Τα μυστικα μιας πολυκατοικιας

Ο Ζαν Φρανσουά Νταβέν, παρά το νεαρόν της ηλικίας του (γεννημένος το 1979, στις Βρυξέλλες), στον «Σολίστα» πετυχαίνει τον συγκερασμό ενός αριθμού αφηγηματικών τεχνικών, προχωρώντας σε δάνεια από την κινηματογραφική τέχνη, παρουσιάζοντας μέσα από την ταχύτατη εναλλαγή εικόνων, ιδεών, σκέψεων ένα ανθρώπινο παλίμψηστο εν κινήσει και σε μια συνεχή διαδικασία μεταμόρφωσης. Η πένα του Νταβέν ενίοτε λειτουργεί και ως κάμερα που φωτίζει επιμέρους σκοτεινές πτυχές των προσώπων, περνώντας απροειδοποίητα από τον έναν χαρακτήρα στον άλλο, ακόμα και μέσα στο πλαίσιο της ίδιας παραγράφου, καταδεικνύοντας όχι μόνο τη ρευστότητα της ανθρώπινης κατάστασης, αλλά και την εντυπωσιακή συγγένεια ανάμεσα σε ομοιοπαθείς αγνώστους. Και πράγματι οι χαρακτήρες του Νταβέν εμφανίζουν μια κοινή παθολογία, καθώς, εκτός των άλλων, είναι κάτοικοι της ίδιας πόλης, η οποία δεν λειτουργεί απλώς ως το φόντο των ιστοριών αλλά επηρεάζει καθοριστικά την ιδιοσυγκρασία και την καθημερινότητα των κατοίκων. Η Πορτοσέρα είναι μια φανταστική, παραλιακή, μεσογειακή πόλη, η οποία διαθέτει ιστορικότητα, μνημεία, παράδοση, ενώ μετά την εισροή των οικονομικών μεταναστών εμφανίζει μια εντυπωσιακή μεταβολή στον χαρακτήρα της. Στην πόλη αυτή -όπως και στις περισσότερες ευρωπαϊκές πόλεις- οι άνθρωποι υφίστανται τις συνέπειες του ύστερου καπιταλισμού, οι σχέσεις δοκιμάζονται, ο χρόνος που διαθέτουν για τα πράγματα που αγαπούν είναι ελάχιστος και το περιθώριο για ανιδιοτέλεια και βαθύτερους συναισθηματικούς δεσμούς είναι ασφυκτικά περιορισμένο.

Η «κάμερα» του αφηγητή περνάει από το μεγαλύτερο πλάνο της πόλης σε ένα μικρότερο, όπου και εστιάζει σε μια ομάδα ανθρώπων που κατοικεί σε μια παλιά κεντρική πολυκατοικία, καταγράφοντας, εν αγνοία των ενοίκων, τις κινήσεις τους από το απέναντι παράθυρο, εισβάλλοντας στον κόσμο τους και ερμηνεύοντας τις φαινομενικά τυχαίες κινήσεις και συναντήσεις τους. Ο Νταβέν επινοεί γι’ αυτούς ένα παρελθόν αλλά κι ένα πιθανό μέλλον, ενώ κάθε χειρονομία τους συμπληρώνεται ή προεκτείνεται από τη χειρονομία κάποιου γείτονά τους σε ένα παραπλήσιο διαμέρισμα. Ο αφηγητής καταργώντας τους τοίχους, έχοντας μια πανοραμική εικόνα, συνθέτει μια τοιχογραφία, ενδεικτική του σύγχρονου κόσμου.

Μυστική ενδοεπικοινωνία

Στην πολυκατοικία διαμένουν εργένηδες, γηραιά και νεότερα ζευγάρια, μια ανάπηρη ηλικιωμένη με τον γιο της, μια οικονομική μετανάστρια, ένας κλειδαράς, ένας νεαρός μαθητής με τους γονείς του, μια περαστική καταξιωμένη υψίφωνος κι ένας άνεργος τραγουδιστής της όπερας, αλλά και πλήθος άλλων, οι οποίοι αγνοούν τις συνέπειες των πράξεών τους αλλά και τις ιδιαιτερότητες του χώρου όπου διαμένουν, ένα οίκημα το οποίο είχε, από κατασκευής, τη δυνατότητα ενδοεπικοινωνίας ανάμεσα στα διαμερίσματα. Ο στοχαστικός παρατηρητής τής απέναντι πολυκατοικίας θα διακρίνει, από απόσταση, αυτούς τους συσχετισμούς και θα συμβάλει στην αποκατάσταση της σύνδεσης τόσο σε συμβολικό όσο και σε πρακτικό επίπεδο.

Οι ένοικοι παρουσιάζονται σε κάποια χαρακτηριστική κίνηση: η Ζορζέτ καθαρίζει τα δωμάτια μιας μικρής πανσιόν η οποία στεγάζεται σ’ έναν από τους ορόφους, η Φλοράνς ετοιμάζεται να πάει για ύπνο, ενώ την ίδια στιγμή χτυπάει το ξυπνητήρι της μετανάστριας Νίντα• κάποιος ανάβει τσιγάρο στο ένα δωμάτιο και στο διπλανό κάποιος άλλος το σβήνει, άλλος πεθαίνει από ανία και στρες κι άλλος από έλλειψη χρόνου. Ολοι αυτοί οι ανθρώπινοι τύποι αποτελούν μια μικρογραφία του πολυπολιτισμικού πληθυσμού της πόλης, πάσχουν από τις σύγχρονες παθήσεις που εκδηλώνονται στα αστικά κέντρα και περιγράφονται ως όμηροι της απαιτητικής καθημερινότητας. Εισβάλλοντας απροειδοποίητα στον εσωτερικό τους κόσμο, γινόμαστε παρατηρητές και συνένοχοι των πλέον ενδόμυχων συναισθημάτων τους, συμπάσχουμε με τους φόβους, τις ανεκπλήρωτες φιλοδοξίες, τις ματαιώσεις τους, και όλα όσα τολμά κανείς να αποκαλύψει μόνο στον εαυτό του.

Ο αφηγητής -το άγρυπνο μάτι της πολυκατοικίας παρεμβαίνει με σύντομα πρωτοπρόσωπα παρενθετικά κείμενα, λειτουργώντας αρχικά ως πρόχειρος σχολιαστής χαρακτήρων, θα πάρει, συν τω χρόνω, άθελά του, τον ρόλο του ρυθμιστή της μοίρας των ενοίκων αλλά και του κτηρίου. Υστερα από μια σειρά συμπτώσεων ο παρατηρητής, ο οποίος εργάζεται στο Υφυπουργείο Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ανακαλύπτει πως η απέναντι πολυκατοικία έχει κάποιες οικοδομικές ιδιαιτερότητες που την καθιστούν διατηρητέο ιστορικό μνημείο.

Παρέμβαση

από απόσταση

Η πολυκατοικία στο αφήγημα του Νταβέν είναι μια μεταφορά για τον σύγχρονο κόσμο, μια κιβωτός η οποία κουβαλάει και διασώζει την ιστορία και τις ιστορίες της πόλης, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί και καινούριες, καθώς εντός των τειχών καταφεύγουν πλήθος ετερογενών, εκκεντρικών χαρακτήρων και ανθρώπινων εκδοχών που απειλούνται από εξαφάνιση. Ο αόρατος γείτονας, ο οποίος συντελεί στην αναβάθμιση του κτηρίου, είναι αυτός που θα παρέμβει και στην πορεία της ζωής των δεκάδων ενοίκων. Κάποιοι λόγω της αύξησης του κόστους του ενοικίου αναγκάζονται να εκτοπιστούν, όσοι πρόλαβαν να αγοράσουν ένα διαμέρισμα βρίσκονται σε πλεονεκτική θέση απέναντι σε όσους δεν θα κάνουν ποτέ αυτό το όνειρο πραγματικότητα. Η παρέμβασή του θα αποβεί καταλυτική. Ο ίδιος δεν συνειδητοποιεί τις ανατροπές που προκαλεί: «Νόμιζε πως έπαιζε μια σονάτα, ενώ κατά βάθος ήταν σολίστας σε κονσέρτο».

Μέσα από την αποσπασματική και σε στιγμές ασθματική αφήγηση, συλλέγοντας και προβάλλοντας φέτες ζωής διαφορετικών επιφανειακά ανθρώπων, ο Νταβέν καταδεικνύει επαναληπτικά την ομοιότητα των ανθρώπινων αιτημάτων και αναγκών. Παρά τη φυλετική, κοινωνική, οικονομική και ηλικιακή διαφορά τους, όλοι πάσχουν από έλλειψη επικοινωνίας, ασφάλειας και αναγνώρισης, όλοι αναζητούν συντροφικότητα και επαφή, και αποστρέφονται τη μοναξιά.

Η συνύπαρξη δεκάδων διαφορετικών χαρακτήρων, με το πλήθος των απρόβλεπτων αντιδράσεων δημιουργούν καινούριους συσχετισμούς, έρχονται σε επαφή διάφοροι κόσμοι με ετερογενείς πολιτισμικές καταβολές και προωθούνται νέες μορφές σχέσεων. Αυτό που μοιάζει να αντέχει στον χρόνο, πέρα από τα κτήρια και τα έργα της τέχνης, είναι η ανθρώπινη ανάγκη για επαφή: η φιλία, η κατανόηση, ο έρωτας και η αγάπη για την ομορφιά είναι οι ποιότητες που στο δυνατό αυτό αφήγημα κρίνονται και προωθούνται ως «διατηρητέες».

Αργυρώ Μαντόγλου, «Βιβλιοθήκη»,

«Ελευθεροτυπία», 05/12/2008

Υ.Γ.: Για ένα Σαββατοκύριακο με περισυλλογή και ιστορίες ανθρώπων… Για να πιστέψουμε από την αρχή ότι ό,τι είναι σίγουρα διατηρητέο είναι κάποιες απλές κι «ανέξοδες» αξίες…Φιλία, κατανόηση, έρωτας, αγάπη, ομορφιά σ’ έναν κόσμο που παραμένει κι ήταν πάντοτε πολυφυλετικός και πολύχρωμος… Ιδιαίτερα ενταύθα…

Σε μια από τις δανεικές πολυκατοικίες στο τετράγωνο του κόσμου, εξάλλου όλοι ζούμε…Και σήμερα…

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.