Φυσ’ αγερα στου κοσμου τα στενα…

Πάει κι ο Μάρτης. Μετά βαΐων και κλάδων αποχωρεί, όπως πάντα, με γαλέο σκορδαλιά, σημαιοστολισμούς και μπάντες, αυτές που οι Βαυαροί εισήγαγαν στη χώρα μας, με ποιήματα και στέψεις των ηρώων στα… ηρώα. Αντέχουμε ακόμα στις επετείους, 184 χρόνια απελευθέρωσης, η γιορτή μνήμης της επανάστασης όμως ουδόλως εβοήθησε στην εθνική μας αυτογνωσία…

Σκέπτομαι καμιά φορά πόσο δυνατοί ήσαν οι ιδεολογικοί μηχανισμοί που επιστρατεύτηκαν για να δημιουργήσουν “τη συνείδηση” του νεοελληνικού έθνους και την ταυτότητα στο γένος των νεοελλήνων…

Τόσο ισχυροί που “έδεσαν” αριστοτεχνικά τα λοφία και τις στολές των Βαυαρών μουσικών, που έφερε ο Οθων στην Ελλάδα, με τις φούντες και τα τσαρούχια των τσολιάδων, με τη φουστανέλα εν τέλει, και τη γραφικότητά της… Δυο εντελώς διαφορετικές εικόνες που πέρασαν στα “εθνικά χαρακτηριστικά” και κρατούν ως τέτοια μέχρι και σήμερα. Η φουστανέλα, απόλυτα προσομιάζουσα με τη σκοτσέζικη φούστα, στην αντίστιξη του σαλβαρίου, κοινώς της ανατολίτικης βράκας που φορούσαν άπαντες οι “ανατολίτες” της εποχής, μηδέ και του Αιγαίου εξαιρουμένου, σε αντίθεση βεβαίως με τους λογιώτατους Ρωμιούς της διασποράς του 19ου αιώνος, που είχαν υιοθετήσει ρεντιγκότα, υποκάμισον και φιόγκο ως λαιμοδέτη. Δεν γνωρίζω επακριβώς την εξέλιξη της μόδας εκείνου του καιρού και την εξάρτησή της από την γεωγραφία της, έχω όμως την αίσθηση ότι η πιο μοδάτη εποχή ήταν η Βυζαντινή αν κρίνω από τις εικόνες των αυτοκρατόρων του, μαζί και τις στολές των στρατιωτικών του… Μανδύες, κάτι σαν τα φελόνια που σήμερα διασώζει η Ορθοδοξία στο “τυπικόν της”, τιάρες διαμαντοστόλιστες και γκλίτσες, σύμβολα της εξουσίας τους. Ολα αυτά για να υποδηλωθεί η διαφορά ανάμεσα στους άρχοντες και τους λαϊκούς, για να ποικιλθεί και να οχυρωθεί η εξουσία… Ο λαός φορούσε “άσπρα πουκάμισα χωρίς ραφές…” Κι αν κρίνουμε από τη συνέχεια, έτσι όπως ο Βιζυηνός την περιέγραψε από τη θητεία του στο ραφτάδικο της πόλης, οι φορεσιές των βυζαντινών “πέρασαν” ως αισθητική, στα αναδυθέντα στρώματα μικροαστών εμπόρων από τις αρχές του 19ου αιώνα, στις μεγάλες πόλεις. Το ραφτάδικο του Βιζυηνού έραβε τη Βαλιδέ-Σουλτάνα, και όλο το χαρέμι του Σουλτάνου, με τούλια και μετάξια και μεταξωτή κλωστή… Ρούχα τόσο καλοραμμένα που έμοιαζαν… “χωρίς ραφή και ράμμα…”

Π

αρατηρώ τη στολή του Κολοκοτρώνη και βγάζω συμπέρασμα για τον πολύπαθο Ρωμιό της προεπαναστατικής εποχής, και για όλα όσα είχε κατά νουν, όταν αγωνίζονταν να διώξει τον δυνάστη, για να πει το “φτου… ξελευτερία!” Ο Γέρος του Μοριά με φουστανέλα, ζιπούνι, και τσαρούχι, και ενίοτε με περικεφαλαία σαν αυτή που φορούσε ο Αχιλλέας στον τρωικό πόλεμο, ή ο Αίας ο Τελαμώνιος… Αυτό που έβλεπαν τότε, δηλαδή, οι μέντορες του νεοελληνικού ονείρου που γεννιόταν, ήταν ένα έθνος ανάμεσα στην Αρχαία Ελλάδα και το Βυζάντιο, που είχε καθορίσει η Ορθοδοξία, και είχε ορίσει στο Σχίσμα των εκκλησιών… Αντε λοιπόν ν’ αποκτήσεις αυτογνωσία με τα προαναφερθέντα σημεία, άντε να αποκτήσεις ταυτότητα… Οταν μάλιστα το γένος των Ελλήνων, ζούσε ανάμεσα στα θραύσματα του αρχαιοελληνικού πολιτισμού που ήθελε τους άρρενες Θεούς καλλονούς και γυμνούς, ηδυπαθείς και λάγνους, με μυώνες ελκυστικότατους και πρόσωπα σμιλεμένα με μια μοναδική αρμονία χαρακτηριστικών, “στεφανωμένα” με αρμονικότατους βοστρύχους. Αυτά τα σώματα, ο πολιτισμός του Μεσαίωνα, έντυσε με βαρείς επενδύτες, και τεράστιους πίλους. Οι εικόνες των ιεροεξεταστών που αντιποιήθηκαν “θεούς” εκείνη την εποχή το υποδηλούν με σαφήνεια…

Οι “ψαλλιδόκολοι” φρακοφόροι, λογιότατοι, απέναντι στους χωρικούς που μέχρι πριν πενήντα-εξήντα χρόνια κυκλοφορούσαν με γουρουνοτσάρουχα και γιλέκα, με τις γυναίκες τους μαντιλοφορούσες και ζωσμένες με τις σουρωτές φουστακιές. Πώς έγινε και άλλαξαν έτσι οι καιροί και τα ενδύματα, δεν μπορώ να το εξηγήσω… Πώς έγινε και οι αρσενικοί που ξεκίνησαν “γυμνοί”, πέρασαν στη “φούστα”, κι από εκεί στο παντελόνι, είναι μια ιστορία που πολύ θα ήθελα να διαβάσω με όλες τις λεπτομέρειες. Και πώς αντιστοίχως τα θηλυκά πέρασαν από τους πολύπτυχους χιτώνες, στα σαλβάρια (στην ουσία παντελόνια), και στη συνέχεια στα… μεσοφόρια και τα φουστανοειδή πάλι κι αυτό μ’ ενδιαφέρει…

Το ότι κι εγώ εδώ και τριάντα χρόνια υιοθέτησα το παντελόνι, αποτελεί χαρακτηριστικό του φύλου μου, και στοιχείο της εξέλιξης του… γυναικείου κινήματος. Το ότι αντιστοίχως οι αρσενικοί μας δεν γύρισαν στη φούστα, όπως εμείς στο παντελόνι, δεν εξηγείται…

Τ

ο ότι πολύ θα επιθυμούσα να ξαναφορέσουν οι γυναίκες της σειράς μου φουστακιά και καπελίνα αποτελεί απωθημένο, αλλά και ιδέα που δημιούργησε εντός μου η εικόνα της Μπουμπουλίνας και της Μαντώς Μαυρογένους στα σχολικά εγχειρίδια της ιστορίας, τότε που διαβάζοντας αποκτούσαμε συνείδηση της σημασίας του να είσαι Ελληνίς! Ελληνίς ταυτόσημη με την γαϊτανοφρύδα κυρά της Υδρας, που στην ουσία ήταν ο “άνδρας της ζωής της” ή και την ερωτοκτυπημένη Μαντώ από τον Υψηλάντη, σε έναν έρωτα που δεν ευδόκησε…

Αυτά τα μελαγχολικά και αντιερωτικά πρότυπα είναι ίσως που οδήγησαν τις γυναίκες του σύγχρονου ελληνικού έθνους κατ’ ευθείαν στην αγκαλιά της Μαίρης Κουάντ, και στη μίνι ζυπ του 65-70. Μαζί και στην ταύτισή τους με την αλα-γκαρσόν κουρεμένη Αννι Ζιραντό, Μαρλέν Ζομπέρ, ή και στο πρότυπο της σκελετούλας Τουϊγκυ… Η μόδα εκείνη μπορεί να πέρασε, ανέτρεψε όμως τη συνείδηση των Ελλήνων, που ίσως για πρώτη φορά στην ιστορία τους κατενόησαν πως το ρούχο, δεν κάνει τον παπά, ούτε η φουστανέλα τον Ελληνα… Τα πολύπλοκα τα βιώσαμε στη συνέχεια, με την ένταξή μας στην Ευρώπη… Χορεύοντας συρτάκι και μάμπο, φορώντας μάξι ή μίνι, με φράκα ή τζιν, πάλι Ελληνες μείναμε…

Η ίδια η επανάσταση άλλωστε, είχε την πολυσημία που περιέγραψα. Κολοκοτρώνης με τσαρούχι και περικεφαλαία, Παπαφλέσσας με ράσο και φέσι, Καραϊσκάκης με βράκα και ζωστήρες, Κοραής με ρεντιγκότα και παπιγιόν, Οθων με φουστανέλα αλά “Βαυαρέζε”, και η βασίλισσα με φουστάνια και δαντέλες. Τώρα, βέβαια, που βλέπω τις ανοιξιάτικες βιτρίνες να σαλπίζουν την ποικιλία τους έχω αποφασίσει να αγοράσω κάτι χρωματιστά παντελόνια για να ξορκίσω τη μονοχρωμία του χειμώνα που πέρασε. Λινά και μακό, ανακατεμένα, που συνδυάζονται θαυμάσια με ένα ζευγάρι σανδάλια σαν αυτά που φορά ο Ηνίοχος των Δελφών. Ετσι θα είμαι ντυμένη από αρχαιοελληνικά έως και Φράγκικα! Ως Φραγκολεβαντίνη Μεσόγεια, που πολύ μου ταιριάζει…

Ελένη Σκάβδη,

«Ελεύθερο Βήμα της Ηλείας»

Υ.Γ.: Ευτυχώς που υφίστανται οι διάλογοι μέσω των κειμένων γιατί αυτοί με τους ανθρώπους έχουν πλέον ανεπιστρεπτί παρέλθει… Πώς να γίνουν εξάλλου διάλογοι όταν η ευθύνη των λεγομένων απουσιάζει από τα πρόσωπα;

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.