Πασχουμε στην αναδειξη και συντηρηση μνημειων

Μια ειδική κατηγορία τουρισμού αποτελεί ο θρησκευτικός ή κατά τον κ. Μηνόπουλο προσκυνηματικός τουρισμός. Με αφορμή την εισήγησή του κατά τη διάρκεια των Ελευθερίων στην Αλεξανδρούπολη που αφορούσε τη Μονή της Μάκρης αλλά και το SOS που εκπέμπουν τα οθωμανικά μνημεία του Διδυμοτείχου ο Πρόεδρος της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ροδόπης Έβρου μιλά στον ΠτΘ για τις προοπτικές ανάπτυξης της μορφής αυτού του τουρισμού στην περιοχή.

Ας τον ακούσουμε…

ΠτΘ: κ. Μηνόπουλε ο λόγος περί θρησκευτικού τουρισμού, μιας ειδικής κατηγορίας τουριστικής ανάπτυξης…

Γ.Μ.: Προτιμώ να χρησιμοποιώ τον όρο προσκυνηματικός τουρισμός μέσα στον οποίο εμπεριέχεται και η έννοια του θρησκευτικού τουρισμού. Πιστεύω ότι ο θρησκευτικός τουρισμός υπάρχει και βιώνεται ακόμη και σήμερα. Στον προσκυνηματικό τουρισμό υπάρχουν περιοχές – προσκυνήματα με την έννοια περιοχές όπου υπάρχουν παλιά μοναστήρια ή τζάμια, τα οποία έχουν μεγάλο ενδιαφέρον ιστορικό ή και κοινωνικό ή και πολιτισμικό και πρέπει να τα επισκεπτόμαστε.

Η μονή της Μάκρης

ΠτΘ: Αφορμή της συζήτησης για τον προσκυνηματικό τουρισμό υπήρξε η εισήγησή σας κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων των Ελευθερίων στην Αλεξανδρούπολη για τη Μονή της Μάκρης. Πού εντοπίζετε το ενδιαφέρον;

Γ.Μ.: Η εκδήλωση για το μοναστήρι της Μάκρης συνέπεσε να έχει ενταχθεί στα Ελευθέρια της Αλεξανδρούπολης. Το μοναστήρι είναι καινούργιο και συμπλήρωσε φέτος 25 χρόνια λειτουργίας και ύπαρξης. Πρώτη σκέψη ήταν να διοργανωθεί μία έκθεση αντικειμένων τα οποία παράγονται από τις μοναχές μέσα στο μοναστήρι, ώστε να συγκεντρωθούν χρήματα τα οποία θα προστεθούν στα ήδη υπάρχοντα για να γίνει μια εκκλησία μεγαλύτερη, γιατί το καθολικό της νυν εκκλησίας είναι μικρό και δεν χωρά τους προσκυνητές που επισκέπτονται τη μονή. Έγινε η έκθεση αλλά παράλληλα αποφασίσαμε ως λαϊκοί να παρουσιάσουμε το έργο τόσων χρόνων των μοναχών. Ανέλαβα να κάνω την εκδήλωση και μάλιστα να την εισηγηθώ. Εντυπωσιάστηκα σε μεγάλο βαθμό από την ποσότητα και ποιότητα της δουλειάς που γίνεται. Όλοι ξέρουμε ότι στα μοναστήρια κύριο έργο είναι η προσευχή επί εικοσιτετραώρου βάσεως, όχι μόνο ανά τακτές ώρες αλλά και κατά τη διάρκεια του ελεύθερου χρόνου που έχουν. Πέρα από αυτό όμως υπάρχουν και τα διακονήματα, τα οποία αναφέρονται σε πολλές δουλειές, χειρωνακτικές. Στη μονή της Μάκρης οι μοναχές έχουν δημιουργήσει κήπο με ελιές, ένα μεγάλο περιβόλι που οι ίδιες το διαχειρίζονται, όπως και αμυγδαλεώνα. Συγχρόνως όμως ασχολούνται και με άλλα πράγματα όπως το ράψιμο, τα κεντήματα σε ιερά άμφια, αλλά και σε άλλα χρηστικά αντικείμενα των εκκλησιών, όπως τα καλύμματα της Αγίας Τράπεζας, των Επιταφίων, τα κηροπήγια και πολλές άλλες τέτοιες δραστηριότητες.

Η αγιογραφία της μονής

«Εκείνο όμως που διακρίνει κανείς στο μοναστήρι ιδιαίτερα είναι η προσπάθεια και το αποτέλεσμα της αγιογραφίας. Από την πρώτη στιγμή που δημιουργήθηκε η μονή υπήρξαν κάποιες μοναχές που ήξεραν να αγιογραφούν. Στην αγιογραφία εκείνο που είναι σημαντικό είναι να γνωρίζεις τη βυζαντινή τεχνοτροπία για να αποδίδονται οι συμβολισμοί. Έχουν γίνει εξαιρετικά έργα στην Ελλάδα και στο εξωτερικό κυρίως μετά την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού. Στις χώρες εκείνες επειδή υπήρχε ένα μεγάλο κενό στο τελετουργικό των λειτουργιών αλλά κυρίως στις αγιογραφίες, μοναχοί με επικεφαλής τον ηγούμενο πατέρα Πολύκαρπο πήγαν και τους δίδαξαν. Ήταν συγκινητικό να ακούς αυτούς που ήρθαν από τα μοναστήρια της Ρουμανίας να λένε ότι εμείς ζωγραφίζουμε σύμφωνα με την τεχνοτροπία της Μονής της Μάκρης. Διδάξαμε λοιπόν αυτή την τεχνοτροπία σε όλη την Ρουμανία και όχι μόνο. Αυτό είναι ουσιαστικό και από θρησκευτικής και εθνικής άποψης αλλά και από την άποψη πολιτισμικής γειτνίασης. Ανάλογη προσπάθεια έγινε και με μοναστήρια στη Συρία όπου όπως μας έλεγε ηγούμενος υπήρχαν μοναστήρια αλλά δεν υπήρχε ορθόδοξο μοναστήρι. Επιχείρησαν να το κάνουν, έγινε ο πόλεμος και ως κυνηγημένοι βρέθηκαν στη Θεσσαλονίκη όπου και σπούδασαν στη Θεολογική Σχολή, έμαθαν τη γλώσσα, γνώρισαν τον πατέρα Πολύκαρπο και αυτή η σχέση τους οδήγησε σε μια στενότερη συνεργασία με πολλές επισκέψεις στη Συρία δημιούργησαν ένα καταπληκτικό μοναστήρι σε ένα χέρσο τόπο που έγινε ανθοκήπιο. Οι Σύριοι έχουν σχέση πνευματική με τον Ελλαδικό χώρο, βέβαια πάντα είχαν με την Ορθοδοξία και με το Πατριαρχείο και δίνω μεγάλη σημασία, γιατί το Πατριαρχείο της Συρίας είναι το πρώτο στο οποίο δεν υπάρχει ελληνικής καταγωγής Πατριάρχης, αλλά Άραβας. Με δεδομένου δε τις δυσκολίες που υπάρχουν και στην Αίγυπτο και στην Κωνσταντινούπολη και στα Ιεροσόλυμα όλα αυτά έχουν μεγάλο συμβολισμό. Γίνεται λοιπόν στη μονή της Μάκρης μεγάλο πνευματικό έργο. Επειδή μιλάμε για προσκυνηματικό τουρισμό για μένα ήταν εντυπωσιακό όταν ένα Σάββατο επισκέφθηκα τη μονή και βρήκα απ’ έξω λεωφορεία από τη Βουλγαρία. Όταν ρώτησα μου είπαν ότι κάθε Σάββατο περίπου τρία λεωφορεία από Βουλγαρία επισκέπτονται την περιοχή για να ανάψουν ένα κερί».

ΠτΘ: Υπάρχουν προοπτικές ανάπτυξης για την περιοχή όσον αφορά στον προσκυνηματικό τουρισμό;

Γ.Μ.: Όλη η Θράκη μπορεί να αναπτύξει προσκυνηματικό τουρισμό και κυρίως επειδή είμαστε πολυπολιτισμική περιοχή, που σημαίνει ότι συμβιώνουμε, συνυπάρχουμε και είναι κάτι πολύ φυσικό. Δεν γνωρίζω αν σε άλλη περιοχή της Ευρώπης υπάρχει τόσο καλή συνύπαρξη, τόσο καλή συνεργασία. Υπάρχουν χώροι προσκυνηματικοί και από τα δύο θρησκεύματα. Για την Ορθοδοξία το παλιότερο, μεγαλύτερο και καλύτερα διασωζόμενο μνημείο της περιοχής της Θράκης το οποίο έχει αναδειχθεί από την Αρχαιολογική Υπηρεσία είναι η Παναγία η Κοσμοσώτειρα. Δεν είναι μόνο ένα απλό μοναστήρι αλλά χτίστηκε από το Σεβαστοκράτορα Ισαάκιο Κομνηνό που ήταν αδελφός του αυτοκράτορα και έχει ένα ειδικό συμβολισμό. Αυτός είναι και ο λόγος που το επέλεξαν να είναι το έμβλημα των απανταχού Θρακιωτών, όπως οι Πόντιοι έχουν την Παναγία Σουμελά. Φέτος λοιπόν ο Μητροπολίτης Αλεξανδρούπολης Άνθιμος πήρε πολλές πρωτοβουλίες. Άνοιξε το μνημείο και το Δεκαπενταύγουστο όλοι οι Θράκες, οι εντός και οι εκτός θα ζήσουν σημαντικά γεγονότα. Θα σας πω μόνο ότι θα αποδοθεί η κρύπτη που υπάρχει μέσα στο μοναστήρι ώστε να λυθεί και το μυστήριο που αφορά στο πού οδηγεί. Κάποιοι λένε ότι βγαίνει στον Ποταμό Έβρο κάποιοι λένε ότι έχει χρυσάφι.

«Ένα μεγάλο γεγονός είναι ότι η Σαμοθράκη αποτελεί τον πρώτο ευρωπαϊκό χώρο στον οποίο πάτησε ο Απόστολος Παύλος. Ήταν στην Τροία και στον ύπνο του είδε ένα Μακεδόνα να τον προσκαλεί στη Θράκη. Ήταν το πρώτο βήμα που έκαναν οι Απόστολοι εκτός περιοχής της Μικράς Ασίας και της Εγγύς Ανατολής γιατί οι άλλοι Απόστολοι είχαν αντιρρήσεις για να έρθουν στην περιοχή αυτή. Εν πάση περιπτώσει ο Απόστολος Παύλος πρωτοπάτησε στην Σαμοθράκη. Τον τελευταίο καιρό γίνεται λόγος πολύς για τα βήματα του Αποστόλου Παύλου υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για την Ορθοδοξία που αναγεννάται στην πρώην Σοβιετική Ένωση. Τίποτε όμως δεν υπήρχε στη Σαμοθράκη που να θυμίζει το γεγονός. Πήρε λοιπόν ο μητροπολίτης Άνθιμος την πρωτοβουλία και έκανε ένα στασίδι του Αποστόλου Παύλου, ένα καταπληκτικό κτίσμα, θα το έλεγα ημικύκλιο, μέσα στο οποίο υπάρχουν τέσσερα ψηφιδωτά εξαιρετικής ποιότητας που συμβολίζουν την άφιξη του Αποστόλου Παύλου. Το στασίδι βρίσκεται σε μια περιοχή περίπου 1600 μέτρα από τον αρχαιολογικό χώρο. Πέρα λοιπόν από την πρυσκυνηματική σημασία έχει και αναπτυξιακή για το νησί της Σαμοθράκης, γιατί δεν είναι μόνο η «Νίκη της Σαμοθράκης» στο Λούβρο που το προβάλλει, δεν είναι οι φυσικές ομορφιές του νησιού, είναι και το μνημείο αυτό που μπορεί να προσελκύσει τουρίστες κάποιας ηλικίας αλλά και νεαρούς. Έτσι λοιπόν υπάρχουν όλες οι προϋποθέσεις για την ανάπτυξη του νησιού.

Τζαμί Διδυμοτείχου

ΠτΘ: κ. Μηνόπουλε σε συνέντευξή του στον ΠτΘ το μέλος των Εθελοντών Ξεναγών Διδυμοτείχου κ. Σιναπίδης εξέπεμψε SOS για τα οθωμανικά μνημεία του Διδυμοτείχου ενώ κατέθεσε την πρόταση εφόσον η πολιτεία δεν ενδιαφέρεται να δοθεί η συντήρηση και η ανάδειξή τους σε ιδιώτη και να αποτελέσουν σημείο συνάντησης όλων των φελειρηνιστών μουσουλμάνων…

Γ.Μ.: Θα μπορούσε να γίνει σημείο συνάντησης, εφόσον οι μουσουλμάνοι, όπως και οι Χριστιανοί, έχουν ιερές περιοχές πρώτον τη Μέκκα, δεύτερο σημείο αναφοράς τα Ιεροσόλυμα και το Διδυμότειχο θα μπορούσε να γίνει ένα τρίτο σημείο αναφοράς για τους μουσουλμάνους. Είναι γεγονός ότι πάσχουμε από τη στοιχειώδη ανάδειξη και συντήρηση των μνημείων. Ελπίζω να συμπεριληφθεί το τέμενος στο Δ΄ ΚΠΣ. Όσον αφορά στην πρόταση να δοθεί σε ιδιώτη προσωπικά πιστεύω ότι δεν είναι λύση γιατί δεν ξέρουμε σε ποια κατεύθυνση θα στραφεί αυτός. Αν έρθει κάποιος αμερικάνος , χωρίς να σημαίνει ότι έχω κάτι με τους αμερικάνους, και το μετατρέψει σε στυλ Χόλυγουντ και κάνει φιέστες θα ευτελίσει το μνημείο. Δεν συζητάμε ότι το μνημείο πρέπει να συντηρηθεί και να αναδειχθεί. Το Διδυμότειχο δεν ήταν τυχαία πρωτεύουσα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και αργότερα της Οθωμανικής. Δεν ήταν τυχαίο που ο Μωάμεθ το έκανε πρωτεύουσα έστω και προσωρινά στην Ευρώπη. Στο Διδυμότειχο δεν είναι μόνο τα κάστρα, υπάρχουν λουτρά, υπάρχει η φυλακή του Καρόλου που έχει μεγάλησημασία για τους Σουηδούς.

ΠτΘ: Τι πρέπει να γίνει για να αναδειχθούν όλα αυτά;

Γ.Μ.: Θα πρέπει να σημειώσω ότι σημεία αναφοράς προσκυνηματικού τουρισμού υπάρχουν και στην Κομοτηνή, όπως τα βυζαντινά τείχη, οι εκκλησίες τα τζαμιά το παλιότερο όπως λένε βρίσκεται στην Κομοτηνή. Αν αυτά τα αναδείξουμε και τα οργανώσουμε θα έχουν κάποια επισκεψιμότητα. Απλά χρειάζονται κάποιοι άνθρωποι να μπορούν να ξεναγήσουν στους χώρους αυτούς. Χαίρομαι που οι ξεναγοί της Ελλάδας θα κάνουν φέτος τη συνάντησή τους το Φθινόπωρο στην Αλεξανδρούπολη και θα έχουμε συνεργασία για να αναδειχθεί το γεγονός. Όταν υπάρξουν επαγγελματίες σωστά εκπαιδευμένοι που θα μπορούν να ξεναγήσουν ,ο επισκέπτης με πολύ ενδιαφέρον θα έρχεται. Στη Θράκη επειδή είχαμε την οθωμανική κατοχή δεν είχαμε τα μεγάλα δημαρχεία, τα δημόσια κτίρια που υπάρχουν στην υπόλοιπη Ευρώπη. Ό,τι έβγαινε μέσα από την αρχιτεκτονική μας, έβγαινε μέσα από τα τζαμιά, από τις εκκλησίες, από τις αγιογραφίες. Όλα αυτά είναι επισκέψιμοι χώροι και παρουσιάζουν ενδιαφέρον. Καλές είναι οι καφετέριες καλές οι ταβέρνες. Υπάρχει πολύ έδαφος και σε μας εναπόκειται να μην τα καθυστερήσουμε, να μην αργήσουμε. Το κύμα των τουριστών έρχεται. Ήδη όπως σας είπα, ένα μοναστήρι, που εμείς δεν το γνωρίζουμε καλά -καλά, δέχεται επισκέπτες. Όταν θα γίνει ο κάθετος άξονας που θα χτυπά στο κέντρο της Βουλγαρίας πολλοί είναι αυτοί που θα προτιμούν την παραλία της Θράκης και θα έχουν και περισσότερους λόγους

ΠτΘ: κ. Μηνόπουλε η Πάτμος έχει αναπτύξει προσκυνημαιτκό τουρισμό. Θα μπορούσε να γίνει και με το Παπίκιο;

Γ.Μ.: Το Παπίκιο είναι θησαυρός μεγάλος αλλά πασχίζουμε να γίνει ο δρόμος και να γίνουν οργανωμένες οι ξεναγήσεις. Δεν μπορεί κάποιος μόνος του να το επισκεφθεί. Αν το επισκεφθεί κάποιος ποιος θα τον ξεναγήσει ή πού θα βρει ένα βιβλίο για να διαβάσει; Πιστεύω ότι στην είσοδο της κάθε πόλης πρέπει να υπάρχει ένα περίπτερο που να ενημερώνει τον επισκέπτη με μικρά φυλλάδια και όχι με μεγάλες εκδόσεις. Ένα μικρό τρίπτυχο που θα περιλαμβάνει ενημέρωση για την περιοχή και για τους επισκέψιμους χώρους. Πρέπει όλα αυτά να οργανωθούν. Τα βήματά μας μη ξεχνάμε είναι πολύ γρήγορα, ξεκινήσαμε όμως αργά και από πολύ πίσω. Ήμασταν πρόσφυγες και οι γονείς μας προσπάθησαν να επιβιώσουν και να σπουδάσουν τα παιδιά τους. Η τρίτη γενιά των προγόνων μας προσφύγων άρχισαν να γίνονται γνωστοί και πιστεύω ότι το άμεσο μέλλον για την περιοχή διαγράφεται ευοίωνο.

ΠτΘ: κ. Μηνόπουλε πρέπει να προλάβουμε. Τα μνημεία χρειάζονται συντήρηση…

Γ.Μ.: Τουλάχιστον θα έλεγα πρέπει να προλάβουμε για να μην τα καταστρέψουμε. Η ανάπτυξη που έγινε τα τελευταία χρόνια στην περιοχή μας με την έννοια της αντιπαροχής μπορεί να μας έδωσε κατοικίες και ποιότητα ζωής σε σύγκριση με τα παλιά σπίτια στο χωριό που δεν παρείχαν όλες τις ευκολίες, αλλά σίγουρα δεν μπορούμε να πούμε ότι δεν κατέστρεψε την αισθητική μας, την καθημερινότητά μας. Είμαστε μποτιλιαρισμένοι μέσα σε μία πόλη στην οποία δεν μπορούμε να προχωρήσουμε. Πρέπει να προλάβουμε και από εκεί και πέρα πρέπει να τα αναδείξουμε

ΠτΘ: Μέσα από το Δ΄ ΚΠΣ μπορεί να γίνει κάτι; Η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση μπορεί να συμβάλλει στην ανάδειξη και συντήρηση των μνημείων;

Γ.Μ.: Τα κονδύλια είναι συγκεκριμένα. Γίνεται μια προσπάθεια και στους δύο νομούς να ιεραρχήσουμε τις ανάγκες μας και να δώσουμε κατευθύνσεις. Το θέμα είναι τι θα ιεραρχήσουμε. Ακόμη δεν μπορώ να το πω. Δεν νομίζω ότι σε αυτή τη φάση η Ροδόπη θα προτιμούσε το δρόμο για το Παπίκιο αντί το δρόμο που θα συνδέσει το Φανάρι μέχρι και την Αλεξανδρούπολη ώστε τρεις νομοί να μπορέσουν να συνδεθούν παραλιακά. Μπαίνουν κάποιες προτεραιότητες. Το Δ΄ΚΠΣ σηματοδοτεί κι αν μπορέσουμε κάποια από αυτά τα μνημεία να τα εντάξουμε στα τομεακά προγράμματα, αυτό θα είναι ευχής έργο. Προχθές έγινε μία σύσκεψη στη Νομαρχία της Ροδόπης με πρωτοβουλία του νομάρχη όπου συμμετείχε και ο δήμαρχος Κομοτηνής. Πρέπει και οι δήμαρχοι να κάθονται στο ίδιο τραπέζι κατά τακτά διαστήματα, ώστε να τεθούν οι προτεραιότητες του ΕΣΠΑ. Όταν η περιοχή αναπτύσσεται συνολικά τότε αναπτύσσεται και κάθε τόπος και ξεχωριστά. Είναι κρίμα να αδικήσουμε την περιοχή μας γιατί η Ορεινή Ροδόπη είναι ένας καταπληκτικός τόπος επίσκεψης και διαβίωσης. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι έχει παμπάλαια ιστορία και δεν υπάρχει αιώνας χωρίς να υπάρχει ένα σημαντικό γεγονός. Είναι ήρεμο βουνό, προσβάσιμο και κατοικήσιμο οι οικισμοί που υπάρχουν τόσο από την Ελληνική όσο και από τη βουλγαρική πλευρά ενώνουν. Και τα ποτάμια έχουν προσβάσεις και επισκέψιμους χώρους. Προσπαθούμε μέσα από τα προγράμματα που κάνουμε με τους γειτονικούς νομούς να αναδείξουμε αυτούς τους χώρους και όταν μπουν σε μια τράπεζα θα είναι πολύ εύκολο το καλοκαίρι οι βόρειοι γείτονες να κατεβαίνουν στη θάλασσα και το χειμώνα να υπάρχει ένα αντίστροφο ρεύμα έτσι που πιστεύω ότι η περιοχή μπορεί να γίνει επίκεντρο όλης της Ευρώπης.

ΠτΘ: κ. Μηνόπουλε σας ευχαριστώ πολύ.

Γ.Μ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.