Σημαντικη προταση επανασχεδιασμου της Κεντρικης Δημοτικης Αγορας Κομοτηνης

Στο περιοδικό φιλοξενούνται θέματα αφιερωμένα στο περιβάλλον, ιδιαίτερα επίκαιρα σήμερα με αφορμή τη διεξαγόμενη για την κλιματική αλλαγή Σύνοδο της Κοπεγχάγης, τα οποία είχαν προκύψει στο πλαίσιο δραστηριοποίησης του ΤΕΕ Θράκης για τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Περιβάλλοντος. Φιλοξενούνται συγκεκριμένα οι θέσεις του ΤΕΕ για την Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος και ρεπορτάζ για τον διαγωνισμό φωτογραφίας, τον οποίον το ΤΕΕ Θράκης είχε προκηρύξει.

Επιπλέον, το περιοδικό, πραγματοποιώντας άνοιγμα προς το ευρύτερο, το εκτός του κόσμου των τεχνικών, κοινωνικό περιβάλλον, φιλοξενεί και μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα, εκ βαθέων συνομιλία του Προέδρου της ΝΑΡΕ, καθηγητή Γεώργιου Μηνόπουλου, με την επιμελήτρια του περιοδικού, στην οποία ο πρόεδρος μιλά όχι μόνον για το αγαπημένο του θέμα του πολιτισμού και των δράσεων που συστηματικά αναπτύσσει στον τόπο, αλλά και για το Νόμπελ Ειρήνης που απονεμήθηκε στον Πρόεδρο Ομπάμα, κι ακόμη την διάθεσή του να είναι διαρκώς παρών στα πολιτικά δρώμενα, και στις εκλογές του 2010.

Ευρύ τμήμα του περιοδικού καταλαμβάνει η ιδιαίτερα σημαντική ημερίδα – προσυνεδριακή εκδήλωση την οποία διοργάνωσε το ΤΕΕ Θράκης στην Αλεξανδρούπολη με θέμα «Ο πετρελαϊκός τομέας στην Ελλάδα» με σπουδαίους ομιλητές, ειδικούς στο θέμα όπως οι πανεπιστημιακοί κ.κ. Ν. Παπαγιαννάκος, Α. Κωνσταντόπουλος, Σ. Στούρνας, εκπροσώπους συνδικαλιστικών οργανώσεων σχετιζομένων με το πετρέλαιο, όπως οι Ν. Κιούσης, Μ. Κιούσης και Γ. Γεωργίου, εκπροσώπους των ΕΛΠΕ, της ΡΑΕ, και τον πρόεδρο του ΣΕΕΣ (Συμβούλιο Εθνικής Ενεργειακής Στρατηγικής), κ. Ρ. Μωυσή.

Από το τελευταίο αυτό τεύχος του περιοδικού του ΤΕΕ Θράκης, αποδελτιώσαμε και φιλοξενούμε την πρόταση της μηχανικού αρχιτέκτονος Msc Τάνιας Βεζυργιαννίδου, για τον επανασχεδιασμό της Δημοτικής Αγοράς Κομοτηνής, ένα έργο που υλοποιήθηκε τη δεκαετία του 1960 από τον αείμνηστο δήμαρχο Κομοτηναίων, Δημήτριο Μπλέτσα, υπέστη κατά τη διάρκεια της κατασκευής του τροποποιήσεις, και σήμερα η λειτουργία του είναι προβληματική. Όχι μόνον, γιατί αναφερόμαστε πλέον σ’ ένα κτίριο πενήντα ετών, που παρουσιάζει προβλήματα τόσο ως προς την αισθητική του όσο, κυρίως, ως προς την υγιεινή των συνθηκών των εκεί στεγαζομένων, αλλά και γιατί συσσωρεύει και επιβαρύνει με τη λειτουργία του έτι περαιτέρω το ήδη κορεσμένο, από κυκλοφοριακής άποψης, κέντρο της πόλης. Στην ίδια κατεύθυνση απομάκρυνσης της Δημοτικής Αγοράς και των λειτουργιών της είχε κινηθεί με πρότασή του παλαιότερα και ο πρόεδρος του ΕΒΕ Ροδόπης, κ. Λιούρτας, κι ίσως είναι χρήσιμο οι διοικούντες την πόλη να σκεφθούν εκ νέου την εμπεριστατωμένη πρόταση της Κομοτηναίας αρχιτεκτόνισσας, για τον επανασχεδιασμό της Δημοτικής Αγοράς και τη μετατροπή της σε σύγχρονο εμπορικό κέντρο, με καταστήματα και υπηρεσίες, βιβλιοπωλεία, κινηματογράφους ή πολιτιστικούς πολυχώρους. Επανασχεδιασμός που προτείνει επιπλέον την κατεδάφιση ενός κτιρίου που χρησιμοποιήθηκε ως εκπαιδευτήριο, εξακολουθεί όμως στον προφορικό μας λόγο να φέρει τον χαρακτηρισμό της πρώτης σχεδιαζόμενης γι’ αυτό χρήσης, αποκαλούμενο «Ψυγείο».

Η πρόταση της κ. Βεζυργιαννίδου φιλοξενείται ακολούθως ως έχει και μακάρι να τύχει ευήκοων ώτων … Γιατί κάποια στιγμή αξίζει να ζούμε σε μία πραγματικά όμορφη πόλη με κέντρο χωρίς αυτοκίνητα και κρατικές υπηρεσίες… Μια βιώσιμη πόλη που επιτρέπει ανάσες και ευπρέπεια στην καθημερινότητα των πολιτών της…

Επιμέλεια: Τ.Β.

«Η πρόταση Περιβαλλοντικού Επανασχεδιασμού της

Κεντρικής Δημοτικής

Αγοράς της Κομοτηνής»

Η πρόταση περιβαλλοντικού επανασχεδιασμού της Δημοτικής Αγοράς της Κομοτηνής αποτελεί παράδειγμα που αντιπροσωπεύει ένα ευρύτερο αντικείμενο σχεδιασμού κι ανάπλασης δημόσιων χώρων στα πολεοδομικά κέντρα των σύγχρονων πόλεων σε περιοχές εμπορικών συγκεντρώσεων.

Σήμερα, στο κέντρο των πόλεων, η ύπαρξη και η λειτουργία της Δημοτικής Αγοράς ως Αγοράς Τροφίμων χάνει καθημερινά τη σημασία που είχε κατά την εποχή που δημιουργήθηκε. Αυτό συμβαίνει γιατί σε επίπεδο γειτονιάς υπάρχουν μικρά καταστήματα τροφίμων που καλύπτουν τις καθημερινές ανάγκες των πολιτών και σε επίπεδο πόλης οι υπεραγορές τροφίμων. Κατά συνέπεια οι χώροι των αγορών τροφίμων μετασχηματίζονται κι αξιοποιούνται ως πολυλειτουργικοί χώροι στους οποίους συνυπάρχουν σύγχρονες εμπορικές χρήσεις με δραστηριότητες αναψυχής και πολιτισμού.

• Ο χώρος

της Δημοτικής Αγοράς

Η Δημοτική Αγορά της Κομοτηνής βρίσκεται στο πολεοδομικό κέντρο της Κομοτηνής, σε ένα οικοδομικό τετράγωνο που έχει εμβαδό 7.5 στρεμμάτων και συντελεστή δόμησης Σ.Δ. =2,4. Το νότιο τμήμα της, που βλέπει στην οδό Κ. Παλαιολόγου και γειτνιάζει με το εμπορικό κέντρο της πόλης, έχει τη μορφή ενός ενιαίου και συμπαγούς κτιριακού μετώπου. Το βόρειο τμήμα της, που είναι ανοιχτό κι εκτεθειμένο στο θόρυβο και τη ρύπανση της οδού Χαριλάου Τρικούπη, αποτελεί το όριο που χωρίζει την περιοχή του πολεοδομικού κέντρου από μια περιοχή γενικής κατοικίας. Την ημέρα ο κυκλοφοριακός φόρτος γύρω από την Αγορά είναι μεγάλος ενώ οι χώροι στάθμευσης δεν επαρκούν. Ωστόσο η περιοχή ενώ σφύζει από ζωή το πρωί, το βράδυ ερημώνει.

• Η αρχική μελέτη –

Οι τροποποιήσεις της

Η αρχιτεκτονική μελέτη έγινε από τον Αρχιτέκτονα Μηχανικό κ. Μ. Δάλλα το 1961. Η μελέτη είναι πρωτότυπη και πρωτοποριακή για την εποχή της, γιατί ακολουθεί αρχές βιοκλιματικού σχεδιασμού. Συγκεκριμένα 4 αίθρια κυριαρχούν στην εσωτερική οργάνωση της Αγοράς, περιμετρικά των οποίων διατάσσονται οι ανοιχτοί στεγασμένοι χώροι (δηλ. οι ημιυπαίθριοι χώροι και οι στοές) και στη συνέχεια αυτών τα καταστήματα. Τα αίθρια ως χώροι πράσινου αλλά και ο συνδυασμός αυτών με ημιυπαίθριους χώρους, με στεγασμένα περάσματα και κλειστούς χώρους που κυριαρχούν σε αυτή καθεαυτή την οργάνωση της Αγοράς ευνοούν τον φυσικό φωτισμό, αερισμό και δροσισμό των χώρων της.

Η μελέτη διαφοροποιήθηκε αρκετά στην πραγματικότητα. Σήμερα στο βόρειο-δυτικό τμήμα του γηπέδου της Αγοράς υπάρχει ένα 3όροφο κτίριο που στεγάζει το 13ο δημοτικό σχολείο ενώ στην αρχική μελέτη σχεδιάστηκε ως χώρος αποθήκευσης-ψυγείο για τα προϊόντα των καταστημάτων. Χρήσεις ασύμβατες, όταν μάλιστα το νότιο όριο του σχολείου το οποίο είναι χωρίς περίφραξη, συνορεύει με το χώρο φορτοεκφόρτωσης των προϊόντων της Αγοράς. Παράλληλα οι χρήσεις των καταστημάτων χωροθετήθηκαν σε διαφορετικές θέσεις από αυτές που προβλεπόταν στην αρχική μελέτη. Ενδεικτικά θα αναφερθώ στα οπωροπωλεία τα οποία σχεδιάστηκαν για να τοποθετηθούν γύρω από τα αίθρια ώστε να φωτίζονται και να δροσίζονται επαρκώς. Σήμερα όμως βρίσκονται στη νότια όψη της Αγοράς, καλύπτοντας ολόκληρο το πεζοδρόμιο κι εμποδίζουν την κυκλοφορία των πεζών.

• Η σημερινή εικόνα –

Τα προβλήματα

Η εικόνα που δίνει σήμερα η Αγορά στο χρήστη της δεν είναι καλή. Και δεν είναι καλή, γιατί πλήθος περιβαλλοντικών προβλημάτων δυσχεραίνουν τη λειτουργία της. Τα κυριότερα από αυτά είναι τα εξής:

• Η ατμοσφαιρική ρύπανση και ο θόρυβος τα οποία γίνονται ιδιαίτερα αισθητά και στους τέσσερις δρόμους που περικλείουν την Αγορά, λόγω του μεγάλου φόρτου κυκλοφορίας των αυτοκινήτων.

• Η έλλειψη ασφάλειας στις μετακινήσεις των πεζών, γιατί δεν υπάρχει ένα συνεκτικό δίκτυο αξόνων ροής των πεζών και οι πεζοί αναγκάζονται να κυκλοφορούν στους δρόμους μια και τα πεζοδρόμια καταλαμβάνονται από τα προϊόντα των καταστημάτων.

• Η έλλειψη καθαριότητας και υγιεινής του Ο.Τ. της Αγοράς. Κάθε μεσημέρι, την ώρα που κλείνουν τα καταστήματα, η εικόνα των χώρων είναι φρικτή. Πλήθος απορριμμάτων και κυρίως κρεάτων αποτελούν εστίες μόλυνσης και τροφή για δεκάδες σκυλιά που κατακλύζουν την περιοχή. Η Δημοτική Αγορά ερημώνει και η υποβάθμιση του χώρου είναι αισθητή.

• Η υποβάθμιση της ποιότητας των δομημένων και ανοιχτών χώρων, η οποία συνδέεται με τη διαμόρφωση, τη χρήση και τη διαχείρισή τους. Η έλλειψη ικανών δικτύων υποδομής, η αισθητική μονοτονία στα υλικά επιστρώσεως των δαπέδων, η έλλειψη ασφάλειας στην κυκλοφορία του χώρου τις βραδινές ώρες, η έλλειψη θερμομόνωσης κι ανεμοστεγανότητας στα κτιριακά κελύφη και η πλήρης εγκατάλειψη των αιθρίων οδήγησαν στην υποβάθμιση της ποιότητας του χώρου και στη σταδιακή εγκατάλειψή του.

Σήμερα, η Αγορά χρειάζεται αποκατάσταση. Μετά την πάροδο 50 σχεδόν χρόνων από την κατασκευή της χρειάζεται η αναπροσαρμογή της στις σημερινές ανάγκες των κατοίκων της πόλης. Μεμονωμένες προσπάθειες συντήρησης του χώρου, έγιναν και γίνονται και στις μέρες μας από το Δήμο Κομοτηνής, οι οποίες όμως λύνουν μερικώς κάποια προβλήματα και δεν αντιμετωπίζουν το όλο θέμα συνολικά.

Ο περιβαλλοντικός επανασχεδιασμός της Δημοτικής Αγοράς που στόχο έχει την αισθητική ,λειτουργική, οικονομική και περιβαλλοντική αναβάθμιση κι ανάδειξη της περιοχής θα επιτευχθεί μέσα από :

• Την επίλυση του κυκλοφοριακού προβλήματος η οποία προϋποθέτει την αναδιάρθρωση της κυκλοφορίας στην περιοχή μελέτης, την ενίσχυση της δημόσιας συγκοινωνίας και τη μείωση των μετακινήσεων με Ι.Χ., τη δημιουργία ενός συνεκτικού κι ασφαλούς δικτύου πεζοδρόμων και την εξασφάλιση ικανοποιητικών θέσεων στάθμευσης. Για το σκοπό αυτό ελήφθησαν υπόψη τόσο η κυκλοφοριακή μελέτη του Δήμου όσο και το Γ.Π.Σ. ώστε η πρόταση να είναι υλοποιήσιμη.

• Την ανάμειξη των χρήσεων γης, η οποία θα βασιστεί στην επικάλυψη των ζωνών εργασίας, εμπορίου, αναψυχής και πολιτισμού με κύριο στόχο την τόνωση της κοινωνικής συνοχής και συνεύρεσης των πολιτών. Εφόσον αυτές οι χρήσεις συνυπάρχουν στον ίδιο χώρο οι μετακινήσεις θα περιοριστούν αρκετά. Το αποτέλεσμα της αναδιάρθρωσης και της ανάμειξης των χρήσεων γης θα οδηγήσει στο ‘’ξαναζωντάνεμα’’ της περιοχής και στην ποιοτική αναβάθμιση του δομημένου κι ανοιχτού χώρου.

• Τη βελτίωση των υφισταμένων οικοδομικών κελυφών και τη δημιουργία νέων, που θα στηρίζονται στην αρχή της εξοικονόμησης ενέργειας. Η λειτουργία του εμπορικού συνόλου της Αγοράς θα στηριχθεί στο υπάρχον κτιριακό δυναμικό, από το οποίο θα διατηρηθεί ένα μεγάλο μέρος ανακαινισμένο κι αναμορφωμένο και στη δημιουργία νέων κτιριακών όγκων που θα αποτελούν αρμονική συνέχεια των υφισταμένων. Όπου χρειαστεί ,θα κατεδαφιστούν τμήματα των υφιστάμενων κελυφών με σκοπό την ανάδειξη-αξιοποίηση και του εσωτερικού χώρου.

• Ο νέος

πολυλειτουργικός χώρος

Όσον αφορά την αρχιτεκτονική οργάνωση του νέου πολυλειτουργικού χώρου, θα κυριαρχήσει η κλιμακωτή διάταξη τεσσάρων κτιριακών όγκων που θα συμβάλλουν στη δημιουργία οπτικών επαφών, ηλιασμού, φωτισμού κι αερισμού των χώρων. Κάθε κτιριακός όγκος θα επικοινωνεί με τον επόμενο μέσω στεγασμένων διαδρομών. Στα βόρεια θα κατασκευαστεί ένα 4όροφο κτιριακό συγκρότημα με υπόγειο parking, που θα αποτελέσει το μέτωπο που θα προστατεύει το χώρο από την έντονη κυκλοφορία της οδού Χ. Τρικούπη, το θόρυβο και τους βόρειους ψυχρούς ανέμους. Το υφιστάμενο σχολείο στα βορειοδυτικά του γηπέδου θα κατεδαφιστεί. Στα νότια, στην οδό Κ. Παλαιολόγου, σήμερα υπάρχει ένα ισόγειο συνεχές κτιριακό μέτωπο. Το μέτωπο αυτό, διακόπτει τη συνέχεια και την επαφή της Δημοτικής Αγοράς με το πολεοδομικό κέντρο της πόλης και την κεντρική πλατεία. Προτείνεται λοιπόν «ν’ ανοίξει» και να «δοθεί» η δημοτική αγορά στους πολίτες της, μέσα από τη δημιουργία δύο κεντρικών πυλών που θα τη συνδέουν μέσω του δικτύου πεζοδρόμων που θα δημιουργηθεί (δηλ. την οδό Μπιζανίου και Ιωαννίνων σύμφωνα με το Γ.Π.Σ.) με το εμπορικό κέντρο της πόλης. Ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο ζώνες, τη βόρεια και τη νότια, θ’ αναπτυχθούν υπαίθριοι χώροι, στοές και διάδρομοι κυκλοφορίας και δύο συμπαγείς κτιριακοί όγκοι δύο και τριών ορόφων, πάνω στο μοτίβο της υφιστάμενης κατάστασης, δημιουργώντας ένα παιχνίδισμα «κενών» και «πλήρων» και προσδίδοντας ενδιαφέρον και ελκυστικότητα στο χώρο, άνεση και ψυχική ανάταση στους χρήστες του. Στα ανατολικά και δυτικά, ο χώρος θα κλείνει από το υπάρχον κτιριακό δυναμικό και την προσθήκη δύο γραμμικών όγκων που θα οριοθετούν τις δευτερεύουσες εισόδους στην αγορά. Παράλληλα θα δημιουργηθούν έξοδοι κινδύνου και περάσματα, κατακόρυφες επικοινωνίες με ανελκυστήρες και κλιμακοστάσια, ράμπες και ειδικοί εξοπλισμοί όπου απαιτείται από τη μελέτη. Ο νέος πολυλειτουργικός χώρος που θα προκύψει θα περιλαμβάνει καταστήματα λιανικού εμπορίου, επιφάνειας 15-25τ.μ. Επίσης θα περιλαμβάνει υποκαταστήματα τραπεζών, εστιατόρια, καφετέριες, ζαχαροπλαστεία, βιβλιοπωλεία, παιδότοπους, γραφεία, πολιτιστικές λειτουργίες κ.α.

• Χρήση οικολογικών

δομικών υλικών και υλικών επιστρώσεων φιλικών προς το περιβάλλον

Στα υφιστάμενα κτίρια που θα αποκατασταθούν και θα επαναχρησιμοποιηθούν θα ακολουθηθούν συγκεκριμένες παρεμβάσεις στο κέλυφός τους που θα περιλαμβάνουν: θερμομόνωση του κελύφους, αντικατάσταση των παλιών μονών υαλοπινάκων με νέους διπλούς, φύτευση των δωμάτων, ανακύκλωση των δομικών υλικών με επανάχρηση των υλικών της προϋπάρχουσας εξωτερικής οπτοπλινθοδομής για την επισκευή εσωτερικών τοιχοποιιών, χρήση οικολογικών δομικών υλικών, επιλογή υλικών επιστρώσεων φιλικών προς το περιβάλλον, ενσωμάτωση αναρριχώμενων φυτών στις νότιες και δυτικές όψεις και διάνοιξη φωταγωγών και φεγγιτών στους εσωτερικούς χώρους. Η βελτιστοποίηση του παθητικού δροσισμού θα στηριχθεί στους εξής τύπους αερισμού – δροσισμού: τον αερισμό με ανοίγματα σε διαφορετικά επίπεδα, το διαμπερή αερισμό, το φαινόμενο της καμινάδας από τα εσωτερικά και τα κεντρικά αίθρια, το νυχτερινό δροσισμό από τα κεντρικά αίθρια, την άμεση επαφή του κτιριακού κελύφους με το έδαφος και την τοποθέτηση στοιχείων νερού και πράσινου.

• Εξοικονόμηση ενέργειας για θέρμανση και δροσισμό

Η εξοικονόμηση ενέργειας θα εξασφαλίζεται από τα άμεσα ηλιακά κέρδη που θα προσφέρει ο νότιος προσανατολισμός του κτιριακού συγκροτήματος. Οι νότιες πλευρές θα έχουν τη μορφή ημιυπαίθριου χώρου στον οποίο θα προσαρτάται μια γυάλινη όψη που θα «μπαινοβγαίνει» λειτουργώντας ως θερμοκήπιο το χειμώνα ενώ το καλοκαίρι θα αφαιρείται και θα μετατρέπεται σε ημιυπαίθριο χώρο.

Έτσι η θέρμανση του κτιριακού συγκροτήματος θα γίνεται με παθητικό τρόπο και θα βασίζεται στη συλλογή της ηλιακής ενέργειας, στην αποθήκευσή της και τη διανομή της στους εσωτερικούς χώρους του κτιρίου.

• Την ενίσχυση των ανοιχτών υπαίθριων χώρων που θα επιτευχθεί από την ύπαρξη 4 κεντρικών αίθριων, από τα οποία τα 3 υφίστανται, τη δημιουργία 4 εσωτερικών αίθριων και των φυτεμένων δωμάτων. Τα αίθρια θα αποτελέσουν χώρους ξεκούρασης, πληροφόρησης κι αναψυχής και θα συμβάλλουν στην αύξηση των ηλιακών κερδών, του φυσικού φωτισμού, αερισμού και δροσισμού του εσωτερικού των χώρων και στη διαμόρφωση ενός ευχάριστου περιβάλλοντος…Οι μεταβατικοί υπαίθριοι χώροι δηλ. οι ημιυπαίθριοι χώροι και οι στοές ως «ενδιάμεσοι χώροι» θα εξασφαλίσουν περιβαλλοντική ισορροπία ανάμεσα στο δομημένο και τον υπαίθριο χώρο. Συγκεκριμένα θα διευκολύνουν την κυκλοφορία του αέρα, θα φιλτράρουν την ατμοσφαιρική ρύπανση και το θόρυβο και θα παρέχουν ηλιοπροστασία. Τα φυτεμένα δώματα θα είναι βατά, κατάλληλα διαμορφωμένα ως χώροι πράσινου, ιδιαίτεροι χρήσιμοι για το κέντρο της πόλης και θα αποτελέσουν τα «περιβαλλοντικά φίλτρα» που θα συγκρατούν τη σκόνη, θα απορροφούν τον αστικό θόρυβο, θα θερμομονώνουν το κτίριο, θα δροσίζουν το χώρο, θα τονώνουν την κοινωνική συνέρευση των πολιτών και θα ενισχύουν την αισθητική του χώρου.

• Τη βελτίωση των υφιστάμενων υποδομών και την ανακύκλωση των υλικών μέσα από τη βελτίωση του δικτύου απορροής των ομβρίων μέσω της δημιουργίας ενός νέου δικτύου απορροής και συλλογής του βρόχινου νερού που θα συνεισφέρει σημαντικά στη μείωση της κατανάλωσης του πόσιμου νερού καθώς και στην προσεκτική διαχείριση (συλλογή κι ανακύκλωση) του βρόχινου νερού και τη βελτίωση του δικτύου συλλογής των απορριμμάτων μέσω της επαναχρησιμοποίησης, της ανακύκλωσης τους ή της κομποστοποίησης των οργανικών υλικών.

• Τη χρήση υλικών φιλικών προς το περιβάλλον η οποία θα βοηθήσει στην αναβάθμιση της ποιότητας του εσωτερικού περιβάλλοντος, στην επίτευξη θερμικής και οπτικής άνεσης εντός του κτιριακού συγκροτήματος και στην ελαχιστοποίηση της ενεργειακής κατανάλωσης τη θερινή και τη χειμερινή περίοδο…

• Διαβούλευση

και συνεργασία