Ο διανοητης Rene Passet απαντα στο διλημμα αισιοδοξια η απαισιοδοξια

«Το μέλλον του κόσμου ανήκει ήδη στο παρελθόν;» ήταν το θέμα της ομιλίας του γάλλου διανοητή Rene Passet σε μια εκδήλωση που διοργανώθηκε από το Κέντρο Αριστείας Jean Monnet Βόρειας Ελλάδος το βράδυ της Παρασκευής στο Θρακικό Ωδείο Κομοτηνής. Η εκδήλωση ήταν η πρώτη των φετινών Ελευθερίων Θράκης, αγκαλιάστηκε από συγκεκριμένο κοινό που γνώριζε ως επί το πλείστον τον γάλλο ακαδημαϊκό από τις προηγούμενες συνεργασίες του με το τμήμα Διεθνών Οικονομικών Σχέσεων και Ανάπτυξης και τον Καθηγητή Γιώργο Χατζηκωνσταντίνου, ο οποίος και μίλησε εισαγωγικά για την πορεία του ομιλητή.

Στο πλευρό του ήταν και ο Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας Ηλίας Θερμός, πρόεδρος του Κέντρου Αριστείας Jean Monnet.

Ο Rene Passet είναι Καθηγητής Οικονομικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και επίτιμος Διδάκτωρ στο ΔΟΣΑ, βιβλία του έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 10 γλώσσες μεταξύ των οποίων και τα ελληνικά.

Ο κ. Θερμός μίλησε για τον ομιλητή και το κέντρο Αριστείας Jean Monnet, το οποίο είναι ένα από τα τρία της Ευρώπης και λειτουργεί στην Έδεσσα, στις εγκαταστάσεις του Τμήματος Μάρκετινγκ του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.

Ο κ. Χατζηκωνσταντίνου απέδωσε το αίσθημα ελευθερίας που διακατέχει τον Rene Passet, στον τόπο που γεννήθηκε, τα Γαλλικά Πυρηναία και προχώρησε σε σύντομα βιογραφικά στοιχεία. «Υπήρξε Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Bordeaux με δύο διδακτορικά, το ένα πάνω στα εφαρμοσμένα μαθηματικά και το άλλο πάνω στην οικονομική ανάπτυξη. Έχει διδάξει κι έχει πραγματοποιήσει ομιλίες σε ολόκληρο τον κόσμο, από τη Βόρειο και τη Λατινική Αμερική μέχρι την Αφρική, την Ασία, την Ευρώπη. Ταυτόχρονα τα βιβλία του – στα ελληνικά έχουν μεταφραστεί τέσσερα – έχουν μεταφραστεί σε 12 γλώσσες και το ένα αποτελεί και το δικό μου Ευαγγέλιο, «L’ conomique et le vivant». Έχει διδάξει στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης. Υπήρξε διευθυντής του Κέντρου Διαρκούς Εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο Paris Ι, το οποίο ίδρυσε».

Το μακρύ βιογραφικό του Rene Passet δεν χωράει σε ένα μικρό αφιέρωμα αλλά αξίζει να αναφερθεί ότι είναι ένας από τους 10 του Groupe 10 διανοητών στη Γαλλία, οι οποίοι έδωσαν τη σφραγίδα τους στις εξελίξεις για τα τεκταινόμενα στον ευρωπαϊκό χώρο. «Επίσης, το διάστημα από το 1980 – 1990 ορίστηκε μέλος του γραφείου του Γαλλικού Κοινοβουλίου που μελετά τις τεχνολογικές και επιστημονικές επιλογές της γαλλικής νομοθετικής κι εκτελεστικής εξουσίας. Στρατευμένος υπέρ των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, προσπάθησε να προστατεύσει το δημοκρατικό πλουραλισμό και υπήρξε από τα ιδρυτικά στελέχη της γνωστής οργάνωσης ATTAC (που κρατάει μια κριτική θέση απέναντι στην παγκοσμιοποίηση), όπως και διευθυντής του επιστημονικού συμβουλίου της ATTAC, η οποία βρέθηκε στο Φόρουμ του Πόρτο Αλέγκρε» ανέφερε μεταξύ άλλων ο Γιώργος Χατζηκωνσταντίνου.

Ο κ. Rene Passet δήλωσε εξαρχής ότι δεν βρίσκεται εδώ ως ο καθηγητής ή ο αγωνιστής αλλά ως άνθρωπος που δίδαξε και αγωνίστηκε σε όλη του τη ζωή. «Ξέρουμε γιατί αγωνιστήκαμε, ζήσαμε με ενθουσιασμό και συγκίνηση».

Θέτοντας τα ερωτήματα «πού πάει αυτός ο κόσμος, έχει ακόμη ένα μέλλον ή το μέλλον του μένει πίσω του» εξήγησε ότι θα επιχειρήσει ν’ απαντήσει στην πορεία.

Δηλώνοντας «τολμηρά αισιόδοξος» σε μια αντίστοιχη εκδήλωση ένας θεατής παρατήρησε ότι δεν αποδείχτηκε κάτι παρόμοιο από το λόγο του και ο Rene Passet του είχε απαντήσει ότι «αν αντιμετωπίζουμε με ορθολογισμό τα πράγματα τότε όλα έχουν χαθεί οριστικά, αλλά η ιστορία δεν εξελίσσεται ποτέ όπως θα έπρεπε ορθολογιστικά να εκτυλιχθεί. Επομένως τίποτε δεν μπορεί να σβήσει αυτή τη μικρή φλόγα ελπίδας».

Έθεσε εκ νέου τα ερωτήματα «όλα έχουν χαθεί, κινδυνεύουν να χαθούν όλα, υπάρχει ακόμη ελπίδα, ποια είναι τα περιθώρια της ελπίδας;» ξεκινώντας έναν απολογισμό που ξεκινά από την παιδική ηλικία. «Γεννήθηκα σε μια εποχή όπου η πίστη στην πρόοδο ήταν ισχυρά ριζωμένη στις καρδιές των ανθρώπων. Χωρίς αμφιβολία η ανθρωπότητα βάδιζε προς την πρόοδο και αυτή την άποψη πέρασε για τους ευρωπαίους και τους γάλλους ο διαφωτισμός».

Μεταφέροντας την ελπίδα άλλων εποχών αναφέρθηκε στην άποψη του Jean Jaures ότι «από αυτό το πάθος για την ανθρωπότητα θα προκύψει κάτι σπουδαιότερο και από την ίδια την ανθρωπότητα». Πρόσθεσε ότι η τελευταία λέξη που βγήκε από τα χείλη του πριν πεθάνει δολοφονημένος για ζητήματα ειρήνης ήταν η λέξη ΜΕΛΛΟΝ. «Μ’ αυτά τα λόγια εκφραζόντουσαν στο παρελθόν οι πολιτικοί άντρες και μ’ αυτό τον πολιτικό λόγο τράφηκε η πίστη μας» είπε χαρακτηριστικά, για να δώσει στη συνέχεια ένα παράδειγμα κοινωνικής πολιτικής της χώρας του.

«Μεγάλωσα σ’ ένα φτωχό προάστιο της Bordeaux. Όλοι οι εργάτες του δρόμου που γεννήθηκα ήταν ιδιοκτήτες του μικρού σπιτιού στο οποίο ζούσαν. Ο λόγος; Υπήρχαν νόμοι που υιοθετήθηκαν από τις πλειοψηφίες και μάλιστα όχι τις πλειοψηφίες της Αριστεράς αλλά της Κεντροδεξιάς καθώς ήταν πεπεισμένοι ότι η οικονομία δεν είχε μέλλον, ελπίδα αν δεν συντελούσε στην κοινωνική πρόοδο και την ευτυχία. Είχαν ψηφιστεί νόμοι που επέτρεπαν στους εργάτες να αγοράσουν σπίτι έναντι μικρού μισθώματος».

Ο Rene Passet έδωσε ένα άλλο παράδειγμα που αφορά τη χώρα του πάνω σε εργασιακά ζητήματα. «Στο διάστημα ενός αιώνα το εθνικό προϊόν της Γαλλίας και της Ευρώπης γενικότερα οκταπλασιάστηκε και παρόλα αυτά η ποσότητα της εργασίας αυξήθηκε από 55 δισεκατομμύρια ωρών εργασίας σε 35 δισεκατομμύρια. Θα λέγατε «φτωχοί εργάτες, πόσο αυξήθηκε άραγε η ανεργία;», αλλά η εργασία αυξήθηκε από τους 18 εκατομμύρια εργαζόμενους στα 22 εκατομμύρια.

Το μυστικό είναι απλό: η ετήσια διάρκεια εργασίας για έναν εργάτη το 1850 ήταν 5.000 ώρες, στην αρχή του 20ου αιώνα ήταν 3.000 ώρες και το έτος 2.000 2.600 ώρες.

Το πιο αποκαλυπτικό είναι ότι το 1850 ένας εργάτης αφιέρωνε το 70% της ζωής του ξύπνιος, στην εργασία, το 1980 το 43% και το 2000 το 27%. Μπορείτε να το ερμηνεύσετε σαν απελευθέρωση του ανθρώπου, σαν μια ένδειξη προόδου».

Μιλώντας για την μεταπολεμική περίοδο της ανοικοδόμησης, ο Rene Passet παρατήρησε ότι τα εθνικά προϊόντα έσπαζαν ρεκόρ αλλά ταυτόχρονα η κοινωνική προστασία αναπτύχθηκε κι αυτό ήταν το προφανές, το αυτονόητο. Τα πράγματα όμως άλλαξαν. «Δεν γίνεται πια λόγος για την κοινωνία αλλά για τις επιχειρήσεις, την οικονομία, την παραγωγικότητα, το ρεκόρ ανταγωνιστικότητας» παρατήρησε.

Θύμισε ότι η Γαλλία ήταν η χώρα που αφιέρωνε το 2,4% του εθνικού της προϊόντος στη διεθνή βοήθεια, ενώ τώρα η Γαλλία είναι κάτω από το 0,7%.

Το εθνικό προϊόν της Γαλλίας διπλασιάστηκε σε 40 χρόνια και θα διπλασιαστεί ακόμη, αλλά είναι αδύνατο να διατηρηθεί η κοινωνική προστασία και οι κοινωνικές υπηρεσίες. Με πικρία σχολίασε ότι πλέον «η ελαστικότητα και η ανεργία είναι απαραίτητοι παράγοντες για να προχωρήσει η παραγωγικότητα». Ο Rene Passet έθεσε όμως το ερώτημα ποια είναι η σημασία της παραγωγικότητας όταν οι άνθρωποι είναι δυστυχισμένοι. Οι πολιτικοί εξηγούν, παρατήρησε, με τις «φωνούλες» τους ότι έτσι πρέπει προχωρά ο κόσμος….

«Προσπαθώ να πείσω τους φίλους μου ότι ο καπιταλισμός κέρδισε και μού λένε «πώς μιλάς έτσι, είναι σαν να σταμάτησε η ιστορία, σαν να μην είναι η ιστορία σε μια διαρκή κίνηση και κάθε στιγμή να προετοιμάζεται το αύριο».

Δε μπορούμε να πούμε ότι χάσαμε οριστικά, αλλά η ιστορία είναι ένας διαρκής αγώνας».

«Ο πολιτικός λόγος έχει εξαφανιστεί»

Ο Rene Passet θύμισε ότι την επομένη του πολέμου υπήρχαν σχέδια, ιδανικά αλλά από τότε που ανέλαβαν την εξουσία αυτοί που τα αμφισβητούν δεν σκέφτονται πλέον το σχέδιο αλλά το πρόγραμμα. «Δεν υπάρχει πια ούτε σχέδιο, ούτε πρόγραμμα, αλλά προβλήματα τεχνικής ισορροπίας, προβλήματα θεσμικά και ισορροπίας του κρατικού προϋπολογισμού και άλλα και η λύση δε μπορεί παρά να είναι τεχνικής φύσεως.

Κατά τη γνώμη μου, ο πολιτικός λόγος έχει εξαφανιστεί. Δεν υπάρχουν παρά τρόποι αντιμετώπισης τεχνικοί, λύσεις τεχνικές. Δεν υπάρχουν πια τεχνικές της Αριστεράς και τεχνικές της Δεξιάς». Εξηγώντας ότι στις μέρες μας όλα μειώνονται στην στενά τεχνική τους διάσταση έδωσε το παράδειγμα των φόρων. Οι φόροι παρακρατούνται για να ξοδευτούν, το ζήτημα είναι ο λόγος της παρακράτησης του φόρου κι όχι ο ίδιος ο φόρος κι αυτό είναι ένα ζήτημα κοινωνικής επιλογής. Ο λόγος είναι η κοινωνική προστασία.

Ο Rene Passet θέλησε να τονίσει ότι ο προσανατολισμός της πολιτικής πρέπει να στηρίζεται στις αξίες και τα ιδανικά, «δεν υπάρχει ρεαλισμός αν δεν υπάρχουν αξίες» είπε. Συνέχισε λέγοντας ότι δεν υπάρχει ούτε μια περίοδος της ιστορίας που δεν στηρίχτηκε σε αξίες. Ανέφερε ότι η ελληνική αρχαιότητα στηρίχτηκε σε υπέρτατες αξίες όπως η αρμονία του σύμπαντος. «Οι θεοί ήταν όλος ο κόσμος, η ίδια η αρμονία του κόσμου. Η ιδέα της αρμονίας ήταν το μοντέλο για την οργάνωση της Πόλης.

Όταν έφτασε ο χριστιανισμός ο ανώνυμος παγκόσμιος θεός αντικαταστάθηκε από έναν συγκεκριμένο θεό. Οι αρχαίοι έλληνες έλεγαν «είναι τρελοί αυτοί οι χριστιανοί»» μετέφερε παραφράζοντας το γνωστό «είναι τρελοί αυτοί οι γαλάτες» των αρχαίων ρωμαίων.

Ο Rene Passet σχολίασε ότι ο κόσμος έκανε το λάθος να πιστέψει ότι ο Διαφωτισμός σαν ρεύμα πήγαζε από τον εαυτό του κι ότι η τεχνική και η οικονομική πρόοδος περιέβαλαν την κοινωνική πρόοδο. «Δε θα έπρεπε να μιλήσουμε για τεχνολογική πρόοδο αλλά για τεχνολογικά επιτεύγματα».

Στα τεχνολογικά επιτεύγματα ο άνθρωπος έδειξε ότι είναι ικανός για όλα, με περίτρανα παραδείγματα τον αγώνα ενάντια στον καρκίνο και την ατομική βόμβα. Αλλά όλα είναι θέμα επιλογών, όπως είπε.

Αναφέρθηκε σε καουμπόηδες της δεκαετίας του ’80, ψιλικατζήδες της πολιτικής οι οποίοι αποφάσισαν να απελευθερώσουν την κίνηση των κεφαλαίων στον κόσμο, δηλαδή την λεγόμενη παγκοσμιοποίηση. Ο ίδιος τάχτηκε υπέρ της παγκοσμιότητας αλλά όχι υπέρ της νεοϊδεολογικής οικονομικής παγκοσμιοποίησης, η οποία επέτρεψε τη συγκέντρωση κεφαλαίων σε μεγάλη ιδιωτική οικονομική δύναμη.

Ο κ. Rene Passet μίλησε για τη διαφθορά που απλώνεται σε όλα τα επίπεδα λόγω της ισχύος του χρήματος, καθώς φτάσαμε στο σημείο της ανταλλαγής του χρήματος με χρήμα, επομένως απομακρυνθήκαμε από την αληθινή οικονομία.

Παρά τα προβλήματα ο ίδιος έδωσε ικανούς λόγους για να συνεχίσουμε να ελπίζουμε εξηγώντας ότι όλα εξαρτώνται από την οπτική που υιοθετεί κάποιος.

Μαρία Αμπατζή

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.