Δαφνη Ειρηνης σε Πριγκηπο και Ξανθη

To 9ο φεστιβάλ ελληνοτουρκικής φιλίας πραγματοποιήθηκε πριν από λίγες μέρες στην Ξάνθη και στα Πριγκιπόνησσα, ανοιχτά του Βoσπόρου σε ένα υπέροχο και μαγευτικό περιβάλλον, με πρωτοβουλία του ελληνοτουρκικού σωματείου «Δάφνη» και με την υποστήριξη της Φιλοπρόοδης Ένωσης Ξάνθης (ΦΕΞ) καθώς και των δημάρχων Ξάνθης Μιχάλη Στυλιανίδη και των Πριγκιποννήσων Μουσταφά Φαρσάκογλου.

Η «Νέα Δάφνη» ξεκίνησε τη δραστηριότητά της το 2001 από ένα πυρήνα διακεκριμένων Ελλήνων και Τούρκων ακαδημαϊκών, επιστημόνων, καλλιτεχνών αλλά και ανθρώπων της αγοράς με στόχο την προσέγγιση των δύο λαών μέσα από τις πρωτοβουλίες της κοινωνίας των πολιτών.

Ο εκπρόσωπος της «Δάφνης» στη Τουρκία Τζελάλ Μπαλαντσίκ σημείωσε ότι οι στόχοι των σωματείων δεν περιορίζονται στην διοργάνωση του φεστιβάλ αλλά υπάρχει πλήθος κοινών δράσεων, μελετών, μεταφράσεων ελληνικών και τουρκικών έργων, με κορυφαίο γεγονός την διοργάνωση του φεστιβάλ κάθε χρόνο σε Ελλάδα και Τουρκία.

«Οι Έλληνες και Τούρκοι μπορεί να έχουν διαφορές. Αυτό, όμως δεν αποτελεί εμπόδιο για ανοίγματα. Οι άνθρωποι που χωρίστηκαν γεωγραφικά το ΄22, μπορούν να επικοινωνούν μέσω των πολιτισμικών δραστηριοτήτων. Και να συμβάλλουν στην δημιουργία μιας καινούργιας ερμηνείας για τα ιστορικά γεγονότα του παρελθόντος. Και αυτή η επικοινωνία μπορεί να λειτουργεί και ως μία προστατευτική πνευματική ασπίδα που φέρνει τους ανθρώπους πιο κοντά, εμποδίζοντας τις ζοφερές συνέπειες του πολέμου».

Πέρυσι το φεστιβάλ πραγματοποιήθηκε στην Καππαδοκία και την Καβάλα και η Νταμλά Ντεμίροζου, καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο της Άγκυρας που πήρε μέρος σε εκείνη την συνάντηση μίλησε στον ΠτΘ για την ανταλλαγή των πληθυσμών από την σκοπιά της λογοτεχνίας, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και της πολιτικής.

«Θέλουμε να ξεπεράσουμε το συλλογικό απωθημένο, τα πολλαπλά τραύματα που δημιουργεί το ξερίζωμα από τον τόπο σου που δηλητηριάζουν τις σχέσεις των λαών. Σκεφθείτε ότι φέτος γίναμε δεκτοί με ενθουσιασμό σε ένα ανοιχτό πάνελ στην Καππαδοκία, σε μια περιοχή που είναι βαθιά εθνικιστική, με ρίζες που ανάγονται στο βαθύ τουρκικό κράτος παρά το γεγονός ότι δεν διστάσαμε να καταπιαστούμε με πολύ τολμηρά θέματα που δίχασαν έλληνες και τούρκους στο παρελθόν», αναφέρει ο πανεπιστημιακός Κώστας Σοφούλης, πρόεδρος του ελληνικού τμήματος της «Δάφνης».

«Η ανταλλαγή των πληθυσμών και η προσφυγιά είναι το χτες της σύγχρονης τουρκικής ιστορίας. Παρόλα αυτά δεν είχε, για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα, καμία θέση στην επίσημη αφήγηση της χώρας. Μόνο απουσία και σιωπή. Γεγονός που δημιουργεί απορίες. Δεν είναι δυνατόν, σκέφτεται κανείς, οι πρόσφυγες που ήρθαν στην Τουρκία να μην ένιωσαν τίποτε για την τραυματική εμπειρία που έζησαν», σημειώνει η Νταλμά Ντεμίροζου και προσπαθώντας να εξηγήσει το γεγονός, επισημαίνει ότι «η απήχηση της προσφυγιάς στην Ελλάδα και την Τουρκία είναι πολύ διαφορετική, όπως και η αφήγησή τους. Η διαφορά αυτή όμως δεν εμπόδισε την γεφύρωση μιας πολιτισμικής σχέσης ανάμεσα στους δύο λαούς στην βάση της κοινής συλλογικής μνήμης. Η Τουρκία διάβασε για πρώτη φορά το 1970 τα «Ματωμένα Χώματα» της Διδώς Σωτηρίου, στα τουρκικά. Το «Πες Χαιρετίσματα στην Ανατολή εκ Μέρους Μου», είναι το αγαπητό και πασίγνωστο ελληνικό μυθιστόρημα που εξακολουθούν να διαβάζουν πολλοί Τούρκοι».

Ο γλύπτης Αντώνης Κουτσούμπας που έζησε 17 χρόνια στη Σουηδία και τα τελευταία χρόνια ζει στην Ξάνθη, δέχτηκε την πρόταση να φιλοτεχνήσει μαζί με τούρκο συνάδελφό του στην πόλη Νεφ Σεχίρ της Καππαδοκίας ένα μνημείο που θα συμβολίζει το νόστο της προσφυγιάς αλλά και την ανάγκη για ειρηνική συνύπαρξη ανάμεσα στους δύο λαούς.

«Το δικό μου έργο με την μορφή ενός διαχωρισμένου αχλαδιού, εμπνευσμένο από την πλούσια παραγωγή φρούτων της συγκεκριμένης περιοχής, συμβολίζει, ανάλογα με την οπτική γωνία που το βλέπει κανείς, την διχοτόμηση αλλά και την συνύπαρξη των δύο λαών. Από την δική του πλευρά ο τούρκος γλύπτης αναπαριστά δύο ξεριζωμένα δέντρα που βρίσκονται δίπλα δίπλα με κοινές βαθιές ρίζες, όμως, που οδηγούν στην αναγέννησή τους», σημειώνει.

«Οι παππούδες μου κατάγονται από την Ανατολική Θράκη και έχω μεγαλώσει με τις ιστορίες της προσφυγιάς. Θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικό για εμάς τους πρόσφυγες, να πηγαίνουμε στα μέρη των παιδικών μας αφηγήσεων και να ερχόμαστε σε επαφή με τους ανθρώπους της απέναντι όχθης γιατί αυτός είναι ο μοναδικός τρόπος να αποβάλουμε τα τραύματα του παρελθόντος και να προχωρήσουμε μπροστά».

Άλλωστε, όπως τονίζει και ο Κώστας Σοφούλης οι βίαιες μετακινήσεις των ανταλλαγέντων πληθυσμών με την Συνθήκη της Λωζάνης το 1923, δημιούργησαν ένα συλλογικό τραύμα και στους δύο λαούς που προσέβαλε στην διάρκεια των δεκαετιών που ακολούθησαν τεράστιες διαστάσεις, αφού μεταφέρεται από γενιά σε γενιά και δεν βοηθά στην ψύχραιμη ανάλυση και αποτίμηση των ιστορικών γεγονότων».

«Την δεκαετία του 1990 καταγράφεται μεγάλη αύξηση του αριθμού των έργων που αφηγούνται την προσφυγιά, την χαμένη πατρίδα και συμβίωση, ενώ παράλληλα στην περίοδο αυτή μεταφράστηκαν πολλά έργα της νεοελληνικής λογοτεχνίας με θέμα τον ξεριζωμό στα τουρκικά», αναφέρει η Νταλμά Ντεμίροζου, επισημαίνοντας ότι ο τούρκος αναγνώστης γνωρίζει σήμερα τα βιβλία του Ηλία Βενέζη, του Στρατή Μυριβίλη, της Μαρίας Ιορδανίδου, όπου ο τούρκος δεν εμφανίζεται κακός λόγω της διαφορετικής εθνικότητας ή θρησκείας του. Αντιθέτως, στην αφήγησή τους τονίζουν τα δεινά που επέφερε ο πόλεμος».

Υπάρχει όμως και μια καταλυτική διαφορά στην ανάγνωση των γεγονότων από τις δύο πλευρές, σύμφωνα με την τουρκάλα καθηγήτρια του πανεπιστημίου της Άγκυρας, αφού «στην ελληνική συλλογική μνήμη, το 1922 συνδέεται συνειρμικά, πρωτίστως, με την προσφυγιά. Ενώ για τους Τούρκους το 1922 είναι ο Απελευθερωτικός Αγώνας, που συμβολίζει την γέννηση της νέας Τουρκίας».

Η ίδια κλείνει την αναφορά της με ένα απόσπασμα από την “Αιολική Γη” του Ηλία Βενέζη: «Πριν 45 χρόνια, το 1924, ήταν η μέρα που γύριζα στην Μυτιλήνη από τα κάτεργα της Ανατολής. Η αποβάθρα ήταν γεμάτη κόσμο. Όλοι ήθελαν να μου σφίξουν το χέρι, να μου μιλήσουν, να με ρωτήσουν για τους δικούς τους που είχαν μείνει απέναντι στην αιολική γη. Κάποια στιγμή με πλησίασε ένας άνθρωπος (ο Μυριβήλης) και μου είπε
– Τι σκοπεύεις να κάνεις τώρα;
– Να ξεχάσω! Είπα απλά.
-Πρέπει να τα γράψεις όλα
– Όλα!; Ρώτησα με αγωνία
-Όλα.

Ο φετινός εορτασμός ως συμπλήρωμα του περυσινού ήρθε να δώσει έναν τόνο πανηγυρικό στην προσέγγιση πολιτών από την Ελλάδα και την Τουρκία. Στα Άβδηρα της Ξάνθης οι εκπρόσωποι των δύο σωματείων ζύμωσαν μαζί ψωμί και την επόμενη μέρα στην Πρίγκηπο ο Κώστας Σοφούλης, πρόεδρος της ελληνικής Δάφνης και ο Τζελάλ Μπαλαντσίκ της τουρκικής μαζί με τον δήμαρχο του νησιού και τον υποπρόξενο του ελληνικού προξενείου της Κωνσταντινούπολης έσπειραν μια δάφνη στην βάση ενός γλυπτού που φιλοτέχνησαν τούρκοι και έλληνες γλύπτες ως σύμβολο παντοτινής φιλίας. «Αυτό που σκέφτομαι εγώ είναι ότι δεν πρέπει να υπάρχει καμία δύναμη στον κόσμο που να απαγορεύει στους ανθρώπους να ζήσουν εκεί που γεννήθηκαν, εκεί που βρίσκονται οι ρίζες τους», θα πει ο δήμαρχος της Πριγκήπου, κάνοντας ιδιαίτερη αναφορά στους Ρωμιούς των νησιών και στο πόσο σημαντικές ψηφίδες υπήρξε η παρουσία τους για την καθημερινή ζωή και τον πολιτισμό των Πριγκιποννήσων.

Μαζί στο ταξίδι αυτό ο συγγραφέας Πέτρος Μάρκαρης, ο εκδότης της εφημερίδας «Απογευματινή» της Κωνσταντινούπολης Μιχάλης Βασιλειάδης, ο αειθαλής Δημήτρης Φραγκόπουλος, επί 35 χρόνια διευθυντής του Ζωγράφειου γυμνασίου της Κωνσταντινούπολης, μια συμβολική και ανυπέρβλητη μορφή του ελληνισμού της Πόλης, που επιμένει να ζει εκεί, να αναπνέει τον αέρα της και να μεταλαμπαδεύει τα ιδανικά της Ρωμιοσύνης στους αιώνες.

Η συγκλονιστικότερη στιγμή του ταξιδιού η αναγγελία της δικαίωσης του Οικουμενικού Πατριαρχείου για το Ορφανοτροφείο της Πριγκίπου

Αναμφίβολα η πιο συγκλονιστική στιγμή του ταξιδιού υπήρξε η αναγγελία πάνω στο πλοίο που έκανε τον γύρο των νησιών, με τους έλληνες και τους τούρκους να τραγουδούν μαζί τα Πολίτικα τραγούδια με το εξαιρετικό συγκρότημα των «Ρεμπεσκέδων» από την Ξάνθη, ότι το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων με απόφασή του δικαίωνε την προσφυγή του Οικουμενικού Πατριαρχείου σε ό,τι αφορά το ιδιοκτησιακό καθεστώς του Ορφανοτροφείου της Πριγκήπου και διέτασσε το τουρκικό δημόσιο να το επιστρέψει εντός αποκλειστικής προθεσμίας τριών μηνών. Το τι έγινε πάνω στο πλοίο δεν περιγράφεται. Φωνές, τραγούδια, χειροκροτήματα από Έλληνες και Τούρκους. Η Νιλουφέρ Ταρίκαγια, γενική γραμματέας της Δάφνης στην Τουρκία και «ψυχή» της όλης διοργάνωσης, ήρθε κοντά μου και μου είπε ότι «αυτό το περιμέναμε τρία χρόνια. Το περιμέναμε και το θέλαμε γιατί αυτό είναι δίκαιο να γίνει γιατί το ήθελαν όλοι οι ντόπιοι νησιώτες που έβλεπαν το κτίριο να ρημάζει και να ναι στα πρόθυρα της ολοκληρωτικής του κατάρρευσης.

Όσο για τον δήμαρχο Μουσταφά Φαρσάκοκλου δήλωσε χωρίς περιστροφές: «Ξέραμε ότι η απόφαση θα ήταν περίπου αυτή. Κανονικά θα έπρεπε να έχει λυθεί αυτό το πρόβλημα χρόνια πριν. Μεταξύ του 1996 και του 2001 όταν ήμουν Έπαρχος εδώ συνόδευα την πολιτική ηγεσία της Τουρκίας που επισκεπτόταν το νησί και τους έλεγα ότι θα πρέπει να βρεθεί μια λύση. Εμείς βλέπουμε αυτό το κτίριο ως μια πολιτιστική κληρονομιά όχι μόνο των ανθρώπων που ζούνε σε αυτό το νησί, όχι μόνο της κοινότητας των Ρωμιών αλλά ολόκληρης της ανθρωπότητας».

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.