«Μοναστηρια του Στρυμονα και της Ροδοπης»

Αξιόλογος προσκυνηματικός οδηγός «Τα μοναστήρια του Στρυμόνα και της Ροδόπης» παρουσιάστηκε προχθές το βράδυ στην αίθουσα ομιλιών του νέου κτιρίου του Λαογραφικού Μουσείου, σε διοργάνωση του Μορφωτικού Ομίλου Κομοτηνής. Πρόκειται για την έκδοση της Αγιορείτικης Βιβλιοθήκης, που παρουσιάζει περισσότερα από 200 ιδρύματα. Ο χρήσιμος αυτός οδηγός θα παρουσιαστεί επίσης στη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών στις 6 Νοεμβρίου, στο Πανεπιστήμιο Άγιο Κλήμης Αχρίδος της Σόφιας στις 7 Νοεμβρίου και τέλος, στο Ιστορικό Μουσείο του Σμόλιαν στις 8 Νοεμβρίου.

Στην περιοχή του Στρυμόνα και της Ροδόπης, από τα πρώιμα βυζαντινά χρόνια ως τις μέρες μας, ο μοναχισμός σημειώνει συνεχή παρουσία. Στο χώρο αυτόν, ο οποίος απλώνεται στη Βόρεια Ελλάδα και τη Νότια Βουλγαρία, η έρευνα εντόπισε περισσότερα από διακόσια μοναστήρια, μονίδρια και μετόχια που άκμασαν κατά καιρούς. Κάποιων απέμεινε μονάχα η μνεία σε παλαιά έγγραφα. Άλλων η ύπαρξη επιβεβαιώνεται από αρχαιολογικά ευρήματα, παλαιά ή πρόσφατα. Μερικά μοναστήρια ατόνησαν στο παρελθόν, αλλά αναδημιουργήθηκαν και δραστηριοποιούνται σε έργα κοινωνικής προσφοράς. Υπάρχουν, όμως, και μοναστήρια με πολυετή βίο που διατηρήθηκαν ανέπαφα μέσα στο χρόνο και συνεχίζουν να λειτουργούν ως σήμερα. «Ο οδηγός «Τα μοναστήρια του Στρυμόνα και της Ροδόπης» καταγράφει 205 μοναστικά ιδρύματα-μετόχια ή τόπους, στους οποίους εικάζεται ότι στο παρελθόν υπήρξε μοναστική δραστηριότητα σε μια περίοδο, η οποία καλύπτει περίπου 10 αιώνες, από τον 11ο αι. μέχρι την εποχή μας. Πολλά από τα μοναστήρια αυτά ήταν συγκεκριμένα μοναστικά ιδρύματα, ήταν μετόχια του Αγίου όρους ή δέχτηκαν ευρύτερα επιδράσεις -πνευματικές, αρχιτεκτονικές, καλλιτεχνικές- από το Άγιο όρος», ανέφερε ο ομιλητής Δρ. Οικονομικής Ιστορίας Ευάγγελος Χεκίμογλου.

Ο προσκυνηματικός οδηγός «Τα μοναστήρια του Στρυμόνα και της Ροδόπης» διαιρείται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος «Ανεβαίνοντας τον Στρυμόνα» περιλαμβάνει τις μονές που απαντούν στο ταξίδι από τις εκβολές του Στρυμόνα μέχρι το όρος Vitosha, κοντά στη Σόφια, με μικρές παρακάμψεις από την κύρια διαδρομή. Το δεύτερο μέρος «Διασχίζοντας τη Θράκη» περιλαμβάνει τις μονές που απαντούν στο ταξίδι από τον Νέστο ανατολικά προς τον Έβρο, στη συνέχεια βόρεια προς το Διδυμότειχο και από εκεί δυτικά, προς την ενδοχώρα της Ροδόπης, φτάνοντας μέχρι τη Φιλιππούπολη. «Το βιβλίο αυτό έχει δύο μέρη. Συγκεκριμένα, καλύπτει μια μερική διαδρομή κατά μήκος του Στρυμόνα από τις εκβολές του μέχρι τα περίχωρα της Σόφιας, καθώς επίσης και μια δεύτερη διαδρομή κατά μήκος της Ροδόπης».

Τέσσερα μεγάλα μοναστήρια ξεχώριζαν ανάμεσα στα ιδρύματα του Στρυμόνα και της Ροδόπης. Στη Βόρεια Ελλάδα, η Εικοσιφοίνισσα, στο Παγγαίο όρος (10ος αι.) και ο Τίμιος Πρόδρομος, έξω από τις Σέρρες (13ος αι.), ήταν και παραμένουν σημαντικότατα προσκυνηματικά κέντρα, ζωντανοί πνευματικοί, ιστορικοί και πολιτισμικοί θησαυροί που προσελκύουν επισκέπτες απ’ όλο τον κόσμο. Εφάμιλλα είναι τα δύο μεγάλα μοναστικά ιδρύματα της Νότιας Βουλγαρίας, η μόνη Rila (10ος αι.), κοντά στον άνω ρου του Στρυμόνα, και το Bachkovo (11ος αι.), στις υπώρειες της Ροδόπης. Ο κ. Χεκίμογλου τόνισε χαρακτηριστικά ότι τα μοναστήρια συγκεντρώνονται γύρω από τα αστικά κέντρα, ενώ πολλές φορές μπορεί να συναντήσει κανείς συγκεντρωμένα μοναστήρια, χωρίς να υπάρχουν ενδιάμεσα αστικά κέντρα, «ούτε τώρα, ούτε στο παρελθόν».

Στη δημιουργία και την πολύχρονη εξέλιξη του μοναστηριακού δικτύου του Στρυμόνα και της Ροδόπης συντέλεσαν οι στενές σχέσεις με τον αγιορείτικο μοναχισμό. Επειδή οι μονές του Αγίου Όρους αποτελούν την ευρύτερα αποδεκτή έκφραση του μοναχικού ιδεώδους αλλά και το μακροβιότερο και πιο ανθεκτικό πρότυπό του, επέδρασαν άμεσα ή έμμεσα στην ανάπτυξη και την επιβίωση πολλών από τα μοναστικά ιδρύματα του Στρυμόνα και της Ροδόπης. Η έρευνα ανέδειξε πλήθος στοιχείων που μαρτυρούν τις σχέσεις ανάμεσα στις αθωνικές μονές και τα μοναστήρια, τα μονίδρια και τα μετόχια της εν λόγω περιοχής. Πλήθος γενικών και ειδικών μελετών έχουν εκπονηθεί για το μοναχισμό του Στρυμόνα και της Ροδόπης.

Επίσης, ο κ. Χεκίμογλου χαρακτήρισε «σημαντικό» το έργο των συγγραφέων του εν λόγω οδηγού, καθώς «κατάφεραν να κωδικοποιήσουν σε μικρά κείμενα τις βασικότερες πληροφορίες που δίνει η τρέχουσα αρχαιολογική και ιστορική έρευνα ούτως ώστε ο αναγνώστης να έχει μια ευσύνοπτη και γρήγορη αντίληψη για κάθε ένα από τα μοναστήρια, είτε υπάρχει σήμερα είτε έχει χαθεί πια. Βέβαια, το βιβλίο αυτό είναι εμπλουτισμένο σε οπτικό υλικό, που επιτρέπει στον αναγνώστη να αντιληφθεί καλύτερα και τις καλλιτεχνικές, και τις αρχιτεκτονικές επιδράσεις του Αθωνικού μοναχισμού στο μοναχισμό της Ροδόπης, της Θράκης και γενικότερα του χώρου που είναι σήμερα η Ανατολική Βόρεια Ελλάδα και η Νότια Βουλγαρία».

Να σημειωθεί ότι το θέμα της παρουσίασης προσέγγισαν οι ομιλητές: Κωστής Αντωνιάδης, καθηγητής Φωτογραφίας, Νίκος Ζήκος, αρχαιολόγος, Κώστας Τσουρής, καθηγητής Αρχαιολογίας, Ευάγγελος Χεκίμογλου, δημοσιογράφος Δρ. Οικονομικής Ιστορίας και Γιάννης Χρυσάφης.

Μαρία Παπαδοπούλου

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.