Ταυτοτητα και ποιοτητα στην ελληνικη γεωργια

Έντονος είναι ο προβληματισμός σε όλους τους εμπλεκόμενους στο γεωργικό τομέα σχετικά με τον τρόπο άσκησης της γεωργίας και ειδικότερα σχετικά με τον επαναπροσδιορισμό του τρόπου της παραγωγής των αγροτικών προϊόντων και την εισαγωγή της έννοιας της προστασίας του περιβάλλοντος.

Για ολόκληρες δεκαετίες οι προτεραιότητες της αγροτικής πολιτικής των χωρών της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδος, στόχευαν στην αύξηση της παραγωγής γεωργικών προϊόντων – κυρίως για την εξασφάλιση πρώτων υλών στη μεταποιητική βιομηχανία τροφίμων – και στην αύξηση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας του αγροτικού τομέα, μέσα σε μια αγορά που συνεχώς αναπτύσσονταν.

Ο παράγοντας της προστασίας του περιβάλλοντος αγνοείται μέχρι και τα μέσα της δεκαετίας του ’70 και η πρώτη αναφορά στην αειφόρο ανάπτυξη της υπαίθρου γίνεται με την αναθεώρηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής (ΚΑΠ) το 1992. Είναι η πρώτη φορά που η ΕΕ λαμβάνει το μήνυμα των καταναλωτών και φορολογουμένων Ευρωπαίων πολιτών, που δηλώνουν ότι δεν είναι διατεθειμένοι να ενισχύουν οικονομικά ένα ρυπογόνο γεωργικό τομέα, που υποβαθμίζει το περιβάλλον και την ποιότητα της ζωής τους.

Στο πρόσφατο Συμβούλιο των υπουργών Γεωργίας, επί Ελληνικής Προεδρίας της ΕΕ συμφωνήθηκαν οι νέοι όροι της ενδιάμεσης αναθεώρησης της Κοινής Γεωργικής Πολιτικής (ΚΓΠ) όπου στην αιτιολογική της έκθεση αναφέρονται ως στόχοι:

*Η δημιουργία μια ανταγωνιστικής γεωργίας, εντός του εγκεκριμένου δημοσιονομικού πλαισίου της ΕΕ.

*Η πολυλειτουργικότητα των γεωργικών δραστηριοτήτων με στόχο τη διατήρηση της πολυμορφίας των αγροτικών τοπίων και την ανάπτυξη ενός αγροτικού κόσμου ζωντανού και δραστήριου.

*Η ανάπτυξη μεθόδων παραγωγής που σέβονται το περιβάλλον, ικανές να προσφέρουν προϊόντα ποιότητας που να ανταποκρίνονται στις προσδοκίες των καταναλωτών και

*Οι επιδοτήσεις θα πρέπει να αιτιολογούνται επαρκώς με την παροχή υπηρεσιών που οι καταναλωτές αναμένουν από τους γεωργούς.

ΟΠΕΓΕΠ και ποιοτική γεωργία

Ο Οργανισμός Πιστοποίησης και Επίβλεψης Γεωργικών Προϊόντων (ΟΠΕΓΕΠ) με διακριτικό τίτλο AGROCERT αποτελεί τον καταλύτη της θεμελίωσης και ανάπτυξης της ποιοτικής γεωργίας στην Ελλάδα και της ανάδειξης των ποιοτικών γεωργικών προϊόντων της χώρας που θα παράγονται με αυστηρά προδιαγεγραμμένες απαιτήσεις.

Ο ΟΠΕΓΕΠ είναι νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου που μέσα από συγκεκριμένη διαδικασία, που έχει στόχο την ενίσχυση της προστιθέμενης αξίας και της ανταγωνιστικότητας των προϊόντων, την βελτίωση του εισοδήματος των παραγωγών, να προσφέρει στους καταναλωτές τη δυνατότητα να απολαμβάνουν των προνομίων των πιστοποιημένων προϊόντων ποιότητας.

Ο Διευθυντής της Διεύθυνσης Πιστοποίησης και Προδιαγραφών του ΟΠΕΓΕΠ κ. Φίλιππος Σέκκας δίνοντας το στίγμα του Οργανισμού αναφέρει: «Με την ανάπτυξη των αρμοδιοτήτων του ο AGROCERT- ΟΠΕΓΕΠ δημιουργεί το απαιτούμενο πλαίσιο για τον ανασχεδιασμό των μοντέλων παραγωγής και την ευκαιρία για την επίλυση σημαντικών διαρθρωτικών προβλημάτων της ελληνικής γεωργίας. Προωθούμε ένα συνολικό πρόγραμμα πιστοποίησης της ποιότητας και ανάδειξης της ταυτότητας των προϊόντων μας σε δύο επίπεδα. Αφ΄ ενός με την εφαρμογή Κοινοτικών κανονισμών που ρυθμίζουν τον έλεγχο και την πιστοποίηση ειδικών κατηγοριών προϊόντων και αφετέρου με την ανάπτυξη των εθνικών προτύπων που περιλαμβάνουν τις απαιτήσεις για την πιστοποίηση ολοκληρωμένων συστημάτων διαχείρισης και διασφάλισης ποιότητας σε κρίσιμους τομείς της γεωργίας, κτηνοτροφίας και αλιείας.

Αναπτύσσουμε ένα σύγχρονο Εθνικό Οργανισμό Πιστοποίησης με εξειδικευμένο προσωπικό και σύγχρονες δομές οργάνωσης και λειτουργίας. Εφαρμόζουμε εσωτερικό σύστημα ποιότητας που θα οδηγήσει άμεσα στη διαπίστευση του Οργανισμού κατά τα πρότυπα ISO 45011 και 45012 σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό σύστημα διαπίστευσης για τους πιστοποιημένους οργανισμούς. Θεσμικά κινούμαστε με πλήρη συνεργασία με τον ΕΛΟΤ, τον ΕΦΕΤ και το ΕΣΥΔ.

Καταρτίζουμε εθνικές προδιαγραφές για την έκδοση προτύπων σύμφωνα με τα αιτήματα και τις ανάγκες των παραγωγικών και μεταποιητικών φορέων, ενσωματώνοντας και τις απαιτήσεις της ισχύουσας νομοθεσίας.

Κατοχυρώνουμε ενιαίες εθνικές σημάνσεις ποιότητας και προχωρούμε σε πιστοποίηση επιχειρήσεων και γεωργικών εκμεταλλεύσεων, ενώ ταυτόχρονα αναπτύσσουμε και τον ελεγκτικό μηχανισμό για τον έλεγχο της εμπορίας των προϊόντων. Η αρμοδιότητα αυτή πρέπει να ασκηθεί από τον Οργανισμό.

Επίσης συμμετέχουμε άμεσα και ενεργά στην ενημέρωση του αγροτικού κόσμου για τα νέα συστήματα και την ανάγκη πιστοποίησης των προϊόντων, σε συνεργασία με τις αγροτικές συνεταιριστικές οργανώσεις, τις ομάδες παραγωγών, τους φορείς της αυτοδιοίκησης και τα πανεπιστήμια, με τη διαρκή παρουσία μας σε συνέδρια και ενημερωτικές συσκέψεις. Η AGROCERT εφαρμόζει την πιστοποίηση προϊόντων ποιότητας σύμφωνα με Κοινοτικούς Κανονισμούς όπως: σε προϊόντα βιολογικής γεωργίας και κτηνοτροφίας, σε προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ) και Προϊόντα Γεωγραφικής Ένδειξης (ΠΓΕ), σε Ειδικά Παραδοσιακά Προϊόντα Εγγυημένα (ΕΠΠΕ), σε προϊόντα Ειδικών Πτηνοτροφικών Εκτροφών, στην προαιρετική Επισήμανση Βοείου Κρέατος και σε Μη γενετικώς τροποποιημένα γεωργικά προϊόντα. Επίσης πιστοποίηση με εθνικές ή διεθνής προδιαγραφές όπως: Συστήματα HACCP, Συστήματα Ολοκληρωμένης Διαχείρισης στη φυτική παραγωγή, Συστήματα για τη διασφάλιση ποιότητας χοιρείου κρέατος, Συστήματα για τη Διασφάλιση Ποιότητας Προϊόντων Ιχθυοκαλλιέργειας, Συστήματα Ποιότητας, Συστήματα Περιβαλλοντικής Διαχείρισης».

Η ΕΕ προωθεί μια γεωργία προσανατολισμένη προς την αγορά και την αειφορία και οι νέες τάσεις της αγοράς ζητούν ολοένα και περισσότερα προϊόντα ποιότητας και ως τέτοια θεωρούνται τα προϊόντα βιολογικής γεωργίας, τα παραδοσιακά και τα ιδιότυπα προϊόντα, τα προϊόντα ειδικών πτηνοτροφικών εκτροφών, τα προϊόντα ολοκληρωμένης παραγωγής και τα παραγόμενα με άλλα κλαδικά, εθνικά ή διεθνή πρότυπα. Στην Ελλάδα υφίστανται κατά το πλείστον οι μικρές γεωργικές εκμεταλλεύσεις που έχουν ανάγκη των Κοινοτικών επιδοτήσεων. Στα πλαίσια αυτά ο κ. Σέκκας υπογραμμίζει «Πολλοί αγρότες αναγκάστηκαν να αλλάξουν ριζικά τον τρόπο άσκησης της εργασίας τους, ενώ οι επιδοτήσεις συνεχίστηκαν να δίνονται λειτουργώντας κυρίως ως ανάχωμα στη διαδικασία εγκατάλειψης της γεωργίας.

Οι παρεμβάσεις της ΕΕ δρομολογήθηκαν κυρίως στις λιγότερο ανταγωνιστικές γεωργικές περιοχές για να βρουν ανταγωνιστικές εναλλακτικές διεξόδους στην αγορά, πράγμα δύσκολο για τις περιοχές που έχουν αναπτύξει γεωργικές εκμεταλλεύσεις βιομηχανικού τύπου, εφαρμόζοντας εντατικές μεθόδους παραγωγής. Έτσι λοιπόν για μεγάλο αριθμό οικογενειακών γεωργικών εκμεταλλεύσεων είναι μονόδρομος η στροφή σε γεωργικά προϊόντα που θα έχουν κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά».

Πρότυπα φιλοπεριβαλλοντικής προσέγγισης

Οι Έλληνες αγρότες επισημαίνει ο κ. Φίλιππος Σέκκας βρίσκονται στη μέση δύο συμπληγάδων που αφορούν από τη μια στην δικαιολογημένη ανησυχία και απαίτηση των καταναλωτών για την ασφάλεια των γεωργικών προϊόντων και των τροφίμων, μετά τα αλλεπάλληλα γεγονότα διατροφικών κρίσεων, και από την άλλη στην υπερσυγκέντρωση του λιανικού εμπορίου σε αλυσίδες διάθεσης αγροεφοδίων, που κάνουν επιβεβλημένη την αλλαγή της γεωργικής παραγωγής. «Είναι ένα δύσκολο περιβάλλον με άγριο ανταγωνισμό που ο AGROCERT – ΟΠΕΓΕΠ έρχεται αρωγός τους με την απόδοση πιστοποιημένης ταυτότητας στα ελληνικά γεωργικά προϊόντα.

Η βιολογική καλλιέργεια είναι η μία υπαρκτή μέθοδος παραγωγής γεωργικών προϊόντων και τροφίμων με φιλοπεριβαλλοντική διάσταση. Αποτελεί μια ολιστική φιλοσοφική προσέγγιση, έναν άλλο τρόπος ζωής των αγροτών για μια παραγωγή χωρίς χημικά κατάλοιπα, με έμφαση στη διατήρηση της γονιμότητας του εδάφους, της καλής διαβίωσης των ζώων, με αποτέλεσμα την προστασία του περιβάλλοντος και της βιοποικιλότητας. Βέβαια καθίσταται σαφές ότι η βιολογική καλλιέργεια δεν στοχεύει να αντικαταστήσει τη σημερινή μορφή άσκησης της γεωργίας, ούτε φαίνεται να επαληθεύονται οι αισιόδοξες προβλέψεις για τη μετατροπή του 20% της γεωργικής παραγωγής σε βιολογική μέσα στην επόμενη δεκαετία». Ο ΟΠΕΓΕΠ έχει παράξει δύο πρότυπα που αναφέρονται στην ολοκληρωμένη διαχείριση στη φυτική παραγωγή. «Σύμφωνα με τα πρότυπα της σειράς AGRO-2 αποτελεί τη φιλοπεριβαλλοντική προσέγγιση για τις περιπτώσεις όπου τα εμπόδια για την εφαρμογή της βιολογικής γεωργίας δεν είναι εύκολο να υπερπηδηθούν.

Το πρότυπο AGRO-2.1 με τον τίτλο «Διαχείριση Αγροτικού Περιβάλλοντος – Σύστημα Ολοκληρωμένης Διαχείρισης στη Γεωργική Παραγωγή – Προδιαγραφή» περιλαμβάνει γενικές απαιτήσεις στο σύνολο της γεωργικής εκμετάλλευσης που μπορούν να επιθεωρηθούν αντικειμενικά. Αποτελεί το σύνολο των αρχών για τη πιστοποίηση του Συστήματος Ολοκληρωμένης Διαχείρισης που είναι εφαρμόσιμο σε κάθε γεωργική εκμετάλλευση ανεξάρτητα από το είδος της παραγωγικής της κατεύθυνσης.

Το πρότυπο AGRO-2.2 «Διαχείριση Αγροτικού Περιβάλλοντος – Σύστημα Ολοκληρωμένης Διαχείρισης στη Γεωργική Παραγωγή – Απαιτήσεις» για την εφαρμογή στη φυτική παραγωγή περιλαμβάνει τους γενικούς κανόνες ορθής γεωργικής πρακτικής και τα συνοδευτικά μέτρα φιλοπεριβαλλοντικής άσκησης της γεωργίας, ώστε να παράγονται ασφαλή και ποιοτικά προϊόντα και να επιτυγχάνεται η άριστη διαχείριση του περιβάλλοντος».

Διευκρινίζοντας τους στόχους των προτύπων και τον ρόλο τους στη γεωργική παραγωγή ο κ. Σέκκας υπογραμμίζει «Μιλώντας για Σύστημα Ολοκληρωμένης Διαχείρισης σημαίνει ότι δεν γίνεται πιστοποίηση αυτών καθ΄ εαυτών των προϊόντων, αλλά πιστοποιείται ότι τα προϊόντα προέρχονται από πιστοποιημένη εφαρμογή της συνολικής γεωργικής παραγωγής συσκευασίας ή τυποποίησης. Υπάρχουν αυστηρότεροι κανόνες για την πιστοποίηση προϊόντος όπως η ιχνηλασιμότητα, που σημαίνει ότι υπάρχει ο έλεγχος σε όλα τα σημεία της παραγωγικής διαδικασίας από το χωράφι στο τελικό προϊόν, και από το προϊόν στο χωράφι, κανόνες υγιεινής κλπ. Αυτό συμβαίνει στην περίπτωση της εταιρείας «Τσάνταλη» που δραστηριοποιείται στην περιοχή της Μαρώνειας και στη συνεργασία της με τους ντόπιους παραγωγούς. Σε πρώτη φάση όμως η οργάνωση των παραγωγών μπορεί να δώσει προϊόντα τυποποιημένα, άρα πιστοποιημένα, σε οικογενειακής μορφής αγροτική παραγωγή.

Αν θέλουμε να έχουμε διείσδυση στην διεθνή αγορά οφείλουμε να έχουμε προϊόντα συσκευασμένα και τυποποιημένα, δηλαδή πιστοποιημένα με έναν τρόπο παραγωγής, που είτε λέγεται βιολογική γεωργία, είτε Σύστημα Ολοκληρωμένης Διαχείρισης. Αν εξασφαλίσουμε λοιπόν το πρώτο βήμα της πιστοποίησης της πρώτης ύλης προς το τελικό προϊόν και βάλουμε και τους κανόνες που πρέπει να τηρούνται θα έχουμε πια πιστοποίηση προϊόντος. Στο Γ΄ ΚΠΣ έχουν προβλεφθεί κατάλληλες ενισχύσεις για προγράμματα προώθησης πιστοποιημένων προϊόντων.

Αυτή τη στιγμή στη Ευρώπη έχουν παρουσιασθεί ενώσεις υπεραγορών που κατευθύνουν προς μια παραγωγική διαδικασία, κάνοντας συμβασιακή γεωργία, δίνοντας τις προδιαγραφές και προωθώντας τα προϊόντα στις αγορές τους».

Σύνδεση παραγωγής επιδοτήσεων

Το Σύστημα Ολοκληρωμένης Διαχείρισης που προωθεί ο ΟΠΕΓΕΠ έχει δημιουργήσει τη βάση για αποτελεσματική και επικερδή παραγωγή, σε μια οικονομικά βιώσιμη και περιβαλλοντικά υπεύθυνη γεωργική επιχείρηση και ο Έλληνες παραγωγοί μπορούν να αποκτήσουν προβάδισμα στην εφαρμογή σύγχρονων καλλιεργητικών συστημάτων, που ικανοποιούν τις απαιτήσεις των καταναλωτών για πιστοποιημένα προϊόντα ποιότητας, εξασφαλίζοντας ισχυρή διαπραγματευτική ικανότητα στο διογκούμενο ανταγωνιστικό περιβάλλον, υπογραμμίζει ο κ. Σέκκας. «Η πιστοποίηση από τον δημόσιο πιστοποιητικό οργανισμό AGROCERT οδηγεί στη χρήση αναγνωρισμένης σήμανσης που κατοχυρώνει με αξιόπιστο και αδιάβλητο τρόπο την ποιότητα των ελληνικών γεωργικών προϊόντων. Τα προϊόντα που τίθενται στην αγορά έχουν σαφές προβάδισμα και το πλεονέκτημα να αναγνωρίζονται και να προτιμούνται από τους καταναλωτές και υπόσχεται στους παραγωγούς μια αυτοδύναμη επιβίωση ανεξάρτητα από οποιαδήποτε εθνικά ή ευρωπαϊκά καθεστώτα ενισχύσεων ή επιδοτήσεων, οι οποίες αφενός θα επιβαρύνουν τον λογαριασμό της διεύρυνσης, αλλά, κυρίως, θα πρέπει να αιτιολογηθούν και να γίνουν αποδεκτές από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ) ως επιδοτήσεις που δεν στρεβλώνουν τον ελεύθερο ανταγωνισμό στο παγκόσμιο εμπόριο. Επίσης η πολιτική συνέχισης των επιδοτήσεων θα έχει στόχο την εφαρμογή προδιαγραφών υψηλότερου επιπέδου, που θα ανεβάζουν τον πήχη των απαιτήσεων από τη σημερινή γεωργική παραγωγή και θα είναι αυτές που θα πληρώσει ο ευρωπαίος καταναλωτής προσδοκώντας γεωργικά προϊόντα πιστοποιημένης ποιότητας».

Ο κ. Σέκκας αναγνωρίζει το κόστος που συνεπάγεται η πιστοποίηση των προϊόντων που όμως θεωρεί ότι μπορεί να ξεπεραστεί όταν υπάρξει μια στοιχειώδης μορφή οργάνωσης. «Ζητούμε να υπάρχει οργάνωση των παραγωγών η οποία να εξασφαλίζει ενιαία πολιτική παραγωγής, εσωτερικό αυτοέλεγχο, επιβλέποντα γεωπόνο που θα έχει και την γενική ευθύνη, καταγραφικό σύστημα παρεμβάσεων και ενεργειών των παραγωγών. Βάση των μετρησίμων αυτών καταγραφών εφαρμόζεται και ο έλεγχος από το AGROCERT – ΟΠΕΓΕΠ και το διοικητικό Σύμβούλιο εφόσον έχουν τηρηθεί όλοι οι κανόνες του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης απονέμει την πιστοποίηση. Τα κρούσματα ανυπακοής αποβάλλονται και τα προϊόντα δεν πιστοποιούνται και σε εφαρμογή της ισχύουσας νομοθεσίας τα προϊόντα του παραγωγού δεσμεύονται. Στη βιολογική καλλιέργεια το σύστημα ελέγχου επίσης προβλέπει συγκεκριμένες κυρώσεις διοικητικού και νομικού χαρακτήρα».

Έφη Μωραΐτου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.