Ηρακλης Χατζηνεστωρος, αποφοιτος ΔΠΘ «Κυριοτερος στοχος του “Πρωταγορα” ειναι να μην κυβερνιεται η χωρα με νομοθετικες ρυθμισεις η εγκυκλιους»

Κάποιοι εκ των συμμετεχόντων στο τριήμερο γιορτής του Δημοκριτείου, όπως ο πρώην διοικητής του Σισμανόγλειου Νοσοκομείου Κομοτηνής και απόφοιτος της Νομικής Σχολής του ΔΠΘ Ηρακλής Χατζηνέστωρος, έζησαν τα πρώτα χρόνια λειτουργίας του από διπλή «σκοπιά», του φοιτητή αλλά και του Κομοτηναίου. Ο κ. Χατζηνέστωρος, καλεσμένος, μετά το πέρας του τριημέρου στο «Ράδιο Παρατηρητής», αξιολόγησε μαζί μας τα της συνάντησης αλλά και μας εξήγησε πολλά από εκείνα τα πρώτα χρόνια της ζωής του στην πόλη που πολύ ξαφνιάστηκε από την παρουσία τους, μας διηγήθηκε δε πολλές και σημαντικές ιστορίες από την καθημερινότητα των τότε φοιτητών, που ήταν έντονα πολιτικοποιημένοι και τα όσα διαμείβονταν, αποφασίζονταν και υλοποιούνταν στο πλαίσιο των γενικών τους συνελεύσεων… Και ακόμη, για τις δραστηριότητες τόσο του Συλλόγου Φοιτητών Νομικής «Κώστας Βάρναλης» όσο και της «Φοιτητικής Ομάδας Θεάτρου Κινηματογράφου» αλλά και την αποχουντοποίηση εντός των πανεπιστημίων, κατ’ απαίτηση και των ίδιων των φοιτητών… Τα στέκια της εποχής, τη «Νυχτερίδα», το «L’ amore», τις καφετέριες και τους κινηματογράφους, τις μαζώξεις στα σπίτια και στις εστίες, τις ατελείωτες ώρες εντός του πανεπιστημίου… Και, φυσικά, για τα σχέδια για το μέλλον, και τους σκοπούς του νεοσύστατου Συλλόγου Αποφοίτων «Πρωταγόρας», στο πλαίσιο του οποίου οι συνελεύσεις είναι πλέον λιγότερο …θορυβώδεις, αλλά εξίσου απαιτητικές, «να μην κυβερνιέται» ήτοι «η χώρα με νομοθετικές ρυθμίσεις ή με εγκυκλίους», όπως άλλωστε ταιριάζει σε έναν σύλλογο αποφοίτων Νομικής…

«Μια συντηρητική επαρχιακή πόλη όπως η Κομοτηνή, χάρις στο πανεπιστήμιο έχει γίνει σήμερα πολύ πιο προοδευτική»

ΠτΘ: κ. Χατζηνέστωρος, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρακολουθήσαμε τη συμμετοχή αποφοίτων του ΔΠΘ στην πορεία των εργαζομένων της ΔΕΗ…
Η.Χ.: Έγινε μια επαφή με τον πρόεδρο των εργαζομένων την προηγούμενη μέρα προκειμένου να συμμετέχουν όλοι οι παρευρεθέντες παλιοί συμφοιτητές μας εδώ στην πορεία, απλώς δεν έγινε αυτό διότι διεξαγόταν εκείνη την ώρα η γενική συνέλευση του Συλλόγου «Πρωταγόρας» και γι’ αυτό πήγαμε μόνο μερικά άτομα, μεταξύ των οποίων ο Λάκης Λαζόπουλος και ο Θεόφιλος Ξανθόπουλος από τη Δράμα, υποψήφιος ευρωβουλευτής με τη ΔΗΜΑΡ. Είπαμε κάποια πράγματα, ο Λάκης μίλησε για την ουσία του πράγματος και βέβαια ακολουθήσαμε τους εργαζομένους στην πορεία δηλώνοντας τη συμπαράστασή μας στον αγώνα τους, ως αποφοιτήσαντες από το ΔΠΘ.

ΠτΘ: Ποιες μνήμες των φοιτητικών σας χρόνων ανασύρθηκαν από τη δική σας πορεία, αυτή της πρώτης ημέρας;
Η.Χ.: Η πορεία ήταν αναπαράσταση των πορειών που κάναμε εκείνη την εποχή και οι οποίες ήταν οι πρώτες που έβλεπαν οι Κομοτηναίοι. Με πολιτικά συνθήματα, με πολιτικές ανησυχίες, άσχετα αν αφορούσαν στα θέματα της παιδείας –«Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία», το κυρίαρχο– ή την πολιτική κατάσταση της Γουατεμάλα –γιατί κάναμε και τέτοιες πορείες με αποφάσεις γενικής συνέλευσης. Εγώ είχα την τύχη να δω το τι σήμαινε η ίδρυση και η λειτουργία του Πανεπιστημίου στην πόλη της Κομοτηνής, από τη μια σκοπιά ως φοιτητής και από την άλλη ως Κομοτηναίος. Εγώ την πόλη την ήξερα, πώς φερόταν, πώς άκουγε, πώς ανέπνεε κ.λπ. Είδα λοιπόν σιγά σιγά –και ενώ η ίδρυση και η λειτουργία του πανεπιστημίου έπεσε σαν βόμβα σε μια συντηρητική επαρχιακή πόλη με όλα τα παρελκόμενα– τους Κομοτηναίους, βλέποντας και ακούγοντας καινούρια πράγματα και αφουγκραζόμενοι μια διαφορετική σκέψη, να μεταλλάσσονται και να φτάσουμε στο σημείο σήμερα η Κομοτηνή, εξαιτίας του πανεπιστημίου, να γίνει μια πόλη πολύ πιο προοδευτική. Ας παραβλέψουμε το οικονομικό –το οποίο φυσικά είναι πολύ σημαντικό–, αυτή νομίζω ότι ήταν η μεγαλύτερη συνεισφορά στην πόλη. Εμείς που γυρίζουμε σε διάφορες επαρχιακές πόλεις της χώρας βλέπουμε τη διαφορά μεταξύ των πόλεων που έχουν πανεπιστημιακές σχολές και αυτών που δεν έχουν.

«Αυτή ήταν η αντίληψη πάνω κάτω: οι φοιτητές ήταν “κομμουνιστές” και οι φοιτήτριες “ελευθερίων ηθών”»

ΠτΘ: Ήταν δύσκολα τα πρώτα χρόνια, από πολιτικής απόψεως;
Η.Χ.: Αρχικά είχα περάσει στη Θεσσαλονίκη αλλά πήρα μεταγραφή στην Κομοτηνή, δεν το μετάνιωσα καθόλου διότι έζησα όλα αυτά που σας είπα. Θα σας πω κάτι χαρακτηριστικό: τότε οι φοιτητές και στην είσοδο της λέσχης και σε άλλα σημεία της πόλης πουλάγανε εφημερίδες, «Αυγή», «Ριζοσπάστη», «Εξόρμηση» κ.λπ. Όταν καμιά φορά έπαιρνα την «Αυγή» και πήγαινα στο σπίτι, ο πατέρας μου έσκιζε το σφυροδρέπανο από πάνω -μόνο το σφυροδρέπανο- και μου άφηνε την υπόλοιπη εφημερίδα να τη διαβάσω. Αυτή ήταν η αντίληψη πάνω κάτω: οι φοιτητές ήταν «κομμουνιστές» και οι φοιτήτριες «ελευθερίων ηθών». Και, βέβαια, όσον αφορά στο πολιτικό σκέλος, ήταν δύσκολα χρόνια. Η μόνιμη φασαρία με την αστυνομία ήταν αν το πεζοδρόμιο γύρω από την παλιά Νομική, ήταν άσυλο, για να μπορούμε να κολλάμε τις αφίσες και να γράφουμε συνθήματα. Όλα αυτά κατευθύνονταν μέσα από τον «Κώστα Βάρναλη», αυτός μας οργάνωνε.
Όσο για την προσφορά της Φοιτητικής Ομάδας Θεάτρου Κινηματογράφου (ΦΟΘΚ); Επειδή ήμουν άμεσα εμπλεκόμενος, θα σας πω και ημερομηνίες: Στις 16 Μαΐου του 1979, έγινε μία παράσταση με πρωταγωνιστή τον Λάκη Λαζόπουλο –και ήταν το πιο μεγάλο βήμα για την εξέλιξή του– ενός έργου του Ιάκωβου Καμπανέλλη στα «Αστέρια». Σημείωσε τέτοια επιτυχία που παίχτηκε και ξαναπαίχτηκε, μαγνητοφωνήθηκε από την ΕΡΤ της εποχής εκείνης –μάλιστα αναζήτησα τα αρχεία και δεν υπάρχουν– και παίχτηκε και στην Ξυλαγανή και στις Σάπες. Παίχτηκε μάλιστα και σε ένα Φεστιβάλ Ερασιτεχνικών Θιάσων στη Θεσσαλονίκη, πήρε το πρώτο βραβείο και ήταν η μόνη ερασιτεχνική παράσταση που παίχτηκε και σε ένα φεστιβάλ της Αθήνας. Εκεί φάνηκε ότι ο Λάκης Λαζόπουλος και άλλα παιδιά θα ακολουθούσαν μια λαμπρή πορεία στον χώρο της τέχνης.

«Οι ίδιοι οι φοιτητές δεν δεχτήκαμε ως καθηγητές μας ανθρώπους που είχαν συνεργαστεί με τη χούντα»

ΠτΘ: Ως «Κώστας Βάρναλης» ήσασταν σε κόντρα και με την πολιτική ιεραρχία της εποχής…
Η.Χ.: Όντως. Οι έδρες ήταν εφτά, τις πέντε τις έπαιρνε η ΠΑΣΠ, μία η ΠΚΣ του ΚΚΕ, και μία ο Αγώνας, του ΚΚΕ Εσωτερικού. Οι ζυμώσεις, τα συμπεράσματα και αυτά που εκδηλώνονταν αργότερα στην πόλη της Κομοτηνής, προέκυπταν μέσα από τις συζητήσεις και κυρίως τις συνελεύσεις, οι οποίες διαρκούσαν δυο-τρεις μέρες. Και έμπαιναν θέματα για το αν θα κατεβάσουμε ψήφισμα ή αν θα κάνουμε πορεία για τη Γουατεμάλα ή για τη Χιλή κ.λπ. Το φοιτητικό κίνημα τότε είχε άποψη για τα πάντα, η οποία όμως προέκυπτε μέσα από τα σπλάχνα του και είχε δύναμη. Ας μην ξεχνάμε την αποχουντοποίηση που έγινε μέσα στη σχολή. Δεν δεχτήκαμε ως δασκάλους μας ανθρώπους, που παλαιότερα είχαν συνεργαστεί με τη χούντα. Αυτά έγιναν από τις πρώτες χρονιές.

«Στο πανεπιστήμιο ήταν το 90-95% της ζωής μας»

ΠτΘ: Πώς φτάσατε στο σημείο να πολιτικοποιηθείτε, να κουβεντιάζετε για τον μαρξισμό, να μάθετε για τον Καμπανέλλη, τον Ποντίκα, πρόσωπα και πράγματα για τα οποία ως επαρχιώτες σίγουρα δεν θα γνωρίζατε;
Η.Χ.: Όταν χρειαζόταν ήμασταν όλη μέρα και όλη νύχτα στον ΦΟΘΚ. Ήταν αδύνατο να μείνεις απαθής σε τόσο ενδιαφέροντα πράγματα, σε τέτοια ερεθίσματα. Εμάς η ζωή μας ήταν μέσα στη σχολή και τα παιδιά που έμεναν στις εστίες –γιατί τότε δεν υπήρχαν υποδομές στην πόλη και το 80-85% των φοιτητών έμεναν εκεί– έκαναν και αυτά συζητήσεις και αναλάμβαναν πρωτοβουλίες. Στο πανεπιστήμιο ήταν το 90-95% της ζωής μας. Δεν πηγαίναμε μόνο για φαγητό ή για τα μαθήματα. Και, βέβαια, μιλάμε για άλλες εποχές, με άλλα ενδιαφέροντα. Αν θέλουμε λίγο να το απομυθοποιήσουμε, δεν είχαμε πολλές επιλογές. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι δεν ήμασταν όλοι πολιτικοποιημένοι. Και στην ταβέρνα που πηγαίναμε Θεοδωράκη ακούγαμε και τραγουδούσαμε. Ποιος ξεχνάει εκείνες τις βραδιές στη «Νυχτερίδα», στο δωματιάκι –διότι ήταν και ψιλοαπαγορευμένο από ένα σημείο και μετά. Αυτό που βλέπω τώρα δεν έχει καμία σχέση. Η συμπεριφορά, όσον αφορά στην πολιτικοποίηση των σημερινών φοιτητών δεν συγκρίνεται με εκείνη την εποχή. Εμείς ήμασταν συνέχεια μαζί και ίσως αυτή να είναι και μια εξήγηση για το πώς καταφέρνουμε και μαζευόμαστε μετά από τόσα χρόνια. Το φοιτητικό κίνημα τότε ήταν πανίσχυρο μέσα στα πανεπιστήμια, δεν έχει σχέση με το σημερινό. Μπορεί βέβαια να είχαμε και άγνοια κινδύνου αλλά, στο κάτω κάτω, τι θα μας έκαναν;

«Οι μισοί καθηγητές ερχόντουσαν από την Αθήνα και οι άλλοι μισοί από τη Θεσσαλονίκη»

ΠτΘ: Πώς ήταν το καθηγητικό προσωπικό που συναντήσατε στα έδρανα της Νομικής;
Η.Χ.: Πρέπει να πούμε ότι υπήρχε μια διαμάχη μεταξύ της Νομικής Αθηνών και της Νομικής Θεσσαλονίκης για το ποιος θα ελέγξει τη Νομική Κομοτηνής. Τελικά βρέθηκε μια «μέση λύση» και οι μισοί καθηγητές ερχόντουσαν από την Αθήνα και οι άλλοι μισοί από τη Θεσσαλονίκη. Το αποτέλεσμα ήταν να έχουμε εξαιρετικούς πανεπιστημιακούς δασκάλους. Εγώ, για παράδειγμα, διδάχτηκα Ποινικό Δίκαιο από τον Μανωλεδάκη, Εμπράγματο από τον Βαβούσκο, ερχόταν ο Μάνεσης για το Συνταγματικό, ο Κεραμέας για την Πολιτική Δικονομία, ο Ευρυγένης… Νομικές αυθεντίες. Εδώ πρέπει να αναφερθούμε στον καθηγητή του Ρωμαϊκού Δικαίου, τον μακαρίτη Πανταζόπουλο, ο οποίος, όταν η χούντα είπε ότι θα καταργήσει το Ρωμαϊκό από τη Νομική, ανέβηκε πάνω στην ταράτσα και είπε «αν το καταργήσετε εγώ θα πέσω» και το Ρωμαϊκό παρέμεινε. Τα προβλήματα άρχισαν κυρίως με τους βοηθούς που είχαν επιλεγεί να διδάξουν και κάποιους άλλους ειδικούς επιστήμονες.

ΠτΘ: Ποια ήταν τα βασικά αιτήματα των διεκδικήσεών σας, πλην των πολιτικών;
Η.Χ.: Διεκδικούσαμε ποιότητα σπουδών, καλύτερα προγράμματα σπουδών, το τι μαθήματα θα διδασκόμαστε, πώς θα τα διδασκόμαστε, πόσες ώρες το κάθε μάθημα κ.λπ. Τότε δίναμε και πτυχιακές, δηλαδή στο τέλος του 4ου έτους δίναμε το σύνολο του Αστικού, της Πολιτικής Δικονομίας κ.λπ. Θα σας αναφέρω ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: Στο πτυχίο μου ήταν καταγεγραμμένα 13 μαθήματα, όλα κύρια. Όταν λοιπόν πήγα στη Γαλλία, αυτό έκανε ιδιαίτερη εντύπωση στους Γάλλους, ότι δηλαδή υπάρχει ένα καινούριο πανεπιστήμιο που έχει 13 κύρια μαθήματα. Είχαμε Εγκληματολογία, Κοινωνιολογία, Ανακριτική… Αυτά όλα ήταν επιλογές στα άλλα πανεπιστήμια. Αυτό γινόταν και κατ’ απαίτηση των φοιτητών. Επίσης, ήμασταν πολύ συσπειρωμένοι. Η πολιτική κατάσταση ήταν διαφορετική, δεν είχαν αλλάξει πολλά πράγματα το 1975 σε σχέση με τα δύο προηγούμενα χρόνια παρά τη Μεταπολίτευση. Θα έχετε ακούσει για τις περίφημες δίκες των φοιτητών για «αφισορύπανση» κ.λπ. Όλα αυτά μας συσπείρωναν. Όταν γινόταν μια δίκη φοιτητών στο παλιό Δικαστικό κτίριο, η αίθουσα ήταν τόσο γεμάτη που οι δικαστές την άδειαζαν διότι φοβόντουσαν μήπως πέσει το πάτωμα και έλεγαν να μείνουν τόσοι όσοι μπορούσαν να καθίσουν.

ΠτΘ: Τα κορίτσια συμμετείχαν μαζί σας σε όλα αυτά;
Η.Χ.: Απολύτως. Κατ’ αρχήν τα κορίτσια ήταν 3 προς 1, υπήρχε πληθώρα κοριτσιών στη Νομική Σχολή γι’ αυτό και οι πολυτεχνίτες της Ξάνθης ερχόντουσαν εδώ.

«Πέντε-έξι ταβερνάκια και δυο-τρεις καφετέριες, αυτή ήταν η διέξοδος που είχαμε»

ΠτΘ: Ποια ήταν τα νυχτερινά σας στέκια;
Η.Χ.: Πάνω απ’ όλα η «Νυχτερίδα», τα σημερινά «Βαρελάκια», η οποία είχε ένα ημιυπόγειο δωματιάκι μπαίνοντας αριστερά, όπου μαζευόμασταν και τραγουδούσαμε Θεοδωράκη. Συχνά γινόντουσαν μαζώξεις και μέσα στα σπίτια. Οι υποδομές ήταν ελάχιστες. Υπήρχε μια δύο καφετέριες, το «Ιlysιe», Αποστόλου Σούζου και Αγίου Γεωργίου και το «Help». Μπουζούκια ήταν το «L’ Amore» και αργότερα άνοιξε και μια disco δίπλα στο «Ξενία». Πέντε-έξι ταβερνάκια και δυο-τρεις καφετέριες, αυτή ήταν η διέξοδος που είχαμε. Από κινηματογράφους λειτουργούσαν τα «Αστέρια», το «Rex» και του Ποάλλα. Ήταν ένας ακόμη τόπος συνάθροισης, όποτε ερχόταν μια καινούρια ταινία, οι αίθουσες ήταν γεμάτες.

«Ο κυριότερος στόχος του «Πρωταγόρα» είναι να έχει άποψη και φωνή για τα τεκταινόμενα στη χώρα»

ΠτΘ: Ποιοι είναι οι σκοποί του νεοσύστατου Συλλόγου Αποφοίτων του Δημοκριτείου «Πρωταγόρας»;
Η.Χ.: Νομίζω ότι κανένας δεν θα λείψει από την υπόσχεση που δίνουμε να βοηθήσουμε το πανεπιστήμιο ακόμα και τώρα, από τις θέσεις που είμαστε. Νομίζω ότι ο κυριότερος στόχος του «Πρωταγόρα» είναι να έχει άποψη και φωνή για τα τεκταινόμενα στη χώρα, όσον αφορά στον τομέα του, που είναι το να μην κυβερνιέται η χώρα με νομοθετικές ρυθμίσεις ή με εγκυκλίους. Θέλω να πω κάτι όμως. Αυτή η γενική συνέλευση δεν έχει καμία σχέση με τις παλιές. Εκεί παίζαμε μέχρι και ξύλο. Διαφωνούσαμε, την επόμενη μέρα ήμασταν αγκαλιά, την επόμενη ξαναδιαφωνούσαμε κ.ο.κ. Όμως παρά το ότι τα άτομα που συμμετείχαν είναι και τώρα απολύτως πολιτικοποιημένα και πολλά έχουν ή είχαν υπουργικές θέσεις, βλέπουμε πόσο έχουν αμβλυνθεί πλέον οι διαφορές και με πόσο διαφορετικό τρόπο αντιμετωπίζονται οι διαφωνίες. Έχουμε γίνει σοφότεροι, ξέρουμε πώς να αντιμετωπίσουμε μία δύσκολη κατάσταση πολύ καλύτερα από τότε που ήμασταν και νέοι και θερμόαιμοι.

«Η τελετή ίδρυσης του πανεπιστημίου δεν πρόκειται να γίνει!»

Όταν ήταν να γίνει η επίσημη τελετή της ίδρυσης του Πανεπιστημίου, δημιουργήθηκε ένα πρόβλημα με μία αίθουσα βιβλιοθήκης, η οποία θα ονομαζόταν «Αίθουσα Φραγκίστα». Επειδή ο Φραγκίστας είχε συνεργαστεί με τη χούντα, είπαν οι φοιτητές και συγκεκριμένα ο Βασίλης Τσιλίκας ότι «εάν γίνει κάτι τέτοιο, τελετή ίδρυσης του πανεπιστημίου δεν πρόκειται να γίνει!». Και αυτή η αίθουσα δεν έφερε ποτέ το όνομά του, τόσο απλά ήταν τότε τα πράγματα.

«Η συνάντησή μας αποτέλεσε κοινωνικό γεγονός για την Κομοτηνή όπως και οι ετήσιοι χοροί μας τότε»

Καταφέραμε αυτή η τωρινή συνάντησή μας να αποτελέσει ένα κοινωνικό γεγονός για την πόλη της Κομοτηνής. Όπως και παλιά, κάθε χρόνο, ο χορός των φοιτητών αποτελούσε κοινωνικό γεγονός για την πόλη της Κομοτηνής. Γινόταν στη λέσχη, εκεί που τρώγαμε τότε, η οποία ήταν πάντα γεμάτη από Κομοτηναίους. Ο κόσμος περίμενε τον φοιτητικό χορό. Διότι δεν χορεύαμε, εκεί ακουγόντουσαν διάφορα, παιζόντουσαν διάφορα σκετσάκια, γινόντουσαν διάφορες παραστάσεις κ.λπ. Αυτό έγινε και προχθές.

Συνέντευξη: Τζένη Κατσαρή-Βαφειάδη, [email protected]
Νατάσσα Βαφειάδου, [email protected]

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.