Ο σχεδιασμος των πολεων και τα ΑμεΑ

• ΑμεΑ και

εμποδιζόμενα άτομα

Τα τελευταία χρόνια με τον όρο ΑμεΑ δεν εννοούμε μόνο τα άτομα με ειδικές ανάγκες, αλλά τα άτομα με Αναπηρία. Τα άτομα αυτά αποτελούν το 10 με 15% του πληθυσμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ το ποσοστό αυτό ανέρχεται σε 50% όταν συνυπολογίζονται και τα εμποδιζόμενα άτομα. Αυτό σημαίνει ότι ένας στους δύο πολίτες, κάποια στιγμή της ζωής του, δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει την υπάρχουσα αστική υποδομή, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται πληθυσμιακές ομάδες διαφορετικών ταχυτήτων και να προκύπτουν σοβαρά προβλήματα περιθωριοποίησης τους.

ΑμεΑ θεωρούνται τα άτομα που έχουν κάποιο μειονέκτημα, κάποια ανικανότητα ή κάποιο ελάττωμα (deficience, incapacite, desavantage), μόνιμο ή παροδικό.

Εμποδιζόμενα άτομα θεωρούνται:

• Τα άτομα τρίτης (65-74) 14% και τέταρτης ηλικίας (75 άνω) 6%.

• Τα προεφηβικά άτομα 11%

• Οι έγκυες γυναίκες 1,5%

• Τα άτομα με ασυνήθεις σωματικές διαστάσεις

• Οι εθισμένοι σε ουσίες

• Όσοι χρησιμοποιούν αμαξίδια

• Όσοι μεταφέρουν βάρη

• H προσβασιμότητα του φυσικού και δομημένου

Περιβάλλοντος

Σύμφωνα με υπόμνημα της Εθνικής Συνομοσπονδίας Ατόμων με Αναπηρία (ΕΣΑμεΑ) προς την νέα Υπουργό Περιβάλλοντος Τίνα Μπιρμπίλη επισημαίνεται η αναγκαιότητα της άρσης των πάσης φύσεως εμποδίων που οδηγούν τα άτομα με αναπηρία στον αποκλεισμό από τα κοινωνικά δρώμενα. «Κλειδί» για την ισότιμη συμμετοχή των ατόμων με αναπηρία, επισημαίνει η ΕΣΑμεΑ, αποτελεί η προσβασιμότητα του φυσικού και δομημένου Περιβάλλοντος, των υποδομών και υπηρεσιών – συμβατικών και ηλεκτρονικών- η οποία παράλληλα αποτελεί και μία σημαντική διάσταση άνεσης και ασφάλειας για όλους τους πολίτες, ιδιαίτερα για τους πολίτες γηρασκουσών κοινωνιών, όπως η Ελληνική.

Στη συνέχεια η Ομοσπονδία τονίζει ότι «Η Προσβασιμότητα αποτελεί θεμελιώδη λίθο ενός ανθρωποκεντρικού βιώσιμου περιβάλλοντος και ένα σημαντικό προαπαιτούμενο για τη διασφάλιση κοινωνικής Δικαιοσύνης, αλληλεγγύης και ενσωμάτωσης, τα οποία όμως είναι και τα βασικά χαρακτηριστικά μιας αειφόρου κοινωνίας».

Εδώ και 30 περίπου χρόνια ο ΕΟΤ πρωτοθέσπισε ειδικές διατάξεις για δημιουργία χώρων εξυπηρέτησης ΑμεΑ, κυρίως χώρων υγιεινής. Μετά την εφαρμογή του Ν. 1577/85 (ΓΟΚ), θεσπίστηκαν κανόνες προσπελασιμότητας στα κτήρια (ιδιωτικά και Δημόσια) ενώ η σχετική Νομοθεσία διανθίστηκε και με άλλα διατάγματα και εγκυκλίους.

Ταυτόχρονα η Τοπική Αυτοδιοίκηση, κυρίως οι Δήμοι, άρχισαν από τη δεκαετία του 90 να δημιουργούν Αστικές Υποδομές.

• Η μη λειτουργία των υποδομών

προσπελασιμότητας και οι ευθύνες της κεντρικής και

περιφερειακής εξουσίας

Ωστόσο τα προβλήματα είναι ορατά. Η έλλειψη θεσμοθετημένων ελέγχων σε συνδυασμό με το έλλειμμα Κοινωνικής Παιδείας σημαντικής μερίδας των Νεοελλήνων, έχει ελαχιστοποιήσει τις εξυπηρετήσεις προς τα ΑμεΑ και οι ευθύνες της κεντρικής εξουσίας είναι ορατές.

Η λειτουργία των υποδομών προσπελασιμότητας πρέπει να διασφαλιστεί με θεσμοθετημένους ελέγχους και πάταξη των παραβατών ή την μη χορήγηση αδειών λειτουργίας καταστημάτων ξενοδοχείων, ιδρυμάτων κλπ για τους μη τηρούντες τις προδιαγραφές. Το ίδιο πρέπει να γίνει και με τα ιδιωτικά κτίρια, ακόμη και για τις κατοικίας, όπου πριν τη σύνδεσή τους με τα δίκτυα κοινής ωφέλειας πρέπει να ελέγχεται η εφαρμογή των προβλεπόμενων για την προσβασιμότητα. Πρέπει επίσης να θεσμοθετηθεί υποχρεωτική κατακόρυφη επικοινωνία ανεξάρτητα αριθμού ορόφων και ύψους κτιρίων.

Και εδώ ακριβώς βρίσκονται οι κεντρικές πολιτικές, είτε αυτές προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Ένωση ή από τα Εθνικά Κράτη. Θέσπιση νόμων για υποδομές προσπελασιμότητας, αλλά και βούληση για την περιφρούρησή τους.

Κεντρική Πολιτική Επιλογή πρέπει να είναι:

α) Η σύνδεση του χωρικού σχεδιασμού, της αειφορίας και της πράσινης ανάπτυξης με την προσβασιμότητα.

β) Η θέσπιση Νομοθεσίας για την προώθηση της προσβασιμότητας στο φυσικό περιβάλλον (χώρους πρασίνου, φυσικού κάλλους, αιγιαλούς, παραλίες, υδροβιότοπους).

γ) Η καθιέρωση μελέτης προσβασιμότητας για κάθε κτίριο νέο ή υφιστάμενο.

δ) Η εκπαίδευση στελεχών για τεχνικούς ελέγχους

ε) Η πραγματοποίηση προγραμμάτων ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης

στ) Η σύσταση Σώματος Επιθεωρητών Προσβασιμότητας

ζ) Η ανάπτυξη Εθνικού Συστήματος Πιστοποίησης προσβάσιμων υποδομών

η) Προώθηση της εισαγωγής της Αρχής και Φιλοσοφίας της Καθολικής Σχεδίασης (Σχεδιασμός για όλους).

Οι Περιφερειακές Πολιτικές συνίστανται στην βούληση και την προσπάθεια συμμόρφωσης των τοπικών αυτοδιοικήσεων ή περιφερειακών δομών εξουσίας στην εφαρμογή των κεντρικών πολιτικών σύμφωνα με τις τοπικές συνθήκες, αλλά και στη δημιουργία πρωτοβουλιών και δράσεων αναπτυξιακού χαρακτήρα.

Στη χώρα μας σε μία φάση οικονομικής κρίσης όπου είναι εμφανής η συρρίκνωση του πρωτογενούς και δευτερογενούς τομέα, οι τοπικές αρχές αναζητούν τρόπους τόνωσης της τοπικής οικονομίας στον τομέα των υπηρεσιών (τριτογενής).

Στην κατεύθυνση αυτή η αξιοποίηση του πολιτισμικού αποθέματος και του φυσικού πλούτου καθίσταται πρωταρχικής σημασίας. Οι τοπικές αρχές πρέπει να λάβουν υπόψη τους ότι η προσπελασιμότητα σε περιοχές αρχαιολογικού, ιστορικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος καθώς και σε περιοχές φυσικού κάλλους ή παραλίες και δάση δεν είναι απλά αυτονόητη υποχρέωση στους πολίτες με μόνιμη ή προσωρινή αναπηρία αλλά μπορούν και να αποτελέσουν και τρόπο αύξησης των αφίξεων, διανυκτερεύσεων και παροχής προστιθέμενων υπηρεσιών εστίασης και αναψυχής, τόσο σε ΑμεΑ όσο και στους συνοδούς τους.

Στην κατεύθυνση αυτή απαιτείται ένας Καθολικός Σχεδιασμός που θα ξεκινά από τη μελέτη της θέσης του προορισμού, σε σχέση με την ευρύτερη περιοχή και ενδοχώρα, τον συμβατό πολεοδομικό και αστικό σχεδιασμό, μέχρι την εξασφάλιση απόλυτης προσπελασιμότητας σε κτίρια (Μουσεία, Θέατρα, Κινηματογράφους, Κτίρια Διοίκησης, Ξενοδοχεία, χώρους εστίασης και αναψυχής, νοσοκομεία, Αρχαιολογικούς χώρους, παραλίες, δάση, λίμνες, χώρους άθλησης κλπ.

Η δημιουργία υποδομών στο φυσικό περιβάλλον απαιτεί πολιτική βούληση περιφερειακού χαρακτήρα που θα αποβλέπει στην εξυπηρέτηση όλων των πολιτών αλλά και στην τόνωση της Τοπικής Οικονομίας.

• Ο σχεδιασμός των

πόλεων στην Ελλάδα

Ο Πολεοδομικός και Χωρικός Σχεδιασμός είναι αντικείμενα της Κεντρικής εξουσίας σύμφωνα με το Σύνταγμα της Ελλάδας. Επισημαίνεται δυστυχώς ότι στη χώρα μας οι διαδικασίες είναι χρονοβόρες και σχεδόν πάντα τα σχέδια έρχονται να νομιμοποιήσουν τετελεσμένα γεγονότα (Ένταξη αυθαιρέτων). Έτσι οι πόλεις και οι οικισμοί προσαρμόζονται σε ένα είδη δομημένο περιβάλλον όπου το μόνο κριτήριο που ακολουθήθηκε είναι αυτό της κερδοφορίας. Το ζήτημα είναι πολύ σοβαρό αλλά δεν σχετίζεται με την παρούσα θεματολογία.

Ωστόσο επισημαίνεται ότι οι πόλεις δεν σχεδιάζονται σωστά, αλλά ευκαιριακά και αυτό έχει συνέπειες και ως προς τον αστικό σχεδιασμό που σχετίζεται άμεσα με την προσπελασιμότητα.

Η επιλογή ενός κατάλληλου οικιστικού χώρου θα πρέπει να λαμβάνει πάντα υπόψη της και την αναγκαιότητα υλοποίησης υποδομών για εμποδιζόμενα άτομα και να λάβει υπόψη της την ανάγκη δημιουργίας χώρων κυκλοφορίας και στάθμευσης για τα άτομα αυτά. Απαραίτητη όμως είναι και η περιφρούρηση των υποδομών αυτών, με θεσμική θωράκιση αλλά και ακτιβισμό.

Τα πράγματα μπορεί να φαίνονται ουτοπικά, απραγματοποίητα ή μακρινά και όλοι εμείς να φαντάζουμε γραφικοί τύποι. Ωστόσο ένα ταξίδι σε βορειοευρωπαική χώρα θα μας πείσει για το αντίθετο και πιστέψτε με…. και εκεί δεν ζούνε εξωγήινοι»