Γρηγοριος – Ευαγγελος Καλαβρος, καθηγητης Νομικης ΔΠΘ: Η Ελλαδα εχει συμφερον να οριοθετησει την ΑΟΖ

Το θέμα της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης τον τελευταίο καιρό μονοπωλεί το ενδιαφέρον της επικαιρότητας είτε αυτό αφορά αυτό καθαυτό το θέμα της ανακήρυξης ΑΟΖ εκ μέρους της χώρας μας είτε αυτό αφορά άλλο ένα σημείο τριβής με τη γείτονα. Συμφέρει την Ελλάδα η ανακήρυξη ΑΟΖ υποστηρίζει σε συνέντευξή του στον «Παρατηρητή της Θράκης» ο καθηγητής Νομικής στο Τμήμα Διεθνών Σπουδών στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης Γρηγόριος – Ευάγγελος Καλαβρός, αλλά τα βήματα που θα γίνουν απαιτούν περίσκεψη και σύνεση.

Εκπλήσσομαι που η χώρα μας από το 1982 που καθιερώθηκε η ΑΟΖ δεν έχει κάνει τίποτε

ΠτΘ: κ. καθηγητά, εντείνεται η συζήτηση για την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη στη χώρα μας. Κατ’ αρχήν έχει συμφέρον η Ελλάδα να οριοθετήσει ΑΟΖ στο Αιγαίο;
Γ.Ε.-Κ.: Βεβαίως έχει συμφέρον, και εκπλήσσομαι που έχει περάσει τόσος πολύς καιρός από την Τρίτη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, το 1982, που υπογράφηκε στο πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών, με την οποία καθιερώθηκε η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, χωρίς εν τω μεταξύ από πλευράς της χώρας μας να γίνει οτιδήποτε. Πρέπει βέβαια να σας πω ότι το ζήτημα της ΑΟΖ ανέκυψε, γεννήθηκε, από τη γνωστή διακήρυξη Τρούμαν το 1945, όταν ο πρόεδρος Τρούμαν διεκήρυξε ότι πέραν της αιγιαλίτιδας ζώνης, δηλαδή των χωρικών υδάτων, ένα τμήμα της ανοικτής θάλασσας χωρίς να θίγονται οι ελευθερίες που εγγυάται το Δίκαιο της Θάλασσας, η ελευθερία κυρίως της ναυσιπλοΐας, από πλευράς οικονομικής εκμετάλλευσης θα αποτελέσει βάση για την άσκηση ορισμένων δικαιωμάτων εκμετάλλευσης από τα παράκτια κράτη. Από το 1945 έχει περάσει πολύς καιρός, ήδη η Τρίτη Σύμβαση του Δικαίου της Θάλασσας, η Σύμβαση του Montenego Bay του 1982, αναγνωρίζει την ΑΟΖ και κυρίως αναγνωρίζει αυτό που ενδιαφέρει εμάς, ότι τα νησιά έχουν όλα τα δικαιώματα που απορρέουν από το Δίκαιο της Θάλασσας που αναγνωρίζονται για το ηπειρωτικό τμήμα μιας χώρας, έχουν δηλαδή φυσικά χωρικά ύδατα, αιγιαλίτιδα ζώνη, υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη. Από το 1982 μέχρι σήμερα δεν έγινε τίποτα. Πρέπει βέβαια να πω παραλλήλως ότι το ζήτημα της ανακήρυξης της ΑΟΖ δεν είναι μόνον νομικό είναι κυρίως πολιτικό. Υπό αυτή την έννοια δηλαδή πολύ ορθώς το Υπουργείο Εξωτερικών λέει ότι εμείς ποτέ δεν έχουμε παραιτηθεί από το δικαίωμά μας να ανακηρύξουμε ΑΟΖ, αλλά αναζητούμε τον κατάλληλο χρόνο για να μην αποτελέσει αυτό ένα ακόμη σημείο τριβής με την εξ Ανατολών γείτονα.

Σωστά επιβάλλεται μια πολιτική σύνεσης και step by step, για την επίτευξη του στόχου άσκησης πολιτικής στο ζήτημα της ΑΟΖ

ΠτΘ: Υπάρχει αυτό τον καιρό μια προστριβή μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας όσον αφορά στην ΑΟΖ. Συμφέρει στην Ελλάδα η συνεργασία με την Τουρκία;
Γ.Ε.-Κ: Το καλύτερο είναι να μην συνεργαστεί καθόλου. Αλλά εδώ τίθενται άλλα ζητήματα. Τίθεται η πολιτική διάσταση του ζητήματος, να μην αποτελέσει δηλαδή άλλο ένα σημείο τριβής με την Τουρκία, η οποία είναι πάρα πολύ ισχυρή, εντελώς δυσαναλόγως ισχυρότερη από την Τουρκία που ξέραμε πριν από δέκα χρόνια και είκοσι. Η Τουρκία δηλαδή του Ερντογάν είναι κατά πολύ ισχυρότερη από την Τουρκία του Ντεμιρέλ και του Οζάλ. Το θέμα είναι πολιτικό. Η ελληνική εξωτερική πολιτική, όπως έχω πει και άλλη φορά, διακατέχεται από ένα φοβικό σύνδρομο έναντι της γείτονος, μετά την τραγική εξέλιξη του 1897, η κληρονομία του έτους αυτού βαραίνει ακόμα την ελληνική διπλωματία. Για αυτό το λόγο πολύ σωστά επιβάλλεται μια πολιτική σύνεσης και step by step, για την επίτευξη του στόχου άσκησης πολιτικής στο ζήτημα της ΑΟΖ δεδομένου ότι η άλλη πλευρά έχει την δυνατότητα επίκλησης κάποιων διατάξεων. Βέβαια εκείνη, όπως είναι γνωστό, δεν έχει κυρώσει ούτε υπογράψει ούτε επικυρώσει ούτε κυρώσει την Σύμβαση του 82, αλλά έχει γίνει δεκτό με πολλές αποφάσεις διεθνών δικαστηρίων ότι οι περισσότερες από τις ρυθμίσεις του Δικαίου της Θάλασσας που αφορούν στην οριοθέτηση των θαλασσίων ζωνών καταγράφουν εθιμικό διεθνές δίκαιο και άρα δεσμεύουν και εκείνες τις χώρες που δεν έχουν υπογράψει. Πρέπει να σας πω ότι η πρόσφατη νομολογία του Δικαστηρίου της Χάγης στην υπόθεση Ουκρανίας Ρουμανίας για την αιγιαλίτιδα ζώνη στη Μαύρη Θάλασσα ενός νησιού που ανήκει στη Ρουμανία δεν είναι ιδανική για τα νησιά, δηλαδή δέχεται ότι κατ’ αρχήν για να υπάρχει θέμα ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας νήσων πρέπει κατά την πρόβλεψη του Montenego Bay να πρόκειται για νήσο και όχι rock,δηλαδή βράχο

ΠτΘ: Ποια είναι η διαφορά μεταξύ νήσου και βράχου;
Γ.Ε.-Κ: Η διαφορά μεταξύ νήσου και βράχου είναι ότι η μεν νήσος μπορεί να συντηρήσει ανθρώπινη διαβίωση και να αναπτύξει οικονομική ζωή, σε αντίθεση βέβαια με το rock που δεν τέτοια δυνατότητα. Βέβαια η πρόβλεψη αυτή είναι αρκετά ασαφής και έχει δώσει λαβή σε μια ποικίλη νομολογία διεθνών δικαστηρίων, διότι τίθεται το ζήτημα, εάν η ικανότητα της νήσου να συντηρήσει ανθρώπινη ζωή και οικονομική δραστηριότητα πρέπει να είναι διαρκής ή αρκεί να είναι και ευκαιριακή και σε κάθε περίπτωση πρέπει η νήσος να είναι φυσικό εξόγκωμα του εδάφους, δηλαδή τα τεχνητά νησιά που υπάρχουν σε πολλές χώρες, ιδίως του Αραβικού κόλπου, δεν μπορούν να έχουν υφαλοκρηπίδα ούτε ΑΟΖ. Θέλω να πω ότι υπάρχει αυτή η ασάφεια στην Συνθήκη του Montenego Bay που έδωσε λαβή στην πρόσφατη απόφαση του Δικαστηρίου της Χάγης στην υπόθεση Ρουμανίας κατά Ουκρανίας που έχει δεχθεί ότι ένα νησί που ήταν πολύ κοντά στις ακτές της Ρουμανίας δεν είχε υφαλοκρηπίδα. Αυτό οι Τούρκοι το έχουν πιάσει και το έχουν προβάλλει πρόσφατα.

Χρειάζεται μεγαλύτερη περίσκεψη, στάθμιση

ΠτΘ: Τελευταίως έχει γίνει πολύς λόγος και για το Καστελόριζο…
Γ.Ε.-Κ: Ακριβώς με την ίδια αιτιολογία και στη βάση της επιχειρηματολογίας που έχει αναπτύξει το Δικαστήριο της Χάγης στην υπόθεση που σας λέω, αμφισβητείται τώρα η ύπαρξη υφαλοκρηπίδας. Το Καστελόριζο είναι τελείως διαφορετική περίπτωση. Έχει μεγάλο αριθμό κατοίκων, έχει οικονομική ζωή. Επειδή και οι Τούρκοι έχουν ένα φοβικό σύνδρομο, φοβούνται πάρα πολύ την επίλυση τέτοιων διαφορών από το Δικαστήριο της Χάγης, προτιμούν τις διμερείς διαπραγματεύσεις, ακριβώς διότι έχουν μια κακή εμπειρία από τη διαφορά τους με τα πετρέλαια της Μοσούλης. Φοβούνται τις αποφάσεις του Διεθνούς Δικαστηρίου, οι οποίες πρέπει να σας πω πολλές φορές οδηγούνται σε σολομώντιες λύσεις, δηλαδή δεν δικαιώνουν εκατό τοις εκατό κανένα εκ των δύο διαδίκων αλλά οδηγούνται σε ισορροπημένες λύσεις ικανοποιούσες και τα δύο διάδικα μέρη. Για όλους αυτούς του λόγους αυτοί προτιμούν τις διμερείς διαπραγματεύσεις τις οποίες αποφεύγει η Ελλάδα έχουσα την πλάνην ότι όλα όσα υποστηρίζει στηρίζονται στο Διεθνές Δίκαιο και κατά τρόπο ακλόνητο. Αυτό δεν είναι βέβαιο και αργά ή γρήγορα κάποιες από αυτές τις διαφορές που αφορούν στην οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας ή της ΑΟΖ, αν ανακηρυχθεί από τη χώρα μας, διότι απλά έχουν δοθεί κάποιες συντεταγμένες αλλά ακόμη δεν έχει ανακηρυχθεί, θα πάνε στη Χάγη και εκεί θα διαπιστώσουμε ότι δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι το Δικαστήριο της Χάγης θα δικαιώσει την Ελλάδα γιατί όσα λέει στηρίζονται στο Διεθνές Δίκαιο, γιατί και οι Τούρκοι βασίζονται στο Διεθνές Δίκαιο ή τουλάχιστον έτσι ισχυρίζονται. Χρειάζεται μεγαλύτερη περίσκεψη, στάθμιση, είναι ένα brand de fer, το πρόβλημα είναι ότι το ένα από τα δύο μέρη είναι ισχυρότερο από το άλλο και εκεί πρέπει να γίνει μια καλή εκτίμηση της συγκυρίας για να δούμε πότε μας συμφέρει αυτό ή το άλλο και εν πάση περιπτώσει η πολιτική που θα ασκηθεί για τη χάραξη των θαλασσίων ζωνών πρέπει να επιταχυνθεί, αλλά να προχωρήσει με σύνεση.

Η στενότητα των ενεργειακών διαθεσίμων θα μας οδηγήσει κάποια στιγμή στο μη παρέκει με τη γείτονα

ΠτΘ: Υπάρχει και στην Ευρώπη μια κίνηση. Είμαστε εν αναμονή της έκθεσης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για τον ενεργειακό χάρτη.
Γ.Ε.-Κ: Όλα αυτά ανακύπτουν ακριβώς λόγω της στενότητας των ενεργειακών διαθεσίμων του πλανήτη. Όσο πλησιάζει η στιγμή, που εγώ την τοποθετώ γύρω στο 2020-2025, που τα ενεργειακά αποθέματα στη Μέση Ανατολή θα εξαντληθούν, τόσο η πίεση για την αξιοποίηση των ενεργειακών αποθεμάτων που βρίσκονται στο θαλάσσιο βυθό και στο υπέδαφος θα είναι ακόμη πιο έντονη και εδώ κατ’ ανάγκην κάποια στιγμή οπωσδήποτε θα φθάσουμε στο σημείο στο μη παρέκει με την γείτονα, ή θα τα βρούμε στο πλαίσιο της διμερούς διαπραγμάτευσης ή θα πάμε εκόντες άκοντες στη Χάγη ή στο Αμβούργου.

Πρέπει να αναζητήσουμε συμμάχους μέσα στην ΕΕ

ΠτΘ: Πώς βλέπετε το γεγονός ότι ο κ. Σαμαράς βρίσκεται προς αναζήτηση ευρωπαϊκών συμμαχιών όσον αφορά αυτό το θέμα;
Γ.Ε.-Κ: Αυτό είναι πολύ σωστό και πρέπει να επιδιωχθεί, αλλά πρέπει να γίνει συστηματικά η προβολή του ζητήματος αυτού και πρέπει να αναζητήσουμε συμμάχους μέσα στην Ευρώπη, διότι δεν έχουν και οι 27 τα ίδια συμφέροντα στην ανακήρυξη των ΑΟΖ, είτε άλλα δεν είναι παράκτια κράτη είτε άλλα δεν έχουν προβλήματα με γείτονες. Πρέπει όμως να αναζητήσουμε συμμάχους μέσα στα 27 κράτη και είναι πολύ σωστή η πολιτική να αναζητήσουμε έρεισμα μέσα στην ΕΕ.

ΠτΘ: Χωρίς καθορισμό ΑΟΖ η χώρα μας μπορεί να προχωρήσει σε έρευνες για κοιτάσματα υδρογονανθράκων;
Γ.Ε.-Κ: Θεωρητικά μπορεί αλλά ταυτόχρονα μπορεί και η Τουρκία και τότε το θέμα θα λυθεί από τις φρεγάτες και τις πυραλαυκάτους. Όλοι ελπίζουν και εδώ είναι το brad de fer ότι τελευταία στιγμή θα παρεμβληθεί ο αμερικανικός στόλος μεταξύ των φρεγατών. Αυτά είναι επικίνδυνα παιχνίδια και μάλιστα πολύ επικίνδυνα.

Ένα κράτος έχει οπωσδήποτε υφαλοκρηπίδα, αλλά ΑΟΖ έχει μόνο αν την ανακηρύξει

ΠτΘ: Μπορούμε ως χώρα να προχωρήσουμε σε μονομερή ανακήρυξη ΑΟΖ;
Γ.Ε.-Κ: Βεβαίως. Η ΑΟΖ ανακηρύσσεται δια μονομερούς δηλώσεως και εκείνο όμως που πρέπει να έχει κανείς υπόψη του σε σχέση με την υφαλοκρηπίδα είναι ότι το μεν δικαίωμα στην υφαλοκρηπίδα, επί της οποίας ασκούνται επίσης κυριαρχικά δικαιώματα,- δεν ασκείται πλήρης κυριαρχία, πλήρης κυριαρχία ασκεί το παράκτιο κράτος μόνο στα χωρικά ύδατα, στην αιγιαλίτιδα ζώνη, το εύρος της οποίας αιγιαλίτιδας ζώνης ποικίλλει. Ξεκίνησε από τα τρία μίλια και σήμερα είναι κατά κανόνα στα περισσότερα κράτη στα έξι μίλια, ακολούθησε δηλαδή το εύρος της βολής των κανονιών, τότε δηλαδή τα κανόνια έριχναν μέχρι τρία μίλια και άρα ήταν εφικτή η προστασία των χωρικών υδάτων μόνο στον βαθμό που εξασφαλίζονταν η προστασία από τα κανόνια. Σήμερα όμως η αιγιαλίτιδα ζώνη για τα περισσότερα κράτη έχει αποκτήσει εύρος έξι ναυτικών μιλίων και ενίοτε και δέκα ή και δώδεκα, – πάντως στα χωρικά ύδατα ή στην αιγιαλίτιδα ζώνη ως γνωστόν το κράτος ασκεί πλήρη κυριαρχία, δηλαδή όσο είναι το εύρος της αρμοδιότητάς του στην ηπειρωτική χώρα αντίστοιχο είναι το εύρος και στη χωρική θάλασσα, στην αιγιαλίτιδα ζώνη, και φυσικά στον εναέριο χώρο. Από τα εξωτερικά όρια της χωρικής θάλασσας της αιγιαλίτιδας ζώνης αρχίζει η υφαλοκρηπίδα η οποία ως γνωστόν είναι ο θαλάσσιος βυθός και το υπέδαφος, όπου δεν ασκεί κυριαρχία αλλά μόνο κυριαρχικά δικαιώματα, και όχι όλα τα κυριαρχικά δικαιώματα που μπορεί με απόλυτη έννοια να ασκήσει ένα σύγχρονο κράτος. Λόγου χάριν είναι δυνατόν μέσα στην υφαλοκρηπίδα αλλοτρίου κράτους να αποντισθεί ένα καλώδιο το οποίο όμως δεν αποκλείεται από την υφαλοκρηπίδα η οποία όμως είναι πρώτον υποθαλάσσιος βυθός και υπέδαφος του βυθού και όλο αυτό σε έκταση που φθάνει μέχρι τα διακόσια μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας. Στόχος αυτού του περιορισμού είναι ότι μέχρι αυτού του βάθους φθάνουν οι ακτίνες του ήλιου και άρα υπάρχει δυνατότητα ζωής. Η υφαλοκρηπίδα η οποία είναι μια θαλάσσια ζώνη, που για το παράκτιο κράτος υπάρχει ab initio και ipso facto, πράγμα που σημαίνει ότι από την ίδρυσή του το κράτος έχει υφαλοκρηπίδα η οποία για τον καθορισμό της έχει γεωλογική βάση, διότι είναι τα τμήματα του βυθού τα οποία απέχουν διακόσια μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας. Αυτό λοιπόν υπάρχει ab initio, από την αρχή, από τότε που ιδρύεται το κράτος και ipso facto, που σημαίνει ότι δεν χρειάζεται διακήρυξη ότι το κράτος έχει υφαλοκρηπίδα. Εκείνο που απαιτείται πρακτικά είναι η οριοθέτηση, δηλαδή πρακτικά η χαρτογράφηση του βυθού για να εντοπισθούν τα σημεία τα οποία απέχουν διακόσια μέτρα από την επιφάνεια της θάλασσας και αυτό δεν είναι δύσκολο με τη σύγχρονη τεχνολογία διότι ο θαλάσσιος βυθός έχει μεγάλα ή μικρά πρανή. Όταν χαρτογραφηθεί ο βυθός είναι εύκολη η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας απλά τίθεται θέμα προσδιορισμού του βάθους από την επιφάνεια της θάλασσας.
Η υφαλοκρηπίδα θεωρείται γεωλογική προέκταση του ηπειρωτικού τμήματος της χώρας, αλλά έχει αυτούς τους περιορισμούς. Σε αντίθεση η ΑΟΖ η οποία είναι μια έννοια που εισήχθη με την Τρίτη Σύμβαση του Δικαίου της Θάλασσας, με την Σύμβαση του Montenego Bay, αρχίζει από τα εξωτερικά όρια της αιγιαλίτιδας ζώνης των χωρικών υδάτων και φθάνει συν πλην διακόσια ναυτικά μίλια μέσα στην ανοικτή θάλασσα. Αλλά η ΑΟΖ τυπικά νομοθετικά περιλαμβάνει και τα νερά και το βυθό, λέει όμως η Συνθήκη «επιφυλασσομένων των διατάξεων για την υφαλοκρηπίδα». Αυτός ο περιορισμός σημαίνει ότι ένα κράτος έχει οπωσδήποτε υφαλοκρηπίδα, αλλά ΑΟΖ έχει μόνο αν την ανακηρύξει. Δηλαδή μπορεί η υφαλοκρηπίδα ανάλογα με τη γεωλογική διαμόρφωση του βυθού να φθάνει θεωρητικά και πολύ πέρα από τα διακόσια μίλια, αυτό όμως δεν είναι εφικτό γεωλογικά, δηλαδή τα πρανή δεν μπορούν να έχουν έκταση κατά κανόνα μεγαλύτερη των διακοσίων ναυτικών μιλίων, γιατί υπάρχει ο περιορισμός των διακοσίων μέτρων από την επιφάνεια της θάλασσας. Η ΑΟΖ δηλαδή υπάρχει μόνο αν ανακηρυχθεί, ενώ η υφαλοκρηπίδα υπάρχει ab initio και ipso facto. Η εξέλιξη της τεχνολογίας της εκμετάλλευσης φυσικών πόρων έχει επιβάλλει να αναδυθεί και η έννοια της υφαλοκρηπίδας σε μεγαλύτερο βαθμό, αλλά και η έννοια της ΑΟΖ, η οποία ξεκίνησε από την προσπάθεια των ΗΠΑ να ελέγξουν τους οικονομικούς μετανάστες και εξελίχθηκε σε οικονομική εκμετάλλευση. Εν ονόματι δηλαδή της οικονομικής εκμετάλλευσης οι ΗΠΑ στην ουσία επεδίωξαν να ελέγξουν με την ακτοφυλακή τους την παράνομη είσοδο λαθρομεταναστών. Η έννοια δηλαδή της ΑΟΖ εμπεριέχει και την έννοια της υφαλοκρηπίδας αλλά δεν ισχύει και το αντίθετο. Ενώ όλα τα κράτη έχουν υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ έχουν όσα την διακηρύξουν. Η στενότητα των ενεργειακών αποθεμάτων του πλανήτη έχει στρέψει το ενδιαφέρον προς τη θάλασσα, στο βυθό και στο υπέδαφος του βυθού σε κοιτάσματα υδρογονανθράκων και φυσικού αερίου. Στο βαθμό που αυτά εντοπιστούν στην υφαλοκρηπίδα απλά τίθεται θέμα οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας, η οποία σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, διότι αν πρόκειται για ανοικτή θάλασσα δεν τίθεται θέμα, αλλά όταν πρόκειται για κλειστή θάλασσα ή ημίκλειστη, όπως ενδεχομένως θα μπορούσε να υποστηριχθεί ότι είναι το Αιγαίο, τίθεται ζήτημα οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας, όχι μόνο για την προστασία των δικαιωμάτων του παρακτίου κράτους αλλά και για την αποφυγή τριβής με τα όμορα κράτη. Αυτό είναι το πρόβλημα.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.