«Ιστορικη καμπη η εναρξη των ενταξιακων διαπραγματευσεων της Τουρκιας στην ΕΕ»

Μείζον θέμα των ημερών αυτό της ενταξιακής πορείας της Τουρκίας απασχόλησε και θα απασχολεί τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, όχι μόνο της Ελλάδας αλλά και γενικότερα της Ευρώπης. Τελικά οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Τουρκίας στην Ε.Ε. ξεκινούν. Μία πρώτη αποτίμηση του θέματος επιχειρεί ο ΠτΘ συνομιλώντας με το Γρηγόρη Καλαβρό, αναπληρωτή καθηγητή Διεθνούς Δικαίου στο ΔΠΘ, διευθυντή του Τομέα Διεθνών Σπουδών. Ο κ. Καλαβρός με δεδομένες τις υπάρχουσες διεθνείς σχέσεις χαρακτηρίζει θετική την εξέλιξη τόσο από πλευρά ελληνοτουρκικών και τουρκοκυπριακών σχέσεων αλλά και γενικότερα όλης της ευρύτερης περιοχής της Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής. Μιλά για καμπή ιστορική ανεξάρτητα από το τέλος των διαπραγματεύσεων, γιατί ο δρόμος για την Τουρκία είναι μακρύς και η ένταξη της Τουρκίας δεν θεωρείται εγγυημένη. Μιλά επίσης για τους παράγοντες που θα συντελέσουν σε αυτό αλλά και για το δικαίωμα veto της Ελλάδας και Κύπρου κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Τέλος θεωρεί ότι είναι άδικη η εκτίμηση ότι η χώρα μας δεν αξιοποίησε την ευκαιρία βελτίωσης των εθνικών μας θέσεων και τονίζει ότι «ενήργησε με διπλωματικότητα και εξασφάλισε ανταλλάγματα και πλεονεκτήματα, έστω και αν δε βγήκε να τα πει, διότι δεν είναι πάντοτε απαραίτητο, και ίσως και δεν πρέπει να προβάλλονται οι ωφέλειες και τα επιτεύγματα που επιτυγχάνονται από ένα διπλωματικό παιχνίδι και μία διπλωματική πρωτοβουλία και πολιτική».

ΠτΘ: Κύριε καθηγητά θα ήθελα ξεκινώντας ένα γενικότερο σχόλιο για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων της Τουρκίας στην Ε.Ε. …

Γ.Κ.: Εκτίμησή μου είναι ότι πρόκειται για θετική εξέλιξη προς όλες τις κατευθύνσεις, και προς την πλευρά της εξομάλυνσης των ελληνοτουρκικών και τουρκοκυπριακών ή κυπριακοτουρκικών σχέσεων και προς την πλευρά της διαφύλαξης, σ’ αυτή την περιφέρεια που είναι εξαιρετικά ευαίσθητη και ευπαθής, της ειρήνης και της ασφάλειας. Επίσης, τη θεωρώ θετική και από την πλευρά της Ευρωπαϊκής Ένωσης, γιατί έχοντας κανείς υπόψη του την ιστορία και την πορεία της ενοποιητικής διαδικασίας από τη δεκαετία του 50 μέχρι σήμερα, διαπιστώνει ότι η εξέλιξη αυτή, τη συγκεκριμένη στιγμή,- με τη ρευστότητα που υπάρχει στη Μέση Ανατολή και, γενικότερα, σ’ ένα ρευστό διεθνές ενεργειακό και πολιτικό περιβάλλον, το οποίο είναι αποτέλεσμα της κατάρρευσης του διπολισμού που άρχισε από το 1990, και το οποίο χαρακτηρίζει τις διεθνείς σχέσεις σήμερα, -εξασφαλίζει έναν περισσότερο ευρύ και περισσότερο αποδοτικό ρόλο της Ε.Ε. και στα ζητήματα της Μέσης Ανατολής και στα ζητήματα που αφορούν στην αναδιαμόρφωση του πολιτικού χάρτη, λόγω των εξελίξεων στο ενεργειακό τομέα. Επίσης ενισχύει την προσπάθεια των Διεθνών Οργανισμών για περιφερειακή και παγκόσμια ειρήνη.

ΠτΘ.: Επομένως μιλάμε για μια ιστορική στιγμή όχι μόνο για την Τουρκία, αλλά γενικότερα για την ευρύτερη περιφέρεια.

Γ.Κ.: Αυτό είναι σωστό. Μιλάμε για καμπή ιστορική, ανεξαρτήτως του πού θα καταλήξει, ανεξαρτήτως δηλαδή του αν οι διαπραγματεύσεις θα καταλήξουν από τεχνικής πλευράς στην πρόσκληση της Τουρκίας να μετάσχει στην Ε.Ε. και την Ευρωπαϊκή κοινότητα. Διότι οι διαπραγματεύσεις βεβαίως μπορεί να καταλήξουν σ’ αυτό το αποτέλεσμα, αλλά θα ακολουθήσει και μια διαδικασία κύρωσης της συνθήκης από τους 25, ορισμένοι εκ των οποίων δεν αποκλείεται να κάνουν δημοψηφίσματα. Δεδομένης δε της μεγάλης επιφυλακτικότητος της ευρωπαϊκής κοινής γνώμης, η οποία, όπως είναι φυσικό δεν διαμορφώνεται με βάση τεχνικά δεδομένα, είναι δυνατόν να απολήξει σε ένα αρνητικό δημοψήφισμα εκ μέρους μιας χώρας, οπότε σ’ αυτή την περίπτωση αν και οι διαπραγματεύσεις έχουν καταλήξει σε κατάσταση μιας διεθνούς σύμβασης με τη χώρα αυτή για να ενταχθεί, η μη όμως κύρωσή της από μια χώρα θα ανατρέψει το αποτέλεσμα αυτό.

Δεν αποκλείονται ως προς το θέμα της ένταξης της Τουρκίας κι εκπλήξεις

ΠτΘ: Δεν είναι εγγυημένη η πλήρης ένταξη της Τουρκίας;

Γ.Κ.: Σε καμία περίπτωση δεν είναι εγγυημένη. Πρώτ’ απ’ όλα διότι ναι μεν τεχνικά οι διαπραγματεύσεις, κατά κανόνα με αμοιβαίες υποχωρήσεις, οδηγούν σε μια συμφωνία, σε συμφωνία ένταξης, η οποία θα αφορά μία πρόνοια νομοθετική για το χρόνο ισχύος των διαφόρων διατάξεων του κοινοτικού κεκτημένου. Δεδομένου ότι ακολουθεί η κοινοτική διαδικασία η οποία στην περίπτωση της Τουρκίας έχει εξαγγελθεί ότι θα διενεργηθεί και με μορφή δημοψηφισμάτων που θα προηγηθούν της κύρωσης της συνθήκης αυτής από τα κοινοβούλια των 25, δεν αποκλείεται να οδηγήσει σε εκπλήξεις. Αλλά και σ’ αυτή ακόμα την περίπτωση θέλω να σας πω ότι πάλι όλοι οι εμπλεκόμενοι, δηλαδή και η Τουρκία και η Ελλάδα και η Κύπρος και οι 25 και η Ε.Ε. και η διεθνής ειρήνη, θα έχουν κέρδος, δεδομένου ότι θα προηγηθεί μία μακρά, λίγο πολύ, περίοδος διαπραγματεύσεων κατά τις οποίες η Τουρκία ασφαλώς είναι υποχρεωμένη να σέβεται το κοινοτικό κεκτημένο και να συμπεριφέρεται αναλόγως, ακόμα και στα σημεία στα οποία σήμερα έχει εκδηλώσει επιφύλαξη πολιτική, λόγω της επικρατούσας πολιτικής κατάστασης στο εσωτερικό της. Η Τουρκία είναι υποχρεωμένη τη μακρά αυτή μεταβατική περίοδο των διαπραγματεύσεων να επιδεικνύει συμπεριφορά σύμφωνη με το κοινοτικό κεκτημένο. Απ’ αυτό το γεγονός ανεξαρτήτως του πού θα καταλήξουν οι διαπραγματεύσεις και η κοινοτική διαδικασία όλοι οι εμπλεκόμενοι θα έχουν κέρδος.

Η διατύπωση των επιφυλάξεων έχει νομική ισχύ

ΠτΘ: κ. Καλαβρέ, πολλοί μιλούν για συμφωνία που έγινε στην «πλάτη» της Κύπρου και φυσικά αναφέρονται στο δικαίωμα να ασκήσει veto η Τουρκία σε ενδεχόμενη επιλογή της Κύπρου να ενταχθεί σε ένα διεθνή οργανισμό. Από πλευράς κυβέρνησης υποβαθμίσθηκε το γεγονός με τον ισχυρισμό ότι δεν έχει νομική ισχύ. Κάποιοι όμως θεωρούν ότι νομικά δεσμεύει. Ποια είναι η άποψή σας;

Γ.Κ.: Νομίζω ότι πρέπει να είμαστε ειλικρινείς. Υπήρξε μια γνωμοδότηση της Νομικής Υπηρεσίας του Συμβουλίου, η οποία καταλήγει ότι δεν έχει νομική ισχύ αυτή η επιφύλαξη. Δε συμφωνώ με την άποψη αυτή από τη στιγμή που έχουμε μία συμφωνία, διότι περί αυτού πρόκειται, η οποία απαρτίζεται από την αίτηση ένταξης της Τουρκίας και από ένα κείμενο το οποίο είναι η τελική απόφαση για την έναρξη των διαπραγματεύσεων στις 3 Οκτωβρίου. Έχουμε επίσης μία δήλωση αποδοχής του πρωτοκόλλου επέκτασης της τελωνειακής ένωσης των τελωνειακών υποχρεώσεων της Τουρκίας που προκύπτουν από τη συμφωνία σύνδεσης και με τους 25, έχουμε και μία επιφύλαξη ότι η υπογραφή του πρωτοκόλλου από την Τουρκία δεν συνιστά de jure αναγνώριση της Κύπρου. Η Τουρκία όμως είπε ότι δεν συνιστά και de facto αναγνώριση της Κύπρου. Και σ’ αυτή τη δήλωση αλλά και στην επιφύλαξη που συνόδεψε την ερμηνευτική δήλωση της Προεδρίας , έχουμε γνωμοδότηση της Νομικής Υπηρεσίας του Συμβουλίου ότι δεν έχουν νομική ισχύ αυτές οι εκατέρωθεν δηλώσεις. Έχω αντίθετη άποψη κι αυτό θα φανεί στο μέλλον, ότι έχουν νομική ισχύ οι δηλώσεις αυτές, διότι από τη στιγμή που εκφράζεις μία επιφύλαξη εκτός κειμένου που έχει νομική δεσμευτικότητα και η δήλωση αυτή δεν αποκρούεται ρητά από το άλλο μέρος, η δήλωση αυτή η συνοδευτική έχει νομική ισχύ. Σας υπενθυμίζω ότι η χώρα μας κατά την προσχώρησή της στην Ε.Ε. διατύπωσε μια επιφύλαξη εις ό,τι αφορά την επέκταση του κοινοτικού κεκτημένου στο Άγιο Όρος. Αυτή η δήλωση- επιφύλαξη δεν έγινε ρητά αποδεκτή, αν θυμάμαι καλά, από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα. Ωστόσο δεν απερρίφθη και συνεπώς έχει ισχύ. Το ίδιο ισχύει και για τις δηλώσεις αυτές. Το ζήτημα τού αν έχουν ή όχι νομική ισχύ αυτές οι διατυπώσεις επιφυλάξεων που έχουν γίνει εκατέρωθεν αυτό ούτε λύεται ούτε θα κριθεί με τη γνωμοδότηση της Νομικής Υπηρεσίας του συμβουλίου. Αυτό θα κριθεί από τα δικαιοδοτικά όργανα της κοινότητας και κυρίως από τα δικαστήρια των κρατών-μελών με την πρώτη ευκαιρία που θα υπάρξει συμπεριφορά εκ μέρους της Τουρκίας που θα συνιστά μη αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Θα έχουμε δηλαδή άρνηση να χορηγηθεί άδεια ελλιμενισμού σε ένα πλοίο με κυπριακή σημαία, ή άρνηση παροχής εξουσιοδότησης, όπως λέγεται στην αεροπορική γλώσσα, σε αεροπλάνο που θα είναι καταχωρημένο σε κυπριακό μητρώο να προσγειωθεί σε τουρκικό λιμάνι. Σ’ αυτή την περίπτωση θα κριθεί δικαστικά από τα όργανα που έχουν αρμοδιότητα δικαιοδοτική, αν είχαν νομική ισχύ αυτές οι επιφυλάξεις. Η αίσθησή μου είναι ότι δεν είναι τόσο απλά τα πράγματα σε κάθε περίπτωση, όπως υποδηλώνει η γνωμοδότηση της ΝομικήςΥπηρεσίας του συμβουλίου η οποία εξυπηρετεί προφανώς πολιτικές σκοπιμότητες.

Η παρέμβαση των ΗΠΑ δε θεμελιώνεται νομικά, είναι καθαρά πολιτική

ΠτΘ: Από την άλλη υπήρξε Αμερικανική παρέμβαση στο θέμα των ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Πώς το κρίνετε αυτό;

Γ.Κ.: Πρόκειται για μια πολιτική παρέμβαση από μια μεγάλη δύναμη, η οποία τεχνικά βεβαίως έγινε εκτός του πλαισίου λειτουργίας της Ε.Ε. και των Ε.Κ. αλλά μέσα σε ένα ρεαλιστικό πλαίσιο λειτουργίας της διεθνούς κοινωνίας η οποία σήμερα χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη και τον αυξημένο ρόλο τον οποίο διεκδικεί μια μεγάλη δύναμη για τον εαυτό της χωρίς κανένα διεθνές όργανο, το Συμβούλιο Ασφαλείας, η Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ ή πολύ περισσότερο η Ευρωπαϊκή Κοινότητα να της τον έχει αναγνωρίσει. Δεν έχει δηλαδή νομική βάση, δε θεμελιώνεται νομικά η παρέμβαση αυτή, είναι μια καθαρά πολιτική παρέμβαση η οποία οφείλεται σε μια ρεαλιστική πραγματικότητα που καταγράφεται με την παρουσία μιας μεγάλης δύναμης, της μόνης υπερδύναμης, η οποία διεκδικεί ένα παγκόσμιο ρόλο. Συνεπώς, είναι μεν πολιτικά αξιολογήσιμη και πολιτικά αντιμετωπίσιμη, αλλά οπωσδήποτε έχει γίνει εκτός του νομοθετικού πλαισίου λειτουργίας και της Ε.Ε. και της Ε.Κ. και του διεθνούς δικαίου γενικότερα.

Οι μεγάλες χώρες αξιοποίησαν τις ευκαιρίες που τους παρέχει η κοινοτική διπλωματία- Δεν έφτασαν μέχρι τη διατύπωση δικαιώματος αρνησικυρίας

ΠτΘ: Υπάρχουν 35 κεφάλαια και στην ολοκλήρωση κάθε κεφαλαίου θα πρέπει να συναινεί η Ελλάδα και η Κύπρος και βεβαίως και η Ευρώπη. Υπάρχει μια πρόβλεψη ότι αν η Τουρκία δε συμμορφώνεται με τις αρχές και τις αξίες και τους κανόνες της Ε.Ε. θα υπάρχει δυνατότητα να επιστρέψει στην αφετηρία της διαπραγματευτικής προσπάθειας. Αυτό σημαίνει ότι Κύπρος και Ελλάδα μπορούν να προβάλλουν veto;

Γ.Κ.: Τεχνικώς και νομικά μπορούν να προβάλουν veto, αλλά η προβολή του δικαιώματος της αρνησικυρίας, του δικαιώματος δηλαδή του veto, τόσο από τη χώρα μας όσο και από την Κύπρο δεν είναι τεχνικό, δεν είναι νομικό θέμα που θα εξαρτηθεί από το αν έχουν ή όχι το δικαίωμα. Βεβαίως το έχουν, αλλά το ζήτημα είναι ότι αυτές οι πρωτοβουλίες και αυτές οι αποφάσεις αποτελούν αποφάσεις υψηλής πολιτικής, των οποίων η επίκληση και η χρησιμοποίηση εξαρτάται από τη διεθνή και από την πολιτική συγκυρία. Με απλά λόγια δεν είναι εύκολο, δυστυχώς, για δύο χώρες, όπως είναι η χώρα μας και η Κύπρος, χωρίς κόστος και χωρίς ζημία των ευρύτερων εθνικών και γεωπολιτικών συμφερόντων να προβάλλουν δικαίωμα αρνησικυρίας κατά την πορεία των διαπραγματεύσεων. Θα παρατηρήσατε, άλλωστε, ότι οι επιφυλάξεις που διατυπώθηκαν από μεγάλες χώρες όπως η Γερμανία, σε κάποιο βαθμό, κυρίως η Γαλλία, η Αυστρία, αλλά και άλλες χώρες που δεν ήρθαν στο προσκήνιο, δεν οδήγησαν τελικά σε βραχυκύκλωμα των εξελίξεων, αλλά οι χώρες αυτές χρησιμοποίησαν την υπόθεση της Τουρκίας για να εξυπηρετήσουν εθνικά τους συμφέροντα και να μπουν σε ένα παιχνίδι ανταλλαγμάτων με την προεδρία και ίσως και με τον αμερικανικό παράγοντα. Θέλω να πω, ότι μεγάλες χώρες βγήκαν πολύ μπροστά, αξιοποίησαν όμως απλώς τις ευκαιρίες που τους παρέχει η κοινοτική διπλωματία και δεν έφτασαν μέχρι τη διατύπωση δικαιώματος αρνησικυρίας. Διότι η συμφωνία για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων απαιτούσε ομοφωνία, δηλαδή μπορούσε και η Αυστρία και η Γαλλία να προβάλουν veto και να μη γίνει τίποτε. Απλώς αυτές οι χώρες χρησιμοποίησαν τις ευκαιρίες αυτές για να εξυπηρετήσουν συμφέροντα. Νομίζω ότι αυτή η διπλωματική στάση δείχνει το δρόμο και στη χώρα μας και στην Κύπρο. Πρέπει δε να σας πω, ότι είναι άδικο να εκτιμάται ότι η χώρα μας δεν αξιοποίησε την ευκαιρία για να βελτιώσει τις εθνικές της θέσεις στο παιχνίδι το διπλωματικό, και των ελληνοτουρκικών και των ευρύτερων δυνατοτήτων και σχέσεων. Θεωρώ ότι η χώρα ενήργησε με διπλωματικότητα και εξασφάλισε ανταλλάγματα και πλεονεκτήματα, έστω και αν δε βγήκε να τα πει, διότι δεν είναι πάντοτε απαραίτητο και ίσως και δεν πρέπει να προβάλλονται οι ωφέλειες και τα επιτεύγματα που επιτυγχάνονται από ένα διπλωματικό παιχνίδι και μία διπλωματική πρωτοβουλία και πολιτική. Συνεπώς νομίζω ότι η χώρα, και η δική μας και η Κύπρος, πρέπει να προχωρήσουν με σύνεση για να εξυπηρετήσουν τα εθνικά τους συμφέροντα. Δεν είναι απαραίτητο αυτό να επιτυγχάνεται πάντοτε με το να βγαίνουν μπροστά σε ζητήματα στα οποία άλλες δυνάμεις και μπορούν να κινηθούν με μεγαλύτερη άνεση και με λιγότερο κόστος και έχουν ίσως και μεγαλύτερα συμφέροντα να μπουν μπροστά στο ζήτημα της Τουρκίας.

ΠτΘ: κ. Καθηγητά σας ευχαριστούμε πολύ

Γ.Κ.: Εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.