«Ο Ορφεας ξαναρχεται στην Θρακη»

Στο κατάμεστο από κοινό αμφιθέατρο της Πανεπιστημιούπολης του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης πραγματοποιήθηκε το Συμπόσιο με τίτλο «Ορφέας και Κοσμογονία» που διοργάνωσε η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ροδόπης-Έβρου, την Κυριακή 27 Σεπτεμβρίου, στις 6 το απόγευμα.

Παρόντες στην εκδήλωση ήταν οι υποψήφιοι βουλευτές ΠΑΣΟΚ Γιώργος Πεταλωτής και Χρύσα Μανωλιά, ο εκπρόσωπος του νομάρχη Ροδόπης, αντινομάρχης Κώστας Κατσιμίγας, ο δήμαρχος Κομοτηνής Δημήτριος Κοτσάκης, ο δήμαρχος Αιγείρου Βαγγέλης Λίτσος, ο αντιπρύτανης του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Σάββας Τοκμακίδης, μέλη του Συλλόγου Ερασιτεχνικής Αστρονομίας από την Αλεξανδρούπολη, ομογενείς από τη Βουλγαρία, και συγκεκριμένα την Μπάλια τους οποίους φιλοξενεί η Υπερνομαρχία, εκπρόσωποι συλλόγων αλλά και πλήθος πολιτών που με πολύ προσοχή άκουσαν τους εισηγητές να αναλύουν τη σχέση Ορφέα και Κοσμογονίας.

Τέσσερις σημαντικές εισηγήσεις αναπτύχθηκαν κατά τη διάρκεια του Συμποσίου για τον Ορφέα. Συγκεκριμένα «Η γένεση του σύμπαντος» από τον Γιώργο Γραμματικάκη, ομότιμο Καθηγητή Πανεπιστημίου Κρήτης, «Ορφική Κοσμογονία: αστρονομία και μυστηριακή λατρεία» από τη Μάρω Παπαθανασίου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια του Τμήματος Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Αθηνών. «Το ηλιοκεντρικό σύστημα από τους Ορφικούς έως την καθιέρωσή του» από τον Στράτο Θεοδοσίου, Αναπληρωτή Καθηγητή του Τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών και «Από τον Ορφέα στον Μηχανισμό των Αντικυθήρων» από τον Ξενοφώντα Μουσά, Αναπληρωτή καθηγητή Φυσικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Συντονιστής του συμποσίου ο Ιωάννης Σειραδάκης, καθηγητής αστρονομίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.

Να σημειωθεί ότι η εκδήλωση άνοιξε και φέτος με τέσσερις μουσικούς που με παραδοσιακά όργανα καλωσόρισαν τους επισκέπτες με το τραγούδι «Φίλοι μʼ καλωσορίσατε» ενώ ακολούθησε ένα θρακιώτικο τραγούδι για τον Ορφέα.

Γιώργος Μηνόπουλος:

«Διαχρονική η συμβολή

του Ορφέα στις τέχνες

και τα γράμματα»

Στον χαιρετισμό του ο κ.Μηνόπουλος αναφέρθηκε στην προσπάθεια της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ροδόπης –Έβρου για την ανάδειξη του Ορφέα, τον οποίο χαρακτήρισε «μια αλήθεια, μια οντότητα, κάτι το υπαρκτό. Οντότητα μεταφυσική, καλλιτεχνική και επιστημονική. Οντότητα μεταφυσική δηλαδή φιλοσοφική, ή καλύτερα θεωρητική, γιατί είναι ο πρώτος που αναφέρεται σε ένα και μοναδικό θεό, δημιουργό του σύμπαντος κόσμου. Είναι αυτός που πρώτος επισκέφθηκε τον Άδη και επέστρεψε από εκεί ζωντανός. Είναι οντότητα επιστημονική, αφού με εφόδιο την παρατήρηση και τη μελέτη, μίλησε για την κοσμογονία με γνώσεις που ακόμη και σήμερα εντυπωσιάζουν και κατέγραψε αστρικές διατάξεις. Η αναγνώρισή του για τη συμβολή του στις τέχνες και τη μουσική είναι διαχρονική»τόνισε αναφέροντας ότι η γλώσσα και η γραφή του ήταν ελληνική «μοναδικό στοιχείο αποκλειστικότητας που δεν επιδέχεται αμφισβήτηση της ελληνικότητας του ίδιου του Ορφέα».

Το συμπόσιο είχε τίτλο «Ορφέας και Κοσμογονία» εφόσον γιορτάζουμε το παγκόσμιο έτος της Κοσμογονίας με αφορμή τα 600 χρόνια από τη γέννηση του Γαλιλαίου, του σύγχρονου αστρονόμου που επανέφερε στο προσκήνιο την ιδέα του κοσμογονικού συστήματος, μια ιδέα της οποίας η πρώτη επισήμανση ανάγεται στον Ορφέα.

Κώστας Κατσιμίγας:

«Αξεπέραση

η Ορφική φιλοσοφία»

«Ο Ορφέας είναι ένα μυθικό πρόσωπο που ο θρύλος το θέλει να έχει γεννηθεί στη Θράκη τη μεγάλη Γη που κατά τον Ηρόδοτο ήταν το μεγαλύτερο έθνος μετά από αυτό των Ινδών. Υπάρχει μια γενική παραδοχή, ότι ο χρονικός Μίτος από τον οποίο ξεκινάει να ανοίγεται το κουβάρι της Ελληνικής Φιλοσοφίας είναι τα Ομηρικά Έπη. Ακολουθεί η κλασική «Θεογονία» του Ησίοδου, έργο σταθμός για τις κοσμογονικές και φιλοσοφικές αντιλήψεις της Ελληνικής Σκέψης.

Όμως στην πράξη, το κουβάρι που ξεκινάει και ξετυλίγει την Ελληνική Αρχαϊκή Φιλοσοφία, που ακόμη μακρύτερα πίσω στον Ιστορικό χρόνο, στα όρια της Ιστοριο – Μυθολογίας. Είναι η πρώιμη φιλοσοφία.

Ιδρυτής και πρώτος μελετητής αυτής της φιλοσοφίας είναι η μεγάλη μορφή του Ορφέα. Θεμελιωτής της πλέον διαδεδομένης μυστικιστικής θρησκείας και Σκέψης της Αρχαιότητας και του κινήματος του Ορφισμού που ανέπτυξε τις κοσμολογικές και αστρονομικές θεωρίες της πρώιμης αυτής εποχής. Ο Ορφισμός τόνιζε ιδιαίτερα τη θεία φύση του ανθρώπου και κατά συνέπεια την αθανασία και την επιβίωση του πέραν του τάφου.

Αποδίδοντας την Ορφική Κοσμογονία, θα λέγαμε πως απαρχή της είναι ο χρόνος, που από χάος και αιθέρα δημιουργεί το Αργυρό Κοσμικό Αυγό, μόρφωμα δημιουργίας, κάτι σαν το bing bang του Σύμπαντος. Είναι αυτό που με το σπάσιμό του δίνει τον Ουρανό και τη Γη.

Η Ορφική Φιλοσοφία είναι πολύ σπουδαιότερη από κάποια παραμυθάκια της Ελληνικής Μυθολογίας. Είναι μια αξεπέραστη φιλοσοφία, που ακόμη και στις μέρες μας είναι ζωντανή και θεμελιώδης για τις επιστημονικές έρευνες της δημιουργίας του κόσμου και όχι μόνο.

Ο Ορφέας, Θρακιώτης Έλληνας πρόσωπο κάτι μεταξύ μύθου και ιστορίας, αποδεικνύεται πρόσωπο υπαρκτό και ιστορικό, και η Ορφική Φιλοσοφία αναδεικνύει την οικουμενικότητα και διαχρονικότητα τα ης Ελληνικής Σκέψης» τόνισε κατά τον χαιρετισμό του ο εκπρόσωπος του νομάρχη, αντινομάρχης Κώστας Κατσιμίγας..

Δημήτρης Κοτσάκης:

«Η μελέτη του Ορφέα

να συνεχισθεί

και στο μέλλον»

Χαιρετίζοντας ο δήμαρχος Κομοτηνής κ. Κοτσάκης τόνισε την ανάγκη αυτό που ξεκίνησε η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ροδόπης – Έβρου για τη μελέτη του Ορφέα και του Ορφισμού να συνεχισθεί και στο μέλλον «γιατί χρειάζεται εμβάθυνση. Αυτό που θα ήθελα να πω ότι αυτή την εποχή που γίνεται αναζήτηση ταυτοτήτων είναι πολύ σπουδαίο εμείς εδώ να αναδείξουμε και να συνεχίσουμε να αναδεικνύουμε τέτοιες προσωπικότητες που θα μπορούσαν να σηματοδοτήσουν πολλά για το μέλλον». Ο κ. Κοτσάκης δίνοντας τα συγχαρητήρια στον κ. Πρόεδρο τόνισε την ανάγκη «σύσσωμη η Θράκη όχι μόνο να αγκαλιάσει αλλά και να συνεχίσει να αναδεικνύει αυτό που εσείς ξεκινήσατε».

«Ο Ορφέας επισκέπτεται το πανεπιστήμιό μας» ανέφερε στο χαιρετισμό του ο αντιπρύτανης του Δημοκρίτειου κ. Σάββας Τοκμακίδης συμφωνώντας με το δήμαρχο Κομοτηνής για την ανάγκη συνέχισης της μελέτης του έργου του Ορφέα και του Ορφισμού.

Γιώργος Γραμματικάκης

«Οι απόψεις του Ορφέα βάση και σήμερα

της αστρονομίας»

Απλά και κατανοητά ο κ. Γραμματικάκης ανέλυσε τις αρχές της επιστήμης για τη γέννηση και την εξέλιξη του σύμπαντος. Ξεκινώντας με δύο αποσπάσματα από τους Ορφικούς ύμνους που ο ένας αναφέρεται στον Ουρανό και ο άλλος στα άστρα, επικεντρώνοντας σε συγκεκριμένες λέξεις που καταδεικνύουν τις απόψεις του Ορφέα για το σύμπαν και οι οποίες ακόμη και σήμερα αποτελούν τις βάσεις της αστρονομίας, ο κ. Γραμματικάκης ανέλυσε τι πιστεύει η σημερινή επιστήμη για τη γένεση του σύμπαντος και την εξέλιξή του ξεκινώντας από τις αρχαίες αυτές ρίζες. Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε στους συμμετέχοντες η παρουσίαση του «ήχου του σύμπαντος» για πρώτη φορά σε επιστημονική εκδήλωση.

Μάρω Παπαθανασίου:

«Ο Φάνης πρωταρχική

πηγή φωτός»

Η κ. Μάρω Παπαθανασίου, αναπληρώτρια καθηγήτρια στο Τμήμα Μαθηματικών του Πανεπιστημίου Αιγαίου αναφέρθηκε στους κοσμογονικούς μύθους των αρχαίων λαών και ιδιαίτερα τους κοσμογονικούς ορφικούς ύμνους που αντικατοπτρίζουν τις ιδέες τους σχετικά με τον φυσικό κόσμο, τη δημιουργία, τη δομή και τη λειτουργία του. Αναφέρθηκε στον Φάνη που κατά τον Ορφέα είναι η πρωταρχική πηγή φωτός, ο πρωτογεννημένος ήλιος ο οποίος με τις ακτίνες του στέλνει το φως προς όλες τις κατευθύνσεις μέσα στον κόσμο, αλλά και στον κοσμοκράτορα ήλιο και στη χρονολογία των Ορφικών.

Από το βιβλίο των πρακτικών του Συμποσίου και την εισήγηση της κ. Παπαθανασίου διαβάζουμε: «Ο Ηλιος θεωρείτο από τους Ορφικούς ως τροφός των εποχών (ωροτρόφος) και εκείνος που προκαλεί τον συγκερασμό τους (κράσιν έχων ωρών), αφού το άρμα του είναι εκείνο των τεσσάρων εποχών του έτους (τετράορον άρμα). Γιʼ αυτό λέγεται ότι ο Ηλιος βαίνει χορεύοντας επάνω σε τέσσερα πόδια (τετραβάμοσι ποσί χορεύων), αποκαλείται και αυτός χρυσολύρης, όπως ο Απόλλων, και «έλκει τον εναρμόνιο δρόμο του κόσμου».15 Η σχέση του Ηλίου με τις γήινες εποχές συνεπάγεται, ότι στη λέξη κόσμος υπονοείται οπωσδήποτε η Γη. Επειδή δε η λέξη δρόμος σημαίνει και την τροχιά ουρανίου σώματος, φαίνεται ότι κατά τους Ορφικούς ο Ηλιος έλκει την τροχιά της Γης! Αν η λέξη κόσμος συμπεριλάμβανε τότε και τους άλλους ορατούς με γυμνό μάτι πλανήτες, όπως συνέβαινε αργότερα, δεν είναι γνωστό. Αν όμως ίσχυε τούτο, τότε οι Ορφικοί θεωρούσαν ότι ο Ηλιος ήλκυε τις τροχιές των πλανητών, περιλαμβανομένης της Γης, δηλαδή διατύπωναν ποιητικώς την ηλιοκεντρική ιδέα. Ο τρόπος, με τον οποίο ο χρυσολύρης Απόλλων-Ηλιος συγκιρνά (αναμιγνύει) τις εποχές χρησιμοποιώντας την κιθάρα του με τις τρεις χορδές (υπάτη, μέση και νεάτη), περιγράφεται στον Ορφικό ύμνο του Απόλλωνος, και περιέχει την πρώτη συνθήκη για τη χρονολόγηση της λατρείας και των ιδεών των Ορφικών: Ο Απόλλων έμιξε με τη λύρα του ίσες ποσότητες χειμώνος και θέρους (μίξας χειμώνος θερεός τε ίσον αμφοτέροισιν). Κατά τους υπολογισμούς του Κ. Χασάπη, η ακριβής ισότητα των εποχών χειμώνος και θέρους ίσχυε το 1366 π.Χ. και το 11.835 π.Χ».

Στράτος Θεοδοσίου

«Τα 87 διασωθέντα

εξάμετρα ποιήματα

του Ορφέα»

Ο αναπληρωτής καθηγητής του Τομέα Αστροφυσικής – Αστρονομίας και Μηχανικής κ. Στράτος Θεοδοσίου αναφέρθηκε στους ορφικούς ύμνους, στα 87 εξάμετρα ποιήματα που διασώθηκαν με τον τίτλο «Ορφέος ύμνοι προς Μουσαίον» που περιέχουν μεγάλο πλήθος αστρονομικών πληροφοριών, αλλά και ιδέες για τη δημιουργία και για το υπέρτατο ον, αλλά και στην Πυθαγόρεια Σχολή που θεμελίωσε τη μαθηματική φιλοσοφία και την φυσική συσχετίζοντας την τάξη και την αρμονία των ήχων με την τάξη και την αρμονία του Σύμπαντος.

Απόσπασμα από την εισήγηση του κ. Θεοδοσίου από το βιβλίο των πρακτικών του Συμποσίου φιλοξενούμε ακολούθως: «Στην Αρχαία Ελλάδα, η πανάρχαια διδασκαλία του μύστη Ορφέα απετέλεσε την πρωταρχική μυστηριακή ελληνική θρησκεία με ποιήματα και ύμνους απαράμιλλης ομορφιάς. Oι Ορφικοί Ύμνοι, δηλαδή τα 87 εξάμετρα ποιήματα ή συνολικά οι 1200 στίχοι που διασώθηκαν με τον τίτλο ΟΡΦΕΟΣ ΥΜΝΟΙ ΠΡΟΣ ΜΟΥΣΑΙΟΝ, περιέχουν αφενός μεν ένα μεγάλο πλήθος αστρονομικών πληροφοριών, αφετέρου δε καταπληκτικές ιδέες για τη δημιουργία και για το υπέρτατο ον (μονοθεϊσμός), εφόσον η δημιουργία του Σύμπαντος οφείλεται σε μία μόνη υπέρτατη δύναμη, όπως ψάλλουν. Επίσης οι έννοιες του Χάους και του κοσμικού αυγού οδήγησαν στη δημιουργία του Φάνητος, του φωτεινού, του υπαρκτού:

Λαμπρόν άγων φάος αγνόν, αφʼ ου σε Φάνητα κικλήσκω (Έφερες λαμπρόν φως αγνόν, και από αυτό σε ονομάζω Φάνητα) [Ορφικός ύμνος (6): Πρωτόγονου θυμίαμα, σμύρνα, στίχ. 15].

Ομοίως στον ίδιο Ορφικό Ύμνο, ο Ορφισμός ψάλλει για το Χάος που πλανάται στον αιθέρα και συμπυκνώνεται στο κοσμικό αυγό:

Πρωτόγονον καλέω διφή, μέγαν, αιθερόπλαγκτον, ωογενή (Τον πρωτόγονο προσκαλώ, τον δίμορφον τον μέγαν που πλανάται εις τον αιθέρα, που γεννήθηκε από το αυγό) [Ορφικός ύμνος (6): Πρωτόγονου θυμίαμα, σμύρνα, στίχ. 1].

Σημειώνουμε βεβαίως ότι στους Ορφικούς Ύμνους, το Χάος αντιπροσωπεύει το Διάστημα, η Γαία την Τροφό-Μητέρα Γη και όχι τον πλανήτη, και ο Έρως τη δημιουργική δύναμη»!

Ξενοφών Μουσάς:

«Ο μηχανισμός

των Αντικυθήρων»

Τέλος, ο αναπληρωτής καθηγητής Φυσικής Διαστήματος, Διευθυντής Εργαστηρίου Αστροφυσικής κ. Ξενοφών Μουσάς αναφέρθηκε στην ανάπτυξη των επιστημών και στη συμβολή των αρχαίων φιλοσόφων και επιστημόνων στην κατανόηση του Σύμπαντος με ιδιαίτερη αναφορά στον μηχανισμό των Αντικυθήρων.

Το απόσπασμα που ακολουθεί και αφορά στον μηχανισμό των Αντικυθήρων προέρχεται από την εισήγηση του κ. Μουσά όπως αυτή δημοσιεύεται στο βιβλίο των πρακτκών: «O Μηχανισμός των Αντικυθήρων είναι το αρχαιότερο γνωστό επιστημονικό όργανο (150 με 100 π.Χ.), o αρχαιότερος υπολογιστής, το αρχαιότερο Μηχανικό Σύμπαν. Με μπρούτζινα γρανάζια εκτελούνται μαθηματικές πράξεις και κινoύνται δείκτες που δίνουν τη θέση Ηλίου και Σελήνης στην εκλειπτική (ζωδιακό κύκλο), τη φάση της Σελήνης στη διάρκεια του μήνα, και με τη βοήθεια των οποίων προβλέπονται οι εκλείψεις Σελήνης και Ηλίου που φαίνονται σε κλίμακα ελικοειδή διάρκειας 18 ετών (Σάρος) και 54 ετών (Εξελιγμός). Άλλος δείκτης σε ελικοειδή κλίμακα τηρεί ακριβή ημερολόγια που βασίζονται στην περίοδο του Μέτωνα (19 ετών, στην οποία βασίζεται το Ορθόδοξο Πάσχα), και την περίοδο του Καλλίππου (τετραπλάσια της περιόδου του Μέτωνα, δηλαδή 76 ετών και πολύ ακριβέστερη). Με άλλο δείκτη σε βοηθητική κλίμακα προσδιορίζονται οι Ολυμπιακοί και άλλοι αγώνες, τα Νάα, Ίσθμια, Πύθια, Νέμεα.

Ο Μηχανισμός είναι ένα θαύμα της αστρονομίας, και της μηχανικής. Είναι μετεξέλιξη του Πλανηταρίου του Αρχιμήδη και πρόγονος των υπολογιστών. Είναι άλλωστε ένας εξειδικευμένος αστρονομικός υπολογιστής που δίνει όλα όσα ένας αστρονόμος εκείνης της εποχής θα μπορούσε να είχε ονειρευτεί.

Ο Μηχανισμός είχε πολλές λειτουργίες, χρησίμευε σε πολλά και είχε πλήθος εφαρμογών. Ο Μηχανισμός είναι ο αρχαιότερος αναλογικός υπολογιστής. Είναι το μόνο αρχαίο όργανο με πολλές κλίμακες και δείκτες.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.