Η θεση της ΕΕ στον πολεμο του Ιρακ

Η συνέχιση των πολεμικών επιχειρήσεων στο Ιράκ δημιουργεί ένα συνεχώς εντεινόμενο συναίσθημα παγκόσμιας ανασφάλειας και ερωτηματικών. Τον ΠτΘ απασχόλησε η θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο συντελούμενο «γίγνεσθαι», οι σχέσεις της με τις ΗΠΑ, οι προβληματισμοί για τις αληθινές αιτίες του πολέμου και ο ρόλος του ΟΗΕ στη διεθνή πολιτική σκακιέρα. Τους προβληματισμούς μεταφέραμε στον λέκτορα του Διεθνούς Δικαίου, κ. Κώστα Αντωνόπουλο.

ΠτΘ: Θεωρείτε ότι με τη διάσταση απόψεων που παρατηρήθηκε στην ΕΕ πλήττεται το κύρος της;

Κ. Αντωνόπουλος: Πολιτικά, απ’ ό,τι φαίνεται εκ πρώτης όψεως, δεν είναι αυτό που θα ανέμενε κανείς από την ΕΕ. Εκείνο το οποίο πλήττεται σίγουρα είναι η κοινή εξωτερική πολιτική της ΕΕ και θα περάσει μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι να επιτευχθεί αυτό.

ΠτΘ: Ο πόλεμος αυτός θα αποτελέσει κακό προηγούμενο στις σχέσεις ΕΕ και ΗΠΑ; Υπάρχει απειλή για τη διατάραξη της ευρωατλαντικής ισορροπίας;

Κ.Α.: Οι ΗΠΑ με την ΕΕ βρίσκονται σε οικονομικό ανταγωνισμό, δεν ήταν ποτέ όμως σε πολιτικό ανταγωνισμό. Κατά τη γνώμη μου, αυτό που διαφαίνεται, είναι τα πρώτα σημάδια πολιτικού ανταγωνισμού, τουλάχιστον όσον αφορά σε μια μερίδα των κρατών μελών της ΕΕ. Υπάρχουν άλλα κράτη, που συνεργάζονται με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Αν τελικά η ΕΕ θα βρεθεί και σε πολιτική αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες είναι κάτι που δεν μπορούμε να προβλέψουμε και θα το δείξει το μέλλον.

Σίγουρα όμως υπάρχει οικονομικός ανταγωνισμός και η ιστορία δείχνει, ότι όταν υπάρχει οικονομικός ανταγωνισμός μπορεί πολύ γρήγορα να μεταφραστεί σε πολιτικό ανταγωνισμό.

ΠτΘ: Αυτός ο πολιτικός ανταγωνισμός σε απλά λόγια πώς ορίζεται;

Κ.Α.: Σημαίνει, ότι στις διεθνείς κινήσεις, στις διεθνείς σχέσεις η ΕΕ θα αποτελέσει το πολιτικό ή στρατιωτικό αντίβαρο στις Ηνωμένες Πολιτείες κάποια στιγμή. Αλλά αυτό είναι κάτι για το οποίο, για την ώρα, δεν μπορεί να γίνει ασφαλής πρόβλεψη.

ΠτΘ: Κατά καιρούς δηλώνονται ότι υπάρχουν υψηλά διακυβεύματα στη Μέση Ανατολή. Ποια κράτη της Ευρώπης αναμιγνύονται σ΄ αυτή την υπόθεση και τι σχέση μπορούν να έχουν τα πετρέλαια της Σκοτίας με τον πόλεμο;

Κ.Α.: Τα Ευρωπαϊκά κράτη έχουν πάψει να έχουν επιρροή στη Μέση Ανατολή από την κρίση του Σουέζ, από το 1956 και μετά, λόγω της αποχώρησης και της αποδυνάμωσης της Γαλλίας και Βρετανίας, η οποίες παραδοσιακά είχαν επιρροή εκεί, κυρίως η Βρετανία. Αντικαταστάθηκαν εν μέρει από τις Ηνωμένες πολιτείες, και λέω εν μέρει, διότι η υποστήριξη των ΗΠΑ προς το Ισραήλ καθιστούσε αντιφατική και αδύνατη την πολιτική υποστήριξη και επιρροή, με τον ίδιο τρόπο, στα Αραβικά κράτη. Υπάρχει επιρροή των ΗΠΑ σε εκείνα τα Αραβικά Κράτη, τα οποία δέχονται το κράτος του Ισραήλ, όπως η Αίγυπτος, η Ιορδανία και η Σαουδική Αραβία και κυρίως τα πετρελαιοπαραγωγά κράτη της Μέσης Ανατολής. Η επιρροή των ΗΠΑ ήρθε έμμεσα, μέσω της δράσης των μεγάλων αμερικανικών εταιρειών πετρελαίου, οι οποίες εκμεταλλεύονται με κοινοπραξίες ή μόνες τους τα κοιτάσματα αυτά, σε μία συνεταιρική βάση με τις κυβερνήσεις της Σαουδικής Αραβίας και των άλλων Εμιράτων.

Εκ πρώτης όψεως, δεν μπορώ να πω για τα πετρέλαια της Σκοτίας, εκτός φυσικά αν η Βρετανία φοβάται ότι εξαντλούνται τα αποθέματα ή κοστίζουν πάρα πολύ και πρέπει να βρεθούν άλλα φθηνότερα κοιτάσματα ή φθηνότερη παραγωγή αλλού. Δεν νομίζω όμως, ότι το πετρέλαιο είναι ο κύριος λόγος του πολέμου. Είναι ένας από τους λόγους, αλλά όχι ο βασικός λόγος. Διότι ήδη οι εταιρίες των ΗΠΑ και της Βρετανίας εκμεταλλεύονται το 70% των κοιτασμάτων της περιοχής και εάν το πετρέλαιο παίζει κάποιο ρόλο, είναι για να αποκτήσουν κάποια προνομιακή θέση τα πετρέλαια του Ιράκ, έτσι ώστε να μην την αποκτήσει άλλος.

ΠτΘ: Ο καθηγητής Χάντιγκτον, μαθητής του Κίσιγκερ, είχε μιλήσει για πόλεμο πολιτισμών. Επειδή λέτε ότι δεν είναι πόλεμος πετρελαίου, θα μπορούσαμε να τον προσδιορίσουμε στα πλαίσια των θεωριών Χάντιγκτον;

Κ.Α.: Η ιστορία δείχνει ότι η επίκληση πολιτισμού ή θρησκείας μάλλον ήταν το πρόσχημα για να γίνει ένας πόλεμος και όχι ο πραγματικός σκοπός. Ένας από τους κυριότερους λόγους του πολέμου είναι η κτήση πολιτικής επιρροής σε μία περιοχή ή καθαρά, οικονομικά οφέλη και συμφέροντα. Πάντοτε η θρησκεία και ο πολιτισμός αποτελούσαν το πρόσχημα και όχι την πραγματική αιτία, όχι το πραγματικό κίνητρο για να εξαπολυθεί ένας πόλεμος.

ΠτΘ: Θεωρείται ότι λείπουν από την ΕΕ οι ηγετικές φυσιογνωμίες που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την τύχη του πολέμου;

Κ.Α.: Νομίζω ότι υπάρχουν προσωπικότητες στην ΕΕ. Εκείνο το οποίο λείπει είναι η πολιτική βούληση μεταξύ των μελών.

ΠτΘ: Υπάρχει η άποψη, ότι ο ΟΗΕ φάνηκε αποδυναμωμένος με την τροπή που έχουν πάρει τα πράγματα. Ποια θα ήταν η από μέρους του κίνηση, που θα τον έκανε να φανεί ισχυρός για την «επόμενη μέρα»;

Κ.Α.: Ήδη η άρνησή του να συρθεί από τις ΗΠΑ στην έκδοση μιας απόφασης, που να εξουσιοδοτούσε τη χρήση βίας είναι ένα θετικό σημάδι. Νομίζω ότι κατ΄ αρχήν ο ΟΗΕ βγήκε ενισχυμένος, διότι ήταν σαφής η αποδοκιμασία της συντριπτικής πλειοψηφίας των μελών του Συμβουλίου Ασφαλείας, αλλά και όλου του Οργανισμού, εναντίον της στάσης των Ηνωμένων Πολιτειών. Θεωρήθηκε ότι ήταν άκαιρη η στάση τους, ότι έπρεπε να συνεχισθούν οι επιθεωρήσεις και αν υπήρχε ένδειξη δυστροπίας από το Ιράκ, τότε σχεδόν το σύνολο του Οργανισμού θα συντάσσονταν με τις ΗΠΑ. Αλλά η αιτιολογία που προέβαλλαν οι ΗΠΑ δεν είναι μόνο ο αφοπλισμός, μίλησαν και για απελευθέρωση του Ιράκ, δεν υπάρχει κανένα δικαίωμα για επέμβαση προς διάδοση της δημοκρατίας, δεν γίνεται δεκτό από κανέναν αυτό και δείχνει, όπως σωστά έγινε αντιληπτό από τα κράτη μέλη του ΟΗΕ, ότι αντικειμενικός σκοπός των ΗΠΑ ήταν κάτι ευρύτερο από τον αφοπλισμό. Άλλωστε, ο αφοπλισμός αποτελούσε ζήτημα το οποίο απασχολεί το Συμβούλιο Ασφαλείας από το 1991 και έπρεπε να συνεχίσει να το απασχολεί. Από εκεί και πέρα τι θα γίνει στο μέλλον, θα το δούμε στην πορεία.

ΠτΘ: Μπορεί να υπάρξει νομιμοποίηση του πολέμου στο μέλλον;

Κ.Α.: Με βάση την εμπειρία και της Κοινωνίας των Εθνών και του ΟΗΕ δεν θα νομιμοποιηθεί εκ των υστέρων. Δεν νομιμοποιήθηκε στο Κόσσοβο. Μάλιστα ακόμη και η Κοινωνία των Εθνών, που όλοι την αναφέρουν ως παράδειγμα αποτυχημένο Οργανισμού, αρνήθηκε να διαγράψει από μέλος της την Αιθιοπία, μετά την κατάληψή της από την Ιταλία. Οι ίδιοι οι Ιταλοί τότε, πρότειναν, μετά την ολοκλήρωση της στρατιωτικής τους επιχείρησης, να διαγραφεί η Αιθιοπία, με την αιτιολογία ότι δεν υφίσταται, δεν αποτελεί πλέον κράτος, και εκεί ήρθε η πολύ εύστοχη και γλαφυρή απάντηση του Ρουμάνου αντιπροσώπου ότι «Η Ιταλία μας ζήτησε να φάμε ακαθαρσίες, εμείς φάγαμε ακαθαρσίες, τώρα μας ζητάει να πούμε ότι έχουν γεύση μαρμελάδας». Κάτι ανάλογο πιστεύω ότι θα συμβεί και στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών.

Έφη Μωραΐτου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.