«Οι εξελιξεις ιδιαιτερα επικινδυνες για την παγκοσμια οικονομια»

Αναταράξεις σε όλο το παγκόσμιο τραπεζικό και χρηματιστηριακό σύστημα προκαλεί η κατάρρευση μιας από τις μεγαλύτερες αμερικανικές επενδυτικές τράπεζες της «Lehman Brothers». Με σημαντικές απώλειες έως 4% έκλεισαν όλοι οι ευρωπαϊκοί δείκτες τη Δευτέρα , ενώ ο δείκτης στην Αθήνα έκανε βουτιά και διαμορφώθηκε στις 2.993,05 μονάδες. Η επενδυτική τράπεζα σημείωσε απώλειες σχεδόν 3,9 δισεκατομμυρίων δολαρίων το τρίτο τρίμηνο του έτους. Η κήρυξη πτώχευσης είναι η συνέπεια της αδυναμίας της να βρει αγοραστή ή στρατηγικό επενδυτή, με την αποχώρηση την Κυριακή, της τελευταίας ενδιαφερόμενης τράπεζας Barclays. Ταυτοχρόνως, η «Bank of America» ανακοίνωσε ότι εξαγοράζει τη «Merrill Lynch», τη μεγαλύτερη χρηματιστηριακή εταιρία στον κόσμο, αντί του ποσού των 50 δισεκατομμυρίων δολαρίων, γεγονός που θα της επιτρέψει να ξεπεράσει τη Citigroup Inc και να γίνει η μεγαλύτερη αμερικανική τράπεζα, βάσει περιουσιακών στοιχείων.

Την ίδια ώρα, δέκα μεγάλες διεθνείς τράπεζες ανακοίνωσαν την Κυριακή τη δημιουργία ενός ταμείου 70 δισεκατομμυρίων δολαρίων από το οποίο θα μπορούν να αντλούν αν κινδυνεύουν να αντιμετωπίσουν προβλήματα ρευστότητας.

Για το θέμα αυτό και για τις επιπτώσεις που έχει στο τραπεζικό και χρηματιστηριακό σύστημα ο ΠτΘ συνομιλεί με τον καθηγητή Οικονομικής Θεωρίας του Δημοκριτείου κ. Γιώργο Χατζηκωνσταντίνου.

Ιδιαίτερα επικίνδυνο το ντόμινο εξελίξεων

ΠτΘ: κ. Χατζηκωνσταντίνου προχθές Δευτέρα μία από τις τέσσερις μεγαλύτερες αμερικανικές τράπεζες η «Lehman Brothers» κήρυξε πτώχευση…

Γ.Χ.: Και όχι μόνο, γιατί υπάρχουν και άλλες. Υπάρχει η AIG, η Amerikan International και βέβαια η εξαγορά της «Merrill Lynch», εκ μέρους της «Bank of America». Υπάρχει ένα ντόμινο εξελίξεων ιδιαίτερα επικίνδυνο για την παγκόσμια οικονομία.

ΠτΘ: κ. Χατζηκωνσταντίνου, το ερώτημα είναί πώς φθάσαμε ως εδώ;

Γ.Χ.: Επί δεκαπέντε χρόνια τώρα κάποιοι ονομαζόμενοι σκεπτικιστές κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου ότι όλη αυτή η ιστορία της νεοφιλελεύθερης παγκοσμιοποίησης αποτελεί μια αυταπάτη, ιδιαιτέρως επικίνδυνη, η οποία στον χρηματοοικονομικό τομέα, ο οποίος απεδείχθη συχνά μία παγκόσμια φούσκα, γίνεται ακόμη πιο επικίνδυνη, καθώς αυτός ο χρηματοοικονομικός τομέας αυτονομήθηκε πλήρως από την πραγματική οικονομία. Το 40% περίπου και πλέον των παγκοσμίων κερδών στηρίχθηκε στον χρηματοοικονομικό τομέα χωρίς παράλληλο αντίκρισμα στην πραγματική οικονομία. Αυτά τα πράγματα ελέχθησαν εδώ και δεκαπέντε χρόνια. Αυτοί όμως οι οποίοι τα έλεγαν χαρακτηρίζονταν μέχρι τώρα από τους πεφωτισμένους θιασώτες του νεοφιλελευθερισμού ως γραφικοί, ως ρομαντικό, ως ουτοπικοί, ως παλιοκαιρίτες ,ως θυμωμένοι πολλές φορές. Η κατάσταση, όμως, όπως εξελίσσεται, αποδεικνύει τελικώς ότι πιθανότατα κάποια μεγάλα δίκαια είχαν αυτοί οι άνθρωποι σε παγκόσμιο επίπεδο που τα έλεγαν αυτά. Έτσι σήμερα είμαστε μπροστά σε μια καταπληκτικής μορφής κατάσταση η οποία ουσιαστικά λέει το εξής: Σε όλη την περίοδο των κερδών ήμασταν μόνοι μας αυτοί που τα αποκτούσαμε τα κέρδη, όταν όμως ήρθε η περίοδος των ζημιών τώρα πρέπει να κρατικοποιήσουμε και να διαχύσουμε τις ζημίες στην κοινωνία. Αυτό το πράγμα είναι αρκετά παράδοξο και είμαι πολύ περίεργος να δω το πώς οι νεοφιλελεύθεροι θιασώτες της συνταγής αυτής θα το αιτιολογήσουν και θα το δικαιολογήσουν τώρα, διότι τα πράγματα και θεωρητικά είναι δύσκολο να δικαιολογηθούν. Η επίκληση δε του γεγονότος ότι δεν έγιναν οι κατάλληλες μεταρρυθμίσεις αποτελεί επίσης ένα λόγο παράλογο, διότι αν θέλουμε να εφαρμόσουμε μία τέτοια συνταγή κάνουμε πρώτα την μεταρρύθμιση, εξασφαλίζουμε τον ανταγωνισμό στην αγορά, τις ομαλές συνθήκες ενός τέτοιου αγοραίου συστήματος και μετά το εφαρμόζουμε. Αυτά τα πράγματα σήμερα τα πληρώνει η ανθρωπότητα. Η επίκληση τώρα του συστημικού κινδύνου, δηλαδή ότι το σύστημα κινδυνεύει και είναι κακό για όλους είναι όλο και περισσότερο συχνό. Και βεβαίως πρέπει να πω ότι μία κατάρρευση θα πλήξει τους πάντες και κυρίως τα στρώματα εκείνα των κοινωνιών των ανθρώπων που είναι τα αδύνατα, γιατί αυτά θα δυσκολευθούν να αντεπεξέλθουν στην περίοδο αυτή της παγκόσμιας ύφεσης.

ΠτΘ: κ. Χατζηκωνσταντίνου μετά την κήρυξη πτώχευσης της Τράπεζας είδαμε και τα χρηματιστήρια να κατρακυλούν…

Γ.Χ.: Βεβαίως, διότι αυτοί που παίζουν στα χρηματιστήρια στο πλαίσιο της παγκόσμιας κοινωνίας του τζόγου, την οποία έχουμε φτιάξει, είναι εκείνοι που τρέχουν σήμερα να σώσουν ό,τι μπορέσουν. Βλέπουμε όμως και κάτι άλλο. Τα τεράστια αποθέματα τα οποία διοχετεύονται στη διεθνή ρευστότητα και το τραπεζικό σύστημα τρέχουν για να το σώσουν. Και βεβαίως είναι κάτι αναμενόμενο αυτό ότι θα γίνει. Θα πέσει χρήμα πάρα πολύ. Ήδη οι δέκα μεγαλύτερες τράπεζες του κόσμου φτιάχνουν ένα ταμείο το οποίο θα αφορά ένα επίπεδο 70 δις περίπου δολαρίων, με τα οποία θα προσπαθήσουν να χρηματοδοτήσουν διεθνώς το τραπεζικό σύστημα για να μη καταρρεύσει. Αν καταρρεύσει θα είναι πολύ δύσκολες οι καταστάσεις αλλά αυτά τα πράγματα τα σκεφτόμαστε από πριν.

Ο κριτικός λόγος πρέπει να λαμβάνεται υπόψη

ΠτΘ: Δηλαδή το φάντασμα του 1929 είναι παρών;

Γ.Χ.: Μήπως είναι και μεγαλύτερο και να μην είναι ήδη μεγαλύτερο; Επειδή βέβαια δεν πρέπει να δίνουμε καταστροφικές εντυπώσεις εν πάση περιπτώσει λύσεις βρίσκονται. Εκείνο που έχει σημασία είναι ότι τον κριτικό λόγο στην εξέλιξη των πραγμάτων πρέπει πάντοτε να τον λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη μας. Αυτή η επαναστατική αντίληψη, ότι εμείς οι νεοφιλελεύθεροι οικονομολόγοι και οι νεοφιλελεύθεροι θιασώτες των αγορών είμαστε οι πραγματικοί «επαναστάτες» που βλέπουμε το μέλλον, ενώ οι άλλοι βλέπουν το παρελθόν, είναι ένα μεγάλο παραμύθι, διότι ουσιαστικά αυτό το οποίο έγινε είναι η επιστροφή στο παρελθόν όλα αυτά τα χρόνια σε μια περίοδο laissez –faire –laissez passer όπως λέγεται ως νεοφιλελεύθερου δόγματος με διαφορετικό προσωπείο, γιατί υπήρχε η σύγχρονη τεχνολογία και η αυτονόμηση του χρηματοοικονομικού τομέα. Βεβαίως τα πράγματα δεν είναι τα ίδια, αλλά ουσιαστικά η λογική που επικράτησε τα τελευταία δεκαπέντε – είκοσι χρόνια ήταν η λογική laissez –faire –laissez passer του 19ου αιώνα. Μην ισχυρίζονται λοιπόν ότι είναι «επαναστάτες» και ότι όλοι οι άλλοι που ασκούν κριτική, έχουν εναλλακτικό ή κριτικό λόγο, βλέπουν στο παρελθόν με κάποιες κρατικίστικες απόψεις τριτοκοσμικού χαρακτήρα, ενώ αυτοί βλέπούν μπροστά. Ουσιαστικά οδήγησαν τον κόσμο στην περίοδο του laissez –faire –laissez passer με τέτοιο τρόπο, ώστε να καλύπτει τις ανάγκες της νέας τεχνολογίας και του χρηματοοικονομικής αυτοδυναμίας. Τώρα τα πράγματα πρέπει να συμμαζευτούν ο κόσμος όμως έχει ήδη φτωχύνει. Υπάρχει γύρω μας μια δανειακή ευημερία, ήδη οι Έλληνες έχουν φάει τα εισοδήματα τ ων δεκαετιών που έρχονται, ήδη υπάρχει μία τεράστια ανισότητα και τώρα έχουμε αρχίσει να ομιλούμε για αναδιανομή του εισοδήματος, πράγμα το οποίο ελέγετο από τους γραφικούς, ρομαντικούς, θυμωμένους ουτοπικούς εδώ και δεκαπέντε χρόνια

ΠτΘ: κ. Χατζηκωνσταντίνου βρισκόμαστε στην αρχή του τέλους ή στο τέλος της αρχής;

Γ.Χ.: Δεν πιστεύω ότι βρισκόμαστε σε κάποιο τέλος ούτε σε κάποια αρχή. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα μεταλλαγή η οποία πρόκειται να πραγματοποιηθεί και αυτό είναι εμφανές, όταν ο ίδιος ο υπουργός Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών, προχωρεί σε κρατικοποιήσεις των μεγάλων τραπεζών και ομιλεί όλος ο κόσμος για το θέμα του νεοφιλελευθερισμού. Το θέμα είναι τι γίνεται στην Ελλάδα, διότι εδώ επειδή ακολουθούμε τις εξελίξεις εξακολουθούμε να πιστεύουμε, ότι αυτή η συγκεκριμένη συνταγή είναι δυνατόν να αποδώσει, στο πλαίσιο μάλιστα μιας χώρας η οποία στερείται ανταγωνισμού.

ΠτΘ: Πιστεύετε ότι επέρχεται το τέλος των επενδυτικών τραπεζών;

Γ.Χ: Στο μάτι του κυκλώνα βρίσκονται οι επενδυτικές τράπεζες. Αυτό όμως είναι ιδιαιτέρως επικίνδυνο γιατί στον τραπεζικό χώρο υπάρχει μια μεγάλη αλληλεξάρτηση, δηλαδή μια χρεοκοπία ενός τραπεζικού κολοσσού, όπως είναι η «Lehman Brothers», μπορεί να επιφέρει, -ήδη επέφερε, εφόσον χθες ακολούθησαν και άλλες τράπεζες,- δυσεπίλυτα προβλήματα και στο χώρο τον πιστωτικό, δηλαδή και στις τράπεζες που έχουν καθαρά εμπορικό περιεχόμενο και όχι επενδυτικό. Το ίδιο μπορεί να συμβεί σε ασφαλιστικές εταιρείες και ήδη υπάρχει κρίση σε αυτές, όπως αποδεικνύεται με τη «Merrill Lynch».

Επικίνδυνη η αλλοτρίωση του ατόμου

ΠτΘ: κ. Χατζηκωνσταντίνου κατά την άποψή σας οι πολίτες πώς πρέπει να αντιδράσουν;

Γ.Χ.: Το μοντέλο το οποίο προηγήθηκε της νέας τάξης πραγμάτων ήταν ένα μοντέλο πλήρους απασχόλησης και κοινωνικού κράτους. Στο πλαίσιο αυτού του μοντέλου και με την τεχνολογία που το μοντέλο αυτό του Κενσυανισμού υιοθετούσε, είχε ανάγκη από το σύνολο του εργατικού δυναμικού. Όταν το εργατικό αυτό δυναμικό απασχολείτο κατά ένα τρόπο πλήρη και όταν αυτά τα εισοδήματα δεν έφθαναν, τότε, επειδή πράγματι είχε σημασία η αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης, προσέφευγε το κράτος με μορφή κοινωνικής πρόνοιας και ενίσχυε τα εισοδήματα και το επίπεδο ζωής των εργαζομένων. Έρχεται η νέα τεχνολογία του αυτοματισμού, του Ηλεκτρονικού Υπολογιστή, της Ρομποτικής και τα πράγματα αλλάζουν σε επίπεδο παραγωγικής μηχανής. Η τεχνολογία αλλάζει στην παραγωγή και αυτή η καινούρια τεχνολογία δεν έχει ανάγκη πλέον ολόκληρη την εργατική δύναμη αλλά έχει ανάγκη επιλεκτικής χρήσης της εργατικής δύναμης. Άρα πολλά κομμάτια ανθρώπινου δυναμικού, νέων, εργαζομένων, μένουν στο περιθώριο, γίνονται έκπτωτοι, γίνονται περιφερειακοί, γίνονται φτωχοί, αποκλείονται. Το σύστημα όμως έχει τη δυνατότητα αυτούς τους ανθρώπους- βλέπετε γύρω σας μία παγκόσμια σιωπή κατά κάποιο τρόπο- να τους ενσωματώνει με μορφές συμβολικής βίας. Έχει τη δύναμη να τους ενσωματώνει στο σύστημα δημιουργώντας τους την ελπίδα ότι θα γίνουν επιχειρηματίες, ότι θα γίνουν αυτοαπασχολούμενοι, ότι θα έχουν τη δυνατότητα όλοι να έχουν ένα αυτοκίνητο, έστω κι αν είναι δανεικό. Αυτό το πράγμα σημαίνει ότι όλοι αυτοί οι έκπτωτοι ενσωματώνονται στο σύστημα και δεν ομιλούν, όμως το αποτέλεσμα αυτού είναι η αλλοτρίωση του ανθρώπου. Όμως η αλλοτρίωση του ανθρώπου η οποία επιτελείται είναι πάρα πολύ επικίνδυνη για το μέλλον των κοινωνιών και πρέπει να γίνουμε σοφότεροι του παρελθόντος.

ΠτΘ: κ. Χατζηκωνσταντίνου σας ευχαριστούμε πολύ.

Γ.Χ: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.