Μαθημα Γραμματικης

Αν η Γραμματική ερμηνεύονταν σωστά, θα μπορούσε να μας μάθει πολλά για την ανθρώπινη φύση. Άλλωστε, τι είναι τα λεξικά, αν όχι τεράστια μνημεία αφιερωμένα στην ανθρώπινη αγωνία να επικοινωνήσει με τουλάχιστον έναν ακόμη άνθρωπο. Υπάρχουν τα ουσιαστικά, για να δηλώσουν τις καταστάσεις της ψυχής μας. Έπειτα, τα επίθετα, για να εκφράσουν την ιδιαιτερότητα, το βαθμό, το ύψος και το βάθος αυτών των καταστάσεων. Χρωματίζουν, εντείνουν, διαγράφουν ή επισυνάπτουν. Είναι οι προθέσεις -γνωστές και άγνωστες-, οι σύνδεσμοι -παλιοί και νέοι-, τα άρθρα-οριστικά ή τελείως αόριστα-, τα σημεία στίξης, που προσδίδουν το ρυθμό, τα χρονικά διαστήματα, την αρχή και το τέλος. Είναι…τα ρήματα. Οι ανθρώπινες πράξεις της αμαρτίας και της άφεσης. Τα μικρά και τα μεγάλα βήματα, από ή προς. Υπάρχουν τα επιρρήματα, που επιλέγουν τη μέθοδο του ‘ποιώ’ και ‘υφίσταμαι’. Υπάρχουν οι υποθέσεις -πραγματικές και φανταστικές-, τα επιφωνήματα-χαράς, ή πόνου-, τα απαρέμφατα, οι προτάσεις, οι προσταγές, οι ερωτήσεις, οι αρνήσεις -η κάθε μια άρνηση ξεχωριστά- και οι απορίες. Όλες οι απορίες. Κύριες και δευτερεύουσες. Σημαντικές και ασήμαντες. Ή μάλλον, αποκλειστικά ασήμαντες, γιατί…όταν η Ψυχή βάλλεται, η Γραμματική υποκλίνεται ανήμπορη.
Γραμματική: Μάθημα επιβίωσης, μοναδικό και πολυσύνθετο, που συμπεριλαμβάνει όλο το αναλυτικό πρόγραμμα της παγκόσμιας εκπαίδευσης. Την Ιστορία, γιατί είναι τόσο παλιά, όσο και ο πρώτος ανθρώπινος φθόγγος. Την Αριθμητική, γιατί αφορά την Μονάδα που είναι ο καθένας μας. Τη Γεωγραφία, γιατί περιγράφει τα τοπία της ψυχής μας. Την Έκθεση, για κάθε φορά που η μοναξιά μας ζωγραφίστηκε σ’ ένα κομμάτι χαρτί. Τη Φυσική, για όλους τους πειραματισμούς προσέγγισης που επιχειρήσαμε ποτέ. Τη Γυμναστική, γιατί το ανθρώπινο μυαλό έχει μύες, που δεν πρέπει ποτέ να ατονήσουν. Τη Ζωή, γιατί η ζωή είναι το ύστατο μάθημα και το κυρίαρχο ουσιαστικό, που δεν πρέπει ποτέ να καταλήξει ανούσιο.
Τα ουσιαστικά δεν περιγράφουν πάντα την ουσία. Μερικές φορές υποδηλώνουν ακριβώς την έλλειψή της. Υπάρχει η μοναξιά, η απομάκρυνση, το κενό, η απουσία. Υπάρχει η απόσταση. Όχι η χιλιομετρική, η ψυχική. Υπάρχει η άρνηση. Όχι να καταλάβει κανείς, αλλά να νοιώσει. Άλλοτε πάλι, τα ουσιαστικά καταγράφουν την ανθρώπινη αδυναμία να μοιραστεί. Υπάρχει η αμφιβολία και η εμπιστοσύνη, το ψέμα και η ειλικρίνεια, η προσφορά και η απόρριψη, ο φόβος και η αλήθεια, και μαζί, ο φόβος για την αλήθεια. Υπάρχουν τα ουσιαστικά της άγνοιας. Η ψευδαίσθηση, η εικασία, η υπόθεση. Τα ουσιαστικά του χρόνου, όπως τα λεπτά και οι ώρες, οι μέρες και οι νύχτες, οι μήνες και οι εποχές. Τα ουσιαστικά του τόπου, όπως τα δωμάτια, οι φυλακές, οι σταθμοί, τα αεροδρόμια, οι χώρες και οι κάτοικοι. Οι δρόμοι. Οι νυχτερινοί δρόμοι, με τα φώτα των ξάγρυπνων παραθύρων και των μοναχικών ανθρώπων. Οι επιθετικοί προσδιορισμοί…
Όλοι οι δρόμοι. Οι μοναχικοί, οι δύσβατοι, οι λανθασμένοι, οι σκοτεινοί, οι φωτισμένοι, οι μακρινοί, οι διασταυρούμενοι. Όλοι οι άνθρωποι. Μόνοι. Όλες οι φιλίες. Οι μοναδικές, οι πολύτιμες, οι προδομένες, οι παράξενες, οι μεγάλες, οι ερωτικές. Όλες οι αγάπες. Οι μοναδικές, οι πολύτιμες, οι δικαιωμένες, οι ανεκπλήρωτες, οι προδομένες, οι παράξενες, οι μεγάλες, οι παράνομες. Όλοι οι άνθρωποι. Μόνοι. Όλες οι ελπίδες. Οι κρυφές, οι φρούδες, οι μεγάλες, οι μικρές, οι σκόρπιες, οι ανεκπλήρωτες, οι λανθασμένες, οι μυστικές, οι ευσεβείς, οι επίμονες. Όλες οι αποφάσεις. Οι σωστές, οι λανθασμένες, οι μεγάλες, οι βιαστικές, οι ώριμες, οι βεβιασμένες, οι ήρεμες, οι ακούσιες, οι εσκεμμένες. Όλα τα αντίο. Τα οριστικά, τα πρόσκαιρα, τα θλιμμένα, τα ανείπωτα, τα στερνά, τα μεγάλα, τα γνώριμα. Όλος ο ανθρώπινος πόνος. Ο βουβός, ο μεγάλος, ο κρυφός, ο φανερός, ο γνώριμος, ο ψυχικός, ο σωματικός, ο ανείπωτος, ο αγιάτρευτος, ο ακατανόητος, ο δίκαιος. Όλοι οι άνθρωποι. Μόνοι. Όλες οι χαρές. Οι ευπρόσδεκτες, οι απρόσμενες, οι μεγάλες, οι μικρές, οι ξαφνικές, οι αλλοτινές. Όλες οι στιγμές. Οι μοναδικές, οι πολύτιμες, οι προσωπικές, οι ιδιαίτερες, οι πικρές, οι ευτυχισμένες, οι καθημερινές, οι σπάνιες. Όλα τα μεγάλα ΝΑΙ και ΟΧΙ. Όλοι οι άνθρωποι. Μόνοι.

Ακολουθούν τα ρήματα:
Γνώσεως σημαντικά. Είναι το ρήμα γνωρίζω. Το ρήμα αγνοώ. Διαισθάνομαι, καταλαβαίνω, διαβάζω, ακούω, μαθαίνω, υπονοώ, επινοώ, παρανοώ, ψεύδομαι, εξομολογούμαι, διδάσκω και διδάσκομαι. Θυμάμαι και ξεχνάω. Αγαπώ ή όχι.
Επικοινωνίας σημαντικά. Είναι τα ρήματα μιλώ, σιωπώ, αγγίζω, κοιτάζω, χαϊδεύω. Το ρήμα νοιώθω. Το ρήμα εκφράζω. Μοιράζομαι. Ανήκω. Χωρίς φόβο. Αλληλογραφώ, τηλεφωνώ, ταξιδεύω και σκέφτομαι, ή ταξιδεύω γιατί σκέφτομαι. Θυμάμαι και ξεχνάω. Είναι και τα ρήματα περιμένω κι ελπίζω. Αγαπώ ή όχι.
Επιβιώσεως σημαντικά. Το ρήμα επιλέγω. Υπολογίζω και αναλογίζομαι. Εγκαταλείπω, υποχωρώ, παραχωρώ, αναχωρώ και προσχωρώ. Διαχωρίζω τη θέση μου. Δοκιμάζω, επιδοκιμάζω κι αποδοκιμάζω. Θυμάμαι και ξεχνάω. Ξεγελώ. Τον εαυτό μου ή τους άλλους. Χρησιμοποιώ και χρησιμοποιούμαι. Ψεύδομαι. Φεύγω. Μένω, επιμένω, υπομένω, περιμένω κι ελπίζω. Επιζώ, πεθαίνω κι ανασταίνομαι. Αγαπώ ή όχι.
Συναισθημάτων σημαντικά. Αγαπώ ή όχι. Μισώ. Αδιαφορώ. Μπορώ να αγαπώ, να μισώ ή να αδιαφορώ. Άρα, να επιθυμώ και να ενοχλούμαι. Να συμπάσχω. Να συμπαθώ. Μπορώ να συμπάσχω γιατί συμπαθώ. Να λυπάμαι. Μπορώ να συμπαθώ και να λυπάμαι. Ή να αγαπώ και να χαίρομαι. Να αγαπώ και να πονάω. Να νοσταλγώ. Μπορώ να αγαπώ και να νοσταλγώ. Μπορώ να υποφέρω, να πεθαίνω από αγάπη και να ανασταίνομαι. Να συγχωρώ. Μπορώ ν’ αγαπώ ναι να συγχωρώ. Να πληγώνω. Μπορώ ν’ αγαπώ και να πληγώνω. Να αγαλλιάζω. Να αγαπώ και να αγαλλιάζω από αγάπη. Μπορώ ν’ αγαπώ ή όχι. Αλήθεια…μπορώ να αγαπώ, ή όχι;
Η Γραμματική προσδιορίζει την ποιότητα, το είδος και την κατεύθυνση του ανθρώπινου λόγου. Γιατί, η ανάγκη μας για επικοινωνία, εκφράζεται επιρρηματικά. Γιατί, ο ανθρώπινος λόγος εκφέρεται με ποικίλους τρόπους, σε ποικίλους χώρους και χρόνους. Γιατί… ‘Χρόνος είναι εις πάντα και καιρός παντί πράγματι, υπό τον ουρανόν’. Γιατί, κάθε στιγμή επιλέγει τα δικά της επιρρήματα. Στον έρωτα μιλάμε σιγά, κι απλά. Στο θυμό, δυνατά και απερίσκεπτα. Στην ανάγκη, μιλάμε καθαρά κι αργά. Στην αδιαφορία, βιαστικά και σύντομα. Στη φιλία, ειλικρινά και με θάρρος. Στο θάνατο, σιωπηλά. Στην παραζάλη, μεγαλόφωνα. Σκεφτόμαστε αυτούς που είναι μακριά ή κοντά μας. Πορευόμαστε ευθέως ή παραπλεύρως. Περιμένουμε εναγωνίως. Βαδίζουμε ίσια. Κοιτάμε λοξά. Ερωτευόμαστε παράφορα. Επιθυμούμε διακαώς. Αναζητούμε απεγνωσμένα. Φερόμαστε καλά ή άσχημα. Ζούμε ελάχιστα και πεθαίνουμε παραδειγματικά.

Η μεγάλη όμως τέχνη του Λόγου βρίσκεται στην Άρνηση. Ένα μικρό, τόσο δα, μόριο είναι το ‘ΔΕΝ’ και μπορεί να γκρεμίσει συμφωνίες. Ν’ αρνηθεί πατρίδες και θρησκείες. Ν’ απορρίψει προτάσεις παντός είδους. Να θέσει τέρμα σε ελπίδες και έρωτες. Ν’ αποποιηθεί ευθύνες και υποσχέσεις. Φαίνεται ότι, είναι ευκολότερο στην ανθρώπινη φύση, να αντιλαμβάνεται όσα δεν θέλει, παρά όσα θέλει. Δεν επιθυμεί την σκλαβιά, αλλά ούτε μπορεί να επιλέξει την ελευθερία της. Δεν αντέχει στην καταπίεση, αλλά, ούτε έχει τη δύναμη να επαναστατήσει. Δεν αγαπά το ψέμα, αλλά ούτε μπορεί να αντικρίσει την αλήθεια. Δεν υποκύπτει στις συμβάσεις, αλλά ούτε καταφέρνει να τις αρνηθεί. Δεν καλλιεργεί την ευθύτητα, αλλά ούτε χειρίζεται σωστά την διπλωματία. Το τελικό της καταφύγιο, μια μικρή φράση. Δυο μόνο λέξεις. Τόσο καίριες, όσο και κατανοητές. Δεν αναλύονται, δεν εξηγούνται και δεν επιδέχονται περαιτέρω διαπραγματεύσεις. Το ‘ΔΕΝ ΘΕΛΩ’ είναι το ύστατο, αλλά το απόλυτο επιχείρημα της ανθρώπινης άρνησης. Ανατρεπτικό, πικρό και διαυγές, επικαλείται τη μόνη ίσως στιγμή, που η ανθρώπινη επιθυμία βρίσκει μια σίγουρη διέξοδο. Την ίδια την απουσία της.
Κι αν όσα νομίζουμε αλήθεια αποδειχθούν ψέματα, κι αν οι επιλογές μας, μας προδώσουν, κι αν η ζωή μας μπει στο στόχαστρο μιας άδικης μοίρας, δεν πρέπει ν’ ανησυχούμε. Η Γραμματική φρόντισε να συντάξει τον πρώτο υποθετικό λόγο με τον Μέλλοντα. Αν μας χτυπήσουν, θ’ αμυνθούμε. Αν μας αδικήσουν, θα πολεμήσουμε. Αν μας χλευάσουν, θ’ αποχωρήσουμε. Αν μας προδώσουν, θα γυρίσουμε τις πλάτες. Αν μας αγαπήσουν, θα δώσουμε την ψυχή μας. Αν μας ξεχάσουν, θα αντέξουμε. Αν μας συμπαρασταθούν, θα βαδίσουμε πλάι-πλάι. Κι αν όλες αυτές οι υποθέσεις αφορούσαν εμάς; Αν εμείς χτυπούσαμε; Αν εμείς χλευάζαμε; Αν εμείς προδίναμε, αγαπούσαμε, ξεχνούσαμε ή συμπαραστεκόμασταν; Ευτυχώς για μας, ο δεύτερος υποθετικός λόγος είναι φανταστικός. Άλλωστε οι ρόλοι, που η ζωή μας καλεί συχνά να παίξουμε, δεν είναι θέμα υποθετικών λόγων, είναι θέμα Ενεργητικής και Παθητικής Φωνής.
Όλες οι χαρές και τα πάθη μας εξαρτιόνται άμεσα από τη θέση που επιλέγουμε ή που, μάλλον, δεν επιλέγουμε να πάρουμε, σε κάθε ζεύγος ρημάτων που μας προτείνει η ζωή. Γιατί, συνήθως αγαπούμε ή αγαπιόμαστε. Ξεχνάμε ή ξεχνιόμαστε. Βάλλουμε ή βαλλόμαστε. Προδίνουμε ή προδινόμαστε. Ξεγελάμε ή ξεγελιόμαστε. Μέχρι που το διαζευκτικό ‘ή’ να γίνει το συμπλεκτικό ‘και’. Τότε και μόνο τότε, αγαπούμε και αγαπιόμαστε.
Μέχρι νά ’ρθει αυτή η μέρα όμως, μόνο να αναρωτιόμαστε μπορούμε. Γιατί; Πότε; Ως πότε; Γιατί όχι; Πόσο πολύ και πόσο λίγο; Γιατί τόσο λίγο; Γιατί έτσι; Γιατί…έτσι! Αυτό είναι και το πρώτο μας συμπέρασμα. Ακολουθούν κι άλλα. Γιατί, ό,τι δεν μπορούμε να το νοιώσουμε, προσπαθούμε να το συμπεράνουμε λογικά. Γιατί, οι Συμπερασματικές προτάσεις βρίσκονται πάντα στο έλεος της λογικής. Γιατί… το αληθινό συναίσθημα, δεν συμπεραίνεται, βιώνεται.
Αγαπώ σημαίνει μοιράζομαι. Άρα, διαθέτω κάποιο χρόνο απ’ τη ζωή μου, ακόμη κι αν πρέπει να τον επινοήσω. Αλλιώς, δεν είναι αγάπη, είναι κάτι άλλο. Νοιάζομαι σημαίνει ρωτάω να μάθω. Αλλιώς, είναι κάτι άλλο. Σκέφτομαι σημαίνει είμαι παρών, με κάθε τρόπο. Αλλιώς, είναι κάτι άλλο. Εκτιμώ σημαίνει λαμβάνω υπόψη μου. Αλλιώς, είναι κάτι άλλο. Επιθυμώ σημαίνει εκφράζω. Αλλιώς είναι κάτι άλλο. Άρα, αγαπώ, νοιάζομαι, σκέφτομαι, εκτιμώ, επιθυμώ, δεν σημαίνουν κάτι άλλο απ’ το μοιράζομαι, ρωτάω να μάθω, είμαι παρών, λαμβάνω υπόψη μου, εκφράζω. Τίποτα άλλο.

Όμως, το ‘τίποτα’, το ‘πάντα’, το ‘ίσως’, το ‘σίγουρα’, το ‘ποτέ’ είναι μεγέθη τόσο απόλυτα, όσο και σχετικά. Δεν κλίνονται και δεν έχουν χρόνους. Δεν μεταβάλλονται παρά μόνο απ’ την ίδια τη Ζωή, που έχει τις δικές της Εγκλίσεις, Συγκλίσεις, Φωνές, Κραυγές, Χρόνους, Πτώσεις και Μεταπτώσεις. Και πάνω απ’ όλα, τη δικιά της Γραμματική. Τη Γραμματική της επιβίωσης.

Κώστας Μαυρίδης

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.