Πανελληνιο Συνεδριο για τον Ορφεα

Ο Ορφέας αποτελεί μία μοναδικής σημασίας φυσιογνωμία για την πολιτισμική ταυτότητα και ιστορική αίγλη της Θράκης, με πολλαπλές επιδράσεις στον παγκόσμιο πολιτισμό. Στο πλαίσιο αυτό και προκειμένου να αναδειχθεί η διαχρονική παρουσία του Ορφισμού στην τέχνη της επιστήμης και της θεολογίας, η Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ροδόπης – Έβρου διοργανώνει το 1ο Πανελλήνιο Συνέδριο «Ο Ορφέας Πηγή Πολιτισμού. Η Θράκη ως τόπος έμπνευσης» στην Αλεξανδρούπολη από τις 2 -4 Οκτώβρη με τη συμμετοχή εισηγητών και μελετητών διεθνούς κύρους. Στις θεματικές ενότητες του συνεδρίου περιλαμβάνονται «Ορφέας και Θρησκεία», «Ορφέας και Κόσμος», «Ορφέας, Μύθος και Ψυχολογία», «Ορφέας και Τέχνες», καθώς και Συμπόσιο για τον Ορφέα (ανοικτή συζήτηση συνέδρων)..

Σκοπός του συνεδρίου είναι τόσο η επιστημονική προσέγγιση και ανάλυση μίας παράδοσης που στηρίζεται στον ήρωα ή ημίθεο μουσικό, δεξιοτέχνη, ποιητή, αργοναύτη και τραγικό επισκέπτη του Άδη όσο και η δυνατότητα συμμετοχής στις εργασίες του συνεδρίου πολιτών της περιοχής και έκφρασης των απόψεών τους. Η σημαντικότητα της εκδήλωσης αναδεικνύεται και από το γεγονός της συμμετοχής σ’ αυτό του Προέδρου της Ελληνικής Δημοκρατίας κου Κάρολου Παπούλια.

Απώτερο στόχο αποτελεί η καθιέρωση του Συνεδρίου ή συναφών εκδηλώσεων περί Ορφισμού ως θεσμός στην περιοχή. Συνδιοργανωτές του Συνεδρίου θα είναι τα Νομαρχιακά Διαμερίσματα Ροδόπης και Έβρου και το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης.

Για το συνέδριο ο ΠτΘ συζητά σήμερα με τον Πρόεδρο της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ροδόπης Έβρου, κ. Γιώργο Μηνόπουλο.

Ο Ορφισμός ως φιλοσοφία

ΠτΘ: κ. Μηνόπουλε, ένα συνέδριο για τον Ορφέα αυτή την εποχή. Γιατί;

Γ.Μ.: Πραγματικά, καλή η ερώτηση. Η απάντηση είναι αυτονόητη και την ξέρει πολύς κόσμος, εκτός από εμάς τους Θρακιώτες που θεωρούμε τον Ορφέα μύθο, μυθικό ήρωα κι αν συνεχίσουμε στα Ορφικά Μυστήρια, υπάρχει ένα πέπλο μυστηρίου, ίσως και απαξίωση. Δεν γνωρίζουμε αν ο Ορφέας ήταν ένα μυθικό πρόσωπο, όπως και ο Όμηρος. Όμως, όπως η Τροία είναι μια πραγματικότητα και ο τρωικός πόλεμος έγινε, έτσι υπήρξε και αυτό που αποκαλείται Ορφισμός. Οι περισσότεροι θεωρούν τον Ορφισμό τέχνη, είναι όμως μια φιλοσοφία, αλλά και φυσική. Τα φυσικά φαινόμενα όπως οι αστραπές, οι βροντές τα μελετά η φυσική. Όταν όμως προχωρήσουμε πέρα από αυτά, μιλάμε για φιλοσοφία και θεολογία. Ο Ορφέας ή ο Ορφισμός καλύτερα, ασχολείται με όλα αυτά και τα περιγράφει με τόσο θαυμαστό τρόπο που σήμερα εντυπωσιάζουν με τις γνώσεις που παρέχουν τόσο όσον αφορά στην κοσμογονία όσο και στη φιλοσοφία. Δυστυχώς, κατά την άποψή μου, τον Ορφέα δεν τον γνωρίζουν τόσο καλά στη Θράκη. Και επειδή στην ευρύτερη Θράκη αναφέρεται κυρίως η δράση του, είναι ευκαιρία να αναδείξουμε αυτή τη μορφή στον τόπο μας. Στην εναρκτήρια τελετή, επειδή το συνέδριο αποτελεί γεγονός μεγάλο, θα μας τιμήσει με την παρουσία του ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας και, μάλιστα, από την Άνοιξη, ο κ. Παπούλιας όρισε ως ημερομηνία έναρξης την Πέμπτη 2 Οκτωβρίου. Καλώ όλους τους συμπατριώτες μας να παρευρεθούν, γιατί το πρόγραμμα είναι σημαντικό και η εναρκτήρια ομιλία θα γίνει από ένα άνθρωπο των γραμμάτων, από τον Ηρακλή Λογοθέτη.

ΠτΘ: Ο Ορφισμός, πώς συνδέεται με τη θεολογία και τον χριστιανισμό;

Γ.Μ.: Το επίκεντρο της φιλοσοφίας του Ορφισμού είναι ότι αυτός πρώτα μιλά για τον ένα θεό. Τον προβάλλει πολύ, μιλά για προπατορικό αμάρτημα και αυτό έχει ειδική σημασία, γιατί το συνδέει με την ιστορία του Διόνυσου, μιλά για τα μυστήρια, όχι με τη μορφή που ίσως θέλουμε να τα θεωρούμε, σαν σκοταδισμό δηλαδή. Μη ξεχνάμε ότι και ο χριστιανισμός έχει τα μυστήριά του και αφορούν στους μυημένους, αυτούς δηλαδή που έχουν δεχθεί κατήχηση και κάνουν μια προσπάθεια εξομοίωσης προς το θείο. Το προπατορικό αμάρτημα συνδέεται με τη σάρκα μας και είναι η κακή πλευρά του ανθρώπου. Το άλλο μέρος του εαυτού μας αφορά στην προσπάθεια που γίνεται μέσω των μυστηρίων να συνενωθεί με το αγαθό, το θείο, το οποίο το θεωρούν σαν ένα, μοναδικό, αέναον, υπάρχον…

Το θέμα είναι πώς ο Ορφισμός έχει επιδράσει σε όλο τον πλανήτη. Στην επιστήμη στην φιλοσοφία, στη θεολογία, στην ψυχανάλυση και, κυρίως, στις τέχνες, γιατί ο Ορφέας για ό,τι μιλά, αναφέρεται με ένα ειρηνικό μήνυμα. Μη ξεχνάμε ότι ο τελευταίος που μπήκε στην Αργώ ήταν ο Ορφέας τον οποίο ο Ιάσονας πήρε από την περιοχή της Θράκης. Ο Ορφέας ακολούθησε την Αργώ όχι για να πολεμήσει και να κωπηλατήσει, αλλά γιατί με την Ορφική λύρα του εξημέρωνε τους εχθρούς.

Θεματολογία του συνεδρίου

ΠτΘ: Ποια είναι η θεματολογία του συνεδρίου;

Γ.Μ.: Η θεματολογία θα αναπτυχθεί κυρίως την δεύτερη ημέρα. Η πρώτη αναφέρεται στη θεολογία του Ορφέα και εισηγητές θα είναι ο κ. Μπέγζος, καθηγητής θεολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, εξαιρετική μορφή στα γράμματα, ο Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως, κ. Άνθιμος, και ο πατήρ Λουδοβίκος, ιερωμένος καθηγητής της Θεολογικής Σχολής της Θεσσαλονίκης. Όλοι θεωρούνται μορφές και θα αναλύσουν τις σχέσεις που υπάρχουν ως προδρομικές στο μονοθεϊσμό και στη διδασκαλία του Ορφέα και με τον χριστιανισμό με αποτέλεσμα τους πρώτους χριστιανικούς χρόνους και για διακόσια και τριακόσια χρόνια να ζωγραφίζεται ο Ορφέας με τη λύρα του στους χώρους προσκυνήματος, στις εκκλησίες να ημερεύει τον κόσμο, να ημερεύει τα ζώα. Η δεύτερη θεματολογία αναφέρεται στα γράμματα και στην κοσμογονία που αναπτύσσεται μέσα από τους ύμνους του Ορφέα. Αυτό είναι σημαντικό, γιατί όποιος δει και διαβάσει με το μάτι του επιστήμονα τις κοσμογονικές του απόψεις, για το πώς έγινε ο κόσμος και το πώς δημιουργήθηκε, μένει έκπληκτος για τις γνώσεις των ανθρώπων της εποχής του 1500 π.χ., διότι εκεί ανάγεται όλη αυτή η θεωρία. Επίσης, θα γίνει λόγος για την ελληνική γραφή, γιατί όπως είπα προηγουμένως, ο Ορφέας έδρασε στην ευρύτερη Θράκη και στη Ροδόπη, οι Βούλγαροι τον έχουν αναδείξει τον Ορφέα όχι μόνο μέσα από συνέδρια, από μελέτες, από εργασίες και ανασκαφές και από αγάλματα που έχουν στήσει, αλλά προσπαθούν πολύ σε αυτό το θέμα. Τον αναφέρουν ως αυτόνομη οντότητα και προσωπικότητα, δεν τον αποκαλούν Έλληνα, στους Θράκες μπερδεύονται τα πράγματα, και για αυτό εμείς πρέπει να αναδείξουμε την ιστορική αλήθεια. Δεν αντιπαρατέμεθα, ο καθένας συμβάλλει όσο μπορεί. Η τρίτη θεματολογία θα αναφέρεται στην ψυχανάλυση. Στο συγκεκριμένο θέμα επικεφαλής θα είναι ο καθηγητής της Ιατρικής Σχολής του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, κ. Τζαβάρας, ο οποίος για χρόνια είχε την ιδέα να κάνουμε κάτι για τον Ορφέα στην περιοχή μας και η τέταρτη θα αναφέρεται στη σχέση του Ορφέα με την τέχνη με εισηγητές εξαίρετους επιστήμονες, οι οποίοι και θα αναφερθούν στην επίδραση του Ορφισμού στις τέχνες.

ΠτΘ: Ποιος, κ. Μηνόπουλε, είναι ο στόχος και αν θέλετε ο απώτερος στόχος του συνεδρίου;

Γ.Μ.: Είναι ένα γενικό συνέδριο, όπου εκτός από τους εισηγητές είναι προσκεκλημένοι σημαντικές προσωπικότητες. Στόχος μας να βρεθούμε, να συναντηθούμε, ώστε να γίνει μια αποθήκη υλικού που θα μας βοηθήσει να διοργανώσουμε και άλλες εκδηλώσεις μετέπειτα, δύο ίσως το χρόνο, αρχίζοντας από την Κομοτηνή, για να αναδειχθεί ο Ορφέας. Να τονίσω ότι το συνέδριο μπορεί να διοργανώνεται από την Υπερνομαρχία, αποτελεί όμως συνδιοργάνωση των δύο Νομαρχιακών Διαμερισμάτων και από το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο, γιατί, όπως είπα, ψυχή του συνεδρίου είναι ο κ. Τζαβάρας. Θέλω να δώσουμε μεγάλη δημοσιότητα στο γεγονός και μέσω εντύπου υλικού, αλλά και με συνεντεύξεις τύπου. Το γεγονός είναι μεγάλο και ξεφεύγει από τα όρια της Θράκης και έχει τουλάχιστον πανελλήνια εμβέλεια. Δουλεύουμε εντατικά και εγώ και το προσωπικό της Υπερνομαρχίας το οποίο έχει υιοθετήσει την άποψη και αγωνίζεται πολύ θερμά και πιστεύω ότι θα έχουμε το καλύτερο αποτέλεσμα. Καλώ όλους όσους ενδιαφέρονται να το παρακολουθήσουν και να δείξουν ένα ενδιαφέρον για τον Ορφέα, γιατί οποιοσδήποτε μπορεί να βρει ενδιαφέροντα αρχίζοντας από τη Θεολογία και τελειώνοντας στις τέχνες ή αρχίζοντας από την γραμματική και τελειώνοντας στην κοσμογονία.

ΠτΘ: κ. Μηνόπουλε, όπως σωστά τονίσατε, οι περισσότεροι αγνοούν τον Ορφέα. Εκείνο που γνωρίζουν κυρίως τον Ορφέα και τη λύρα του…

Γ.Μ.: Πραγματικά, έτσι είναι. Κανείς δεν γνωρίζει τι σημαίνει ο Ορφέας και η λύρα του. Τον έχουν συνδέσει με τη μουσική και κανείς δεν προβληματίζεται τι σημαίνει αυτό. Επαναλαμβάνω ότι ήταν ο τελευταίος που μπήκε στην Αργώ και ποτέ δεν μιλά για πόλεμο, ούτε για ηρωικά κατορθώματα. Μιλά για ειρηνική συνύπαρξη, για ένα εξαγνισμό της ανθρώπινης ψυχής που θα ενσωματωθεί με το θείο. Συνδέεται η μουσική του με τη φιλοσοφία του, αλλά και με όλη την τέχνη. Ο μύθος του Ορφέα και της Ευρυδίκης είναι πολύ γνωστός. Όπως ξέρετε την Ευρυδίκη την τσίμπησε φίδι και κατέβηκε στον Άδη. Ο Ορφέας πήγε και προσπέρασε όλα τα εμπόδια με τη μουσική, πέρασε τον Κέρβερο και έφθασε στον Άδη, όπου και πήρε την άδεια από την Περσεφόνη να φέρει την Ευρυδίκη στον πάνω κόσμο. Είναι ο πρώτος θνητός που αναφέρεται στην ιστορία να κατεβαίνει στον Άδη και να γυρίζει πίσω. Και αυτό έχει το συμβολισμό του. Ο όρος για να φέρει την Ευρυδίκη ήταν να μη γυρίσει να τη δει, πριν βγει στο φως. Όταν βγήκε στο φως ο ίδιος, γύρισε και επειδή η Ευρυδίκη δεν είχε βγει, ξανακατέβηκε στον Άδη.

ΠτΘ: Πρόκειται για επιστημονικό συνέδριο;

Γ.Μ.: Θα είναι επιστημονικό, αλλά θα είναι και εκλαϊκευμένο και θα μπορεί να το παρακολουθήσει ο κόσμος. Εντυπωσιάστηκα από τον μητροπολίτη Αλεξανδρουπόλεως όταν τον άκουσα ευρισκόμενος στη Σαμοθράκη να τονίζει ότι τα μυστήρια δεν ήταν κάτι το σκοτεινό και φοβερό, αλλά σε αυτά συμμετείχαν οι μυημένοι, οι μορφωμένοι προς την κατεύθυνση να βελτιωθούν. Όταν, λοιπόν, εισηγητής θα είναι ο μητροπολίτης που θα κάνει κάποιες τοποθετήσεις επί του θέματος, δεν απορρίπτεται ο Ορφέας συνολικά. Εμείς βλέπουμε τα θετικά στοιχεία. Αυτοί οι άνθρωποι έχουν τη δυνατότητα αυτά που ξέρουν, να τα μεταδώσουν και στον κόσμο, ο οποίος δεν είναι μυημένος σε αυτά και έτσι τουλάχιστον να πάρει το έναυσμα και να ασχολείται με αυτά και αν θέλετε να αποκτήσει περισσότερη αυτοπεποίθηση για τον τόπο του, για το τι έγινε και το τι γίνεται και για να αρχίσει να μυείται και ο ίδιος.

ΠτΘ: κ. Μηνόπουλε, αν κάποιος μελετήσει προσεκτικότερα, θα δει ότι υπάρχουν πάρα πολλά κοινά στοιχεία μεταξύ σημερινών εθίμων και γιορτών και αρχαίων μυστηρίων…

Γ.Μ.: Βεβαίως. Όταν όμως λέμε κάτι τέτοιο και επειδή μιλάμε για μια ιστορία 3000 χρόνων κάποιος αμύητος το βλέπει περίεργο και θεωρεί ότι θέλουμε να φτάσουμε στους αρχαίους Έλληνες. Λαογραφικά, όμως, αν το ψάξει κάποιος, θα το βρει μέσα στον κόσμο μας. Ο Θραξ Ιππέας λατρευόταν στα αρχαία χρόνια. Ο Αϊ Γιώργης σήμερα τι είναι; Επίσης, κάτι πολύ εντυπωσιακό είναι ότι υπάρχουν παραστάσεις με τον Ορφέα σταυρωμένο. Αυτό το έκαναν οι πρώτοι χριστιανοί. Λένε ότι ο Απόστολος Παύλος όταν έφθασε στην Αθήνα, μίλησε για «τω αγνώστω Θεώ». Ήδη, στους αρχαίους είχε αρχίσει να καταλαγιάζει όλη η ομηρική μυθολογία περί ολυμπίων θεών και έψαχναν κάτι διαφορετικό. Είχαν ωριμάσει ήδη. Ο Ορφισμός είχε προηγηθεί χιλιάδες χρόνια νωρίτερα. Η κοινωνία ήταν έτοιμη. Και οι χριστιανοί που αναπαράστησαν τον Ορφέα σταυρωμένο δεν είναι βέβηλο. Δεν είναι οι σύγχρονες αναπαραστάσεις. Ήταν λαϊκές εκφράσεις. Υπάρχει ένα γλυπτό στο Βυζαντινό μουσείο, όπου στη μέση ο Ορφέας παίζει τη λύρα του και γύρω – γύρω τα ζώα που εξημερώνονται και αυτό είναι ένα ιερό των πρώτων χριστιανικών χρόνων. Η παράδοση υπάρχει και αν την πάρουμε αντίστροφα, να μη ξεκινήσουμε δηλαδή από τα αρχαία χρόνια, αλλά από σήμερα και πηγαίνουμε προς τα πίσω, θα δούμε καταπληκτικά πράγματα. Όταν διάβαζα ποιητικές συλλογές του Κακριδή των τελευταίων βυζαντινών χρόνων, είναι σαν να τα διαβάζει τώρα. Η ζωή έχει μια συνέχεια. Είμαστε τυχεροί, είμαστε άτυχοι, έχουμε το δαιμόνιο της φυλής μας, όταν πάμε καλά, πάμε καλά όταν μπερδευόμαστε, μπερδευόμαστε πάρα πολύ.

ΠτΘ: Το συνέδριο θα έχει συνέχεια;

Γ.Μ.: Υπάρχουν πολλές θεματολογίες. Την τρίτη ημέρα του συνεδρίου όλοι όσοι θα συμμετέχουμε, θα έχουμε μια ανοικτή συζήτηση να δούμε τι αποκομίσαμε και τι πρέπει να κάνουμε από εδώ και πέρα. Σκέψη μου είναι, χωρίς βέβαια να έχουν οριστικοποιηθεί, να γίνουν ημερίδες θεματικές. Λέμε τέχνη, αλλά τι θα πει τέχνη; Κλασική μουσική και άρα να διοργανώσουμε εκδηλώσεις κλασικής μουσικής και να δούμε πώς επέδρασε στο παγκόσμιο θέατρο αυτή η έννοια. Μπορεί να μην είναι κλασσική μουσική και να είναι θέατρο. Μπορεί να τεθεί ως θεματολογία η παρουσία του Ορφέα στην ευρύτερη περιοχή και να καλέσουμε και άλλους επιστήμονες από τη Βουλγαρία, από την Τουρκία και να αναπτύξουμε το θέμα σε βάθος. Εμείς θα καλούμε επιστήμονες, θα οργανώνουμε συνέδρια, θα τα καταγράφουμε, θα τα εκδίδουμε έτσι ώστε να δημιουργήσουμε μια παρακαταθήκη και να ξεφύγουμε από αυτό που γίνεται, να υπάρχουν σύλλογοι με το όνομα «Ορφέας» χωρίς να ξέρουν σε βάθος τι ήταν ο Ορφέας.

Βέβαια, προσπαθούμε να αναδείξουμε το Συνέδριο και η παρουσία του προέδρου της Δημοκρατίας μας δίνει κουράγιο με την έννοια ότι θεωρείται ότι αυτό είναι πολύ σημαντικό. Εμείς πιστεύουμε ότι είναι πολύ σημαντικό για την περιοχή μας.

ΠτΘ: κ. Μηνόπουλε, μήπως αργήσαμε να ασχοληθούμε με τον Ορφέα;

Γ.Μ.: Αργήσαμε να ασχοληθούμε και όχι μόνο με τον Ορφέα. Γενικότερα στην περιοχή μας αργήσαμε σε πολλά πράγματα, αλλά αν σκεφτεί κανείς το λόγο, θα καταλάβει την αιτία. Δεν έχουμε ακόμη συμπληρώσει εκατό χρόνια ελεύθερης ζωής στη Θράκη. Οι πρώτοι πρόσφυγες έκαναν αγώνα επιβίωσης και φρόντισαν να σπουδάσουν τα παιδιά τους, τα οποία φρόντισαν να φέρουν στην επιφάνεια ό,τι έχει σχέση με τη Θράκη. Εκείνο, λοιπόν, που αποτελεί έλλειμμα είναι ότι όταν μιλάμε για τη Θράκη, δεν εννοούμε μόνο την ελληνική, αλλά και τη Βόρεια και την Ανατολική και δεν εξαιρείται και η Κωνσταντινούπολη, γιατί όλη αυτή η περιοχή η Κομοτηνή, η Αλεξανδρούπολη, η Ξάνθη δεν υπήρχε, υπήρχε η Αίνος, η Αδριανούπολη και όλα ακουμπούσαν στην Κωνσταντινούπολη. Όλα αυτά μας ξέφυγαν και το θέμα δεν ήταν μόνο οικονομικό. Μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρχε μία περίεργη κατάσταση όχι εξαιτίας του ψυχρού πολέμου, αλλά εξαιτίας των τειχών που υπήρχαν και χώριζαν την περιοχή σε δύο κόσμους. Δεν γνωρίζαμε ότι υπήρχαν Έλληνες στη Βουλγαρία που αυτό ήταν ένα ιστορικό γεγονός, τεκμηριωμένο. Με το να είμαστε δηλαδή στο ΝΑΤΟ και υποχρεωτικά σύμμαχοι με την Τουρκία απέναντι στον εκ βορρά κίνδυνο, δεν μπορούσαμε να μιλήσουμε για τίποτε. Αυτά σήμερα κατέρρευσαν. Για αυτό και πολλές φορές λέω ότι η περιοχή της Θράκης βρήκε τον ιστορικό της ρόλο. Χιλιάδες χρόνια ο χώρος ήταν ενιαίος, ανεξάρτητα από το ποιος ήταν επικυρίαρχος, αν ήταν οι Πέρσες, ο Φίλιππος, ο Αλέξανδρος, οι διάδοχοι του Αλεξάνδρου, σύνορα δεν υπήρχαν. Μέσα σε όλο αυτό το χώρο τον ενιαίο οι Έλληνες είχαν την ευκαιρία, βέβαια επικοινωνία είχαν όλοι οι λαοί, να διακριθούν στις τέχνες και τα γράμματα. Είναι πολύ σημαντικό λίγο πριν από τους Βαλκανικούς πολέμους και τη δημιουργία εθνικών κρατών στην περιοχή, αν κάποιος μετρήσει τι σχολεία που υπήρχαν στην περιοχή, θα δει ότι ήταν ελληνικά. Δεν θα βρεις τούρκικα και βουλγάρικα, όπως θα βρει κανείς και εμπορικές εταιρείες, γεγονός το οποίο οδηγεί στο συμπέρασμα ότι το κυρίαρχο στοιχείο πνευματικά, αλλά και οικονομικά ήταν το ελληνικό σε όλη αυτή την περιοχή.

Σήμερα ξαναβρίσκουμε αυτά τα όρια, η Βουλγαρία είναι ήδη μέσα στην ΕΕ και η Τουρκία έχει αυτό τον προσανατολισμό.

ΠτΘ: κ. Μηνόπουλε, σας ευχαριστούμε πολύ.

Γ.Μ.: Κι εγώ σας ευχαριστώ.

Α.Π.

Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.