καλυτερα την αγγλικη γλωσσα απο την ιστορια του Βυζαντιου, αυτο ειναι ενα μεγαλο λαθος του ελληνικου κρατους»

Στην Κομοτηνή βρέθηκε αυτές τις μέρες ο γνωστός βυζαντινολόγος Peter Schreiner, με την αφορμή της ανακήρυξής του σε επίτιμο διδάκτορα της Σχολής Κλασικών και Ανθρωπιστικών Σπουδών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, έπειτα από πρόταση τριών καθηγητών του Τμήματος Ελληνικής Φιλολογίας, της καθηγήτριας Βυζαντινής Φιλολογίας Μαρίας Τζιάτζη, του αναπληρωτή καθηγητή Βυζαντινής Αρχαιολογίας Κωνσταντίνου Τσουρή και του επίκουρου καθηγητή Βυζαντινής Φιλολογίας Raimondo Tocci. Ο κ. Schreiner επισκέφτηκε τον Παρατηρητή της Θράκης, όπου και μας μίλησε για τα ερεθίσματα που τον ώθησαν από πολύ μικρή ηλικία να ασχοληθεί με τη Bυζαντινολογία, τα προβλήματα που αντιμετώπιζε και αντιμετωπίζει η επιστήμη, την εκπαιδευτική πολιτική του ελληνικού κράτους, που θέτει στο περιθώριο τη λογοτεχνική παραγωγή του Βυζαντίου, αλλά και τα λίγα πολιτισμικά του στοιχεία, που μέσα από τη διαδρομή του χρόνου διασώζονται ως τις μέρες μας στη σύγχρονη Ελλάδα.

«Μετά τη διδακτορική μου διατριβή αντιμετώπισα μεγάλο πρόβλημα να βρω δουλειά ως βυζαντινολόγος»

ΠτΘ: Κ. Schreiner, πώς επιλέξατε να ασχοληθείτε με τη Βυζαντινολογία, τόσο με την ιστορία όσο και με τη λογοτεχνία;
P.S.: Όταν ήμουν 11-12 χρονών γνώρισα έναν καθηγητή γυμνασίου, που στα τέλη του 19ου αιώνα και στις αρχές του 20ου ήταν φοιτητής του βυζαντινολόγου Karl Krumbacher. Αυτός ήταν καθηγητής κλασικής φιλολογίας σε σχολείο και ζούσε τότε στο Regensburg, ενώ εγώ ήμουν στο Μόναχο. Του έστειλα επιστολές γραμμένες, όχι στα ελληνικά, γιατί δεν τα γνώριζα ακόμα, αλλά στα λατινικά. Μέσα σε δέκα περίπου χρόνια επισκέφτηκα 2-3 φορές το Regensburg. Όταν τελείωσα το γυμνάσιο, ένας καθηγητής μου, βυζαντινολόγος, μου είπε ότι δεν ήταν εύκολο να σπουδάσω Βυζαντινή Φιλολογία. Εκείνος δεν είχε βρει δουλειά ως βυζαντινολόγος, και, γι’ αυτόν τον λόγο, ήρθε στο γυμνάσιό μου, όπου και μας μιλούσε για το βυζαντινό κράτος και τον βυζαντινό πολιτισμό. Όλα αυτά μου άρεσαν πάρα πολύ και θύμωσα που δεν μπορούσα να σπουδάσω Βυζαντινή Φιλολογία.

Σπούδασα και Κλασική Φιλολογία στην αρχή, αλλά δεν μου άρεσε, γιατί είχα την αίσθηση ότι όλα ήταν γνωστά σχετικά με αυτή και, καλώς ή κακώς, το θέμα ήταν εξαντλημένο. Επίσης, είχα ακούσει τις έξοχες διαλέξεις του Hans-Georg Beck που για μένα ήταν ένας Δημοσθένης, ένας Πρωταγόρας της τότε εποχής. Για τους λόγους αυτούς έκανα τη διδακτορική μου διατριβή στη Βυζαντινολογία. Το μεγάλο πρόβλημα ήταν, βέβαια, να βρει κανείς δουλειά ως βυζαντινολόγος. Στη Γερμανία υπήρχε η δυνατότητα να εργαστείς μόνο ως βοηθός στο Πανεπιστήμιο και γι’ αυτό εργάστηκα για τέσσερα χρόνια στη Βατικανική Βιβλιοθήκη. Έπειτα γύρισα στη Γερμανία, όπου δούλεψα ως βοηθός όχι στο Μόναχο αλλά στο Βερολίνο.

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι ο βυζαντινός πολιτισμός διαθέτει, στα μάτια των σύγχρονων, την αίγλη που του αναλογεί;
P.S.: Η βυζαντινή ιστορία είναι γνωστή, αλλά για μένα είχε πάντα ενδιαφέρον ο βυζαντινός πολιτισμός. Πώς γράφτηκαν τα βιβλία, πώς έζησαν οι συγγραφείς κ.ά. Φυσικά, η Ελλάδα είναι πολύ κοντά στο Βυζάντιο λόγω γλώσσας και πολιτισμού. Το κατά πόσο ο βυζαντινός πολιτισμός διαθέτει αίγλη στα μάτια των σύγχρονων Ελλήνων εξαρτάται από εσάς, τους ανθρώπους. Το λάθος είναι ότι στο σχολείο οι μαθητές δεν μαθαίνουν τίποτα για το Βυζάντιο. Και στα γυμνάσια της Γερμανίας, βέβαια, δεν μαθαίνουν τίποτα άλλο πέρα από τον Ιουστινιανό, την άλωση του 1204 και την άλωση του 1453. Η Ελλάδα όμως είναι διαφορετική περίπτωση, καθώς υπήρξε τμήμα του βυζαντινού κράτους. Εμείς στη Γερμανία γνωρίζουμε πολλά πράγματα για τον γερμανικό Μεσαίωνα και την ιστορία του 18ου και του 19ου αιώνα. Σε κάθε περίπτωση αυτό εξαρτάται από το σχολείο και το σχολείο, εξαρτάται, με τη σειρά του, από το υπουργείο. Αν οι Έλληνες γνωρίζουν καλύτερα την αγγλική γλώσσα από την ιστορία του Βυζαντίου, αυτό είναι ένα μεγάλο λάθος του ελληνικού κράτους.

«Δεν αρκεί να διαβάζετε μόνο τον Θουκυδίδη και τον Ηρόδοτο, υπάρχει και συνέχεια που είναι πάρα πολύ ενδιαφέρουσα»

ΠτΘ: Οι μαθητές στα ελληνικά σχολεία δεν έχουν τη δυνατότητα να μελετήσουν ούτε ένα βυζαντινό κείμενο από το πρωτότυπο. Και οι φοιτητές και ο πολύς κόσμος. Ξέρουν π.χ. τον Προκόπιο κι αυτόν ως όνομα και ένα-δυο συγκεντρωτικά μεταγενέστερα έργα όπως του Φαίδωνα Κουκουλέ «Βυζαντινών Βίος και Πολιτισμός»…
P.S.: Πρόκειται για ένα πολύ σημαντικό και ωραίο έργο αλλά, σε κάθε περίπτωση, δεν αποτελεί πηγή και πρέπει να διαβάζουμε τις πηγές, είτε στη γλώσσα των Βυζαντινών είτε μεταφρασμένες. Σήμερα κυκλοφορούν πολλές μεταφράσεις βυζαντινών συγγραφέων, ώστε να μπορούν να διαβάσουν τα έργα και οι μαθητές που δυσκολεύονται με τη βυζαντινή γλώσσα. Και στα γερμανικά σχολεία οι μαθητές δεν διαβάζουν τον Walther von der Vogelweide για παράδειγμα στη μεσαιωνική γλώσσα αλλά έχουν τη δυνατότητα να τον διαβάσουν στη σύγχρονη γερμανική. Αυτό είναι το πρόβλημα στην Ελλάδα. Δεν αρκεί να διαβάζετε μόνο τον Θουκυδίδη και τον Ηρόδοτο. Φυσικά και είναι σημαντικοί, και εμείς τους διαβάζουμε, αλλά υπάρχει και συνέχεια, η οποία είναι πάρα πολύ ενδιαφέρουσα.

ΠτΘ: Έχετε μελετήσει τα βραχέα χρονικά. Πιστεύετε ότι στη σύγχρονη Ελλάδα σώζονται στοιχεία του βυζαντινού πολιτισμού;
P.S.: Τα βραχέα χρονικά που έχω μελετήσει εγώ είναι μόνο γεγονότα, δεν είναι πολιτισμός. Στην Ελλάδα διασώζονται λίγα στοιχεία του βυζαντινού πολιτισμού συγκριτικά, για παράδειγμα, με τη Ρωσία ή με άλλες βαλκανικές χώρες. Το βυζαντινό κράτος τελείωσε πριν από 561 χρόνια και το μόνο που σώζεται στην Ελλάδα είναι η βυζαντινή ορθοδοξία και η γλώσσα. Η αρχιτεκτονική του Βυζαντίου, αξιόλογη κατά τα άλλα, σώζεται στα κτίρια των εκκλησιών, αλλά αυτή είναι εκκλησιαστική αρχιτεκτονική και όχι κρατική. Προσωπικά, δεν βλέπω πολλά στοιχεία σχετικά με τη δομή και τη λειτουργία του κράτους.
 

«Κατά την άποψή μου ο διαμερισμός της αυτοκρατορίας μετά την άλωση του 1204 έσωσε το κράτος για ακόμα 250 χρόνια»

ΠτΘ: Υπάρχει η άποψη ότι η άλωση του 1204 από τους Σταυροφόρους ήταν πιο σημαντική από την άλωση του 1453 από τους Οθωμανούς Τούρκους, καθώς υπήρξε η αρχή της παρακμής του Βυζαντίου. Εσείς τι πιστεύετε σχετικά;
P.S.: Όντως, μπορεί να διαβάσει κανείς σε πολλά ιστορικά βιβλία ότι η άλωση του 1453 ήταν αποτέλεσμα της άλωσης του 1204, αλλά εγώ δεν συμφωνώ με αυτό. Συγκεκριμένα, εγώ έχω γράψει ότι η άλωση του 1204 έσωσε το βυζαντινό κράτος για ακόμα 250 χρόνια. Και αυτό γιατί το 1204 το βυζαντινό κράτος ήταν τόσο αποδυναμωμένο που δεν μπορούσε να σωθεί. Έπειτα από την άλωση του 1204 ο διαχωρισμός της αυτοκρατορίας σε τρία γεωγραφικά μέρη εξασφάλισε την επιβίωσή του. Βέβαια, αυτό είναι μόνο μια υπόθεση, γιατί δεν μπορούμε να ξέρουμε πώς θα εξελισσόταν η ιστορία αν δεν είχε συμβεί η άλωση του 1204.

Μια διαδρομή δεκαετιών στην ιστορία και τον πολιτισμό του Βυζαντίου

Γεννημένος στις 4 Μαΐου του 1940 στο Μόναχο, ο κ. Peter Schreiner έλαβε, όπως ο ίδιος δηλώνει, από την ηλικία των 11-12 ετών τα ερεθίσματα που τον ώθησαν στην ενασχόληση με το Βυζάντιο. Πέραν της Βυζαντινολογίας, σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου Μεσαιωνική Λατινική Φιλολογία, Αρχαία Ιστορία και Κλασική Φιλολογία, η διδακτορική διατριβή του, ωστόσο, αφορά στα βραχέα χρονικά της βυζαντινής εποχής. Έπειτα βρέθηκε στο Βατικανό, όπου εργάστηκε για τέσσερα χρόνια στην Biblioteca Apostolica Vaticana ως scriptor και επιστρέφοντας στη Γερμανία ως υφηγητής Βυζαντινών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου και έπειτα ως καθηγητής Βυζαντινής Φιλολογίας και Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Κολωνίας. Επί σειρά δέκα ετών (2001 – 2011) διετέλεσε Πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής Βυζαντινών Σπουδών (Association Internationale des tudes Byzantines). Επίσης, έχει ανακηρυχθεί Επίτιμος Διδάκτωρ από τα Πανεπιστήμια της Σόφιας, του Βελιγραδίου, του Τάρνοβο της Βουλγαρίας και του Γκαλάτσι της Ρουμανίας, ενώ έχει μελετήσει εμβριθώς τις βυζαντινές πηγές και έχει συγγράψει πολυάριθμες μελέτες ειδικότερα για τα βραχέα χρονικά όσο και για την ιστορία του βυζαντινού κράτους και τον πολιτισμό του εν γένει.

Συνέντευξη: Τζένη Κατσαρή-Βαφειάδη, Γρηγόρης-Δημήτρης Κολώνης

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.