«Δημιουργικη γραφη: η τεχνη της γραφης απο τα Εργαστηρια Δημιουργικης Γραφης ενηλικων ως τη συγχρονη Ελληνικη Εκπαιδευση»

Περισσότεροι από 85 εκπαιδευτικοί της Ροδόπης παρακολούθησαν την ημερίδα που διοργάνωσε η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ροδόπης την περασμένη Τετάρτη, στις 19 Φεβρουαρίου, στην αίθουσα εκδηλώσεων της Δημοτικής Βιβλιοθήκης της πόλης μας. Η ημερίδα είχε τον τίτλο «Δημιουργική γραφή: η τέχνη της γραφής από τα Εργαστήρια Δημιουργικής Γραφής ενηλίκων ως τη σύγχρονη Ελληνική Εκπαίδευση» και διοργανώθηκε από το Τμήμα Σχολικών Δραστηριοτήτων της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Ροδόπης, σε συνεργασία με τον Δήμο Κομοτηνής και το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.

Κατερίνα Σχοινά, φιλόλογος-Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων της Δ.Δ.Ε Ροδόπης «Η δημιουργική γραφή από την Αμερική εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο, για να φτάσει, κάπως αργοπορημένα ομολογουμένως, και στη χώρα μας, περίπου στο μεταίχμιο 20ού και 21ου αιώνα… Έκτοτε η αποδοχή της είναι εντυπωσιακή…»

Στη σύντομη εισαγωγή της η Υπεύθυνη Σχολικών Δραστηριοτήτων της Δ.Δ.Ε. Ροδόπης Κατερίνα Σχοινά διευκρίνισε πως η ημερίδα διοργανώθηκε αφενός λόγω της διαρκώς αυξανόμενης δημοφιλίας της δημιουργικής γραφής (ελληνική μεταγραφή του αγγλοσαξονικού creative writing) και αφετέρου λόγω της ένταξης της δημιουργικής γραφής στις διδακτικές μεθόδους που μετέρχεται το σύγχρονο ελληνικό σχολείο, προκειμένου να εξοικειώσει τους μαθητές με την τέχνη τόσο της γραφής όσο και της ανάγνωσης. Από τα τέλη του 19ου αιώνα στην Αμερική αίρεται η αμφιβολία περί του διδακτού της γραφής, με αποτέλεσμα τη σταδιακή αναγνώριση της δημιουργικής γραφής ως επιστημονικού κλάδου. Αρχής γενομένης από τις μετακλήσεις καταξιωμένων συγγραφέων που μυούσαν τους φοιτητές των αμερικανικών πανεπιστημίων στα μυστικά της γραφής τους, η δημιουργική γραφή εξαπλώθηκε σε όλο τον κόσμο, για να φτάσει, κάπως αργοπορημένα ομολογουμένως, και στη χώρα μας, περίπου στο μεταίχμιο 20ού και 21ου αιώνα. Έκτοτε η αποδοχή της είναι εντυπωσιακή, η θεσμική της κατοχύρωση συντελείται με τη δημιουργία μεταπτυχιακού προγράμματος δημιουργικής γραφής από το Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας το 2008, ενώ καθημερινά νέα προγράμματα, εργαστήρια ή σεμινάρια δημιουργικής γραφής προωθούνται από εκδοτικούς οίκους, βιβλιοπωλεία, συγγραφείς ή ανθρώπους του εκδοτικού χώρου, τα οποία άλλοτε διαθέτουν εγκυρότητα και σοβαρότητα κι άλλοτε είναι αμφίβολης ποιότητας και κερδοσκοπικών βλέψεων. Τι είναι όλα τα παραπάνω; Φυτώρια νέων επίδοξων συγγραφέων, απόπειρες συμφιλίωσης του μαθητευόμενου με τη γραφή και, κυρίως, τη δημιουργική ανάγνωση, ψυχοθεραπευτικές ασκήσεις, σημείο των καιρών;

Σε αυτά και παρόμοια ερωτήματα προσπάθησαν να απαντήσουν οι τρεις εισηγητές που ακολούθησαν, προσεγγίζοντας, ο καθένας από την πλευρά του, το σύνθετο και εν πολλοίς αμφιλεγόμενο θέμα της δημιουργικής γραφής.

Ελισάβετ Αρσενίου, ποιήτρια-αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δ.Π.Θ «Πάντα κάτι διαφεύγει… Οι συγγραφείς θα είναι πάντα αυτοί που σηκώνουν τα θεσμικά και γλωσσικά παραπετάσματα και γκρεμίζουν τα κάστρα που χτίζονται από μαστόρους και μαθητάδες σεμιναρίων δημιουργικής γραφής….»

Η Ελισάβετ Αρσενίου, αν και αξιόλογη ποιήτρια, μίλησε, στην προκειμένη περίπτωση, με την ιδιότητα της θεωρητικού της λογοτεχνίας, εφόσον είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Τμήμα Ελληνικής Φιλολογίας του Δ.Π.Θ. «Διδάσκεται η δημιουργική γραφή;» ήταν το ερώτημα που έθεσε στην αρχή της εισήγησής της. Η ερώτηση αφορά την ισχύουσα πρακτική και την ουσιαστική δυνατότητα διδασκαλίας της λογοτεχνίας. Η συστηματική εκμάθηση κανόνων δημιουργικότητας προστατεύει τους γράφοντες και τα κείμενά τους, αλλά και τα περιχαρακώνει. Επιπλέον, διαμορφώνεται ένα θεσμικό πεδίο λογοτεχνικής αριστείας που είναι πολιτιστικό, κοινωνικό, και επενδύει στο μέλλον. Οι συγγραφείς, από την άλλη πλευρά, μπαίνουν στην αγορά, αρχικά ως διδασκόμενοι που αποκτούν τις απαραίτητες δεξιότητες για την ασκήσουν το έργο τους, και ενδεχομένως στην συνέχεια ως διδάσκοντες. Φυσικά υπάρχει και ο αντίλογος. Η γραφή γίνεται τεχνολογία, και οι συγγραφείς μηχανές παραγωγής προγραμματισμένες με συγκεκριμένο τρόπο. Όμως πάντα κάτι διαφεύγει. Οι συγγραφείς θα είναι πάντα αυτοί που σηκώνουν τα θεσμικά και γλωσσικά παραπετάσματα και γκρεμίζουν τα κάστρα που χτίζονται από μαστόρους και μαθητάδες σεμιναρίων δημιουργικής γραφής….

Χρήστος Χαρτοματσίδης, συγγραφέας «Τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής έχουν αμερικανική σφραγίδα και καταγωγή, αλλά δεν εγγυώνται την υπεροχή της αμερικανικής λογοτεχνίας έναντι των άλλων λογοτεχνιών»

Το λόγο πήρε στη συνέχεια ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της πόλης μας, ο Χρήστος Χαρτοματσίδης. Έχοντας στο ενεργητικό του ένα πλούσιο, ποσοτικά και ποιοτικά, και πολυσχιδές λογοτεχνικό έργο, αναγνωρισμένο στην Ελλάδα και το εξωτερικό, ο έμπειρος χειριστής του λόγου μίλησε με βιωματικό και γλαφυρό τρόπο για τη δημιουργική γραφή, προσφέροντας, στην πραγματικότητα, στο κοινό ένα…κείμενο δημιουργικής γραφής! Αναφέρθηκε, μεταξύ άλλων, στην αγωνία του επίδοξου συγγραφέα για έκδοση του έργου του, στη χαρά της τυπωμένης σελίδας, αλλά και στην επιθυμία για αποδοχή από κοινό και ομοτέχνους. Γνωρίζοντας καλά την εκδοτική και λογοτεχνική πραγματικότητα των Ανατολικών χωρών, ο συγγραφέας αναφέρθηκε στην προσφιλή συνήθεια των σοσιαλιστικών καθεστώτων να διαμορφώνουν συγγραφείς κατά τις κομματικές επιταγές, που να υπηρετούν με το ταλέντο τους την ιδεολογική προπαγάνδα. Ο Χ. Χαρτοματσίδης αναγνώρισε την αναγκαιότητα της εξοικείωσης του επίδοξου λογοτέχνη με τα μέσα της λογοτεχνικής γραφής, παραβάλλοντάς τον με τον εικαστικό καλλιτέχνη που οφείλει να γνωρίζει τις τεχνικές και τα μέσα της τέχνης του. Προσέθεσε, όμως, πως δεν απαιτούνται γι’αυτό σεμινάρια δημιουργικής γραφής, παρά μια πλούσια λογοτεχνική προπαίδεια και άφθονη, εντατική δουλειά. Σε ανεκδοτολογικό σχόλιο σημείωσε ότι τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής έχουν αμερικανική σφραγίδα και καταγωγή, αλλά δεν εγγυώνται την υπεροχή της αμερικανικής λογοτεχνίας έναντι των άλλων λογοτεχνιών, υπονοώντας πως δεν είναι η διδασκαλία της γραφής που δημιουργεί τελικά τη μεγάλη λογοτεχνία.

Σπύρος Κιοσσές, εκπαιδευτικός- διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας «Ποιος θα κρίνει την «επιτυχία» σε παρόμοιες απόπειρες, εκ μέρους των μαθητών, ή την αποτελεσματικότητα της συγγραφής δικών τους κειμένων;»

Η εκδήλωση έκλεισε με την εισήγηση του εκπαιδευτικού και διδάκτορα Νεοελληνικής Φιλολογίας Σπύρου Κιοσσέ για την παιδαγωγική εκδοχή της δημιουργικής γραφής. Όπως υποστηρίζεται, η ένταξη στην εκπαίδευση ενός λιγότερο ή περισσότερο συστηματικού προγράμματος δημιουργικής γραφής, τόσο ως μεθόδου προσέγγισης της λογοτεχνίας, όσο και ως διαδικασίας μύησης των μαθητών σε συγκεκριμένες τεχνικές παραγωγής λόγου, προϋποθέτει τον επαναπροσδιορισμό θεμελιωδών εννοιών, όπως λ.χ. της δημιουργικότητας, της πρωτοτυπίας, της «γραφής», της κειμενικής σύνθεσης και των κριτηρίων αξιολόγησής της, καθώς, ευρύτερα, της λογοτεχνίας και του αισθητικά «ωραίου». Παράλληλα, είναι απαραίτητη η αναθεώρηση βασικών εκπαιδευτικών διεργασιών, που αφορούν την προετοιμασία, τη διεξαγωγή και την αξιολόγηση του μαθήματος, ή την ανάθεση συγκεκριμένων εκπαιδευτικών ρόλων, καθώς επίσης θεωρητικών ζητημάτων – με άμεσες ωστόσο πρακτικές συνέπειες – όπως αυτό της εξουσίας και της αυθεντίας: πώς επικυρώνεται η πράξη «επέμβασης» στα λογοτεχνικά κείμενα, αλλαγής στο περιεχόμενο και στη μορφή τους; Ποιος θα κρίνει την «επιτυχία» σε παρόμοιες απόπειρες, εκ μέρους των μαθητών, ή την αποτελεσματικότητα της συγγραφής δικών τους κειμένων; Ποιες εγγενείς και εξωτερικές δυσκολίες καλούνται να αντιμετωπίσουν οι μαθητές και οι διδάσκοντες; Ποιος δύναται να ορίσει τα όρια μεταξύ συγγραφικής δημιουργίας και συνειδητής ή μη απομίμησης προτύπων, γραπτής ή προφορικής έκφρασης βιωμάτων/συναισθημάτων/σκέψεων και λογοτεχνικής παραγωγής; Επιπρόσθετα, ποιες ειδικές γνώσεις ή ταλέντο οφείλει να διαθέτει ο εκπαιδευτικός προκειμένου να «επιβλέψει» ένα πρόγραμμα δημιουργικής γραφής, ή τουλάχιστον να ενισχύσει την προσπάθεια των μαθητών στο δημιουργικό γράψιμο; Αυτά είναι μερικά μόνον από τα ερωτήματα που εγείρει η ένταξη της δημιουργικής γραφής στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.