Αναβιωση της ποντιακης «χαρας»
Ξεκινούν σήμερα οι εκδηλώσεις «Παρακάθ’ κι αροθυμίας» που διοργανώνει εδώ και πολλά χρόνια ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ποντίων Θρυλορίου «Η Κερασούντα και το Γαρς». Μια γιορτή πολιτισμού στην καρδιά του θέρους με έντονο το στοιχείο της αναβίωσης της λαϊκής παράδοσης των Ποντίων. Οι φετινές γιορτές, που θα ολοκληρωθούν στις 17 Ιουλίου» είναι αφιερωμένες στον ποντιακό γάμο, τη «χαρά» όπως την αποκαλούν οι Πόντιοι, και ειδικότερα στο έθιμο όπως αυτό γίνονταν και γίνεται στο Θρυλόριο.
Φέτος οι εκδηλώσεις κρατούν περισσότερες ημέρες εφόσον, όπως τονίζει η πρόεδρος του Συλλόγου κ. Χρύσα Μαυρίδου, «το περιεχόμενό τους είναι πλουσιότερο και φιλοξενούν πολλές και σημαντικές πρωτοβουλίες». Κατά τη διάρκειά τους επίσης θα πραγματοποιηθούν τρεις πολύ σημαντικές διαλέξεις που αφορούν οι δυο στην ποντιακή διάλεκτο με ομιλητές την κ. Τασούλα Καμπουρίδου φιλόλογο από την Καβάλα και τον κ. Κώστα Ζουρουφίδη αποκλειστικά αυτή στα ποντιακά και η τρίτη με ομιλήτρια τη Λένα Καλπίδου που θα παρουσιάσει την ποντιακή φορεσιά και το Ποντιακό Μουσείο Αθήνας.
Αναβίωση της χαράς
Το επίκεντρο των φετινών εκδηλώσεων της Αγίας Μαρίνας είναι η αναβίωση του ποντιακού γάμου και συγκεκριμένα του γάμου στο Θρυλόριο, όπως αυτό γινόταν στον Πόντο και όπως συνέχισαν να το κάνουν οι Πόντιοι του Θρυλόριου έως τα τελευταία χρόνια.
«Η χαρά περιλαμβάνει πολλές εκδηλώσεις τις οποίες οι παρευρισκόμενοι θα τις γνωρίσουν βήμα – βήμα, όπως θα τις παρουσιάσουμε σε τρία σπίτια που βρίσκονται στην πλατεία του χωριού. Από το ένα σπίτι θα βγει ο γαμπρός, από το άλλο η νύφη και από το τρίτο ο κουμπάρος. Στη συνέχεια θα καταλήξουμε στην πλατεία του χωριού όπου και θα γίνει αναβίωση όλων των εθίμων που γίνονταν παλιότερα. Στα έθιμα περιλαμβάνονται το ξύρισμα του γαμπρού, το οποίο γινόταν με τραγούδια και αστεία είτε από τον ερασιτέχνη κουρέα, είτε από τους φίλους που περιστοιχίζουν το γαμπρό. Ο κουμπάρος στην ποντιακή χαρά είναι κεντρικό πρόσωπο και πρέπει να έχει πολύ μεγάλη τσέπη, χρειάζεται να πληρώσει και να πάρει τη νύφη, να πληρώσει πρώτον τις κοπέλες που την έχουν φροντίσει και στολίσει και δεύτερον το παπούτσι το οποίο το έχει κρύψει ο αδελφός της νύφης και αν δεν πληρώσει δεν το δίνει. Κατά το έθιμο επίσης, η μητέρα της νύφης, κόβει γλυκό ψωμί στο κεφάλι της νύφης και από αυτό θα φάνε οι ελεύθερες κοπέλες και θα το βάλουν στο μαξιλάρι τους, για να δουν το βράδυ στο όνειρό τους ποιον θα παντρευτούν. Θα αναβιώσουμε επίσης το χάρισμα που θα γίνει στην πλατεία του χωριού μετά τη στέψη όπου εκεί δώριζαν στο γαμπρό, στη νύφη και στον κουμπάρο και υπήρχε και ένας ντελάλης που σχολίαζε και τα δώρα που χάριζε ο κόσμος, αλλά και έδινε παρατσούκλια για όλο τον κόσμο που χάριζε.
Θα αναβιώσουμε ακόμη το γλέντι, το σύμμειγμα με το οποίο κλείνει ο γάμος, ένας ιδιαίτερος χορός όπου χορεύουν εφτά μονοστέφανα ζευγάρια και ένα τεκ’, ένας ανύπανδρος δηλαδή. Επίσης έθιμο ήταν να κλέβουν κοτόπουλα από το σπίτι των συγγενών του γαμπρού και τα οποία κάνουν σούπα από την οποία τρώνε όλοι όσοι μένουν μέχρι το τέλος του γάμου. Οι Πόντιοι επειδή γνώριζαν το έθιμο άφηναν τα κοτόπουλα έξω από το κοτέτσι τα στόλιζαν με κορδέλες μόνο και μόνο για να ξέρουν ότι αυτό ήταν νυφιάτικο και έπρεπε αυτό να το πάρουν. Αν τυχόν δεν τους άφηναν κοτόπουλο στολισμένο, δεν άφηναν κότα για κότα στο κοτέτσι. Έχει πάρα πολλά έθιμα και πολύ όμορφα αυτή η «χαρά» και εμείς αυτή τη χαρά θέλουμε να τη μοιραστούμε με όλο τον κόσμο που θα μας τιμήσει με την παρουσία του», τονίζει η κ. Μαυρίδου.
Ο κόσμος θα καλεσθεί με ρακί και με συνοδεία λύρας και νταουλιού. «Θεωρούμε ότι είναι κορυφαίο γεγονός η αναβίωση του γάμου για αυτό και όλο το έντυπο των εκδηλώσεων είναι αφιερωμένο στην ποντιακή “χαρά”. Υπάρχει αφιέρωμα γενικότερο στο γάμο στον Πόντο, από το Μανώλη Σέργη, ο οποίος έχει κάνει εκπληκτική δουλειά και μια καταγραφή από ανέκδοτες μαρτυρίες, πληροφορητών από το χωριό».
Α.Π.
Το λάλεμαν, το κάλεσμα
Από το εξαιρετική έκδοση, εξαιρετική τόσο από πλευράς γραφιστικής όσο και περιεχόμενου, επιλέξαμε και σας παρουσιάζουμε ένα μέρος των εθίμων της χαράς όπως αυτή γίνονταν στο Θρυλόριο.
«Το κάλεσμα για το γάμο γινόταν με ούζο, από νέα συνήθως παιδιά, φίλους ή συγγενείς των νεόνυμφων, οι οποίοι, για να τους ανταμείψουν, τους έκαναν δώρο συνήθως ένα μαντήλι. Καλούσαν χωριστά η νύφη χωριστά ο γαμπρός. Γυρνούσαν δηλαδή από σπίτι σε σπίτι στο χωριό, μια και όλοι οι χωριανοί ήταν καλεσμένοι και τους καλούσαν στο γάμο κερνώντας τους ένα ποτήρι ούζο. Και μάλιστα όλοι έπιναν από το ίδιο ποτήρι.
Παλαιότερα καλούσαν με κερί και με μαντήλια τους συγγενείς, ενώ οι Γαρσλήδες καλούσαν τον κόσμο και με στορέκια. Τον κουμπάρο τον καλούσαν με ούζο και πετσέτα.
Οι καλεσμένοι που έρχονταν από μακριά φιλοξενούνταν και σε συγγενικά, αλλά και σε γειτονικά σπίτια. Ο γάμος, που τον ονόμαζαν «χαρά» ήταν σπουδαίο γεγονός για το χωριό. Μάζευαν τραπέζια, καρέκλες, κουτάλια, πιρούνια, πιάτα και ότι άλλο χρειαζόταν από τα σπίτια του χωριού και «εποίναν τη χαρά».
Πριν το γάμο έπρεπε να λυθεί οποιαδήποτε παρεξήγηση μεταξύ συγγενών, όσων δηλαδή ήταν μαλωμένοι από της νύφης και του γαμπρού μεριά. Έπρεπε να μονιάσουνε για να γίνει ο γάμος. Όσο θυμωμένοι και να ήταν στο γάμο μόνιαζαν. «Επέρναν το ρακί και επέναν σα ποδάρε τη χολεσμέμονος».
Από την Πέμπτη φούρνιζαν τα ψωμιά και την Παρασκευή ετοίμαζαν τις πίτες, τυρόπιτες και σταφιδόπιτες, στορέκια με τη βοήθεια συγγενών γυναικών.
O γάμος διαρκούσε από το Σάββατο μέχρι τη Δευτέρα το μεσημέρι σχεδόν. Το Σάββατο άρχιζε το γλέντι στο σπίτι της νύφης, άρχιζαν δηλαδή τα «συμπόσια», ενώ την Κυριακή μετά τη στέψη, γινόταν το γλέντι στου γαμπρού. Ο χώρος δηλαδή που γινόταν τα γλέντια ήταν τα σπίτια μέσα στα δωμάτια και στις αυλές των σπιτιών. Τα φαγητά που συνήθως προσφέρανε ήταν λάχανο με κρέας μοσχαρίσιο, φασόλια σαλάτα, γιαχνί, πλιγούρι με κοτόπουλο, διάφορες πίτες με μιντζί και σταφίδα, φουσκωτά, τσιριχτά, γιουβαρλάκια, ντολμαδάκια. Πρώτα έτρωγαν οι άντρες και μετά οι γυναίκες, ενώ οι νεολαίοι δεν κάθονταν στο τραπέζι μόνο χόρευαν.
Τα μουσικά όργανα που έπαιζαν στο γάμο ήταν λύρα, ζουρνά, νταούλι και τουλούμ’.
Οι συγγενείς του γαμπρού, το Σάββατο το βράδυ πήγαιναν χορεύοντας με τη λύρα και το νταούλι το νυφικό, τα παπούτσια, τις κάλτσες και τα εσώρουχα, τα γάντια της νύφης και ο κουμπάρος τα καλλυντικά (πούδρα, κραγιόν, ρουζ).
Το ίδιο βράδυ, η αείμνηστη Ερσαΐα Παρχαρίδου σε συνέντευξή της είχε πει ότι ένας συγγενής του γαμπρού έβαζε το δισάκι στον ώμο, το οποίο είχε μέσα ένα ψωμί, έναν κόκορα και ένα μπουκάλι ούζο και τα πήγαινε στο σπίτι της νύφης. Η μάνα της νύφης έβαζε τα δικά της, ψωμί και ούζο σαν ανταπόδοση. Το σόι του γαμπρού, καθόταν στο γλέντι της νύφης γύρω στις δύο ώρες και μετά το σόι του γαμπρού έφευγε («ευκαίρωναν τα συμπόσια»).
Ο γαμπρός δεν έπρεπε να δει τη νύφη από το Σάββατο το βράδυ. Αν τελικά ο γαμπρός πήγαινε στο σπίτι της νύφης, μόλις τον αντιλαμβάνονταν οι συγγενείς της, τον μουντζούρωναν με μανέα ή του κρεμούσαν χωρίς να το καταλάβει ένα καρφί ή μια κορδέλα πίσω του. «Κάτ’ έεις σο κατσίς, κάθκα να πέρα» του λέγανε και με τα λερωμένα χέρια τους τον μάνωναν, αφηγείται ο Γιάννης Σαββίδης.
Το βράδυ του Σαββάτου η νύφη κερνούσε ούζο τους καλεσμένους και όποιος ήθελε χάριζε στο δίσκο ένα μικρό ποσό. Άλλο ήταν το δώρο του γάμου, άλλο το χάρισμα αυτό, σύμφωνα με την Εγνωσία Μαυρίδου.
Από νωρίς το Σάββατο τα κορίτσια πήγαιναν να βοηθήσουν τη νύφη να λουστεί και μέσα στο νερό της βάζανε τα πόδια τους για να παντρευτούνε και οι ίδιες γρήγορα. Λούζονταν στον αχερώνα μέσα στη σκάφη. Οι φίλες «εμόναζαν τη νύφε», της έκαναν παρέα μέχρι το πρωί.
Την Κυριακή άρχιζε το ντύσιμο και το στόλισμα της νύφης από τις φίλες της, που της τραγουδούσαν το εξής τραγούδι:
Σήμερον μαύρος ουρανός
σήμερον μαύρη μέρα.
Σήμερα αποχωρίουνταν
μάνα και θυγατέρα.
Σήμερον άσπρος ουρανός
σήμερον άσπρη μέρα
Σήμερον ανταμούντανε
αητός και περιστέρα.
Νύφη μου το φουστάνι σου
αγγέλοι σου το ράψαν
και στο δεξί σου το πλευρό
το όνομά του γράψαν.
Γαμπρέ μου τη νυφούλα σου
να μην την εμαλώνεις
να την εβάλεις στο κλουβί
να την εκαμαρώνεις.
Την Κυριακή το πρωί επίσης οι φίλες της, φορούσαν το νυφικό με τη σειρά πριν η νύφη ντυθεί και στο παπούτσι της νύφης γράφανε τα ονόματα τους. Αν σβηνόταν το όνομα τους, πίστευαν ότι είχε έρθει και η δική τους σειρά για γάμο. Γι’ αυτό έλεγαν στη νύφη να σέρνει τα πόδια της όταν πηγαίνει στην εκκλησία «Τσορκάντσο τα ποδάρες να παντρεύκουμες και εμείς απ’ οπίσ’». Αν στα γρήγορα γινόταν γάμος έλεγαν «Η νύφε ετσορκάντσε τα ποδάρετς».
Φίλη νύφης: «Ντο τυχερέσα είσαι. Εγώ εθέλνα τον αμά εείνος εσέν’ εγάπεσε».
Φίλη νύφης: «Ναι ναι το τυχερόν ατσε τρανόν έν. Ο γαμπρόν γιοσμάς και λεγνοπίαστος έν’. Τα πεθερικάτς πα απάν σο χωρίον ουλ’ καλά λόγια λένε για τ’ ατοίντς».
Φίλη νύφης: «Ε ατά δεν κ’ είναι, το νυφικόν τερέστε, ντο έμορφον. Ελάτε ας φορούμα».
Φίλη νύφης: «Ας γράφτομε και σο παπούτσ’ τα ονόματά μουνε, να τερούμε τίνος η σειρά έν’ ν’ αντρίζ’».
Φίλη νύφης: «Νύφε όντες πάμε σην εγκλεσία τέρε και τσορκάντσο τα ποδάρε σ’ να νεβίεται το όνομα μ’, απάν’ απάν’ έγραψ’ ατο».
Τη νύφη χτένιζε μια κοπέλα που «έπιαναν τα χέρια της». Αφού ντυνόταν η νύφη, οι γονείς της αλλά και η γιαγιά και ο παππούς τις έδιναν ευχές: «Δίγω σε πούλι μ’ την ευχή μ’. Τη Χριστού και τη Παναΐας η ευχή να έν’ με τεσέν». – «Να τιμάς την πεθερά και τον πεθερό σ’. Να μη εντροπέεις μας, να μη ταβίεις και ίνουμες σεϊρ». – «Ο Θεός να βρέχ’ και σεις να χορτάζετε».
Στο μεταξύ η μάνα της νύφης ετοίμαζε ένα γλυκό ψωμί που το σταύρωνε και μετά το έσπαγε πάνω στο κεφάλι της νύφης και ευχόταν «Να έεις την ευλοΐαν του Αβραάμ και του Ισαάκ και να έεις ψωμί σο κατσί σ’». Τα κορίτσια μοιράζονταν τα κομμάτια από το γλυκό ψωμί, τα έβαζαν μάλιστα κάτω από το μαξιλάρι τους για να δουν ποιον θα παντρευτούν.
Η παράνυμφος έπρεπε να ήταν παντρεμένη γυναίκα, γιατί αυτή αναλάμβανε να ενημερώσει τη νύφη για τα συζυγικά της καθήκοντα. Παράνυφος γινόταν η αδερφή της νύφης ή κάποια ξαδέρφη ή φίλη της.
Στο σπίτι της νύφης ήταν στρωμένο το τραπέζι για τους συγγενείς και τον κουμπάρο που θα έρχονταν να πάρουν τη νύφη».
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ
Σάββατο 5 Ιουλίου 2008
•9.30 μ.μ. (πλατεία Θρυλορίου): Παραδοσιακή Ποντιακή Βραδιά με τους πόντιους καλλιτέχνες Αλέξη Παρχαρίδη στο τραγούδι, Παναγιώτη Κογκαλίδη στη λύρα και Γιάννη Πολυχρονίδη στο νταούλι.
••Την έναρξη των εκδηλώσεων θα κάνει ο Δήμαρχος Κομοτηνής κ. Δημήτριος Κοτσάκης.
Σάββατο 12 Ιουλίου 2008
•9.00 μ.μ. (πλατεία Θρυλορίου): Θεατρική παράσταση από το θίασο του Συλλόγου Ποντίων Καλλιθέας Αττικής «Αργοναύτες – Κομνηνοί», με την ποντιακή μονόπρακτη κωμωδία «Πουγαλεμένον ψη» του Πόλυ Χάιτα, σε σκηνοθεσία Γιώργου Γαλάντη. Ερμηνεύουν οι: Κυριάκος Σαχανίδης, Δημήτρης Κικίδης.
Κυριακή 13 Ιουλίου 2008
•7.00 μ.μ. (πλατεία Θρυλορίου): 7ο Συναπάντημα των Απανταχού Θρυλοριωτών
•Αναβίωση του παραδοσιακού ποντιακού γάμου του Θρυλορίου από το Τμήμα Νεολαίας του Συλλόγου. Θα ακολουθήσει το γλέντι του γάμου πάνω στην πλατεία, όπως γινόταν τον παλιό καλό καιρό.
•Προσφορά διαφόρων ποντιακών εδεσμάτων, όπως σιρόν, αριστέ, φουσκωτά, πίτες διάφορες και κοτόσουπα από τα κοτέτσια των συγγενών του γαμπρού, με την οποία έκλεινε ο γάμος.
Δευτέρα 14 Ιουλίου 2008
• 9.00 μ.μ. (αίθουσα πρώην κοινότητας Θρυλορίου): Ομιλίες: από την κ. Τασούλα Καμπουρίδου, απόφοιτο της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης με θέμα: «Η ανάγκη διάσωσης των διαλέκτων και το μέλλον της ποντιακής διαλέκτου». από τον δάσκαλο κ. Κώστα Ζουρουφίδη με θέμα «Η καλατζή τ’ εμέτερον».
• Έκθεση φωτογραφίας από όλα τα μέρη του Πόντου.
Τρίτη 15 Ιουλίου 2008
•9.00 μ.μ. (αίθουσα πρώην κοινότητας Θρυλορίου): Διάλεξη από την αρχαιολόγο – ερευνήτρια Ποντιακής Λαογραφίας κ. Λένα Καλπίδου με θέμα «Η παραδοσιακή φορεσιά των Ελλήνων του Πόντου και τα σύγχρονα αντίγραφά της» καθώς και παρουσίαση του Μουσείου του Ποντιακού Ελληνισμού της Επιτροπής Ποντιακών Μελετών.
Απόδοση τιμής με απονομή πλακετών στους παλιούς χορευτές του πρώτου χορευτικού Συγκροτήματος του Θρυλορίου.
Τετάρτη 16 Ιουλίου 2008
•7.30 μ.μ.: Πανηγυρικός Εσπερινός στο ξωκλήσι της Αγίας Μαρίνας Θρυλορίου, που θα τελέσει ο Πανοσιολογιότατος Αρχιμανδρίτης πατήρ Κάλλιστος Δούρβας.
•9.00 μ.μ. (ξωκλήσι Αγίας Μαρίνας): Φεστιβάλ παραδοσιακών χορών με τη συμμετοχή χορευτικών συγκροτημάτων από διάφορα μέρη της Ελλάδας (Σύλλογος Ποντίων Κοκκινοχώματος Καβάλας, Σύλλογος Εβριτών Ν. Ροδόπης, Μορφωτικός Σύλλογος Σαρακατσάνων Θράκης, Σύλλογος Ποντίων Σαπών «Τα Κασσιτερά», Μορφωτικός Εκπολιτιστικός Όμιλος Αρμενίων Κομοτηνής, Πολιτιστικός Σύλλογος Ποντίων Θρυλορίου «Η Κερασούντα και το Γαρς).
•Παρουσιάζει ο καταξιωμένος ηθοποιός του ποντιακού θεάτρου Λάζος Τερζάς, ο οποίος θα παίξει έναν μονόλογο από τον «Λαζάραγα» του Γιώργου Φωτιάδη και θα απαγγείλει δημώδη ακριτικά τραγούδια.
•Προσφορά παραδοσιακού ποντιακού φαγητού (χασίλ)
Πέμπτη 17 Ιουλίου 2008
•7.00 π.μ. ξωκλήσι Αγίας Μαρίνας: Όρθρος – Πανηγυρική Θεία Λειτουργία – Καθιερωμένη δημοπρασία των προσφορών των προσκυνητών.
Ακολουθήστε το paratiritis-news.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
