Διημεριδα για τις κοινωνικες και πολιτικες πτυχες του Μπεκτασισμου-Αλεβιτισμου

«Θρησκευτική παράδοση, κοινωνικές και πολιτικές πτυχές του Μπεκτασισμού – Αλεβιτισμού στο σύγχρονο πλαίσιο του σύγχρονου μουσουλμανικού κόσμου» είναι ο τίτλος της πολύ ενδιαφέρουσας διημερίδας που διοργανώνει το Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας το Σάββατο και την Κυριακή 8 και 9 Ιουνίου στο Αμφιθέατρο της παλιάς Νομικής. Με αφορμή τη διοργάνωσή της, στον «Παρατηρητή της Θράκης μίλησε η επίκουρη Καθηγήτρια στο Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, πρόεδρος της οργανωτικής επιτροπής της διημερίδας κ. Αικατερίνη Μάρκου.

«Ο Μπεκτασισμός, ή και ο Αλεβιτισμός, αντιμετωπίζονται από τους μη-μουσουλμάνους ως μια «εξωτική» παρένθεση στο πλαίσιο ενός φορμαλιστικού Ισλάμ»

ΠτΘ: Ποιοι είναι οι στόχοι της διημερίδας;
Α.Μ.: Ένας από τους στόχους είναι να αποσαφηνιστούν κάποια ζητήματα ορολογίας και περιεχομένου σχετικά με τον Μπεκτασισμό και Αλεβιτισμό, που συχνά οδηγούν σε σύγχυση εξαιτίας των διαφορετικών εννοιολογήσεων που προέρχονται τόσο από τους μουσουλμάνους – είτε ασπάζονται το ετερόδοξο Ισλάμ είτε είναι πιστοί του ορθόδοξου σουνιτικού Ισλάμ – όσο και από τους μη-μουσουλμάνους. Συνήθως, και μέσα από το προσωπικό μου ερευνητικό ενδιαφέρον για το αντικείμενο, διαπιστώνω ότι ο Μπεκτασισμός, ή και ο Αλεβιτισμός, αντιμετωπίζονται από τους μη-μουσουλμάνους ως μια «εξωτική» παρένθεση στο πλαίσιο ενός φορμαλιστικού Ισλάμ. Αυτό βέβαια, οφείλεται, κατά μεγάλο μέρος, στο γεγονός ότι ο σουφισμός εν γένει (κομμάτι του οποίου είναι και ο Μπεκτασισμός) γίνεται γνωστός στους μη μυημένους μέσω των εντυπωσιακών τελετουργικών του ή του καλλιτεχνικού του πλούτου, ιδιαίτερα του μουσικού.
Ο βασικότερος στόχος μας είναι να θέσουμε ερωτήματα που αφορούν τόσο στη θρησκευτική όσο και στην κοινωνικο-πολιτική διάσταση του Μπεκτασισμού και Αλεβιτισμού μέσα από μια πιο «πειθαρχημένη» και επιστημονικά προσανατολισμένη ματιά και, κυρίως, πάνω στο τρόπο με τον οποίο αναδύονται αυτές οι διαστάσεις στις σημερινές συνθήκες και εντός των συμφραζομένων του σύγχρονου μουσουλμανικού κόσμου.

«Σήμερα μπροστά στις αλλαγές που συμβαίνουν είναι κατά κάποιο τρόπο φυσικό να μεταβάλλεται η φυσιογνωμία του Μπεκτασισμού ή και του Αλεβιτισμού»

ΠτΘ: Στο πλαίσιο του σύγχρονου μουσουλμανικού κόσμου πώς διαμορφώνεται ο Μπεκτασισμός-Αλεβιτισμός;
Α.Μ.: Ακριβώς αυτό είναι το ερώτημα στο οποίο θα προσπαθήσουμε να απαντήσουμε όλοι όσοι συμμετέχουμε στην διημερίδα και, όπως καταλαβαίνετε, η απάντηση δεν μπορεί να συνοψιστεί σε μια απλή πρόταση, γιατί υπάρχουν πολλές παράμετροι που θα πρέπει να ληφθούν υπόψη. Εκείνο που θα μπορούσα να πω αυτή τη στιγμή είναι ότι, ο Μπεκτασισμός, όπως και κάθε άλλη θρησκευτική αδελφότητα ή σουφικό τάγμα, δεν παρέμεινε αναλλοίωτος στο πέρασμα του χρόνου. Πολύ δε, περισσότερο από τα άλλα τάγματα, ο Μπεκτασισμός ο οποίος ενσωμάτωνε στοιχεία από άλλες θρησκείες και μετασχηματίζονταν ανάλογα με τις κοινωνικο-οικονομικές και πολιτικές συνθήκες της κάθε εποχής. Επομένως, και σήμερα μπροστά στις αλλαγές που συμβαίνουν στο εσωτερικό του μουσουλμανικού κόσμου, αλλά και στον κόσμο γενικότερα, είναι κατά κάποιο τρόπο φυσικό να μεταβάλλεται η φυσιογνωμία του Μπεκτασισμού, ή και του Αλεβισμού. Το κατά πόσο χάνεται ή με τον ποιον τρόπο εμφανίζεται η πνευματική του διάσταση, την οποία γνωρίζουμε ως την «κρυμμένη και εσωτερική διάσταση της θρησκείας του Προφήτη», ποιος είναι ο ρόλος των πνευματικών ηγετών του, όπως και ποια είναι η στάση των ίδιων των θρησκευόμενων ή για ποιο είδος θρησκευτικότητας μιλάμε, όλα αυτά αποτελούν στοιχεία που ουσιαστικά διαμορφώνουν εκ νέου την μπεκτασική και αλεβίτικη ταυτότητα.
Στη διημερίδα προσεγγίζουμε ακριβώς αυτά τα ζητήματα ως ζητήματα σχέσεων. Άρα, το πώς διαμορφώνεται ο Μπεκτασισμός και ο Αλεβιτισμός εξετάζεται μέσα από τις σχέσεις που αναπτύσσουν με το κράτος μέσα στο οποίο υπάρχουν, μέσα από τη σχέση τους με το σουνιτικό Ισλάμ και μέσα από τη σχέση τους με τις άλλες θρησκείες που ενδεχομένως δρουν δίπλα τους.

ΠτΘ. Ποια είναι η κοινωνική και πολιτική διάσταση σήμερα του Μπεκτασισμού-Αλεβιτισμού;
Α.Μ.: Νομίζω ότι αυτή η ερώτηση συνδέεται άμεσα με την προηγούμενη, τουλάχιστον όσον αφορά τους λόγους για τους οποίους δεν μπορεί να δοθεί άμεσα μια απάντηση. Να σημειώσω ωστόσο, ότι η ύπαρξη και η επιβίωση του Μπεκτασισμού συνδέεται άμεσα με πολιτική δράση, η οποία έπαιρνε είτε τη μορφή πολιτικής αντίθεσης είτε τη μορφή πολιτικής συμμαχίας με κοινωνικά αποτελέσματα ή ακόμη γιατί έπαιξε κάποιο πολιτικό ρόλο στη διαμόρφωση εθνικών ταυτοτήτων, όπως για παράδειγμα της αλβανικής. Αναφορικά με την ερώτησή σας θα μπορούσα να επισημάνω ότι δεν μπορεί υπάρξει μια γενική απάντηση. Και αυτό γιατί θα πρέπει να συγκεκριμενοποιήσουμε για ποιον Μπεκτασισμό μιλάμε. Για αυτόν που υπάρχει στην Τουρκία και ταυτίζεται εν πολλοίς με τον Αλεβιτισμό; Για τον Μπεκτασισμό στον υπόλοιπο βαλκανικό χώρο ή για αυτόν που δρα στη διασπορά; Επειδή ακριβώς υπάρχουν λεπτές διαφοροποιήσεις και ο χειρισμός των κοινωνικών και πολιτικών ζητημάτων που συνδέονται με τον Μπεκτασισμό και Αλεβιτισμό αλλάζει σε σχέση με τα διαφορετικά περιβάλλοντα, θα ήταν προτιμότερο να εξεταστεί κάθε περίπτωση ξεχωριστά, κάτι που θέλω να πιστεύω ότι θα αναδειχτεί κατά τη διάρκεια των εργασιών της διημερίδας.

ΠτΘ: Πόσο εύκολη είναι η έρευνα πάνω στο θέμα του Μπεκτασισμού και Αλεβιτισμού;
Α.Μ.: Πρόκειται για μια έρευνα απαιτητική γιατί είναι πολυδιάστατη όσον αφορά τις διάφορες θεματικές που καλύπτει, αλλά ταυτόχρονα είναι μια έρευνα που συμμετέχουν πολλοί δρώντες. Αυτά και μόνο, δείχνουν ότι απαιτείται πολύς χρόνος για τη συλλογή και την επεξεργασία των στοιχείων. Ας μην ξεχνούμε, επίσης, τη δυσκολία που παρουσιάζουν όλες οι έρευνες που στηρίζονται σε ποιοτικά δεδομένα, δηλαδή οι επιτόπιες έρευνες, ακριβώς γιατί προϋποθέτουν την άμεση επαφή του ερευνητή με το υπό διερεύνηση υποκείμενο. Αυτό σημαίνει ότι, σε τέτοιου είδους επαφές το μεγαλύτερο εμπόδιο είναι κυρίως οι αναπαραστάσεις που έχουμε για τους άλλους ανθρώπους οι οποίοι είναι διαφορετικοί από εμάς, και επειδή, συνήθως, οι αναπαραστάσεις αυτές είναι αρνητικές έχουν ως αποτέλεσμα να τροφοδοτούν μια διακριτική ή μια έντονη καχυποψία ανάλογα με την περίπτωση. Αυτή η αδυναμία δεν αφορά μονάχα ένα, αλλά όλα τα υποκείμενα που εμπλέκονται στην έρευνα τόσο από τη θέση του παρατηρητή όσο και από τη θέση του παρατηρούμενου. Από κει και πέρα, νομίζω ότι από τα βασικότερα προβλήματα στις μέρες μας είναι η έλλειψη χρηματοδότησης και η αδυναμία των ερευνητών να πραγματοποιήσουν τις έρευνές τους, ειδικά αν αυτές απαιτούν μετακινήσεις και διαμονή σε άλλες χώρες.

«Η περιοχή που καλύπτεται από τις εισηγήσεις είναι ο βαλκανικός χώρος συμπεριλαμβανομένης και της Τουρκίας»

Πτθ: Σε ποια θέματα εστιάζει η διημερίδα;
Α.Μ.: Υπάρχει μια λογική στην κατανομή των θεμάτων, με την έννοια ότι θα έπρεπε να αφιερώσουμε ένα θεωρητικό κομμάτι σχετικά με τον Σουφισμό, τον Μπεκτασισμό και τον Αλεβιτισμό και από την άλλη, θα έπρεπε να φροντίσουμε για την παρουσίαση συγκεκριμένων περιπτώσεων, με παραδείγματα από διάφορες χώρες. Η περιοχή που καλύπτεται μέσα από τις εισηγήσεις των επιστημόνων είναι ο βαλκανικός χώρος συμπεριλαμβανομένης και της Τουρκίας. Παρουσιάζεται η κατάσταση του μπεκτασικών πληθυσμών και των αλεβιτών στις διάφορες χώρες όπως Τουρκία, Αλβανία, Ελλάδα, και γενικότερα στα Βαλκάνια, ενώ κάποιοι εισηγητές θα χρησιμοποιήσουν και εποπτικό υλικό για να παρουσιάσουν μπεκτασικά μνημεία, μπεκτασικά πανηγύρια ή σκηνές από μπεκτασικά τελετουργικά. Τα ενδιαφέροντα των επιστημόνων αφορούν για παράδειγμα, στον κινηματικό χαρακτήρα του Σουφισμού στη Μέση Ανατολή, τις πολιτικές εξορθολογισμού και τις πρακτικές συμμόρφωσης, το ζήτημα της θρησκευτικής ηγεσίας και δομής στις μπεκτασικές κοινότητες, το θέμα ελέγχου της πνευματικότητας, ως ορισμένες πλευρές του ζητήματος του Μπεκτασισμού και Αλεβιτισμού. Οι προσεγγίσεις συνδυάζουν την ιστορική με την εθνολογική έρευνα. Οι ακριβείς τίτλοι των εισηγήσεων υπάρχουν στο πρόγραμμα, το οποίο δημοσιεύσατε στην εφημερίδα σας, αλλά μπορεί να το βρει κάποιος και στις ανακοινώσεις της ιστοσελίδας του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας, του Πανεπιστημίου Θράκης, το οποίο και ανέλαβε τη διοργάνωση αυτής της διημερίδας.

Υ.Γ.: Οι φωτογραφίες που αφορούν σε στιγμιότυπα από το κυρίαρχο δόγμα των μουσουλμάνων της περιοχής προέρχονται από το βιβλίο “Τα τεμένη της Θράκης” του Μάνου Στεφανίδη

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.