Χαρης Αναστασιαδης: ‘’το εργο γινεται για να γινει, οχι για να εκτεθει’’

Με τη jazz μουσική να ακούγεται στο background και να αγκαλιάζει μελωδικά το χώρο της συνάντησής μας, ανάμεσα σε μικρού μεγέθους αλλά δυνατών χρωμάτων καμβάδες με εικόνες από μοτίβα γεωμετρικά, αφαιρετικά, με στολίδι πρόσθετο σε κάποια από αυτά αχνά αποτυπωμένες λέξεις – ηδονή, φθόνος, νοσταλγία – μέσα σε αυστηρά επιλεγμένες κορνίζες που υπονοούν μια εκλεπτυσμένη αισθητική, συναντηθήκαμε πριν λίγες μέρες με το ζωγράφο κ. Χάρη Αναστασιάδη, στο δεύτερο όροφο του ολόφρεσκου (τα εγκαίνια δεν έχουν γίνει ακόμη) βιβλιοπωλείου «Παπασωτηρίου», στην Ξάνθη. Αφορμή ήταν η έκθεση ζωγραφικής τού καλλιτέχνη στο χώρο αυτό, μια έκθεση που εγκαινιάζει στην ουσία μια σειρά καλλιτεχνικών εκδηλώσεων που θα φιλοξενούνται στο πατάρι του βιβλιοπωλείου. Ο υπό διαμόρφωση χώρος κατασκευάζεται σύμφωνα με τις προδιαγραφές των μεγάλων βιβλιοπωλείων του εξωτερικού, και θα αποτελείται από έναν πολυχώρο gallery – coffee shop, όπου οι πελάτες του βιβλιοπωλείου θα μπορούν να απολαμβάνουν τον καφέ τους, ξεφυλλίζοντας βιβλία και λευκώματα, περιτριγυρισμένοι ενίοτε από την αισθητική των έργων τέχνης που θα φιλοξενούνται κατά καιρούς στον ίδιο χώρο.

Το ραντεβού μας με τον κ. Αναστασιάδη είχε κανονιστεί από τη δραστήρια και ευγενέστατη ιδιοκτήτρια των βιβλιοπωλείων Παπασωτηρίου στην Ξάνθη και την Αλεξανδρούπολη, κ. Κούλα Καφετζή, η οποία πάντα χαμογελαστή και με μια αύρα κοσμοπολίτικης φινέτσας, μας υποδέχτηκε την προκαθορισμένη ώρα στο χώρο του βιβλιοπωλείου.

Η συζήτηση που είχαμε με τον κ. Αναστασιάδη, ξεκίνησε με μια ξενάγηση από τον ίδιο το δημιουργό στο χώρο της έκθεσης μιλώντας μας ταυτόχρονα για το περιεχόμενο των έργων του και για την ανάγκη που τον οδηγεί στην καλλιτεχνική δημιουργία. Στη συνέχεια, η συζήτηση επεκτάθηκε σε θέματα τέχνης γενικά, αλλά και ειδικότερα για τη διαχρονικά «μυστηριώδη» και δυσνόητη – για τους αμύητους στην καλλιτεχνική δημιουργία – σχέση ενός καλλιτέχνη με το δημιούργημά του.

Επισκεπτόμενοι μια ατομική έκθεση τέχνης, συνήθως αναζητούμε έναν τίτλο που θα ‘κλείνει’ μέσα του όλα τα έργα, και που θα έχει δοθεί, φυσικά, από τον ίδιο το δημιουργό των έργων. Στη συγκεκριμένη έκθεση, κάτι τέτοιο δεν υπήρχε. Ούτε τίτλος σε κάθε έργο ξεχωριστά υπήρχε. Και τώρα, τι; Αρχίζουμε να ψάχνουμε για την αόρατη κλωστή που ενώνει με τρόπο μυστικό τα έργα μεταξύ τους και αυτά με την ψυχή του καλλιτέχνη ή αφηνόμαστε στην απόλαυση της τέχνης και αφήνουμε το καθένα έργο από μόνο του να μας ψιθυρίσει στην ψυχή μας τους άρρητους λόγους τους; «Τα έργα που εκτίθενται εδώ είναι μια ομάδα αλλά δεν έχουν ‘θέμα’», μας εξηγεί ο κ. Αναστασιάδης. «διότι δεν υπήρξε καμιά ανάγκη να έχουν τα έργα που παρουσιάζονται εδώ τίτλους και θέμα συγκεκριμένο που μπορεί να διαμορφωθεί με μια λέξη ή έννοια. Είναι όμως ‘ομάδα’ με την έννοια ότι πολλά από αυτά έχουν το ίδιο υλικό, το λαδοπαστέλ και κάποια είναι δουλεμένα με ακριλικό χρώμα, όχι λάδι. Αυτό τα κάνει μια οικογένεια. Αν κάποιος θέλει να τα εντάξει και σε άλλες ομάδες ανάλογα με το τι βλέπει, αυτό βρίσκεται στην ελευθερία του καθενός όπως και στην ‘ανάγκη’ του καθενός βρίσκεται το τι θα νιώσει και τι θα πάρει από το κάθε έργο. Η ζωγραφική μου διέπεται μονάχα από την ανάγκη μου να εκφραστώ. Κανένας τίτλος δεν καταφέρνει να συμπυκνώσει τον πλούτο που νιώθω μέσα μου και την ανάγκη μου να τον αποτυπώσω στον καμβά»

Γεωμετρία και Συμβολισμός

Περιδιαβαίνοντας την έκθεση και κοντοστέκοντας ενώπιον των έργων, με τους ήχους της jazz από το βάθος να ρίχνουν τους σφυγμούς, ο νους χαλαρώνει και ‘δραπετεύει’ ευκολότερα στη χώρα των έργων του Χάρη, όπου η γεωμετρία του τετράγωνου και του κύκλου, οι ώχρες και τα ζεστά κόκκινα των χρωμάτων, δένουν μυστικά με αχνοζωγραφισμένες λέξεις – σήματα συναισθημάτων και παθών: Φθόνος, Nοσταλγία, Hδονή. Υπάρχει, άραγε, ο κεκαλυμμένος συμβολισμός που ο δυτικός ορθολογισμός μας μάς σπρώχνει να αποκρυπτογραφήσουμε; Τον ρωτάμε, αν συμβολίζουν κάτι τα έργα του: «Δεν υπάρχει συμβολισμός με την έννοια που του δίνουμε συνήθως. Ούτε με απασχολεί άλλη θεματολογία εκτός απ΄ αυτή που παρουσιάζω. Ούτε τα πρόσωπα. Αν θέλει κάποιος να χαρακτηρίσει τη ζωγραφική μου ως γεωμετρική μπορεί να το κάνει. Κάπου, κάπου εμφανίζεται ένας μικρός σταυρός ή x. Είναι τυχαίο; «Τίποτα δεν είναι τυχαίο αλλά η σημασία που δίνω σε αυτό δεν μπορεί να λεχθεί με λόγια, δεν είναι κάτι που μπορεί να γραφεί. Αλλιώς δε θα ήταν ζωγραφική. Θα μπορούσε να αντικατασταθεί από μια σελίδα κειμένου»

Το σημαίνον και το σημαινόμενο: Xρώμα ή Σχέδιο;

Το χρώμα εμφανίζεται τον τελευταίο καιρό μέσα στη ζωγραφική του. Παλιότερα ζωγράφιζε αποκλειστικά ασπρόμαυρα. Παρόλ’ αυτά, το χρώμα μαγνητίζει στα έργα του. Κοιτώντας τους πίνακες δεν είναι εύκολο ν’ αντιληφθείς αν τώρα αυτό που περισσότερο τον ενδιαφέρει είναι η σπουδή στο χρώμα ή στο σχέδιο.

«Δεν είναι θέμα ιεράρχησης αλλά ισορροπίας. Πρέπει να ισορροπήσουν τα δυο στοιχεία, δε μπορεί ένα χρώμα να μπει τυχαία εκεί που μπήκε απλώς και μόνο για να ολοκληρώσει το έργο. Όλα είναι βγαλμένα μέσα από ένα πλάσιμο αρκετά δύσκολο. Τα προσχέδια, τα έργα που ακυρώνονται στην πορεία είναι πάρα πολλά. Η επιλογή για τα ποια έργα θα εκτεθούν δε γίνεται αμέσως μόλις τελειώνουν τα έργα ενός κύκλου. Πρέπει να περάσει ένα διάστημα, να καθαρίσει το μυαλό για τα ποια έργα θα κρατήσω και από αυτά θα γίνει πάλι η επιλογή για τα ποια θα εκτεθούν. Το έργο γίνεται για να γίνει, όχι για να εκτεθεί».

Έργα, καλλιτέχνης και κοινό

«Τα έργα γίνονται, όχι για να εκτεθούν, αλλά γιατί υπάρχει η δική μου, η προσωπική μου ανάγκη να γίνουν. Θα ήμουν το ίδιο ευτυχής και γεμάτος αν τα έκανα και ήταν σε μια αποθήκη για να τα βλέπω μόνο εγώ. Μέχρι σ’ εκείνο το σημείο έτσι κι αλλιώς με γεμίζει. Η διαδικασία της έκθεσης, όταν φεύγουν τα έργα μέσα από το εργαστήριο και μπαίνουν μέσα σε έναν άλλον χώρο είναι ένα άλλο γεγονός το οποίο έχει και αυτό την όμορφή του πλευρά. Είναι η γνωριμία πλέον του κόσμου με τα έργα, όχι τόσο με το ζωγράφο, ο οποίος μπορεί και να μη φαίνεται, αλλά η προσέγγιση του κόσμου με το έργο και όταν λέω η προσέγγιση εννοώ το συναίσθημά του, το οποίο πολλές φορές δε το μαθαίνουμε ή κάποιες φορές το εκδηλώνει, μέσα από το σχόλιό του, τη ματιά του, τη γκριμάτσα του, το πόση ώρα στέκεται σ’ ένα έργο. Είναι ένα ενδιαφέρον γεγονός».

Πολλοί τον ρωτάνε γιατί έφτιαξε το συγκεκριμένο έργο ή τι σημασία έχει για κείνο. Η απάντηση που δίνει ίσως μερικές φορές απογοητεύει, μας λέει. «Δεν έχει σημασία τι λέω εγώ για το έργο αλλά τι λέει για κείνους. Και αυτό είναι μια ένδειξη ότι ο κόσμος προσεγγίζει ψάχνοντας να’ βρει κάποια πράγματα τα οποία έχει βάλει στο μυαλό του από πριν: ένα θέμα, ένα συμβολισμό, ένα συγκεκριμένο ίσως συναίσθημα. Όταν δε τα βρίσκει, χάνεται. Βέβαια αυτό το χάσιμο είναι καλό. Άλλους τους απογοητεύει και εγκαταλείπουν την προσπάθεια. Άλλους όμως τους δίνει το ερέθισμα να προχωρήσουν και ίσως να ανακαλύψουν κάποια πράγματα. Να θέσουν κάποια ερωτήματα. Να αμφισβητήσουν αυτό που βλέπουν. Όχι την αξία του έργου αλλά τη σχέση του έργου με αυτούς. Είναι μια αφορμή αναζήτησης εσωτερικής, ένα παράθυρο που ανοίγει. Αυτός είναι ο σκοπός της έκθεσης των έργων. Να μπορεί ο θεατής να βρει γέφυρες όχι με βάση προκαθορισμένες σκέψεις και συναισθήματα αλλάπράγματα που θα ανακαλύψει εκείνη τη στιγμή. Ή που δε θα ανακαλύψει τελικά γιατί δεν υπάρχουν αυτές οι γέφυρες»

Έμπευση και Δημιουργία

Ο Χάρης Αναστασιάδης μας μιλά για την ιδιαίτερη σχέση που υπάρχει μεταξύ του ζωγράφου και του έργου που «εκκολάπτεται». Η σχέση αυτή είναι ιδιαίτερη. Απρόβλεπτη. «Είναι μια ιδιαίτερη στιγμή η στιγμή της δημιουργίας, όταν το έργο πάει να βγει, όταν κάπου χάνεται, μπορεί να καταστραφεί, ή να μη καταστραφεί, κάπου πάει καλά ή στο τέλος διαλύεται. Δεν είναι συγκεκριμένο και τυποποιημένο το συναίσθημα σε όλα τα έργα, όπως και οι καταστάσεις οι ψυχικές οι δικές μου δεν είναι πάντα οι ίδιες. Μπορεί να ζωγραφίζω σε κατάσταση ευφορίας, θυμωμένος, μελαγχολικός. Κάθε φορά όμως κάτι καινούργιο συμβαίνει. Δε σημαίνει ότι αν θα είμαι σε καλή ψυχική κατάσταση θα βγει και κάτι. Και το αντίθετο».

Από τι εμπνέεται; « Αυτό που βγαίνει και με οδηγεί στον καμβά είναι τα πάντα. Η γωνία από ένα αντικείμενο, μια πρόταση που μόλις ήχησε, το πρόσωπο ενός ανθρώπου, ένα συναίσθημα, η υφή ενός υφάσματος…»

Έναν νέο λογοτέχνη σαφώς και τον ενδιαφέρει η πρωτοτυπία, του λέμε. Θέλει να γράψει κάτι φρέσκο ή έστω να πατήσει πάνω σε μια συνταγή δοκιμασμένη και πετυχημένη. Ίσως από ανάγκη εσωτερική. Ίσως και για να «πουλήσει». Τον ίδιο τον ενδιαφέρει «να πουλήσει»; «Σαφώς και όχι δεν είναι από τους στόχους που έχουν πρωταρχική αξία ή που εξαρτούν το αποτέλεσμα της ζωγραφικής μου. Γι’ αυτό και έχω επιλέξει για να βιοποριστώ όχι τη ζωγραφική αλλά κάτι άλλο ( εργάζεται ως καθηγητής καλλιτεχνικών στη δημόσια εκπαίδευση) για να μπορώ να κάνω αυτό που θέλω χωρίς να έχω ανάγκη να πουλήσω για να ζήσω».

Θεός, Έρωτας και Τέχνη

Σε μια παλιότερή του συνέντευξη, ο Χρήστος Γιανναράς στην ερώτηση «Σε τι χρησιμεύει ο Θεός» απάντησε: «Όπως και όλα τα μεγάλα πράγματα στη ζωή μας, δηλαδή η Τέχνη και ο Έρωτας, σε τίποτα». Συζητούμε με τον Χάρη για την άποψή του και μας λέει: «Την τέχνη δε τη χρειαζόμαστε με την έννοια τη βιολογική. Τη χρειαζόμαστε για να αισθανόμαστε, για να μπορούμε να έχουμε ‘γεμίσματα’ τέτοια που θα μας κάνουν ‘ανθρώπους’ με την ουσιαστική σημασία της έννοιας, που θα μας δίνουν τροφή πολιτισμού συνέχεια, τροφοδοτώντας τη ψυχή και το πνεύμα μας». Όμως, κανείς δεν αμφισβητεί ότι υπάρχει καλή και κακή τέχνη. Ιδιαίτερα σε μια εποχή που υποκλίνεται στην ευδαιμονία της ύλης και τυφλωμένα αναζητά τις εφήμερες ηδονές που αυτή υπόσχεται, πώς μπορούμε να ξεχωρίσουμε την καλή από την κακή τέχνη; O κ. Αναστασιάδης πιστεύει ότι ναι μεν υπάρχει αυτός ο διαχωρισμός αλλά η κατηγοριοποίηση είναι μάλλον δύσκολη και ριψοκίνδυνη διότι αν υπήρχαν κανόνες όλοι θα τους ξέραμε και όλοι θα ζωγραφίζαμε καλά. «Αν υπήρχαν κανόνες, δε θα υπήρχε η εξέλιξη της ζωγραφικής. Η εξέλιξη του ωραίου δε θα υπήρχε». Όσο αφορά το αν μια τέχνη είναι καλή ή κακή, ο Χάρης πιστεύει: «Μπερδεύουμε την κρίση του έργου ή την σπουδαιότητα του ζωγράφου με τον αν μας αρέσει ή δε μας αρέσει το έργο του εμάς προσωπικά, που είναι τελείως ξεχωριστά πράγματα. Το θέμα του προσωπικού γούστου είναι διαφορετικό από το αν είναι καλό ή κακό το έργο που βλέπουμε».

Η συζήτηση τελειώνει αλλά στο μυαλό οι εικόνες τού Χάρη Αναστασιάδη συνεχίζουν να μας συντροφεύουν, και στην ψυχή, η αύρα μια «ομορφιάς» που η συζήτηση για τα μεγάλα πράγματα αφήνει, μας ακολουθεί. Φεύγουμε από το βιβλιοπωλείο, αφήνοντας πίσω μας τη jazz να συνεχίζει ν’ ακούγεται, τα βιβλία να περιμένουν με υπομονή τους αναγνώστες τους και τα έργα του Χάρη, έμπνευση για πάντα.

Βάγια Γ. Παπαδοπούλου

Χάρης Αναστασιάδης

Σύντομο βιογραφικό

Ατομικές Εκθέσεις

2002. Αλεξανδρούπολη, Χώρος Τέχνης Arxis

2002. Θεσσαλονίκη, Gallery Ζεύξις

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.