«Το θεατρο πρεπει να αποκτησει ξανα τον καταγγελτικο του χαρακτηρα»

Ο λόγος στον καλλιτεχνικό διευθυντή του ΔΗΠΕΘΕ κ. Δημήτρη Παπασταμάτη, που εδώ και χρόνια έχει συνδέσει την προσωπική του πορεία, κατά ένα μεγάλο μέρος, με αυτή του θεάτρου της πόλης μας. Ευθύς και σταράτος ο λόγος του κ. Παπασταμάτη αναφέρεται στα οικονομικά των ΔΗΠΕΘΕ και στη λειτουργία τους ως πολιτιστικών πυρήνων της επαρχίας, ενώ καταθέτει την πρόταση διεύρυνσης των δραστηριοτήτων του ΔΗΠΕΘΕ Κομοτηνής πέραν της Βουλγαρίας και στη Σερβία, την Τουρκία και γιατί όχι και στην Αλβανία.

Ο καλλιτεχνικός διευθυντής μιλά επίσης για τη μεγάλη του αγάπη το παιδικό θέατρο αλλά και για την ερασιτεχνική ομάδα με την οποία πρόκειται να ανεβάσουν την «Αντιγόνη» του Μπρεχτ, μία παράσταση, όπως λέει ο ίδιος, για το μέλλον, όπως επίσης εκθέτει την άποψή του για το σημερινό ρόλο του θεάτρου το οποίο θα «πρέπει να σταματήσει να διακατέχεται από τη γιάπικη αντίληψη και, χωρίς να σημαίνει ότι κάνουμε στρατευμένη τέχνη, να αποκτήσει ξανά τον καταγγελτικό του χαρακτήρα».

Δημήτρης Παπασταμάτης όμως…

ΠτΘ: κ. Παπασταμάτη είστε καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ, παραμένετε όμως πολιτικό ον. Μία από τις τελευταίες επερωτήσεις που είδαν το φως της δημοσιότητας είναι αυτή της Μαρίας Δαμανάκη σύμφωνα με την οποία ποσά του Υπουργείου Πολιτισμού επιστρέφονται και μπαίνουν στον προϋπολογισμό του 2005. Ζώντας την πραγματικότητα του πολιτισμού από μέσα θεωρείτε ότι είναι τόσο μεγάλη η επιτυχία μας στον τομέα αυτό ώστε να δίνουμε στον πολιτισμό το 0.05% του προϋπολογισμού και πάλι να το επιστρέφουμε;

Δ.Π.: Παρακολουθώντας την επικαιρότητα το τελευταίο διάστημα κατά κόρον παρουσιάζονται τέτοια φαινόμενα. Είναι γνωστή η διαμαρτυρία των Ελλήνων σκηνοθετών του κινηματογράφου απέναντι στη λογική του κ. Τατούλη που αφορά στη χρηματοδότηση των ταινιών εφόσον γίνουν κάποιες διαδικασίες. Αυτό στην κυριολεξία σημαίνει οι κινηματογραφιστές να βρουν μάνατζερ και χορηγούς. Η ερώτηση της κ. Δαμανάκη απηχεί και αφορμάται από την κυρίαρχη σήμερα αντίληψη. Όμως για να είμαστε δίκαιοι θα πρέπει να πούμε ότι, όχι μόνο στην παρούσα κυβέρνηση, αλλά και στην προηγούμενη, στο όνομα ενός μεγάλου οράματος, που λεγόταν Ολυμπιάδα, ένα μεγάλο μέρος το πλήρωσε ο πολιτισμός. Σε απόλυτα νούμερα οι χρηματοδοτήσεις σήμερα που αφορούν στον πολιτισμό βρίσκονται στο επίπεδο του 1995. Απ’ αυτό τα συμπεράσματα που μπορούν να βγουν είναι ότι, πραγματικά, ζώντας έναν πολιτικό μεσαίωνα, κατά συνέπεια ζούμε και έναν πολιτιστικό μεσαίωνα που δεν ξέρουμε πού θα οδηγήσει. Εγώ πιστεύω ότι ήρθε ο καιρός η τέχνη να αναλάβει τον ρόλο της, είτε είναι τέχνη του κινηματογράφου είτε είναι τραγούδι, είτε θέατρο. Μ’ αυτό θέλω να πω ότι χορτάσαμε από τα fame story, κουραστήκαμε ο καθένας από μας να είναι στο καβούκι του και να «κωλογλύφει» κάποια μέσα για να του δώσουν προβολή και ότι θα πρέπει η τέχνη, χωρίς αυτό να σημαίνει στρατευμένη τέχνη, να θίξει τα κακώς κείμενα στον πλανήτη και στην «Ελλαδίτσα μας».

ΠτΘ:Η αφετηρία λειτουργίας των ΔΗΠΕΘΕ ήταν να υπάρξει ένας πυρήνας πολιτισμού στην επαρχία. Τα ΔΗΠΕΘΕ είχαν πολυκύμαντο βίο και τα κονδύλιά τους παραμένουν στάσιμα. Διαβάζουμε στον τύπο ότι είναι χρεωμένα, αυτά ιδιαίτερα τα οποία θεωρούνται ότι έχουν πρωταγωνιστικό ρόλο στις πρωτεύουσες των νομών που δραστηριοποιούνται. Πιστεύετε, βάσει της πολύχρονης εμπειρίας σας, ότι τα ΔΗΠΕΘΕ θα μπορούσαν να αναπτύξουν μεγαλύτερη δραστηριότητα και δράση αν αυτά τα χρήματα από τον προϋπολογισμό του 2004 δίνονταν σ’ αυτά, ώστε να λειτουργήσουν περισσότερο ουσιαστικά ως πολιτιστικοί πυρήνες;

Δ.Π.: Σίγουρα, ναι, όμως δεν πρέπει να μας διαφεύγει το γεγονός ότι τα ΔΗΠΕΘΕ χτυπήθηκαν ως ουσιαστικός θεσμός από πολλούς παράγοντες, μήδε εξαιρουμένων των τοπικών κοινωνιών και των μικρών ομάδων που υπάρχουν σ’ αυτές. Με αυτό θέλω να πω ότι επειδή ακριβώς δεν ξέρουν τη φύση του ΔΗΠΕΘΕ, το είδος των συμβάσεων καθώς και των υποχρεώσεών τους ο κάθε επαΐων – «άσχετος» ή σχετικός- λέει τα δικά του, μ’ αποτέλεσμα να δημιουργείται μια ψευδής συνείδηση, μια ψεύτικη εικόνα για τα ΔΗΠΕΘΕ. Η απουσία πόρων από την άλλη καθιστά ακόμα πιο δύσκολη τη λειτουργία ενός ΔΗΠΕΘΕ, με την έννοια ότι κάποια χρήματα που δίνονται δεν φτάνουν καθόλου για να ολοκληρωθούν οι παραγωγές, Το θέατρο δεν είναι και το κατεξοχήν αναγκαίο στοιχείο της ζωής του έλληνα, και δη του έλληνα που ζει στην επαρχία, άρα λοιπόν δεν μιλάμε για εισροές από τα εισιτήρια. Ένας άλλος παράγοντας που πιστεύω ότι είχε αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα των ΔΗΠΕΘΕ ήταν να αποκλειστούν καλοί ηθοποιοί, στο όνομα των τηλεμετρήσεων, για να στελεχώνονται τα ΔΗΠΕΘΕ από τα διάφορα σταρς και να απομυζούν ένα μεγάλο μέρος από το χρήμα τους. Το θέατρο όμως δεν είναι εικόνα ενός καλού τηλεοπτικού σήριαλ, όλοι γνωρίζουν ποιος είναι ο ρόλος και ποια η φυσιογνωμία του θεάτρου. Υπάρχουν θέατρα που γράφουν ιστορία στον τόπο, όπως το θέατρο του κ. Χουβαρδά, το θέατρο «Σημείο» και μια σειρά άλλα θέατρα. Μια τέτοια όμως αντίληψη, από την οποία εγώ είμαι μαγεμένος, πιστεύετε ότι θα είχε βιωσιμότητα; Δεν θα είχε, άσχετα αν κάποιοι «επαΐοντες» – άσχετοι αναφέρονται σ΄ αυτά για έναν ακριβώς λόγο. Γιατί θέλουν να ξύσουν την «ψώρα» τους ή να βιοποριστούν απ΄ αυτή. Πιστεύω λοιπόν ότι τα ΔΗΠΕΘΕ περνάνε αυτή την κρίση, διότι η πολιτεία και η τοπική αυτοδιοίκηση δεν κατάφερε να τα θωρακίσει όπως έπρεπε. Εμείς είμαστε πολύ καλή περίπτωση και δεν το λέω να ευλογήσουμε τα γένια μας, συγκρίνοντας το επίπεδο χρηματοδοτήσεων άλλων ΔΗΠΕΘΕ με το δικό μας. Έχουμε ένα φτηνό εισιτήριο άρα δεν περιμένει τίποτα από τα εισιτήρια ο δήμος, και κατά την άποψή μου καλά κάνει και δίνει δωρεάν παραστάσεις ειδικά το καλοκαίρι σε πλατείες και χωριά, και όχι μόνο του δικού μας νομού, αλλά και έξω από τα όρια της περιφέρειάς του. Προσπαθούμε μ’ αυτή την πολιτική, που θα την κρίνει ο κόσμος αν είναι σωστή ή όχι, να επιβιώσουμε. Σίγουρα θα μπορούσαν να γίνουν και άλλα πράγματα. Προσωπικά πιστεύω ότι πρέπει να ξεπεράσουμε το φάσμα των τριών παραστάσεων, και δεν το λέω τώρα, το λέω πάντα, και να κάνουμε τουλάχιστον άλλες δύο αλλά με επαγγελματικές προϋποθέσεις. Με τις παρούσες όμως χρηματοδοτήσεις δεν μπορείς να κάνεις τίποτα, ουσιαστικά τα λεφτά που δίνει το υπουργείο Πολιτισμού δεν φτάνουν για μια σοβαρή δουλειά.

ΠτΘ:κ. Παπασταμάτη, έχοντας κάνει παιδικό θέατρο, ερασιτεχνικό, πειραματικό, θέατρο σε μπαρ, σεμινάρια θεάτρου, παραστάσεις για την κύρια σκηνή, έχοντας συνδέσει την πορεία σας με την πορεία αυτού του θεάτρου και αφού καταθέσατε ως προτάσεις – δυνατότητες όλα αυτά, σας ενοχλεί που δεν μπορείτε να τα υλοποιήσετε κάθε χρόνο;

Δ.Π.: Βεβαίως και μ΄ ενοχλεί. Δεν μ΄ ενδιαφέρει να δουλεύω σε κεντρική σκηνή ούτε μ΄ ενδιαφέρει το onore, αλλά ως πολιτικό ον μ΄ ενδιαφέρει να κάνω θέατρο στο μπαρ, να κάνω σωστό παιδικό θέατρο διαφωνώντας με τη λογική ότι μπορεί αυτό να γίνεται με ευκολία. Ως πολιτικό ον εμψυχώνω και μια ομάδα από φοιτητές, οι οποίοι σήμερα δεν είναι ό,τι το επαναστατικό και προσπαθώ πολύ μαζί τους. Πέρσι δούλεψα με τους φοιτητές, όπως και παλιά. Κάποια περιφερόμενα «σκέλεθρα», όπως τα λέω, δεν ξέρουν ή δεν ενδιαφέρθηκαν να ενημερωθούν για την παράσταση αυτή ή «Το σπίτι της Μπερνάντα Άλμπα», που ήταν πειραματική δουλειά και θα μπορούσε να σταθεί σ΄ ένα οποιοδήποτε θέατρο των Αθηνών, πόσο μάλλον αν απαρτίζονταν από επαγγελματίες. Προσωπικά όταν με προσκαλούν σε κάποια ΔΗΠΕΘΕ και μου βάζουν το δίλημμα, κεντρική ή παιδική σκηνή επιλέγω την παιδική και δεν είναι τυχαίο αυτό. Τελευταία με κάλεσαν στη Λάρισα για την κεντρική σκηνή και είπα ότι προτιμώ να σκηνοθετήσω στην παιδική. Αυτό λοιπόν λέει πολλά.

Εδώ θέλω να πω ακόμα κάτι. Είναι πολύ εύκολο το οποιοδήποτε ΔΗΠΕΘΕ να αφήσει έξω κάποιες άλλες δραστηριότητες και να ανεβάσει δύο έργα με δύο – τρία μεγάλα ονόματα, να πληρώσει πέντε δημοσιογράφους των Αθηνών για να γράψουν καταπληκτικές παρουσιάσεις και να τις πάρουμε παραμάσχαλα και να γυρνάμε τα καφενεία επιδεικνύοντάς τες;. Είναι και αυτό μια τεχνική, εγώ δεν θα την ακολουθήσω και καλώς κάνει και η δημοτική αρχή και δεν την δέχεται.

ΠτΘ: Επειδή τα πράγματα στην Ελλάδα οριοθετούνται κομματικά δεν σας φοβίζει το γεγονός ότι μπορεί από τώρα να προετοιμάζεται η διάδοχός σας κατάσταση; Κι εσείς μιλάτε και πολιτικά κι ελεύθερα… Ασκείτε κριτική…

Δ.Π.: Όχι, το θέμα δεν με προβληματίζει. Πιστεύω ότι ο καθένας έχει την ιστορία του και αυτή την ιστορία πρέπει να την σέβεται. Θα πρέπει δηλαδή να κάνουμε τους λακέδες γιατί υπάρχει μια άλλη πολιτική κατάσταση ή γιατί αυτή μπορεί να επέλθει και στο επίπεδο της τοπικής αυτοδιοίκησης; Όσο για την ελεύθερη έκφραση είναι προϋπόθεση χαρακτήρα.

ΠτΘ: Επειδή επιπλέον το ΔΗΠΕΘΕ έχει ήδη συνδεθεί και με μία, μικρή έστω, περιπλάνηση στα Βαλκάνια, πώς βλέπετε να εξελίσσονται τα πράγματα με τη Βουλγαρία, εκτός των συμμετοχών σας στο φεστιβάλ Περπερικό, τις ανταλλαγές θεατρικών έργων, την αδελφοποίηση με το θέατρο της Σιλίστρα, θα υπάρξουν και περαιτέρω συνεργασίες ;

Δ.Π.: Πιστεύω ότι σε επίπεδο πολιτισμού η περιοχή μας κατ΄ ανάγκη πρέπει να διευρύνει αυτές τις συνεργασίες. Ο φυσικός μας χώρος είναι τα Βαλκάνια και υπ’ αυτήν την έννοια έχουμε κάνει κάποια ανοίγματα στη Βουλγαρία, τα οποία θα συνεχιστούν. Μετά από λίγο καιρό θα έχουμε την ευκαιρία να δούμε δουλειά του Στέφαν Στάιτσεφ, αν και κάποιοι από κάποια χωριά της περιοχής μας κρίνουν ότι μπορούν να σκηνοθετήσουν καλύτερα και από τον Στέφαν Στάιτσεφ, άνθρωπο με χρόνια εμπειρία στο θέατρο… Από κει και πέρα πιστεύω ότι πρέπει να στραφούμε προς την Τουρκία, με την οποία μέχρι σήμερα δεν έχουμε κάνει τίποτα. Προσωπικά πιστεύω ότι η Τουρκία, και μιλάω για την κοσμική αντίληψη της Τουρκίας, έχει να επιδείξει μια καταπληκτική δραστηριότητα, τουλάχιστον στην Κωνσταντινούπολη και στην Άγκυρα, και μέσα από το ίντερνετ μπορούμε να έχουμε απόλυτη πληροφόρηση. Υπάρχει το Σερβικό θέατρο με πολύ μεγάλη ιστορία και ίσως είναι ευκαιρία να το γνωρίσουμε. Πρότασή μου είναι το θέατρό μας να έχει παιδική σκηνή, να έχει κεντρική σκηνή που θα ανεβάζει έργα γνωστά από το παγκόσμιο ρεπερτόριο που θα διασκεδάζουν ή θα προβληματίζουν, να έχει πειραματική σκηνή, η οποία θα στρέφεται στην αναζήτηση και στη συνεργασία με το Βουλγάρικο, Σέρβικο, Τούρκικο θέατρο, και γιατί όχι και με το Αλβανικό, γιατί αν και απέχουμε πολλά χλμ, οι Αλβανοί δεν παύουν να είναι Βαλκάνιοι. Επίσης στα πλαίσια του θεάτρου πρέπει κατά την άποψή μου να λειτουργεί ερασιτεχνική ομάδα, η οποία όμως θα δουλεύει σοβαρά, όπως και καλοκαιρινή σκηνή η οποία θα ανεβάζει έργα τα οποία θα διασκεδάζουν τον κόσμο, γιατί ο κόσμος χρειάζεται διασκέδαση, όχι όμως χύμα, αλλά μια διασκέδαση η οποία θα σέβεται τουλάχιστον την αισθητική του θεατή. Κάποιοι που ασκούν σήμερα κριτική σε μας, χειροκρότησαν το καλοκαίρι παραστάσεις άλλων ΔΗΠΕΘΕ που δεν σεβόταν στοιχειωδώς την αισθητική του θεατή. Χειροκρότησαν απλά τα ονόματα, τα οποία «έφτυναν το κοινό», όχι με τον τρόπο του Μπορίς Βιάν ή του Ντάριο Φο, το έφτυναν κυριολεκτικά.

ΠτΘ:Διοικητικά κ. Παπασταμάτη είστε ελάχιστοι. Πώς είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν όλα αυτά;

Δ.Π.: Αν εξαιρέσουμε τους τεχνικούς οι οποίοι προσφέρουν πάρα πολλά στο θέατρο αλλά και αυτοί έχουν ανάγκη συνεχούς εκπαίδευσης, σε επίπεδο διοίκησης, στον τομέα του προπομπού, – πολύ σημαντική θέση- δεν έχουμε ανθρώπους, ό,τι γράφουμε και ό,τι κάνουμε, το κάνουμε μόνοι μας.

ΠτΘ:Πάντα μέλημά σας ήταν η συνεργασία με το Πανεπιστήμιο. Υπάρχει κάτι νεότερο;

Δ.Π.: Αυτή τη στιγμή δουλεύουμε με πείσμα, παρόλο το κρύο, γιατί δουλεύουμε βράδυ σε μια αίθουσα παγωμένη, αυτή τη στιγμή υπάρχει μια ομάδα έξι παιδιών, που ξέρουν θέατρο και δουλεύουμε την «Αντιγόνη» του Μπρεχτ, φιλοδοξώντας να κάνουμε μια πρωτοποριακή παράσταση, μια παράσταση που θα είναι για το 2205 και όχι για το 2005. Με αυτό εννοώ ότι ο τρόπος που προσεγγίζουμε το κείμενο και σκηνικά και ο προβληματισμός που μπαίνει είναι σαν να αναφερόμαστε στο 2205.

Όποιος θέλει Τρίτη, Τετάρτη, Πέμπτη και Παρασκευή, -προβοκάτορες δεν θέλουμε,- και ενδιαφέρεται να δουλέψει στο συγκεκριμένο χρονικό περιθώριο, δηλαδή από τις 9 κάθε μέρα μέχρι τις 12.30 το βράδυ είναι ευπρόσδεκτος.

ΠτΘ:Για τις υποδομές, θέμα που είχε τεθεί και από παλιά υπάρχει κάτι νεότερο;

Δ.Π.: Αυτό το θέμα δεν αφορά εμένα. Είναι αλήθεια, ότι η δυναμική του υπάρχοντος κτιρίου έχει εξαντληθεί απ΄ όλες τις απόψεις. Το θέατρο δεν είναι πια αυτό του 1985, ή του 1979, έχει πλέον μια άλλη οπτική και έχει άλλες απαιτήσεις. Όλα εξελίσσονται και επειδή το θέατρο είναι ζωντανό εξελίσσεται και αυτό, αλλιώς αν έμενε στάσιμο θα είχε πάει στο μουσείο. Το θέατρο δεν θα πάει στο μουσείο αλλά πιστεύω ότι θα ξαναβγεί στους δρόμους. Στις διάφορες συζητήσεις που κάνω με καλλιτέχνες που έρχονται στην Κομοτηνή αλλά και όταν βρεθώ στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη, διαπιστώνω ότι όλοι έχουν αρχίσει και προβληματίζονται και συζητούν ότι πρέπει να σταματήσει η γιάπικη αντίληψη που διακατέχει αυτή τη στιγμή το θέατρο και ότι θα πρέπει, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κάνουμε στρατευμένη τέχνη, να αποκτήσει ξανά το θέατρο τον καταγγελτικό του ρόλο.

ΠτΘ:Αυτή τη φορά ανεβάζετε Ιούλιο Βερν για το οποίο σημειώθηκε και μία σχετική αλληλογραφία στον τοπικό τύπο. Είστε ικανοποιημένος από την παράσταση;

Δ.Π.: Έχω το δικαίωμα κριτικής. Εγώ αν θα έκανα αυτό το έργο, θα είχα άλλο κώδικα και άλλη μέθοδο να εκπαιδεύσω τους ηθοποιούς να το αποδώσουν. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι επειδή έχω αντίθετη άποψη, μπορώ να παρέμβω. Δεν μπορείς να κάνεις λογοκρισία στην τέχνη. Η θέση μου εκεί δεν είναι να υπαγορεύσω στη σκηνοθέτιδα και στο σκηνογράφο και να τους υποδείξω πώς θα κάνουν τη δουλειά τους. Δεν είμαι κομισάριος επί Στάλιν. Η θέση μου είναι το έργο να μη θίγει την αισθητική του θεατή και τη συμπεριφορά των ηθοποιών. Αλίμονο, αν φτάναμε σε αυτό το επίπεδο. Αυτά είναι «αηδίες», κυριολεκτώ με το ρήμα, και κρύβουν ίσως κάποιους άλλους σκοπούς. Δεν είμαι ούτε Σέρλοκ Χολμς, ούτε μ΄ ενδιαφέρει να ανακαλύψω το βίωμα και τον ανεπαγγελματισμό, τη βιωσιμότητα του καθένα. Θέλω όμως να πω ότι το ΔΣ απαρτίζεται από ανθρώπους οι οποίοι έχουν σοβαρότητα και κάποιοι έχουν γράψει με τη συμπεριφορά τους στην πολιτική. Ο κ. Τσάκωνας, γιατρός, ο οποίος έχει επίσημη διοικητική θέση, είναι τόσο αδαής που θα μπορούσε να του υποδείξει κάποιος από το πουθενά τι πρέπει να κάνει; Ο δήμαρχος Ιάσμου ο κ. Καζάκης, άνθρωπος που ασκεί πολιτική εξουσία στην τοπική αυτοδιοίκηση έχει γράψει ιστορία, είναι άσχετος και περιμένει να του υποδείξει ένας φωτιστής από τον Αίγειρο του Κρατικού Θεάτρου Β. Ελλάδος πώς πρέπει να λειτουργεί; Στο Δ.Σ. μετέχει επίσης η δικηγόρος η κ. Μητσάκου, η εκπαιδευτικός κ. Λιβεριάδου, όλοι αυτοί οι άνθρωποι δεν ξέρουν και περιμένουν από τον κάθε κομήτη να τους πει τι θα κάνουν; Οι αποφάσεις δεν είναι δικές μου, εισηγήσεις κάνουμε, τις συζητάμε δημοκρατικά και συναποφασίζουμε. Αυτά για την ιστορία και για όποιους δεν ξέρουν πώς λειτουργούν οι θεσμοί, εκτός αν δεν πιστεύουν στους θεσμούς.

ΠτΘ:Είστε καλλιτέχνης. Ποια είναι τα όρια της κριτικής που δέχεστε;

Δ.Π.: Δέχομαι κριτική στο καλλιτεχνικό μου έργο, όχι στην προσωπική μου συμπεριφορά εκτός κι αν αυτή προκαλεί το δημόσιο αίσθημα ή είναι τέτοια που θα μπορούσε να επέμβει ο εισαγγελέας. Δεν δεχόμαστε αυτόκλητους εισαγγελείς, υπάρχουν νόμοι στην Ελλάδα και το ξέρουμε.

ΠτΘ:κ. Παπασταμάτη σας ευχαριστούμε πολύ.

Δ.Π.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Τ.Β.- Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.