Αποκρυπτογραφωντας τη «γλωσσα της σιωπης»

Ορισμένοι άνθρωποι γεννιούνται χωρίς να μπορούν να ακούσουν, ενώ άλλοι χάνουν την ακοή τους σε μεγαλύτερη ηλικία από αρρώστια ή από ατύχημα. Εργαλείο τους για να διατηρήσουν μια ισότιμη επικοινωνία μεταξύ τους και με τους ακούοντες είναι η νοηματική γλώσσα, η «γλώσσα της σιωπής» όπως χαρακτηριστικά αποκαλείται, μια οπτικοκινητική δηλαδή γλώσσα, η οποία βασίζεται στην κίνηση των χεριών, στη στάση ή την κίνηση του σώματος, καθώς επίσης στις εκφράσεις του προσώπου. Ο λόγος για τους κωφούς, τους ανθρώπους δηλαδή που διαθέτουν φωνή- δεν είναι άλαλοι- στερούνται όμως την αίσθηση της ακοής.

Στη χώρα μας δεν υπάρχει αξιόπιστη καταγραφή των κωφών, πλην όμως από το 2000 το ελληνικό κοινοβούλιο έχει αναγνωρίσει με νομοθετική ρύθμιση ως επίσημη γλώσσα τους την Ελληνική Νοηματική Γλώσσα. Το γεγονός ότι η Ελληνική Νοηματική Γλώσσα είναι η γλώσσα των κωφών στην Ελλάδα δεν σημαίνει ότι απεικονίζει την ελληνική γλώσσα ή ότι προέρχεται από αυτήν. Αντίθετα πρόκειται για ένα αυτόνομο γλωσσικό σύστημα, με δικούς του κανόνες και δικό του συντακτικό και όχι παντομίμα ή συμβολική γλώσσα. Σε αντίθεση με ό,τι λανθασμένα πιστεύουν πολλοί, η ελληνική νοηματική γλώσσα δεν είναι διεθνής. Υπάρχει μεγάλος αριθμός νοηματικών γλωσσών ανά τον κόσμο, αφού σχεδόν κάθε γλώσσα έχει και την αντίστοιχή της στην νοηματική, αλλά παρόλο που οι περισσότερες βασίζονται στις ίδιες αρχές, δεν είναι αμοιβαία κατανοητές μεταξύ τους.

Στον εξόχως ενδιαφέροντα κόσμο της νοηματικής γλώσσας είχαν την ευκαιρία να εντρυφήσουν το περασμένο Σάββατο πολλοί φοιτητές, καθώς επίσης πολίτες της περιοχής μας, οι οποίοι παρακολούθησαν την σχετική ημερίδα, που διοργάνωσε στην Παλιά Νομική η παράταξη ΠΑΣΠ του τμήματος Κοινωνικής Διοίκηση. Η ημερίδα είχε τίτλο «Εισαγωγή στη Νοηματική Γλώσσα» και διοργανώθηκε σε συνεργασία με το Κέντρο Ελληνικής Νοηματικής Γλώσσας, που έχει έδρα τη Θεσσαλονίκη, αλλά διαθέτει παραρτήματα σε διάφορες μεγάλες πόλεις της Ελλάδας, μεταξύ αυτών και στην Κομοτηνή. Κεντρικός ομιλητής ήταν ο υπεύθυνος του Κέντρου, κ. Γιώργος Γκιντίκας, ο οποίος κατάφερε με τη συνδρομή διερμηνέα να αποκαλύψει στο κοινό του τα μυστικά και τον πλούτο της νοηματικής γλώσσας, στοιχεία που την καθιστούν ελκυστική σε όλο και περισσότερους συνανθρώπους μας.
Επιπλέον μοριοδότηση σε κατόχους πιστοποιητικού γνώσης της νοηματικής γλώσσας

Ένας σημαντικός λόγος, που η νοηματική γλώσσα αποκτά διαρκώς νέους φίλους στη χώρα μας, είναι ότι το σχετικό πιστοποιητικό γνώσης της εξασφαλίζει στους κατόχους του επιπλέον μοριοδότηση και κατ’ επέκταση περισσότερες ευκαιρίες στην αγορά εργασίας. Εξ ου και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον για την εκμάθησή της, όπως παρατήρησε ο κ. Γκιντίκας, εκδηλώνεται από φοιτητές, οι οποίοι φιλοδοξούν να ενισχύσουν το βιογραφικό τους, πριν εισέλθουν στον επαγγελματικό στίβο.

Φοιτητές, αλλά και ηθοποιοί, προσφεύγουν μαζικά στην εκμάθηση της νοηματικής γλώσσας

Επιπλέον, η εκμάθηση της νοηματικής γλώσσας, σύμφωνα με τον υπεύθυνο του ΚΕΝΓ, βοηθάει κάποιον στην επικοινωνία με τα άτομα που είναι κωφοί- επομένως είναι χρήσιμη για τους συγγενείς και τους οικείους τους- ενώ παράλληλα ανοίγει τους ορίζοντες και τον τρόπο σκέψης των μαθητών, τους βοηθά να γνωρίσουν την κουλτούρα και το πώς σκέφτονται οι κωφοί, να γνωρίσουν τον τρόπο ζωής τους και να νοιώσουν τη χαρά ότι δε θα υπάρχει το εμπόδιο επικοινωνίας με μία μεγάλη ομάδα συνανθρώπων τους. Ο κ. Γκιντίκας επισήμανε ότι εκτός από τους φοιτητές, που είναι η μεγάλη μερίδα των μαθητών του Κέντρου αυτή τη στιγμή, σχετικό ενδιαφέρον εκδηλώνουν επίσης πολλοί ηθοποιοί, γιατί όπως εξήγησε, η γνώση της νοηματικής γλώσσας τους βοηθάει καθοριστικά στην έκφρασή τους.

Οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να γνωρίζουν ότι η εκμάθηση της νοηματικής γλώσσας απαιτεί ενάμιση έως δύο χρόνια περίπου, με τον κ. Γκιντίκα να εκτιμά ότι δεν πρόκειται ούτε για πολύ δύσκολη ούτε για πολύ εύκολη γλώσσα. «Είναι ανάλογα με το άτομο, με την αντίληψη και τον τρόπο σκέψης, που θα έχει ο κάθε μαθητής», σημείωσε. «Η νοηματική είναι μια καθαρά οπτικοκινητική γλώσσα», εξήγησε, « και έχει καθαρά δική της δομή, οπότε πρέπει κανείς να μάθει τον τρόπο της δομής της νοηματικής γλώσσας». «Αλλά είναι και πολύ ευχάριστη γλώσσα», επισήμανε, «οπότε είναι κι ένα ευχάριστο διάλειμμα από τις υπόλοιπες υποχρεώσεις που έχουν οι μαθητές». Να σημειωθεί ότι παλαιότερα υπήρχαν κέντρα εκμάθησης μόνο στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη, αλλά πλέον όχι μόνο, έχουν δημιουργηθεί παραρτήματα σε μεγάλα αστικά κέντρα, όπως η Αλεξανδρούπολη, η Κομοτηνή, τα Ιωάννινα, η Πρέβεζα και το Ηράκλειο Κρήτης, αλλά σε κατοίκους μικρότερων πόλεων προσφέρεται και η δυνατότητα εκμάθησης με τη μέθοδο της συνδιαδιδασκαλίας.

Εμπόδια στη δημόσια εκπαίδευση, σχεδόν αποκλεισμός από τα πανεπιστήμια

Στη δημόσια εκπαίδευση, πάντως, το φαινόμενο του αποκλεισμού των κωφών είναι έντονα εμφανές. Κάποιες φορές οι κωφοί γίνονται θύματα του ανεπαρκούς θεσμικού πλαισίου, αφού δεν έχουν προβλεφθεί από την ελληνική πολιτεία όλες οι κατάλληλες μέθοδοι για την εκπαίδευσή τους. Στα σχολεία ακουόντων παρακολουθούν τα μαθήματα με τη βοήθεια διερμηνέων, τα έξοδα για τις υπηρεσίες των οποίων καλύπτονται από πρόγραμμα για την παράλληλη στήριξη. Εκεί όπου δυσκολεύουν πολύ οι συνθήκες εκπαίδευσης, ακόμα η ίδια η πρόσβαση των κωφών, είναι στην τριτοβάθμια πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Εκεί το κράτος δεν έχει προνοήσει να εντάξει στις δαπάνες των πανεπιστημίων σχετικά κονδύλια, από τα οποία θα καλύπτονται τα έξοδα των διερμηνέων. «Μπορεί για τα άτομα με κινητικά προβλήματα να υπάρχουν μπάρες, για να έχουν πρόσβαση», σημείωσε ο κ. Γκιντίκας, «στους κωφούς όμως δεν παρέχεται διερμηνέας δωρεάν και γι’ αυτόν τον λόγο βάζουν ασκούμενους διερμηνείς, που δεν είναι επίσημοι διερμηνείς της νοηματικής γλώσσας, κάτι που σημαίνει ότι μπορεί να μην είναι και πολύ ποιοτική η διερμηνεία που κάνουν».

Γιώργος Γκιντίκας «Μέχρι και στην Αφρική νομίζω ότι μας ξεπερνάνε στην προσβασιμότητα των κωφών»

Στην ερώτηση αν σε χώρες του εξωτερικού και δη της Ευρωπαϊκής Ένωσης υπάρχει σχετική μέριμνα για την πρόσβαση των κωφών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ο κ. Γκιντίκας ήταν αφοπλιστικός στην απάντησή του. «Αν κάνουμε μία σύγκριση», τόνισε, «θα φανεί σα να μην είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης η Ελλάδα». «Δεν αστειεύομαι», προσέθεσε, «ειλικρινά μέχρι και στην Αφρική νομίζω ότι μας ξεπερνάνε σε αυτό το θέμα και υπάρχει πιο άνετη πρόσβαση».

Δωρεάν συνδρομή διερμηνέα στις δημόσιες υπηρεσίες για 25 ώρες ετησίως

Αναφορικά με τη δυνατότητα πρόσβασης των κωφών στις δημόσιες υπηρεσίες, η ελληνική πολιτεία ναι μεν παρέχει κάποιες διευκολύνσεις, πλην όμως δεν κρίνονται αρκετές για να διασφαλίσουν τα της ισότιμης επικοινωνίας σε όλα τα επίπεδα. Συγκεκριμένα, για την εξυπηρέτησή τους σε δημόσιους οργανισμούς και υπηρεσίες οι κωφοί έχουν δικαίωμα στη δωρεάν συνδρομή διερμηνέα για 25 ώρες τον χρόνο. Αν ξεπεραστεί αυτό το όριο, όμως, καλούνται να πληρώσουν από την τσέπη τους το επιπλέον κόστος, το οποίο ούτε λίγο ούτε πολύ ανέρχεται στα 25 ευρώ ανά ώρα. Πέραν του συγκεκριμένου περιορισμού, στις επαρχιακές πόλεις οι κωφοί συναντούν ένα επιπλέον εμπόδιο, που έχει να κάνει με την απουσία επαρκούς αριθμού διερμηνέων. Επομένως, δε λείπουν οι περιπτώσεις που συνάνθρωποί μας, οι οποίοι στερούνται την αίσθηση της ακοής, αδυνατούν να έχουν πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες, άσχετα αν κάνουν χρήση των διευκολύνσεων της πολιτείας ή αν πληρώνουν με δικά τους έξοδα τους διερμηνείς. Εναλλακτική δυνατότητα συνεννόησης με τους υπαλλήλους των υπηρεσιών είναι βέβαια η ανταλλαγή γραπτών σημειωμάτων, μία μέθοδος όμως που εμπεριέχει κινδύνους για την ποιότητα της επικοινωνίας, όπως παρατήρησε ο κ. Γκιντίκας, ελλοχεύοντας τον κίνδυνο να δημιουργηθούν παρεξηγήσεις.

«Αν κάποιος θέλει να επικοινωνήσει με αυτά τα άτομα μπορεί»

Κλείνοντας, ο υπεύθυνος του ΚΕΝΓ έστειλε το μήνυμα ότι «αν κάποιος θέλει να επικοινωνήσει με αυτά τα άτομα μπορεί». «Θεωρώ δικαιολογίες το «δεν μπορώ, είναι δύσκολο»», σημείωσε, προσθέτοντας ότι «ναι μεν είναι διαφορετικές οι γλώσσες, αλλά νομίζω ότι αν κάποιος θέλει μπορεί».

Δέσποινα Μικροπούλου «Η νοηματική μας ενδιαφέρει όχι μόνο ως επαγγελματίες κοινωνικούς λειτουργούς και κοινωνικούς επιστήμονες, αλλά κυρίως ως ανθρώπους»

Εκ μέρους της ΠΑΣΠ Κοινωνικής Διοίκησης, η Δέσποινα Μικροπούλου, φοιτήτρια στο 4ο έτος του τμήματος, γραμματέας της παράταξης και χαρακτήρισε εξαιρετικά ενδιαφέρον από κοινωνικής άποψης το θέμα της νοηματικής γλώσσας, που αποτέλεσε αντικείμενο της ημερίδας. «Πιστεύαμε ότι θα ήταν ωφέλιμο για τους φοιτητές να λάβουν ενημέρωση γύρω από το συγκεκριμένο θέμα», σημείωσε, επισημαίνοντας ότι πολλοί συνάδελφοί της είχαν εκδηλώσει τη διάθεση ακόμα και να παρακολουθήσουν μαθήματα πάνω στη νοηματική γλώσσα. Άλλωστε, η γνώση της νοηματικής συνιστά ένα επιπλέον προσόν για τους κοινωνικούς λειτουργούς, ιδίως για εκείνους που θα ασχοληθούν με την ειδική αγωγή ή με άτομα, που έχουν ιδιαιτερότητες. «Η νοηματική μας ενδιαφέρει όχι μόνο ως επαγγελματίες κοινωνικούς λειτουργούς και κοινωνικούς επιστήμονες», διευκρίνισε η κ. Μικροπούλου, «αλλά κυρίως ως ανθρώπους». «Γι’ αυτό θελήσαμε να ευαισθητοποιήσουμε και την ευρύτερη κοινότητα της Κομοτηνής», κατέληξε, εκφράζοντας την ικανοποίησή της για την αθρόα προσέλευση του κοινού στο αμφιθέατρο της Παλιάς Νομικής.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.